Full text of "Joh. Christophori Gattereri,... Elementa artis diplomaticae universalis...Volumen prius"

See other formats

Digitized by Google 



/ff\ ooO / 

A 



■ 



Digitized by Google 



IOH. CHRISTOPHORI GATTERERI 

APVD GOTTINGEN8BS HISTOR. PROF. PVBL.ORDIN. SOCIETATV M 
THEOTISCAR. REGIAB GOTTINGENSIS BT ALTORFINAE 
SODALIS, ITEMQVE ACADEMIAE HISTORICAE 
GOTTINGENSIS DIRECTORIS 

ELEMENTA ' 

ARTIS DIPLOMATICAE 

VNIVERSALJS. 



CVM TABVLISXII. AEfti INCISIS. 



VOLVJVTEN PRIVS. 




1*3: 
t -•• 



GOTTINGAE 
APVD VIDVAM tl- VANDENHOECKIl 

CHIKCLXV. V, 7 



s 



Digitized by Google 






• Digitized by Google 



PR AEFATIO. 



Artis diplomaticae ftudiis inde a puero fere deditum 
me effeetquafi ihnutritum, muki apudnos fciunt, 
et publice etiam tam edita a me arite hos decem annos 
Hiftoria Hol%fibuheriana\ quam fcripta biennio poft 
oratione, vel commentatione potius de artis diplomaticae 
difficultate^ aliifque deinceps fecutis leuidenfis ingenioli 
mei monimentis declaratum eft. 

• «•..•. . 

Adornaui etiam, cum in meos ipfius vfus, tum eorum 
inprimis caufla, qui in difcenda arte diplomatica ducem 
nie inde a multis annis fumere folent, mufeum aliquod 
i.as:ft a 2 diflo- 



IV PRAEFATIO. - 

diplomaticum , in quo omnis generis diplomata tam auto- 
grapha, quam aere vel penicillo etiam exprefla, varia 
porro fupelle&ilis fcriptoriae fpecimina, papyri niloticae, 
aethiopicae, finicae, malabaricae, turcicae cet. exempla- 
ria, omnium actatum ac nathonum alphabeta pariter atque 
fcripturas, item Chrifmorum, fignorum Caucellariorum 
ac Notariorum , Monogrammatum , Sigillorum, infinitum 
paene numerum, aliaque rei diplomaticae praefidia, ad 
ipfius difciplinae leges ordinemque difpofita, conferuo: 
qui quidem qualifcumque apparatus nouis in dies augmen- 
tis crefcit, et nuperrime Sphragidopbylacio Heumanniano 
(quod infra p. 269. laudaui) ditatus eft. Ipfi denique 
Aulae Regiae, quae Hanouerae eft, Optimates, pro 
fua in literas literatofque benignitate fumma, ex Archiuo 
Regio haud exiguum diplomatum autographorum , vetu- 
ftiorum inprimis, numerum, aliquot abhinc annis, fidei 
meae commifewint, eo quidem confilio, vt Auditores mei 
ex horum autographorum ihtuitu ec Ie&ione, tamquam 
ex fontelimpidiflimo, puriorem. diplomaticae rei notitiam 
haurire poflent. Atque haec, quae ha&enus dixi, non 
ex vanae alicuius gloriolae ftudio profe&a funt, a quo ego 
quidem longiflime abefle volo, fed eum in finem funt 
commemorata, vt, qui me non norunt, intelligantj me ad 
ftudia diplomatica non nudum, vt ita dicam, fed necefla- 
riis inftru&um praefidiis acceflHIe. 

* * . * ♦ ♦ » 

Iam dum in eo eram, vt, quae per tot annorum 
decurfum partim in verfatis a me diurna no&urnaque 

manu 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



V 



manu chartis tam autographis, quam typorum ac fculptu- 
rae vcl penicilli etiam ope expreflis, partim in le&is a 
me, qui de re diplomatica exftant, libris obferuafle mihi 
videbar, ad artis formam aliquam redigerem; animaduer- 
tebam haud difEcili negotio, Diplomatices fines latiffime 
quidem patere, at nondum fa,tis accurate defigdatos, muho 
minus cultos efle. Coepi itaque, ac initio quidem in 
Auditorum meorum dumtaxat vfum, artis diplomaticae 
vniuerfae primas veluti lineas ducere: quas quum deinde 
per aliquot annos perpoliuiflem, inprimifque egregiis illis 
obferuationibus, quas in opere immortali, gallica lingua 
haud ita pridem edi coepto et infcripto Nouveau Traite 
de Diplomatique , inefle deprehendebam, auxiflem; exfti- 
terunt inde haec Elementa artis diplomaticae , quae 
nunc aeqvi LECTORis iudicio et vfui fubmittere non 
dubito. 

I , ' ' . ^ • '. 

Erunt in his elementis fortafle, quae a me vel primum 
animaduerfa, vel clarius re&iufque, quam adhuc facl:um 
eft, propofita fucrint; quae vero qualiaiint, figillatim 
nunc recenfere, et inuidiac pleniflima res eft, et vana, 
adde, inutilis etiam : nam qui rei diplomaticae formam, 
qualis adhuc fuit, cognitam babent, ipfi perfe, in quo 
elementa mea a reliquis huius generis libris omnibus, maxi- 
mis minimis, differant, videbunt; cum imperitis vero 
hominibus nihil mihi nunc negotii eft , quippe qui de 
egregie huius difciplinae incrementis defe&ibufque iudicare 
non poflimt, 

a 3 Neque 



VI PRAEFATIO. 

Neque vero mea mihi ita placent, vt aliorum conatus 
in ftudiis diplomaticis vel contemnam, vel librum meum 
pro perfe&o iam omnibufque partibus fuis expleto artis 
diplomaticae fyftemate habeam. Dementia haec animum 
meum numquam occupauit; quid? quod elementa haec 
eo potiflimum confilio a me edita funt, vt, definitfs iam 
agri diplomatici quafi finibus,-habeant alii, quod addant, 
tollant, emendent. Inprimis labor hic qualifcumque 
deftinatus eft Sodalibus Acadcmiae Hiftoricae y quam ego 
fuperiore anno Gottingae eam ob cauflam inftitui, vt, < 
praeter reliquas difciplinas hiftoricas, ars quoque diplo* 
matica vberius excolatur. Neque vana fpe duci videor, 
(i confidam, fore, vt in rem Iiterarum publicam haud 
contemnenda in pofterum commoda a fodalibus huius 
Acadcmiae proficttcantur : funt enim in illis magni iam 
nomints viri eruditi, et funt etiam, quod mihi quidem 
iucundum inprimiseft, arti vcro diplomaticae fruQiiferum 
etiam ac falutare erit, funt, inquam, ex Auditoribus meis, 
qui quoniam Principum nunc archiuis cancellariifque prae- 
pofiti funt, multum vtilitatis atque incrementi rei diplo- 
maticae, de cuius ambitu ac defe&ibus faepe me difleren- 
tem audierunt, afferre poteruntj nam velle eos id facere, 
ipfi haud femcl promiferunt. 

»* * * * 

In hoc fortaue excufatius peccafle quibufdam videbor, 
quod, quia breuitati vbique ftudendum erat, cum cogi- 
tandi fubtilitate orationis etegantiam cultumque non con- 
iunxeriraj fed erunt, credo, plures, qui me reprchen- 

dant, 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. VII 



dant, quod vocabulorum y hucufque inauditorum et eorum 
quidem interdum minus latinorum, haud exiguum nume- 
rum in artem diplomaticam intulerim : quamquam ab 
aequis peritifque le&ortbus, qui res ac notiones nouas 
nouis etiam verbis exprimendas efle cogitauerint , ve* 
niam in hoc etiam genere facile me impetraturum efle 
confido. 

Subieci operi Tabulas XI f. aeneas, quas non inuti- 
les vel iniucundas fore puto iis, qui opera illa diplo- 
matica, furatuola plerumque, ex quibus tabularum argu- 
menta quaedam depromta funt , confulere non pofTunt, 
cuiufmodi funt Mabillonii opus, Cbronicon Gott- 
vicenfe, Waltheri Lexicon diplomaticum, Barin- 
gii clauis diplomatica, Nouveau Iraitf de Diplomati- 
que, cet. vt taceam, tabularum argumenta multa me 
ex autographis etiam nondum publicatis haufifle. Id 
fimul «caui fedulo atque prouidi, ne tabularum aenea- 
rum iufto maior numerus opus nimis fumtuofum red- 
deret. 

Pofierius huius operis volumen, quia maximam par- 
tem ad prelum iam paratum eft, haud ita multo poft, 
fi DEO placuerit, in lucem publicam prodibit. Conti- 
netur illo, praetcr Se&ionem III. partis theoreticae, quae 
de linguis formulifquc dtphmaticis exponit, vniuerfa 
pars pra&ica, in qua partim Arcbiologia, fiue Archiuo- 
rum do&rina, explicatur, partim problemata, quae ad 

diplo- 



VIII PRAEFATIO. 

diplomata intelligenda, diiudicanda et applicanda inprimis 
faciunt, ad elaborandum rei diplomaticae ftudiofis pro- 
ponuntur. 

• * * • 

Faxit DEVS 0. M. vt conatus hi qualefcumque ad 
illuftrandam eius gloriam fummam, et ad prouehenda rei- 
publicae literariae commoda aliquid conferant ! Dabftm 
Gottingae d. iil Aprilis A.cididcclxv. 




» 

# 

CONSPE- 



CON SPECTVS. 



Prolegomena. 

Se&io I. De Arte Diploma tica Diplomatibafque genemim. 

Defiaido arrii diplomaticae. §. i. Diuifio. f. 2. Diplomatum cfymo- 
logia et homonymia. $. 3. Definirio diplomatum. §. 4. Diplomatum 
foliemnia. 5. Diplomatum in tabulai, codicillos et chartaa.diuifio. §.6. 
Diplomata eccWfiaiHca et iVcuIaria, publica et priuata cet. §. 7. Diplo- 
matumfa a&a et documenta diuifio. §. g. Autographa et apogra* 
pha. §. 9. Apographa authentica et vagi. $. 10. Diplomataria f. 
chartularia, $. II. Diplomatum varia gcnera tabula repracfentata, §.12. 
I Reflridiore» verbi diplomatii norionct, §. IJ. Vodt diplotnarii fyno- 

■PHrV> Mff!:..:;:!' . .n • i • ... 



i. ' 



Scaio H. Noritia literaria rei diplomaricae. 

Diplomafum antiquitaa. $.15. Nodria Urteraria artif diplomadcae. 
§. 16- 19. Scripta, ia quibu* beila diplomadca expofita funt. §. 20. 
Scripta praccipua, occafione i ) beDonuo diplomadcorum pardcularium 
cdita. §, 21. 22. Scripta occafione 2) belii diplomadd vniucrfaJi» 

Diplomaticae pars Theoretica. 

Diplomaticae in theoredeam et praaicam diftriborio. $. 24. Habirut 
diplomatum ex audore Syntagroad» didandi defcriptua. §. 25. Crite- 
• riorum diplomaticorum in ezterna ct imeroa parum comrood» diuifio. 
§, 26. Arti» diplomaticae tre» fcicnf iae principak», Grapbica, Scmiotiea, 
ct Ax» formularia. §. 27. 



4. . . . , 

. o:. ... i 



Theoreticae Diplomaticae 

'StSh I. GrapbUa. 

Scriptorc» de Cnphica. §. 28> 

b Cap. 



COrtSPBCTVS. 

I 

« 

Cap. I. Inftromenta Scrjptoria. p - 

Charta. §. 29. De origiue chartae noflratit linteae. §. 30. Atratncn- 
tum.S.31. Rcllqua fcriptoria fupellex. §. }2. \ 

Cap.II. Grammato>gia t feudoarto^^^ • 

Littcrarum origo et migrationei. $.JJ. V*rij fcribendi modi. §. 54. 
Alphabctorura collcdionci variae. §. $5. Littcrarura latiuarum gene- 
fit. $.)6. Littcrarum dufhis, apice», bafet, refeAiouet. §. 2.7, 
Du&ut litlerarum multifariam diftributi. fcS* ' Litterae capitalct er 
vncialet, 5* 39« Capifalet formae quadratae Vel angulofae praeter 
moretru $. 40. Litterae raaiufculae et minufculae ct harum diuifio in 
minutat ct curfiuat. §. 41. Minufcularum Ijtterarum apud Romanot 
vfut. §. 42. Scripturarcapitalft, vncialit, minuta et curfiua : itcm 
pora et mixta. $.4). Littcrae tcrruci, crarTae: altiorct: latioret: 
longiorea, tara maiufculae, quara minufculaC': aeqoalci, inaequalct. 
§. 44. * VejfuMPi * yocum ac littcrarum diftantia. $.45. , Littcrae 
contiguac,,inncxae, infcrtac, ct columnatae; vno verbb cojrftatae fcu 
monogrammatkac. §. 46. Scrtptura clegant et ruftica. §. 47. De 
accentibut. $.48. . De puhdii litterae y et de acccatibui Jitrcrae u. $.49^ 
De accentu acuto et pundo Ikene i. §.5Cv- 

Cap. III. Srigmeologia, fco doflrina inrerrjuuftioaum. 

De pun£Ht. $.51» De pun£Ut infcriptionum. §. 52. De punAit 
librorum MSS. §. 55. De punflii diplomatum. §.54, De com- 
raate et dc colo. $.55. 

Cap. IV. Brachygraphia, feu doclrina ibbreoiarurarum. 

De abbreuiaturit generatira. §. 56. Specratim 1) de> littcris coarcxatli, 
inprimit de diphthongo AE £ ae, de vocula tt ac de littcra w. §. 57. 
2) De abbrcuiaturit propric dictit. §. 58. Abbreuisturarum, epocha. 
§. 59. }) Dc figlii. §. 60. ^Scriptorei dc figlU. §. 6t. Dc ftgli» 
verbalibui. §. 62, De figlit ac notit numeralibui r et quidem (1) anti- 
quloribui. J.6}. De Romanorum nottt uunicraiibui. §. 64. Epochac 
nuraerorura romanorum. $.65' (2) De notis numeralibut rcccntio* 
ribut f. arabicii, earumque originc. $.66. Numcrorum Arabicorum 

fcu 



Digitized by Google 



CONSPECTVSV XI 

-. • 

fcu Zfphnrum, epochae. $.67. 4) De Nori» Tironi» f. de Tacby- 
gnphia: ac quidcm a) de illarum vfu vario ac dcfinitionc tam nominali 
quam gcnctica. $.68. b) Diuifio nofarum Tirooi» , itcinque figurarura 
«t fignorum, ex quibu» illac ronilanr. $. 69. Origo rt fata qptarum 
Tironi». $.70. Mcthodui jnucniendi ct cxplicandi Syflemati» notarum 
Tfaotti» propofrta, §. 71. , : 1 

* 

Cap. V. Lihnaeifmujs Graphicus. . 

Quatuor regna Scripturarum, fingulorumquc rcgnorum clafle», ordinet, 
fcrie». $. 72. De Scriprura romani fpcciatiai : ac quidcm 1) de 
fcripturi» domiaauribui iu quatuor regnit. $.7-,. Epocbae litcrarum 
latutarum longtorum. $. 74. Dc fcripturac romanae fcriebu» ac par- 
titionibu». $.75. De fcripturae romanac gcncribu* rt fpeciebut gene- 
ratim, $. 76. Nqniina gcncrum et fpecierum, vnde foinenda fint) 
$■ 77* ... 

Regni artificiahs Series I. " 

Scriptura Romana vetus: Partitio I. rt JI. parum diuerfae. §. 78*94. 

Regni artificialis Seriesff. ■ 

Scnprura Romano Barban C Tcotouica : Partitio L Scriprnn Lango- 
bardica. $.95*11). Partitio II. Scriptura Wifigothica. $.114-1)2. 
Partitio III. Scriptura Anglo - Saxonka. $. 1)) - 151. Parthio IV. 
Scriptun Merouingica. $. 152*170. Partitio V. Scriptun Carolin- 
giea. $. 171 - I89. Partkio Vf. Scriptun Capctingka. $. 190. 
208. ' 

• • • • '» ■* , c L «" • . , ..... 

Regiri artificialis Scries III. 

Scriptun Ncogotbica : Pactitioaea L et It patum diuerfae. $. 209. 
221. 

Regni artificiilis Series I V. 

. ■ ■ > 

Scrtptura Romaua rcnouata. 5. 222. 

b 2 Regni 



XII CONSPECTVS. 

Regni LibrariJ genera. §. 223. 

Quomodo fi*ctet bn regno tibrario formandae finC ? f 224- " 

Regni Notarialis genera. §. 22 f . 

Quomodo fpccica in regno notariali formandae fint? $. 226. 

Regni Priaati genera et fpectes. §. 227. 

Commodior methodus nominandonim generum propofita. §. 
028. 

Thcoreticae Diplomaticae 

StSh II. Semhtha. 



§. 229. 

Cap. L Chrifmologia. 

Dcfinitio Cbrifmobgiae et Chrifini. §. 2J0. Chrifini figura varia. 
$.2*1. Cbrifmiepochae.f2}2. Chrifmi locua. §. 2». vfui. §. 234. 



Cap. II* Semiocica Notarialis. 

D« Scmioc. Notar. gcncratim j item de NotarHa pauca. § . 2)6. De 
figni» rccognitionia in.gcnerc. $.237. De figura fignorum rccogni- 
donia. §. 2>8* Epochae fignorum rccognirionia. §. 239. Locu» 
fignorum rccognitioni». §. 240. Vfua fign. rccog. §. 24 1. Signifi- 
catio fign. rrcogn. $.242. De figui» feu figocrU notariorum reccntlo 
rum. $.24J. 



: 



Cap. III. Symbolica. 

Definitio fymboHcae et tymboiorum inueftiturae. $.244- Audoritai 
tymbolorum inucftiturae. $.245. Antiquitai et duntio fjrmb. mueflit. 

$.246. 



Digitized by Google 



CONSPECTVS. XIII 

5. 246. Diuifio fymb. iuucftit. in Aata f. naturalia et arbitraria. 247, 
Aliae fyrnboL. iuueftif. diuifionci. §, 248. Indcx alphabeticut pracd- 
puorum inueftiturae fytnbolorum. §. 249. Ritui qnidam, in tradendia 
icripiendifque inueflirurae fymb. obfcruari foliti. $. 2)0. Dc cuftodia 
iymbolonim inueftiturac. |.S)I» 

• • . c «1 ."; 

Cap. IV. Staorologia. 

Dcfinhio Sraurologiae. §. 252* Signorum crudi antiquitaa. §, 253. 
Stgnorum erudi ftgura. §. 254. SJgnoram cradi color. §. 255. Vfui. 
§. 256. Crarei librariac. §. 257. Croduan diplomaticarum antiqtii- 
ta*. Jt 258> Crudum dipL locui : 1 ) crucei in fronte diplomatum 
poGfae. §. 259. 2) Crucci, uite datum, in margine chirographoram, 
ct in cbartulariii collocatae. §. 260. ) ) Crucea fubfrriptlonibus addi- 
tae. 261. Solum crucii fignum fnbfcripttotHi kxo habitum. $.262. 
Cauflac, cur figna ctudi fubfcriptionum loco introduAa 6nt? $.263. 
■ Triplex crucct cxarandl modus. §. 264. Locin crucium, fubfcriptio- 
nibui additarutn. jf. 265« Significatio cracium fubfcriptionibui addi- 
tarum. §. 266. Crucei fphragiftkae. §. 267. De iudicio crucii 

velut in trantcurfu agitur. §. 26B. 

-*<.. •..•**..• 

• - • . '. . 

Cap. V. Monogramraatologia fiuc Monogrammauca. 

> 

/ ) MonogrammatoUgia generdis. 

- 

Monogrammatologiae et Monogrammafum defioitio. §. 269. Vocabul! 
Monogramma fynonyma. $. 27O. Munogramnwtum definitio genetica. 
i §. 271. Tabtrfa, pracripuaa monogrammarnm dioifiooei cxhibeni. 
§. 272. ' ' De tnouogramraatibui linearibua , coramquc in cratiformia, 
quadrara ct drcularia diuifioue. § 273. De monogr. litcralibuf , corum- 
que gcneribui. §. 274. Monogrmmatum in nominalia, titularia, 
vcrbalia, ctudxta diAribOtio. §. 275. Monogrammatum in confum- 
» matafcu plcna et mahca diuifio. <§. 276. Monogrammatum diuifio in 
magna, media et parua. $.277. Monogrammatura in nummaria, 
vexiliarJa, psrictaria C RbbanJana, fphragiflica, diplomatica, cct. diui- 

b } flo. 



XIV CONSPECTVS. 

fio. § Z78. Monogrammarum diplomatlcorum origo. §/279. Au 
Caroiut M. fcribcndi fucrit iuipcritui ? §. 280. Dc formulis tnono- 
grammaticit iu rranfcurfu, §. 281. Monogrammat^. fubfcriptionum ac 
folcmttiuur Joco habita. §. z%2. , Cauflic introchigorum Monogram* 
matura, §. 285- Tripiei mopogramiuata curandi modua. §. 284. • 
A11 viri principet aliiquc bominct monograminata manu fua cxaraueriut! 
3« *8$. Vcftigia . manus propriac in monogramroatibus confpicua. 
§. 2g6. Formularum cbmmemorationis in duat claflcs diflributio. 287. 
Locu» monogrammatum diplonaaticorum. §1 288* Qyamdiu mouo* 
grammata «t in quibu» tcrrii vigueriut? §. 289. Mouogrammatum 
rcgulac quaedam ct cautionc» gcocralcs. §. 290. : 
• - • .. ... ; | : • -, - 

» • • • 

II) Momgrammatohgta fpecinlis. 

■ 

De Monogrammatologia fpcciali in gcncrc. §. 291. Rcccnfut mono- 
gratmuatmu iu Tab. noflra acnca VIII. exbibitorura. $. 292. Dc 
Mcroucadum monogiammatibus. §, 293. Dc Impcratorum ac Rcgum 
Gcrmaiiicorura monograminatibus , ct quidcm 1; de quatuor illomm 
cpochif. §. 294. 2) Dc illorum diuifione a) in noininalia, titularia 
et mixta. §.29S. b) In lincaria ct littcralia, cet. §.296. c) In 
regia ct iinpcrialia. §. 797. 2) Enodatio fingulorum raonogratnma- 
tum tum rcgiorum , tum impcrialium indc ab Ottonc 1 1. Imp. §. 298- 
Dc Iwpcratorum Conftaiitinopolitanoruni l n>onograntmaribut. . §.299. 
DeRcguin Galliae monograromatibut, et quidcra 1) dc illorum tribus 
cpocbis. §. 300. 2> Dc illorum diuifione a) in nominalia et titulj. 
ria, §,.301. b) I&Jmcaria ct.litcralja. §. JQ2. Dc Regum atque 
Impcratocum Italiac monogrammatibus. .§. joj. De Rcgutn Lotba- 
ringiae, Prouinciae ct Burguudiae mouogrammatibus. §. 504. De 
Regum Hifpaniac moaogrammatibua. §. 505. Dc monogrammatibus 
Princlpalibu». §. }06. Dc Coraitum,Nobilium,Magiftntu«iii et Notario. 
rura monognmraatibui. §. 307. De Pontificum Rom. monogram- 
uiatibut. §. ?0 g. Oe tpUcoporuni, Abbatum ct Monaflcriorum 
monograojiittUlmf. §. 109. Dc Mouograminatibu. fcmiuioii. §. 

Cap. 



Digitized by Google 



. CONSPECTVS. , XV 

C«p.VT. Sphragiftica. 

/■) Spbragifttca generalis. \ tt 

Sigilforum et Sphragiflicse definMo. §. |u; Verbl figillum homo- 
nymia. §.312. Vocabuli figillum fynonymi. §. 3 1 3. Oe figillorura 
antiquitate ct de populis , qui iit -vfi fucrunt ct cx parte nunc quoque 
vtuntur. §.514. Sphragiflica ar» noua. §. 315. De r?pariis f. in- 
llrumentis flgnatoriii, eorumque cuftodia. §. 3(6. De typariorum 
materia. §• jl7> De typariorura variationc. §. 318. Dc ftgillorum 
auctoritatc , ciufque tribus cpochit. §.519. Sigilla confirniationis, 
fubfcriptionit ac tcflium loco vfurpata. §. 32& Dc figilJis fpuriis. 
§. J2I. De fidc diplomatum, quorum figilla prrieruut. §. 522. 
De iure figiUorum. §. 323. De forrauKt fpbragifticis. §. 524. Sigil- 
. lorum diuiGonct, tabula quadam cxhibitae. §. 325. Dc figillh niono* 
fphragiflicit ct araphifphragiflicit. §. 326. De flgiltii maicftaticit. 
§. 327. De cootrafigillii. §. 328. Dc matcria figillorum. §. 329. 
Dc bullii aurcit. §. 330. Dc bullii argcnteis. §. 331. Dc butlis 
piumbcis. §.332. De bullis aencit ct ftanneit. §. 333. Dc figillis 
ctrcii, corumque in pura ct mixta diuifioue. §. 334. De figilli* ccreia 
purii. §. 335. De figiilit ccrcis inixtii. §. 336. De flgillis creta- 
." cels, farinaceis ct raalthinis. §. 337. Dc ccra Hifpanica in tranfcurru. 
§•5)8. De Cgillorum figura. §. 339. Dc flgiilis rofundis, corum- 
que in orbicutaria, oualia et parabolica diuifionc §. 340. De ftgillis 
quadratis, pentagoni?, hcxagonis, oclogonis, item cauis f lanciforral- 
btit.§. 341. De figillortim quantitatc. §. 342. Dc flgiilnrum infcriptio- 
nibut. §..343. Dc infcriptionibut figillorura litcralibut. §. 344. 
, Dc infcriptionibut figUlorura realibus. §.345. Dc flgillis imprcflis. 
§. 346. De flgillis pendulis. §. 347. Dc ritibut in iuipreflione vcl 
appenfionc figiUorum obferuatis. §. 348. Regulae quacdam ad difccr- 
ncnda figiila fuppofititla neccflariac. §. 349. 

s ... 

// ) Spbragiftica fpecialis. 

De figiUis Mefoueadum ct CaroUdarum. §. 350. De Rcgum atque 
Impcratorum IraUac CgiUts. §. 351. Dc Imperatorum ac RcgmnCcr- 



XVI CONSPECTVS. 

manicorura fiffUUi. §. 352. De Imperatofum Conftanrinopolitacorum 
fifftllli. §. 353. De Rcgum Galliae Capetiitfficorum Cfilli». §. 354. 
Dc Rcffum Anfftiac fiffillii. §. 555» De Reguro Scotlae ct Hibcrnh» 
figillh, §. 156. De veterum Regum Sidliae et Neapoleoi, Jtem Regum 
Sardiniae ct Hifpaniae figillii. §.357. Dc Rcffum Suedae figillfc. 
§* )S8* De fiffilKi Rcffum Daniae. §.359. De Rcffum Hungirue 
et Bohemiac figillii. §. }6o. De figillii Rufiicorura Czarorum, Impe- 
ratorum Turckorum, Reffum Pcrficorum , lodicorum , cet. §. 361. 
De figilHi Principum, Coraitum ac Nobiliura gcucratim. §. 362* 
Dc Priudpum Langobirdkorum et Normannicorum figilli». §. 363. 
De Cgillii Comitum Flandriae. §. 364. Dc figillii Lotbaringiae Ducum. 
§. 365« De figillii Comitura Habf burgicorum. §. 366. Dc figillii 
Nobilium. §. 367. Dc figillii duitatum. §. 363. De figillii iudt» 
ciorum, nugiftratuum , coromunitatum ac collcgiorum cniufcunque 
generii. §. 369. Dc figillii Notariorum , Iudaeorum et Priuatorum. 
§. 370. De bullii ac figillii Pontificum Romanorum. §. 371. De 
figiilii Cardioalium. §. 372. De figillii Conciliorum ae Synodorum, 
§. 373. De fifftllii Archiepifcoporum atque Epifcoporum. §. 374. De 
figillii Ecclefiarum catbedralium , colleffiatarum , parochialium, ifera 
Pracpofitorum, Decanorum, Parochorum, Clcricorum. §. 375. De 
figillii Abbatum, Abbatifiarum, Monafteriorum ct Monacborum. §. 376. 
De figillli Ordinum rcligioforum ac milicarium. §. 377, De figiilii 
Impcratricum ac Reffinarum. §. 378. De figillu DucUbrum ac Comi- 
riflarum. §. 379. 



PROLE- 



Digitized by Google 



; ••.! .!. •'- ! u> . : .11 r. f .<! 

., . PROLEGOMENA. 

. : ' S E C T I Q' 

• •' I . DB .'>•.■...; 

ARTE DIPLOM.ATIC A 

DIPLOMATIBVSQVE GENERATIM 

• • • T* . . ! J .•:..•-'('• 

* *X ' r * * *• 

"V« D a n*. e n ERH. baringii clauii dipJomaflcij. Manou. 1737. 4. I 
,1i I3c tfb aoclore recognita, emendata ac loeuplettta , n nouum opul vidcri 
poilit, ib. 17,-4- 4- ™ a «* 
** Oratio mta Ac artis diplomaticae difncultate, in vftim praeleAionntn pu- ^*^* 
blicarum edita , inultifque obfcruationibui locuplctata, Noriaib. 1757. 4. 

• » 
Dcfinitio artis diplomaticae. . 



1 % 



r? 

t u • 



ATt diphmatica f. codiciUarit* item tabellaria^ cft fcientia di- 
plomatum intelligcndorum , diiirdicandorum nliilcjue rebusap. 
plicandorum. Diplemata cjuae dicantur , pmillo inferius(§. 4..) 
jnueftiganai commodior lociu erit. Interca diplomatuin notione, quam 
vfus lotjucndi lupneditat , contenti erimus. 

a $. 



Digitized by Google 



au 



4 _R0L1$0M_>U. SECTIO.L " 

« ? *. ■ • 1 -«•'. ,;.3> V * ! -'••. • * * ! * • 

Dmtjto arhs dtplomattcae. ,i 

Diploinatica ia vniucrfaicm, particularcm jingularcM diuidijic* 
lefl. Diplomartcae vniuerfalis fyftema adhuC defideratUr. Nos, Deo 
ulpice, primas cius lineas in hoc libro ducere conabimur. 

I) Dipiomaticac particularis haec fpecimina data funt .* 

P. dak. papebrochii propylaeiun antiquaritun ctrca veri ac 
falfi difcrimen in vetuftis membranis. l»raemiflas e(V hic ljfceJ- 
. Jus Tomo II. Afiorum ftnUorum^ meniis April_s,.Aiir«r. 1673. 

deinde recufus in Baringii claue d.pfom. p. 929 — 325. " 
P. ioh. mabillonii derc diplomadca L. VI. Parif. iG$u fol. 

Edit. i709<fol ; . j 

•3^^ Bujd. Librorum de re diplomatica funplem>ntum. Parif 1704. fol, 
IOH. Nic HRRTi- dm. defide diploraatum Germaniaelmpera- 
tomm & Regum. GiefT. 1699. 4. item in eius opufc. T, I. P. 
:'•*' II. p» ?89'?630, &'in / i^/|i£tf claue-dipl. p, 32^ ^6y. , 

SCIP. Maff. t IlWia dipioiria.ica che ferve dmtroduzione dell* 

arte critjca in tal materia. Mant. 1727. 4. 
(«ottfr. de BESSEL, Abbatis Gottwicenfis) Chronici Gott- 
y*** XVicenfis toini prodromi P. I. dc II. Tegernfee T732. fol. 

CHRISTIANI HENR. Ickhardi introduclio in rem diplo- 
niaticam, praccipue gcrmanicam. Ien. 1742. 4. £dit. IJ. ib, 

1753- 4- 

jOH. hivmanni commentarii de re diplomatica Impcrato- 
- rum ac Regum Gernvan. inde a Carolo M. Norimb. T. I. 174C. 
T. M. i7f_. 4. 

Liu/tl. Con.inentarii de re diplomatica Imperatricum & Reginarum 
Germaniae, accedunt appendiccs II. in quibus de diplomntibus 
nonnnllis cum Auguflarum & Reginarum ItaJiac, tum Imperatri- 
, cum Conftantinopol. difTeritur. Norimb. 1749. 4. 
■m IOH. FRiD. ioachim. Einlcinmg zur tcutfehen Diplomatik. 
Hal. 1748. 8. Edit. IU ibid. 1754.. 8. 

II.) Diplematica* fmgularis exemplum eft: 
ioh. hevm-anni christoph. gottliebii de 
MVRR cominentatio dc re diplomatica Friderici II. Irap; Aue. 

Altcrfii 



DE ARTE DIPtOMAT? blPLOMATIBVSQ^ GENERAT. 

: Arttorfii i7j8. 4; & recufa in f 0 H. HE vm anwi «ercitatM* 

► ; ; <mmv I«r» Voh k(Aitorfc 17^7. 4- ), poll png. 104. 

III.) Diplomatitat vniuerfatit fyfftma el.iboranduin bpnir «ufpiciii^ 
' ' ftfceporiint Gajli duo, Ordirii S^Benedtcti; . e cphgiW^ionc:^ 
•"1! Mauri/ adfcnpii, qui mibniajn rei diplomaticac peritifliitfi ftbt; 
' ' necelTariirque ittfidiis iriflritcli , nbriTincfuHiirio dcfiderio e*fpe«a> ' 
tur operis coepti continuatio & finis. Infcriptum autcm eft opus 

1.«- J«ukJ;.m.«' - • * " ,r *»'• •.• •••' 2 " *AZ±J * 
^ noc egregntm: 

. Xouvcau. Trattc dt DxptamauqMe., , 0» fon examint Jct fyn^ctnent 
de cet art , on itablit des rcgtet fur le difcernement de titret iS 
fon expo/e biftoriauement tct dfrallcrct det buUet pontiftcakt 
dtt diplomct domiit tnchaquc Jihief awtf dct eclaircijfementfur 
un nombre confiderablc de pointt d hijtoire , de chronologie , de 
.' .n <ritiquc de difcipUne\ & la refutation 4c diuerfetjccufitionr 
mu«.> imttvtttt eontre beaucoup d % Archivct teicbrxt.lS fur mt ,cmtra{ 
eeUe^detancicnnet eglifet par DB.VX RELIGiEVX RBNED ft 
11 etlj»i« DB LA COMCREOjlTIOiN.DB. 5. H4»fc?R*w. Pari* 

T. L:i7s6, T; I L im, T. III. 1757, T. IV. 1759, 4, itiai. 7»' , 

Verfiogernjantca , qna opus hoc prae ccterw digmim fuit, infcripta 
eft: Neuet Lcbrgebaeude tfer Diplomatik — aut dtm franzoe/tfehen 
Uberfezt und nnt Anmtrfotngen vcrfeken voniOH. CHRistoph ADE** 
"LVKG^ Prof. an dem evangclifch^ lutherijcheH<Symnafto\tt Erfuri tfV. 
ti T: 1. 17$, Tbm. 11. 1761 , Tom. III. 176?. 4. ' ' ' 

• .*• ! ;.:>£*•".■ ^ '• .- •» . -v....i.,.. .., ., 

ktq ' *1 ■ ■ u •: : 1 .v * r 5 '«.•••rfv 

,r. Dtiplmasum etymulogia t$ bomnymta. 

a... ^ 11; '* .!(•'' :m. it .•;?•.. •.'>»j> .> , • s j • ; : . ;-. • 
. Dipbnu , voSt cracca (*>A^oe) , propric , fi priginerii ciqs Jpo-' ( 
clei, dnjplicatuin qn:ad.nri figniHciit: deiade lil>cllum duoruin folioruin, ' 
iutui icriptum, foris vaduun fiue purum. . .Romani yctcres diplpma duo- 
bus potifiimuiu tnoijis ^ixcrunt. Primo enim, licet rnrius, vcrbo huic 
eam tribucrupt ^qtumcm,; nuam no'liv. act^tc c: uditi homincs illi tri- 
buere iulcnj, vt ClcERb ;Faim( v Vf. i«: Di/tbina, fiatirn non cjft ( da* 
i m% iteni $ vETONiv^n.p a 4a. 3 8. & 

tamen Roni^ d.plon.a^frnj libclli fiue ^MKxm^?^^ 
ioiibus, omniuoquc iis, mii itinera uh rem publican» fulccperunt, vt if- 

A 3 cejjct 



«'• 



cfret iis, vti equis & vehiculis publicis : quam quidctn fignificarionem 
Iiuic verbo attribuit ctcero ad. Attic. X. 17. <5c in Pifon. 90 • pumvs 
X. 14, f4*ft, 121, ,123;. tacitvs Hifl. II. 54. Egregie 0119*1» 
hipnc locum Uhiflrant, ouac djtturjjf ctabufari^ cuctfionibut , traShmr, 
tfiitdi ^an^t.fjfiUcii ' W \«ro9"«'c^« .leguntur. Huius gcne^ 
r.s diploma roinamun fcruatut nobisi aro.ni vs Arinal. eccIeC T. 111 
.a an. 3,4. nmn. 72. . r " 

• G es ne R vs tn notio Itngliae romanae thcfauro, f. v. diploma. . * 
** IAC. REiCHli diflT. de diploniatibui dr traaoriii, vuleo <ljpff«unb jfofr 
3«Wfo, Mtttd. rcc,o,nontana A. 167$. habita , rccufa Lipf I744. 4, 

vi v: y.\ ••$. 4. '* . v- 

Defihitio diflomatum. 

Qui de re diplomatica huc vfque fcripferunt, diplomatum aut nul- 
las, aut viriofaa vndiqnc definitioncs attulerunt, quod vmunque quam 
fit fcfehn* indignum, nemo non intelKgif. Vt itaque (copulos, ad 
quos alios affliclos efle anitnaduertimus, ipfi, quantmn in nobis fitum 
eft, fugiamus, pauca quaedam , antequam ad dfcfinicnda diplomata ac- 
cedamus, monenda videntur. Iam priinuin omnium f.uk confi.it, qui 
in dcfinitioue diplomatum non eos tantum, a quibus diplomata iurepro- 
ficifcuntnr, fed etiam cos, quibus dari folent, figillatim coinmemoranr, 
breuitatis atque adco bonae methodi leges migrare. Deindc in eo fimnl 
pcccant, quod, quuiir dipJomatutn dandorum ius folis rebuspubJids 
carumue recloribus artribuant; ihiuriofi funt in priuaros; quippe qui, 
quoniam donare, vendere, pennutare, oppignerare &c. poflunt, quid- 
quid rcrum fuarum volunt , fine dubio formulis etiam fcriptis hac in rt 
vtendi potefiatem habcre debenr, fi modoid, quod agnnt, legibus mo 
ribufque reipublicae, cuius ciues funr , conuenienter aganr. Sed in hoc 
etiam minus reiflc alios verfari exiftimamus, 1 qnbd dfpldmata liretarutn 
patentium gehus efle volunt. Nifi enim omnia me falltmt, dchnhio,' 
•diuncto hoc tamquam additamento , re dcfinita anguftior fir. Nam 
qui diplomata literas patentes vocanr, exciudunt primo ea diplomata, 
qUae ad iriflar monimentorum faxis vel metallii, itemque tabellis ccratis, 
&c.' ihfcrirtaiunr , vel formam libellorum , fen codicum , ex pluribus 
j^inVtabujifue coritextonim imiranrnV: tleinde ea eriatn , quae ira ob- 
fignata fuur, vtnon pawntibus, fed vert claulis literis annumerari dc- 

iT Yt , >••»■'« - .. ».-. 



Digitized by Google 



DE ARTE DIPEOMAT. DlPLOMATIBVSQf GENERAT. 5 



bcant. Siint denique erudki homines, qui vt alia taceam, figillorum 
mentionem in diplomatum definitione faciendam duxerunt Sed ht 
non vidcrunt , efie quoque diplomata , quae per fe ac fua nattfra figillo 
dmnl fcarc-artf*, \W6fam(jue adeo denWtionem rccle cxiflimari, quae fi- 
gjjla notam diplomatum, qua femper, agnofcantur, faciat. Quae om- 
nja fi rrte perpendantur, facile apparebit, diplomatum naturam nondum 
pro rei dignitate fatis explicatam efle. Fortafle haec , quam nunc pro- 
fcrre conamur, definitio noua rei diplomaticae peritis yiris quodammo- 
do fatisfacier. Defininuis autem diplorr.ata c/fe defcriptionct f. formu- 
)as fcriptas (/cbri/tlicte Auf/aczc uocr) iuriumlS obligationum % vcl re* 
rum etiam in /aMq fofitarum y follcmnibus vcrbit ac ritibu/conccptar* 

* B. ECXHARDvS in Introdu&. in rem diplomat. p. 16. $. XV. hanc di- 
plomatum definitionem attulit : Diplottiata mibi dicunttir iitterae paten- 
tes Imperatimm % Regum , a/iornmqut Primipnm , quibus vnrin iura 
priuilegia\ vtl ttitcm rtt ptrfonis , ciuitatibns & coutgiis tribuuntnr\ de 
qita quidera definitione quid fentienduin Rt r ex hii , quae fupra dixituui, 
tacilc cognofcitur. Cel. ioachim in der Einleituttg tstr ttutfehtn 
Dip/omatik, C. II. $. I. diplotua ita dcfiiiiendtitn duxit: Veberbauptxvird 
unter dem fVorte Diploma verjlanden , cine offene gtfebritbene und btjit- 
ge/te VrJtunde, worin fjne gewiffe Handbmg atifgeuicbntt ijl", «,u.imquam 
codeuloco etiam EUHARSi definitioncm iuaui facvrc non dubitauiu 
v - • • - 

il.i Diplomatum follemnia. 

Omnia qnidem diplomata vel res in faclo pofita9 (res faclH, vel 
iura & oblicationcs compleclantur ncceflc eflj fed non omnia fcripta, 
quae res in raclto pofitas, vel iura & obligationes complccluntur, diplo- 
wata funt, nifi Us follemnia quaedam acccfierint (§. 4). Sollcmnia 
haec, quae verbis ac ritibus ccVtis, a lege vel confuetudine fumtis, con- 
tinentur, pro temporum ac natiorium pariter, atque ipfarum remm di- 
uerfitate varia tyiidcm fimt, ita tamen oninino comparata, vt omnes 
gentes, & barbarae etiam, in iis ipfis diplomatum robur, aucloritatem 
ac fidem fummam inefie putauerint, & adhuc putcnt. Cuius generis 
exempla hacc funt : Tituli honorum ccteraeque formulae ac caerimo- 
niae canceliariae, tefics, propriae manus nota, fymbola, chartae par* 
titac, chirographicae & indcntatae, figilia &c. Scd cauc, cxifiimes, 

A 3 omnia 



- 



6; TROLEGOMENtY. SECTIO. I. I r. 

omnia haee & ciuae huiusmodi fotu foilemnia m vno eodemqne dipIooM? 

W firnul adefle debef e. 

* BARnabae BRissONitde formulif dt folemnibut populi romanf 
L. VIII. Francof. 1591. 4. ? 
i^d h. gottl. heinecCi! orat.de luriiprudentia veremm Romano* 
rum formolaria , ritibufque, quibuf negetia ciuilia cxpltcftbant, fo-JemntV 
r buf. Franequ. 1714. j 
CHRiST. vlr. GXVPEN obfemationea I) de fot-rna eontlctendi 06H 
«pud Romanoa , II) d« forma teftaiucntorum iudicialium dc priuatomm. 
Hanou. 175?. 4. 

MARCvlphi formulac I) ex edit. Hitr. Btjrmn PariC 1613. *) in Sttph. 
Ralmii Capitularrbut Krgum Francon.m, (Parif. 1677. fol. tl. Voll.) T, v 
II, 3) in Bibliotli. PP. Colon. dc Lugdun. - , 
Fonnulae vettulae alfaticae, cum annotat. lob. Geo. Eceardi, in eiu» Legt- 
bus Francor. Saticis dc Ripuarior. (Hannouerae 17x0. fol.) > pag. 131. fcjq, 
** Decliartit partitit, chirographicit , indcntatit dcc* vid. bfouvtau TruiU 
de diphmatiqut T. 1. p. 354« fqq. 



1 > 



§, CJ. • « ■ . V 

Diphmatum in tabulas , codiciUos & cbartas diuifio* 

Poflimt diplomata I.) ratione formae externae in Tabulat , CodiciU 
Jor tSc Cbartar diuidi. Tabulat dico diploinata ca , quae , vt alia ino- 
nimcnta, publica praefcrtiii) , faxis, metallis &c. infcripta funt: idquod 
Graecorum veterum inflifutis illuflrari pdtelt," qurnihil fere archiuis fuis 
intulerunt, nifi quod tfntea faxis, metallifue mandauiflent. Codicilli au> 
terri vocari polTunt diplomata , qnae ad modum libellorum funt confe-^hu 
Cbartae denique funt omnia reliqua diplomata, quae ne-quc monimcn- 
torunv, ncquc libeliorum formam prae fe ferunt. r 

5 • 5 7v - l 

Diphmata ecclefiaflica & jaecularia: publica\& 

priuata, cet. ' 

Diplomara II.) refpetfhi eoram , a quibus ddri folent , in Jipfoma- 
ta facra f ccckfiajlica , dc ciuilia f. faccularia difpefci uoflunt. Ccle- 
hris vero inpriuiis III.) efl diuiilo diploinatum in putlUa <% priuata, 

quorum 



Digitized by Google 



DE ARTE DIPLOMAT. DlFLOMATtRVSQ. GENERAT. 

quorum illa publicas res , haec priuntas refpiciiint, In publicis diploma- 
tibus alta aci plures.refpubljcas earumue re&ores, alia nd vnam tantum 
rempublicam fpeclam. Frioris generis diplomata' publica Traclatut , 
poftcrioris Confiitutionet , breuitatis ac dbclrinae caufla nbbis appellare 
Jiccat. Traclatuum formac f. fperics fuftt: Foedcra, inftrumenta pacir^ 
dcclarationct , notitiac , fanclionct pragmaticae , cet. Conflitutionum 
vcro exempla efle poffunt: Legct, priuilegia, decreta, edicla, manda* 
U, fentcntiac^ cet 

S, 

5- |o ■ 
Diphntatum in n3a & dotumentadiuifto: 

Qmim diplomata vel rerum in faflo pofitarum , vel iurium &obIi. 
gationum defcriptiones fint ($. 4) , poiTunt etiam IV.) in Acla c* Docu- 
mcnta haud inconimode diuidi. ^#4 fcilicet funt diplomata, in qui. 
bus res in farto pofitae dcfcribuntur: Documenta vero, quibus iurium ot 
obligationum defcriptiones continentdr. Tam acla, qnam documenta 
fmit 1) velfacra f. ecclefiajkca, vel ctuilia t/aecularia; 2) vel publica, 
% «aquerurfusmox/r^«/, mox confiitutionct , vel priuata ($.7.). 

Autographa & apographa. 

Denique V.) diplomata in Autographa f Archetypa, quae barbara 
MfM etiam oririnalia appellauit, & in Apographa f Exempla, quae 
etiam Co/tfrfr C Tranjfumta minus latine v,ocantur, diuidi folent. Au« 
fographorum plura interdum exemplaria exarantur, id quod in foedcri- 
bus, pacis inftrnmentis, contraclibus, chartis familiae ercifcundae, cetj" 




* joh. gvil. BERGER de autographii vetcrum. Vitcnib. 1723. 4. 
I O H. F R 1 D. G H v l 1 N a i v • cle apographii vetcruui. Vitemb. 17*3. 4. 
10 H. ERN. FL0ERCKE commcntatio de cxcmpli» , vulgo Copiii. Al- 
torfii 1683. 

Nonvtau Traiti de diphmatiqut T. I. p. 162, .. »33 , itemqiic figiflatim de 
chartii pariclii , psrrtitii cct. p. 354. fqq. 

% 10. 




gv PRQLEGOMENA. SECTiO. r. m: 

• , $. IO. • H ' 

Apograpba autbentica cff vaga. 

Apographorum duo potifTimum genera fimt. Alia enirr» ptibKca^ 
tlia priuata aucloritate conficiuntur. Illa apographa authentica f. iridi- 
mata^ haec apographa vaga f. interta appeliari poflunt. Apfjgrapltijf 1 
auihenticis eadem fides, quae autographis ipforum, tribuenda ef); vnga 
autem apographa non repudianda quidcm ftatiw, aJtioro tamen ioeV . 
giue digna funt. 

Diplomataria f. Cbartutaria. 

Antequam ab hoc loco difcedamus, monendum paucit efl^ apo- 
grapha non tantum feparatim fcripta repcriri, fed exflare etiam iutcgr» 
volumina, quibus apographa illata funt 5 quas quidem apographorum 
colleclioncs Inftrumentalia volumiwa, Pancbartas f. Pantocbartar y ixem+ 
quc Chartularia , Antiauaria y Regiftraria* Regcfia , Tran/umta, Dh 
flomataria, BuUaria y Libros copiales cct. vocarc folent. Eiqfmoil 
chartulariorum vfus , teftante mabilloniO de re diplomatica L. 111. 
C. V. §. II, ante faeculum X. vel millus fuit, vel rarus adaiodum, quum 
antea Libri ctnfuales f. Polyptycha eortim loco ftiiflcnr. In Germania 
vix reperies chartularia, quac ante fincm faeculi Xllf. fuerint fcripta. 
Sunt autem chartularia neque eiufdcm generis, ncqhe eiufdem auclorita- 
tis. Diuidcre ca , vt apographa ($. 10) in Cbartularia autbenticar*. va- 
ga f. inccrta phicct. Sunt cnim chartularia, quac non tantum cx auto- 
graphis defcripta . fcd etiam a notariis vel aliis pcrfonis publicis recogni- 
ta & fubfignata Umt. Haec qnia fnnt authcntica, autographorum ipfo- 
rum fidcm & auctoritatem habcnt. Sed funt ctiam chartularia, in quU 
bus nullum publicae au&oritatis veftigium cernerc licct , quaeque ob id 
ipfum altioris indaginis funt. Chartularia haec inccrta, nunc diploiuata 
narrattonibus hifloricis probandi caulla intcrmixta exhibent, qu.ie cbar- 
tuiaria hijlorica f. mixta appellari pofltint* nunc ex folis diplomatibui 
conftant, quibus Cbartulariorum mcrorum f. codicum diplqpiaticprum 
aomen tribuendum vidctur. 

* IOH. WII.H. WAIDSCHMIDT dill. rfV probatione per Jiplom lti- 
ria, vom Htxreis durcb Copial- BScber , in acaJ. Marburg. 1726. habiia, 
recufa in Baringii clauc diploiu. p. 391 •• 4*4- 

J. U. 




Digitized by Google 



DE ARTE DIBfcOMftT. DIPLOMATIITOSQ, GENERAT. 
Dtpiomattim varia genera % tabula repraefentata. 

* ' 

Qoot quaroqne varia fint adloni.li & docnmentorum , vno verbo , 
diplomatum ^eiwa, ox.hactabu/a; <juat iucu>ntam coxum partem com- 
pleclitw, iudicatu facile erit : 

In dipldmaribut 'defcribrimor (§. 4) vel 
A^Retinfa^offfitae 

I. nude & fine additamentit * ' 

. li o& ieftifivandat res, qrtet facTae fimt , qnaJia funtProtocolla,Tn- 
-» - Hrumeiya notarioruhT,' Teftiujonia cet, 

a. ad notificandat rcs infaclopofitas, cuiufmodi fuutLiterae paten- 

tes, Manife(b«; ; cet. 
3. ad commcmorandas res geflas, quod nViu RcJationibus, noto- 
riis, Bericbten, cet. 

II. , tumddditantenttt: addttis fcilicet . 

ty pretibut) quales fiint Uiterne fupplices, cet. 
2. pmbWonibut : vnde Dedwftkxies, Pro Memoria cet. 
lura & ol/Hgationet , quibus - 

I. alii obligantur 

1. in repttbiica 

a. a fuprema pote/late. Leges; priuilegta; eoncciliones rega- 
lium, digniratum, itiuherum; roandata alia & conflitutiones. 

b. amagfiratiburtS oficialibu*. Schtentiac , decreta, refcri- 
pta, ot aliae conmtutiones. 

2. in familia, vt Teflamenta , cet. 

II. aliquit feipfum obligat per pafta & contraclut % quorfum pertinent 

f . Tranfaclionct (^JJ^wii} CU&i - Vct ^ C ; "nuntiationibus cet. 

3. if/w quae fiunt vel ,5 
■ a. refpe&u rcipnbiicae , & qoidcm .• 

W. y5»f addita aliqua conditione necellflria , vel 
*. 4</ fundanda iura 

l) rrtf //<rj quae .« 
9) defcribuntur in Inuentariis 
b) alicnanrur- » 
• w\.) extoto, 6ti quidem vel 

B *.) fin» 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. SECTIO. t 



«.) finc rcfpe&u ad cafkm morti/ 
(l) Donationibus & Traditionibosy 
(&) Venditionibus. 

(3) Permutationibus. * 
/3.) cum refpeclu adcajum m&rtit 

(a) futurac 

(*) donationibus mortia caufla 
(fi) perpatfa variafucceflionis, cnins ge- 
neris funt 

ft) pacla dotelia , item vnjo prolium. 
(fl) pacla familiae, inprimifque Fidei- 
comifla, 

(3) Ganerbiuatus 

(4) Conrraternitates 

v (j) Vniones hereditariae. 

(b) confccutac: hereditatis aditione, rel 
quieta, vel controuerfa, quae quidetn 
varris tran fa d ion i bus , venditionibus, re- 

' nuntiationibas cet. locum facere folcn 
y) cxpartCy paclis 

(1) feudalibus. Literae feudales cum retter&lt* 
bus cet. 

(2) emphyteuticis. 

(3) locationi» & conductionls. 

(4; mutui. Syngraphae & apochae (JkbuUfchci- 

ne und Quittungen) 
(0 paclisantichceticis (IMejsbrauchtvertraege). 
0 p*rfa**Ua y & quidem vel 

a) per/onarum fingularum 

ai) per locationem operarum. 
/3) per contraclus depofiti, mandati, iocietatb, 
cet. 

b) focietatum 

•) domefticarum> quorfum pertinent 
(1) Spoftfalia. 
(•) Pacla nuptialta. 
($) Adopfioues & arrogationes. 

(4) E- 



■ 



■ 



Digitized 



DE ARTE Dtf LOMArT^ DDPtOMATIBVSQ^ GENERAT. n 

> 

(4) Emancipationes. 
' (5) Tutelae paclitiae. 

V"f {6) Addiclio ia feruitatem, 

(7) Manumiuio. 
0) eitdl$um f quo refeWndi fiint contraclut Col- 
legioruin, Vniuerfitatuin , v.' gr, Collegio- 
rum opincum, cct. 
/3. kdiura eorroboranda , qoorfum pertinent. 

1) v Varia ■ tambiorum genera. Ljterae cambiaJet. . 

a ) Oppigncrationct , cuinaffignatiotiibuspignorisvel ■hyr 

pothecue (Pfakd- Hfpotbcc • Ferfcbrei&ungen). 
3) Sponfiones (Bilrgfchaftcn). 
y, adiura aboknda, per pacla fingularia , quibut 
t) toUitur vei 
■» .-;.; < a) obliratfo quaedam , quorfum pertiaeAt 
v ♦ V (0 Renuntiatienet. 

(2) Muttiot diflenfus. 
(?) Faiffai de non pet< 
(4.) Compenfationes. 
(5) Datioin folutum, cet. i. . 
J>) communio quaedam., vt communio bonorum, 
• quae bonorum diuifione tollitur,, vade Cuartae di- 

uifionis f. familiae ercifcundae, cet • 

2) immutatur vcl in aliot tranffertur ius vel obligatio, 
cutus generis funt . 

a) Nouationes. 

b) Delegatioaet. > 

c) Ccffiones, cet. • 

3. addita conditiont quadam fortuita, quorfum pertinent 
ct. in geuere omnes contraffhts aleae. , 
/3» in ipecie aiTecurationes , cum earum formulis, JPslizza 
diclis. 

b. rcfpc&u ad rentpublicam habitn, quo referenda ftuit 
l) Pacla inttr rcclorem reipublicae tS . ciuct 

a) vel omnet , Capitulattones Caefarcae, Receffus Tmperii $ 
Rcceflus conuentuuru prouinciolium , cet. 

b) vel fuofdam, Pafla iotcr imperautem 6t ordinet 

B 2 variot 



PROLEGOMENA. SEQTIO. L 



varios,v.gr, ordlnem* eqacftrcm , ficruin, mercato- 
riiim, cct. 

c) \e\fin£ulor y pacla intcr iropcrantem & qtiemdam mer- 



catorem, cct. 



2)i>a<aa /»r*r rfc diutrfarum ttpanpubUcarum , quor- 
ium pertinent foedera, inflnimenta pacis, conventionet 
limitum, pacla defenfionis, fancliones pragmaticae, cet, 

* tn tabulac huiiw rationibu» inftituta iil. PVTTtkl ik dtr jfurijlifclxn 
fraxi p.tfp.- Ipa. quodajutnodo fecutus fum. 

* ■ - . - . , • ; v, - . 

- ' y» lp • v ::. 7 

Reflri3iores verbi diplomatis notiones. 

Snnt viri docli, qui diplomatis notionem ita rcftringunt, vt' hoc 
verbo non riffi diplomata mcdii aeur compreliendant : deinde funt etiam , 
oui acla publica, rccentiora praefertim, (dic ncucn ocffcntlicbcn Staatr- 
fcbriften) a diplomatibus feiungenda putent. Ac neutra quidem no- 
tio, vt verum fatear, ab vfu loquendi, qui nunc efl, abhorret. Sed 
nos tamen huic vocabulo poteflatem ac vim Jatius patentem , hoc eft , 
eam, quae ipfi rei conuenientior efl, tribuinlus, idque non fine rationi- 
bus iddneis feciite nobis videmur; quamquam haud ignoramus , artis di- 
plomaticao fines nortdum tn omnia diplomatum genera cfle prolutos. 
Largimur etiam facile, recentiorum diplomamm tam! exploratam ple- * 
rumque ac prouifam rationeui effe, vtde illorum fide stque auctoritate 
vix vllus dubitandi locus diplomaticae rei peritis hominibus relinquatur. 

- • 

$. 14. 

- Vocis Difhmatis Synonyma. 

Diplomatit vox raro in ipfis dipldmatibus occurrit. > Eft itaque 
operae pretium, cognofcere, qutbus nominibus diplomata plerumque 
«ppcllari foleant. Horum autetn nominum praccipua hacc funt: Prac- 
teptum $ auBoritas , priuilcgium $ pdgina, cbarta, iitcra feuJ litcrac t 
apex, pancbarta t JanSlie prarmatica, inftrWmentum , teftamcntnm, 
indicuht , ptkcitum , notitia , bulla , figiUum^ cet. Nobiles illi noui 
operis diplomatici auclores (*) in explicanda diplomatuin nomenclatura 
operae iludiique conluitifenuit, Siuit autem ht&ctatfcs deccm, 

ad 



DE ARTE DIPIiOMATi-tDIPLOMATIBVSQj, GENERAT. t| 

r ■ 

ad quas omnia diplomatum homina redtieebant , i) Literae, 2) Cbartae, 
3) Notitiac, 4) A#aiudicia!ia 9 fj L#tv, 6) Contratfut, 7) 7V/?tf. 
menta, 8) Breuia feu Breueta y 9) if&tf, 10) Kcgijira. Atque ha- 
roju claflitmv vnsjquaeqi.e in.fua porro^#«W4 dc Jpocict faua\ cA» ■- 
(*) Nouveau, Traitf de Diplomatiqut T- I. p. »33 - 440.' 



•U 



"1- t * *•» 
SECTIO IIi '•■■ 



NOTITIA LITERARIA 

REI DIPLOMATICAE. 

, " i.r . , . 4 . . . . . ..... .♦«» -» »• • 

Diflwatum antiquitas. , ... .. 

Djplomatum vfu» tam antiquuseiTe videtur, quam litefae iplae. Ii 
certe populi* qui fcribcndi artem callebant , fcribendis etiam diplomati- 
bus operam dcderunt, eaque ad pofleros quoque tranfmiferjunt, vt Vhoe* 
mce/<, Ae&ftiiy ChaldaH^ Iuda$i. y Perfae, Sinenftt> Grueci & Roma- 
nU, Hationes. aufem 4itrn\anorutfl, & in his Franco-Galli diplomatiim 
vfuin a, Roinaais didicerunt, Tcmporis iniuriae, beUa, incepdia , ter. 
ijei dipioinaticae tam perniciofa fuerunt, vt nullum in papyroaegyptiaca 
Vcl membraBtt fcriptura diploma, qnod facculo V. poft Chritlum natuui 
antiquius fit, produci pofltf. Acgenecatim bic mpnendum cft, (*) di- 
plotnata, papyracea & tneinbranacea , quo propius a faeoulo V., abfmt, 
eo pauciora efle» Nam tx facculo quinto vix decuriam voajii cbartarmn 
cinltnodi, ejexto dutscircitcrdccurias, &ex feptma vix aliquot centu- 
nas, tamquam tabulas de uaufracio reliqnas habeimts. Eil dcnique 
multum , fi faectilum o&auum mifie nobis diplomata fuppeditet. Vno 
verbo, quo rtmotior chartaniin actas a faeculo V.efl , co maior eorunt 
numcrus reperitur. . •» v 

(*) Nouvtau Traiti de Diphmatiqu* T. I. p. us. 

■■■ - ■ • - .; <,-.■- ■' ■.■> 



, _ . . : - . ... 



1« «■ . PROLEGOMENA, SECTIO H; M : T 
Notitia literaria artis ditlomaticdel 

* tVMAN, weieri Epiftola ad loh. Sam. Brunnenm* «V ftvta tei dl- 
. ploioaticae ifi Gcro>ania. Ienae itfog., 4. _ •• 

• 3 1 m O N. FRID. HAHNMi Praefatio dc inftaiiratoribut artii iliplomaticae t 

jadiuncla eitu Commentat. dc diplouiate fundationii Bcrgenfii ad Albim 
* Coehobii. Tdagdeb. 1710. 4. " 

XOM. pavlli FiNCRE Confpclh» Bibliothccae chronologico • diplo- 

maticae. Hamb. 174Q. 4. ~ 1 > ' 
>DAN, EBERH. BAjtkNQii Bibliothcca diplomatica , jn eijpi claue, di- 

plonjatica pl 1^.15». . ; , /•; ' , ' { j , 1 

HENR GOTTLIEB FRANCKC Compendtofa Bibliotheca diplomatica , 
> adircla Iob. (Juil. Ifoffittanni d Jttnriii Ofarkawp htcubrationibui de re 
diplomatica , a fe editii (Lipf. 17$«,. 4.), p. n$ -Vj6, itemgue fKAN* 
C K 1 1 praefatio, hit opufculii praemifla. 

Diu admodum nulla peculiaris diplomatum ars atque difciplina fuir, 
quipoe quae demum fub'6eculi proxime eiapfi firiem inuenta, & noftra in- 
primisaetate magis inagifque augeri excolique coepta cib Prima homi> 
num doclomm opera inde a Jaeculo XVI y magis vero a fafcc. XVil. in 




luceut 

paranm ana # ana coniuncum ae nuegns volu- 
rrrinibus comprehenfa (*) prodierant, cwtnmerfiae putlicae locum feea- 
rtint, Diplomata enim libris erifticis probationuin loco adtoncla fuht* 
In quibus quum eaiuTarum illuftrium patroni rei cardinem vertr haud 
•egre cernerent* diplomatum, non vhiuerforam quidem ab intrio, fed 
prolotorum dumtaxat fidem & aucloritatemtollere fiuducrunt. Sic di« 
plomata, quae ad dirimendas controuerftas prtmom publicata funt, notvas, 
vt fit, eafqtte grauifllmas difceptationes, qnas duritilculo belhrum a%> 
fUmaticarumnotwne appellare moris eft, procrearunr. Pritno futem 
de fingnlaribus quibufdam diplomatibus, deinde de re diplomatica vni- 
uerfa , & magno quidem vtrimqtie animorum aeftu pugnatum eft. Prio- 
ris generis coutrouerfias beUa diplomatica- particutaria; pofterioris au- 
tem bellum diplomaticum vniuerjalc dicere folent. Arque hae quidetn 
comroucrfiae non in hoc, tantum orbi lircrato vtiles ac frugiferae fuenint, 
& funt nunc quoque, quod oofcruationes multae fingulares ad illuftran- 
. daui rcm diplomaticam a viris docliifiiiiis ia iucem funt prolatte, fed 



Digitized by Google 



NOTITlX UTMiRlrf "JtSl ttttbMTICAE. .v 

e t iam qubd Ipfitm nobis nrte m diplom at icam pepc reru nt . ' tn pr im i s bo- 
nae frugts pleniflfima funt fcripta i) nic Z yll bsii , Syndici Abba- 
tiae S.Maxfmini (circ. an. 163S), 2) bemamini lcvberi, i. V, 
D6<fV. ic Confiliarii Dreftenfii, itemque Camcrae Lufaticae Procuratoi 
ris (fi675)» & i) hermanni. conrikg 1 i, Philo'f db Medic; 
Do& iBukbrum Regnm ac Principum Confilinrii ac Archiatri, itemque 
Prof. PhyfMedic. ac Polit. in Acad. Heluiftad. (iiat 1606. Nordcnae ia 
Frilia Orientali , f i6Sr. Helmftadii). 

(•) ?nccif\m DifhmafumcoSeffioacs ii\lx* P.H. Scft, ll.Cap. II. cotnmctuor»- 



1. . . . r *i 



$. 17. 



Sed BANXEt papebrochivs, Iefnfta Antwerpicnfli (n. 1528. 
t T 7 ! 4-), hanc fibi Jaudem quafi vindicare poteft, quod priinus omninm, 
in propylaeo fuo aritiquario , de re diplomatica aufus ut philofophark 
Quum vcro regulae, quas tradidit, auaoritatem diplotnatum Jabefada- 
rent magts , quam ftabilirent, ot Ufuitarum fodalitai prope vniucrfa ixi 
bello illo diplomatico vniuerfali id potiflimum acere videretur, vt i di- 
plumatum fide fublata, vetuftionmi ordinum facrorum, 6t htnediRi- 
norum inprimis, iura & pofleflionei tollerenrtir, vel tnrbarentitr certc; 
IOH. m abillonivs, Gallus, Ordinis S. Benedidi e Congrcgatione 
S. Mauridecus immortafe (n. 1632. f 1707.^ rem diplomaticam in opcre 
fuo, quod de rc diplomatica infcripferat, tam egregie tamque'fortitcr 
defendit, vt (*) papebrochivs iplc, quam iniuriofus in rem dt- 
plomaticam fuerit, publicc profiteri non dubitaret. Papcbrochii faci- 
nus hoc egregium tantum abftiit, vt rcliqni lefuitae itnitarentnr, vel ap- 
probarent cette, vt hipotius bellum diplomaticum , cui componendo 
Mabillonii conams furhcere poterant, rehouarent. InprimisBAR- 
THOLOM. germonivs, lefuita Aurelianenfis (n.ifo:-. t 1718 Jper- 
tiuaciflime contra Mabillonhtm pngnauit. Neqttc tamen altera cx parte 
dcfuerunt, qui MabiHnnfuni defenderent: iu quoruin numero funt l) 
T HEODOK v s rVinartVS, Khcmcnfis, familiae Kenedidinae c 
Congregat. S. Mauri fodalis , ctMabillonii amicns fingularis (n. 1*557 1 
170$.) a)!VSTVS r O NT X W 1 N 1 v S , Foroinlienfis , in Rom.mo Ar- 
chigymnafio pubKcus eloqncntiae ProfefTor ( t 1736) , 3) dominicvs 
LAZZARXNXVS, Profeflbr linguae graecae «fc latiriae Pafauimit 

rt 1734; 



: PROLEGOMEHA, SECTIQJ!.- ropf 

(t 173^)^ alios taceam. Ab his viris, croditione varia ^McfUmir 
bus, etfi Gcrmonii impetus iterati grauiflime repulfi erant, refqne m 
eum iam locum deducla videbatur , vt duhitarc amplius de diplomatU 
ca,e rel fide & atnftoritate. nefas putaretur; tamen uon foln-n 1 o h. 
wir h. HOFFMAKNVS, ?jttauien(W^Philof. & Ittr. Dockojv.jSr. Hij 
{Tor. Prof. in AcaoV Wittqnb. ac deniquc l*rof f Iurjs &,Regis PQjou./ElfT 
floris Saxon. a confiliis aulicis (n. 1710* f 1.739-)». manes dipjoroasicof 
turbauit: fed nuper etiam is, qui Iqcum de Diplomatica in opere Jjjcj 
gallico, quod infcriptum efl, Encychpidie ou Diftionairc raifonnf^dct 
jfcitncct , atti , mttiers ', mahujatlurct par urie focicte] Idei gety t^x r let- 
tret , mit en ordre 15 publif par M. d'alembert) traclauerat, de- 
fperatam ac defpcclam ab omnibus fere Germonii cauflam denuo defcn- 
dendflm fufcepit. Atquc illum quidem HENRICVS Oberkamp, 
tunc lurisCaudidatus, nunc Principis Eptfcopi B.milvcrg. & Wurzburg, 
Confiliarius intimus ac Cancellarius Bambergenfis, in djflertatione qwa# 
dam fingulari r fub. *praefidio JLEONH. $ R e b n EjK \ ». lefuitae Batuber» 
gcnfis, refellit; hnius, vero crambe , ,niminm faepe rccocla, fmam in» 
fipida fit, Penediclmi Galli in nouo opere djploinatico paflitu ollcudc- 
runt, & adhuc oilendere pcrgunt. 

(*j B AN. PAPEBROCM 1 1 Epiftola ad Mabillonium , quam leclo eiw li* 
bro dc re diplomatica fcripfit, in qua ignofcenJi pojlnlath continetur 
Scriptt eft Kaec epiftola A. 1683, edita deindc tam inMABILLONM An" 
nal. Benediain. T. I, quam in eiuid. Mabiilonii fupplemento libror, dc 
re diplom. p. fq. ' . . 

f. 18. 

In mediis his turbis ars diplomatica lactioribus. in dies auginentis 
creuit. Nam primo 1 o H. N 1 c. H E R T 1 y s, Confiliarius Hallo- Darm- 
fiadienfis, & Cancellarius ac Profeflbr luris primarius Academiae Giet 
fenfis (u. iC\2 | 1710.) Mabillonii inuenta ad rem diploraaticam Ger- 
inaniae accommodauit. Deinde SCIPIO Maffei, Marchio Italus 
(t«7<f). non artam quidem diplomaticam, vt verum fatear, fcripfit, 
ciufmodi tamen opus , quod rei diplomaticae multura vtilitatts praebet, 
in lucetn protulit. Sed qui poft eum.in fcenam prodierat, godofre- 
Dys VON RESSEL, Abbas Gottviceafis in Aufir^a ( f I74.9) L, dere- 
licTum a Mabillonio locum de re diploniatica Ituperatorum ac Regmu, 
Germanorutu , a Cohrado I. vfijuc ad Ottoucm IV. fuinma indufiriac ac 

per- 




Digitized by Gopgle 



tfOTITI^ ^frERAKlA REI BlPLOMAtlCAE. if 1 

perfyicuitarti' latidc" irbtifofii;' fctti jstianvs riEKiu ecxhar- 
DvS, Quedlinburgenfii, I.V. Doft. Eloqu. & Poef. Prof. Ordlnar. <5c 
lur. extraordin. in Academia Ienenfi jQn. 1716. t 1751) priinus eft, qui 
iuflum artis diplomaticae Imperatorum ac Regum Germanorum compen- 
dluifl c<U(% lf Aft^ W 1 di * 

ploniaticara merita haclenus laudaueram, nori fete^ nifi ia vna diplo— 
inaticae aitis partc explicmda , ^uze critica ell, hoc cfl, quae regnlas 
diplomatum verorum a falfls commcntitiifque intcrnofccndurum docet', 
▼erldti funt. io H. HE VMANN vs, Muggendorfio - BarutJ^nu*,, Do- 
dlor & lVofe!lor'Iur$ Aliorfiuus, ac tanden} Principis Braudenbur^ico- 
Baruthini Coufiliarius intimus, Nqbiliumque ordini. adfcriptui (n. 17HT 
^760.) y aiiuin hoc e l\ , redum guflum arti aiplpmaticae intulit . Ne- 
que enitn reguJas tantum, . quibns diplomata veru a' falfis fecernaurur, 
tratjidit, fed ofleiidit etiam, qua ratione diplomata locupletandh} perfi- 
cictuiifque aliis artibus ac difciplinis accoiHmodari debeant. Quibus me- 
^ltlS hoc etiam tamquam cumnJum addidit , quod ampliiHinos rci diplo- 
niaticAO fines defign abat atque emetiehatur. Eodeiu fere tcmpore , qup 
|le*ui)anni coinfiientarii de,re T diplomatica iq^ Jncera prodiefaut,. jqi^. 
PRlii. ioichim, rYofeflbr Halenfis, nieritortun laudc clariillmus, 
introducliouem in rcm diplomnticam Imperatorum acRegum Gcr n vuiorum 
edtdi',in quo quidem libro iJem fcre confilium, quod Eckhardus, fc- 
quchatur, mfi quod eum lingua vernacula fcripferit. Sed omnibus his 
yiris, egccgiis ^cet^iweru^lUmis, palrnam dubiaip rfii^or^ vej pcac^ 
ripert'potius eoeperjunt^duo i 1 1 i galli, ordini , s. ,BE,Ni. ;j ictl 
arscrip|ii, «Ui in, perficiendo nouoopere diplomatico luic vfquc ver- 
&ti luut, & adhuc vcrlantur. Hi fi Heumanni gufluin, de quo dixi- 
mus, ot defignatos ab eo arti* dipJomaticae fincs tcnuerint : id quodieot 
facluros^e.crcdunus ^ ndnduin enim vltimam laborum oram cefnere 
Jic*tj ^us diplomaticum tandem aJiquaudo exiflet, quod & noflra', & 
pofleroruixi aetas obilupefc.it, neceffe_crit. Fragilitate*»? quidem rerum 
humanarum & huic operi ratalem efle pofle, (*) C AROLI* FRAN- 
cisci tvstinii hue tovstain (n. 1700 f 1754.) faris proh! 
dolor declaratum c(\ ■ fed continuatum ad hunc vfque diem opus, nihil 
ei, ac ne niortslitatem quidem, noccrc polfit, doCait t ^Ct>ngregutioS. 
Mauri non moritur. # ...... 

(•) Elogithn viri hiiiiii, A nafctiiuni ,' ^ meritonim nobiliffimi exflat 
hi {Hracrstioot T. lt. o^d ti^if'^o^t^^'Trditit : dc l^. 
.11 />> C ph- 



V 



y * ... jti • s ,-.iu. • •' • »• m{ 

:;i . jj^t.! -•i.t-.. ' . « 

•I ',. ».•:•■•:..-.(»..•.» • mc K>!« jr ,»„?: .ii: fi'-« :<• it 

Qumquc adhuc virortmr, 6Y rt diplbhlBtlca meritiffimortim , inetf 
tionem faciundam ducimes, antequam ab hoc Joco difcedamus. Pri> 
hhis eorum efl V ALBNTlN. F E BD INANDVS, L, R. dc g v D £ N V S, 
Ihdicri Camerae ImperiaKs Wezlarienfis AiTeffoV (f 1760) qui & fylio- 




RegiacBiblio^hecae, quae Hanotterae eft, Cnftos (n. 1690. f 1753), qin 



claue ftradtplomatica omnium artis noftrae cultorutn gratiam ih perpe» 
tunm fibi dtnrimrit. Tertius eft ioh. lvdolfvs waltheevs' 
Magnae Britanniae Regis in Archiuo Eleclorali a iccrctts (-f I74r){ 
cui lexico liio diplomatico omnium tulit puncfta , errandlmie in poJtcrum 
lacilitatem , enooanribns abbreuiaturas diffictfrtmam rcddidit. His de- 
iuquc adiungendi iunt IOH. MtCH. HEINECCJVS, S.S.Theo..Doi 
tftor, ftcri tribnnalis in Ducatu Magdeburgico Confvtiarhts, Ecclefiaruin 
Halenf. & pcr Dioecefin Salanam Infpecler, Paftor adB. V. Mariae 
primarius , Gymnafii, qnod ibidem eft , Scholarcha fenior & Regkte So- 
cictatis Berolih. Sodalis (n. Eilenbergae 1674.. '"f 17^2), & GO/TTFRI» 
DVS LBO-NABDVS BAVDlSSTVS, Philof. dc furinm Doctor, Du- 
cis Mrunruico-Luneburg.Confiliarius-Anlicus «* Collegii Carolini Bntn- 
foic. Profcflfbr cclebcrrimus. Horurri dunmuirorum incomparabiliutli 
alter figi.lorwn , monogrammatntn alter do/rrinam ad artem non flne 
fumma pcrfpicacitatis induftriaeqne laude redegttr c ' . 

(*} Legatur ineraoria ehts, ab ebe&h. ioh. BARINCIO,' tllio^ fm 
crudito atqtie indurtria parenee digaiifimo, pracfationi editionis IL Claui» 
1 • «■ « diplooaatieaep. 53. % fubictSa. 

xi * f '..'-> T* •.!*••. . ■•;.•• - .• ..I >,••.••■ 

, . , i ,-. ' 1: . -! k J . 1.11 • :! ••• 

Zi Scrfyta, inqmbiu bella difhmatica txpofita fum, ■ '> • 

Quoniam rei diplomaticac fiudiofi , Vt iam fupra (f, 15) diclum 

■ • * * » 

•' • i 



/ 



Digitized by Google 



totnt^ rat»tet'ntlfaciHSar<jnc vtHitates ctpere poiTnitt; non alienam hoc 
loco eflc putamus, quae illorum praecipua fint, cxponerei* Atque ho- 
rum autdem notitia, praeter alios, inpnmis hauriend, cft ^ -t 
l/*e*x 'i*i£->gf m L V frEWl&praeia!tone, toiiH* I. Reliquiar. 
MSS. praemiiTa, rjuod opufculnm cfiam dc Latino in Italicum fcr- 
riiOTe^ mioto' d'X ; I i'*t Wr T** Vfcktertom etV & cUti> - addi- 
tametitis hoririumV tdJtWfcb h^HJloHd dettapierra diphma- 
tie* y Mcdiolani 1799. * ' ^ • 

a. ex ipH. godofr. de meiein pi-aefafione, tomoHI. A8* 
hmpatSf Wcftpbalicae publiccrum adumcli. 

3. cx ESNESTi IOACH. de WESTEHALEN praefntione, tomo 
p *? v fl. rcrum Germamcarum pracmiiln. > ■ ■?. 

4. ex b . n a r 1 NOH faeptiis iam laudata elaue diphmatica, p. ia-17, 
^ b. 86-55. c. I :J.i:i cm .«••• .•.,.,„ 

Qu aniquam mulfa ,. fi dicendum , qu od rcs efi , praedare ab his vi- 




cTe 

re puguarura difceptatum eft. 



r.A* . -.-!.../v:-'. . 4v ,••••/<* at^ v ' J • ».'-A x.V -•«»;. 

Scripta praecipvia^ paapjonejy JfeUi^mdipWatMrum 

\%.\\X v.V. *.«» ■»./• partxcularium edtta. n « 

*. .' ••■• "• - r «Ji .i ■ - :*j„L:.. j Li,-.^ 

<• . Af que vt iam dc ipfifl libris , qaibus fcr ibcn di s bclla diphmatica oc- 
cafionem dedcrun t , d icamus ; inirium iaeicmiis & «f» quo* M* i^>&- 
matica ^rr<™ procrearunt. 0 j n: Y3 'itw>£ J> rh>*i.;il«*}i 
-y ' 1. Coii t rou er G ae , «iu»e Arc btcpifcop» ntquc Eletlori Trcuircnji cum Ab~ 
r: > la&atf. Mwfoiflf fucrat, fi^entMrihacc fcripia? ( \ . 

I. Archiepifcopatus & Elccloratus TreuirenOs per refraclarios Mo- 
9- . , ftachos Max i m in ianos a liofque turfrati. 5 Auguflae Treuirorum. 
-elai »ine^r«fKt !^!« y> -rdor;., ..' / ''f-nsbb rluii ' .1 n- ziliui 

2* Hl«^4iI»UUlb dfifeofief Abbattfe. imperialis^. ,>|aximini, 
i : ur . , qua, Bsfpomietur JibeUo cpntra preefetam AbbatianA/anonymo 
Trcuiris edito, 1638, it*** mw^TreuirenfcvioI,.^^ c 

Ca II. I„ 



uiyiiizeo 



by Google 



f9 , ; . r ^*R0LE<30\ffitiVnSECTiPr^M 

• 

U. In caufla ciuitatis Magdcburgcnfis vel impugnanda, vel dcfeadcn: 

da vcrfsuitur: ■ *{, . • ( . 

I. Dcr Rbm. Kaijcrl. vnd Kimigl MajcjljiUn Priuikgia protcclo- 
f&a , 2. Gonccjfionct 3. Qdnfirmatipncs. flcr vraltcn Stadt Mag- 
dehtrg. ^gdeb r i6^,itcip itf^,4," , 7 • * :,.-.{ ' 
Grundlicbar und hijiwenmafiger Pifiourt uber dcr Stadt A Mag- 
dtburg geriibmtcn alun Priuilcgien insbefondcre /0 W, als 
#T auch von dcm Sacbfenfpiegcl \ z.. Wcicbbild, j. Uhnfccht; 
durcb Bcnjamin Leubcrtu Dresden 164$. 4. <5c iccuf. a ioh. 
6 O D O F R. D E M | I E R N intcr ad Jitamcnta (Bsjllagyt) tonii 
. M *8*rum,faci4 Wtfi^ 1 , VOhOJ yi\ 4 \\, < . . 
3. IOH. BORCHOLTEN Conf!lium enuclcate addoccns cillttati 
.Magdeburgenfi foli, excjufis AccUiepifcopatus- ^lagdeix lubditi», 
iut nauigandi in flumine Albis competerc. Mngdcb. 1611. 4. 
. ; 4. B EN-I A M. L E V B E R I D 1 lq 111 li t io plenar i n Oapulae. Saxonicac ab 

iinperatoribus Carolo M. , Oucpe , Frjderjcq IIJ. , jteljaaj^vp 
, Cacfaribus ;A n A. conftitutae aducrfus cosjfijjuin Bor chol^uni , 
cet, Budiuae ijSfJ. ±, L fit^m Dr/e$. 1661. 4.,,.,, . [ -j Ui [S 
- III. Liti* grauiflimae ac diuturnae , quam Lindauwtfis Abbatia ci- 
uttati Undauienfi iutcnderat, haec jnfirumenta funt : , " 0 

1. DAN. HEiDERi (ciuitatis Lindau.' Syndicij Grundlicbt Aus- 
fuhrung dcr Riichs - Sradt Lindau t dic obnver/chcns abgeiofie, 
vnd der. Erzbcrzorin. (fyudiai f pedente Jitc, ccdirtc Rcicbs- 

^■y/and/cbajffetrefen^. l^nbkpP\6^ioV r \ • ' • 

2. HENRICI W ACE NRIfl %• St andhajtc Rcttung dcs Kloflcrt 
contra Acta Lindauicnfia. Embfit ad Rhen. 1646. 4. 

3. HERM. CONRINGII CenAira diplom»tis ; quod Lodouico 
Jmperatori fert acceptnm Cocnobium Lindntnenfc, qna fioral 

y rcslmperii & Regni Francorum ccdefmflicae &. duiles, 1 iaeculi 
\Jt* • inprimis Carolingicr , iHofiraotur. Helmft. 1670^ ^r," tVlu Con- 
ringii Operum a (jflfEBELl-o cditon T\ Hv num.?VIL p. 567- 

4. MAXIMIL. RASSLERI ( Icfuitne 6t 'Cancellarii Acadcmiac 
Dillingenfis ) iufia defenfio Cocnobii ex diplomatc toties reie- 

* a'o contfi&o partus aduWwsVw Cd»fkattiW16$»# • & 
p r ; 5 r : lw rii t :u 4 ekN. TBlfXELll HiAoricac Vindiciad ptoHennanni 
Conringii cenfura.' Undau. 1700. foL , ' 1 . 

. 6. M A- 



Digitized by Google 



SCRI?fr4;DED»ELLI5VliIPL0MATlClS P ft 

& KA^VXt. RASsleri VincHcado cOritra vindicias kifloricas 
W. E. Tcnzelii. tartes II. Campedbnae 1711. £ol * 

.t,B 7t l9A.::AB«N«w\^*QE.W>r*:^O^uJ»-. Lmdanienflj, .tiuper 
dcraum (176 mortui, difl.de ciuitaU$»U^daui«nlwpraeiogatiua 

.r y j auriquitatu nrae ^loflri afl\fi. Vii^nesflXtoenohio, eiufifelhque 
famofi diplomatis faJfitate, contra iniqua Rafileri nnperae vindi- 

. 1 . catiqnis argutnenxa , dcauq retcfla & fummat im cxcuila. ; : le- 

.^j?r 7. v^.' ; .v','. .aa; $• ss. . f . > v : 'r. /'•'■.: 

. ,1 . §ed ■U«r.«Maw «Vomata, cum gennanwt/ .ftta)r.,vi^n*, 1o- 
cum coiiffpuerfiis f. bellis diplomaticis £cccrunt. BErii. conrin- 
GI V S iu Cenfura dipJomatis Lindauienfis p, 377 - jgo". cx libro ©abr. 
N *!V l> ABI, in£ripto* Kaijons ,per*^\toirts^ Kigmtii bella diplomatfca , 
extra Germaniam g£fta, entrranif. Nos fcJia^oi mprimir.gcrmanica , 
o^ocnni autforcs, a barjngi© irtcjaue diplpuuop. ^Acjiv nomman- 
tur, breuitcr fummatimque, ac ordine quidem chconolc^ico diuloma- 
tum»: de quibui dlfccntaturo cft, «onuneraorabitriu»; Huius fciliceffec- 
neris bella procrearunt ■ .r v - , ■/ 1 . ,.1 

J 1.. luUi Qtcfiuris> Neronit • ajiqntmqup, AugtulorunV prhiihgia oOm- 
mentitia , quae Domajs* /ht/lriaeacconoc^ dicualuri » Virf. b A* 1 n- 
.c— qt.l ^QJaoV^^:^ '■ -*A> . k-\\ ?...\ ■..\\y X,\ 

fi. Dagoberti Regis diploma, quo A. 646. CocnoHumx Hcmreenfe fun- 
i'< v.rdaue'pej<IiH>etur.; B& Ring. p. 41. fq. ' ;ti V-%a^ ' 

3. Dagoberti R«gi« diplotnt, A. jc6. . Erfurtrnfi Cocnobio S.Petri 
dj^um.u^AlilK^IU 39^ A|. . ,"i v.Vi. .: .^t 

4. /V/*7rf veJ CWi K priuilegium dc Pranconiac Dttcat» JEjmcopa- 

y. Caroli M. inuJta ac varia diplotnatav vt » . .- , 
' ' 0 '4tpioror pro (^/tnabi^Ottenburenfi , A.769. B ar X.ngV p. 3>; fq. 

2) diplomata duo pro immunitatibut Campiduntnfium „ K 773. & 
777. BARlNGvp.^, (V . - •<..! . . : 

3) diplomata dao^ vpum BriwrB/f/, alterum deFcrd^i/tt Epi/. 
-V .. copatuf iti/titutipnft A.;^88* vBA lt I N G. p. 30, 3*'^. .f . 

4) diploma i Trutwtg «nf; ; cuida,ov A- 789» tw»«v. B a &i N G. L c. 

5) diploma Frifia conjulari, A.«oa. BARiNG. p. 33, 

C 3 6 ;dU 



* PROLEGOMEMU SECTIO. IL 

:: .0 diploraa de SchoUtEpijcopatutOfnabrugcnfit BAfctNG. 

p. 27 — 30. - J • " 

v i) diploma de Cocnobii Rjichcnauitnfit iurt in Flmam; A.8IJ. 

BARINO. p. fi]. i. 1- ' J 

0. 



; . g> diploma! Omitibut Gleichenfibut , A. gt}» B A R 1 n . 

9) diploma »™ «fotto* Aquifgtttmnfi A. gij, quod, etfi « 
mentitium eft, tamen a variis Imperatoribo» Rcgibfiftjuc infe- 
quentibus connrmabatur. barinq. p. 42. fq. 
& Ludouici Pii diploma , quod Pafchali I. Rom. Pontifici A. $17. 

conceflifle fermr. babing. p.49. fq. 
7. Caroli Craffi conftftutio de expcditiOne ROmana, doam A. $90. fe- . 
... tifle dicirur; ctfi emniain A. 888* mortuum efle conlHn. BA? 

iing p.4o;fq. '" * 

, 8. Henriei Aueupit diploma , Aibati Herffeldenfi , de bonia' mribuf- 
, 1 dara permatatis A. 933. datum. B A R I N g, p. 51. fqq. f 11 ' ' 

- 9- Af.dipioma W< txtmfione Ahhatiae Her/fcldcnfit,- Wf6gi 

BARING. 1.10.^1 ' (\ : ::i' • ,- • :: m. 

. 10. Otionit Af. diploma fundationit Bergenfit ad Alblm mendbih 
BARING. p. 44. fq. '* *:■ "T 1 ; " > » 

- U. OfroniV /.//.///. cct.diploniata, Monafteriit <StdbuIenfi ' & ' Mal- 

- 1 tnundaHcnfi- ooncefla, B A R I N G. p. 45. " < . .1 a 

. 12. Offtw/ ///. diploma Menaftcrie QaruUr^hdmenft^ »Ai 990.' 

B ARTN& p. 47. •'• • ' . ' -» 

13. Werneri, Epifcopi Argentoratenfit dtploma de iurt Epijcepatut 
1 . fui in Argentoratum , A. xooc. ' BA 7 R ITTG. p. 36. ( >" ' 5 
X4. Henrici VI. Imp. diploma pro ■ Epi/tbpatu Paderbomtnfi. BA- 

BlNG.p. 51. fq. i ! •* •■ : , v :• ; V. . ■ ! - \. 
15. - - - diplomata yaria dt jormula Ducatut BrandcnSurgM , A. 

H95 & A. II97. BARING. p. 41.'' • ;) ' ; " .t. f t :'».':':■ .7 

15. Henrici VII.Rtgit Rom. diploma in grtttiam Pracpofiti Hildc- 
. fienfit t A. iaao*. conceflum: baring^ p. 47. fq." 

17. lohannit, Bohcmiae Regit , diploma, obitum patrit fiti \ Henrici 
►V W. v /«/•• iefpiciens , A. 1346. b a r i »0. p 4 ^o. • > 

18. Focdus-inter Carelum Regtm Oafliat & Duett Saxdnithp Fridtri- 
.-. Vkw ^ Wilhelmnmy A. 1444. initora. BARXNG. p. 44. 



Digitized by Google 



SCRIPTA DE BELUS DirLOMATICIS. 



. 19. Dipbmata varia de immunitate & cxemtione Abbatiac Fttlden/tr. 

Zll B A R I N G. p. 4?. f<J. • 

ao. Diplomata varia de immedietate Mona/lcriorum Wsrttnbergico- 
-i rum. BARINO. p. gj. fq. . -i '■ . » - ' i i l.: ft - 

i «I. Diplomata, pro Hbertate & exemtione Coenobiorum G/lercicrh 
*w fiuminS.R. Imperio allata. baring, p. 32, 



§. 23. 



^ 'Scrifta, occqpone 2) belli diplpmatici vniucrfalis edita. 



.'*! 



Reflat, vt fcripta comriiemoremds, quae beUum diphmaticum vni- 
wrfatt peperit j quorfiim pertinent: 1 

1. G O d o f R. he nscheNii Diatrihe de tribus Dagobertii. Ant- 
' -werpTae i6e5« 4, item eins Cbmmentafius praeuius ad vitara S. Si- 
gebcrti, Regis AuArafiac, T. L Aclor. SS. inenfis Febr. p. 306 - 

. *. DAN. papebrochii Pro-Qylaeum antiquarium , cet, Antw. 
J 1673. fipra'f. 2. 
3. ioh. mahillomi de re diplomatica L. VI. Parif. 16S1. foj; 

T I- • • kl /• I |. * ....... • 

Edit. II. >b. 1709. fol. 
: 4. DAN. papebrocHii Epiflola ad Mabilloniiim, quam leclo 

eius Jibro dc re dipJomatica fcfipfit, in qua igno/cendi pojltdatio 
' 5 conrinetur: fcripta 1683. vid. fugra §. 17. riot (*). 
' 5. iosephipirez feu per E 5 1 1 L> i lTc r t a t ion e s ecclcfiaflicae. 

Salinanticne 1688. 4- 

6. geo. HIKESH Inflitikibnes Grammaticae Anglo . Saxonicae & 
Moefb- Gothicae. QXon. 1689. 4. 

7. IOH. H A R D v 1 N I Chronblogiae ex numis antiquisrcflitutae pro-' 
•lufio de numis Herodiadum. Parif. 1693. 4, & in eius pper fefech 
( Amfl. 1709. fol.) , p. 33g - jcc. '/7 ' r 

h 8. BARtHolom. GEBMONli Difceptatio de veteribus Reguin 
Francorum diploinatibus, 6t arte fecerncndi antiqua diplomata .vc- 
ra a falfis, ad R.P. Ioh. Mabillonium. Parif 1703. 12» . 

* 9. GEO. HICKESIi Lingiiarum vcteruiii fepteMrionalinra Thefau- 
. rus Grammatico - criticus & .arrhaeologicus. Oxooiae 1703. 1705, 
iol,* 

„10. IOH. MABIllONrrlJbrorumdercdip^ 

• • 



Digitized by Google 



0+ piPLQMATIC/t : THEORICAU 

in quo archetypa in his ; librit.pco regufis propofita, ipfaeque re- 
gulae deuuo confirmantur , nonifcnie fpcciminibus & argmncnti* 
>r allatis illuftrantur, PariC 1704- foL 

11. ivsti fontanini Vindiciae.antiauoruai diptumatum «duer- 
_ . iua liarthoLGermonudifceptatiooemde veteribusRegum Francooim 

'~ diplomatibus cct f . cum prae&L-ad; YoaaoL Cleinentejo XL JVomae 
170?. 4. 

12. barthol. OBRMONH Dtfceprario II. de veteribus Regum 
Francorum diplomatibus cet. ad luh. Mabilloniuui. Parif. 1756. 12. 

13. thkodoRI RVINARTI Ecdefla Parifienfis* vindicata attucr- 
fus K. P. fiartho). Germonji duas difccptatione*. Pnrif. 1706.* 13. 

14. DOMJNICI LAZtARiNi ex Nobilibus dc Murro Epitypla a^ 
amicum Parificufem pro vindiciis antiouorum diplomatuiq fcifii 
Fontanini. Rom. 170©*, item in Nouis Reip. Jiterariae an., 1707. 
menf. Iul. p. 220. - > } y 

If. M. ANTONII GATTI Epiflola ad lac. Bernardum pco,vindi- 
ciis antiquornm diplomatuui luflijFqntqpin^ . AmJL 1707. ." - _ £ 
• 16. barthol. GERMONii dc vcteribiis RegunY Franwun"' di- 
plomatibus & arte feccrnendi antiqua diplomata vera a talu*s ^dif. 
ceptationes, aduerfus Thcodori Ruinarti & Iufli Fontaninj vindi- 
cias, atqne epiflolas Donjinici Lazzarini & M, Ant. Gatti, PgriC 
1707 (al. 1704). 12. 

17. DO M. LAZZARINI tx Nobilibus de Mifrro . Epiflola fontra 
Germonii Tratftatum de yeteri|>us, Regum Francorum diplomatibus 
eet. inlerta Wouis literar. Germari. an. 1707. menf. Oclobr. p. $37. 

18. P E T.R. I CQNSTANT Vindiciac MSS. Codd. aR. P. BarthoJ. Ger- 
y 1 mon impugnatorum , cet. Parif, 1707. 




ao d o.M, lazzarini Dcfenfio in P. BarthoL Gcrmonium , cdita 

fludio Caictani Lonibardi. Vchet. 1708. 8> 
21. scipionis marantae Meflancnfis Expoflnlatio io Bar- 
thol. Germbnium pro autiquis diplomatibus & codicibus M£S. 
Meflanac 1708. 8« " 
2?. veizier de L a CROCE Vindiciae veterum fcriptbrum con- 
tra loh. Harduinum. Rotterd, 170$. 12, , 

23. BAR- 



DIPLOMAtlOA * WEORICA; . 25 

- «3. earthol, c^Rmom de veterinus Haereticis Ecclcf. Codicura 
corniptoribns. Parif. 1713. 

84. F. ebvSTANT Vindiciae veterum Codicuin confirmatae.i7ic. 

35. eliSABETH BLSTOB Tbc rudimcntt of Grammar for thc 
Engtifb Saxon. Tonguc , id efl, Rudimenta ,Grammatices linguao 
Anglo-Saxonicae; vna cum "ApoJogia ftudii antiquitatum fepteu- 
trion.ilium pro Hickefio fcripta. LonJ. 1715. 4. * . ' "% 

86. IOH. gvil. hoffmanni programma dc Lubrico artis. di- 
plomnticae. Wittcb. 1737. 4. ■ , ' 
^OJ. IjLP. LBO^-JJ. G«,f ^NEBI & HENIl. OBERK AMPI-L difl. 
cfe fmccra ao fecura artis praecipue dipjomaticae , ac fuo modo lu 
gillariae ac numifinaticae crijllj itemqne momeutofa' quorumdam 
lmperatorum, aut potius RegUin Gennaniconim puta Chuonradi' 
I. & Henrici Auciujis cura ac ro diDfomatjca. Bambcrgae 1742. 4- 

* HOFFMANNI& OBERK AMPl.1 fcripta coniun&iin edita fnnt fub 
titulo*. lOH. GVIL. HOFFMANNI dt HENK. OBERKAMf de rc 
diplontatica luctikrationci : Edidit dfc prae&cua eft O. Henr. Gottlitk 
Fr*m**. Lty*7S*- 4- 
. a». Encyclopidic ou Diclionairt raifomU dcs fcicncct cet. Hoc opus 
... fubverbo Diplomatiquc , principiis gbrmonii fauere, ac iu- 
... ' ftam propterca reprebenfionem auclorum noui operis diplomatici 
•o-, ~(Nouvc<m Trai$/ dc Diflomatiqw) incurrife/ i«u : iupra ($17) 
tl: dictum-cftt ... 1 . -r < *^ttv1 «• 

, . , . ; ' . 

;. . ; DIPLOMATICAF. 
, > p ARS TH E O R I C A. 

-ovniiti; i.\ . i n, y,K * - ":it| «.:,■ . i •!./■> i . ■»*!.•*:•'.•■ : • .*•••. 



c 



Diplomaticae in theoricam cf pratficam dijlrihutio. **' 

A 

4*r/ diplomatica, atiam fupra ( fj. i) diplomatum intciliBendorum , 
diiiidicniidorum , aliiFoue rcbus 'applicandorutn fcientiam eflc definiui- 
mus, in duai partcs dtflribui potefl, tbcoricam alteram r altcram pra- 
ilicam. lUa theoriam , haec praxin diplomaticani compleclitur, hoc 
; D cft, 



eft^ illa lrqditea^ qnae euin oportet fcJrc y qui ad rdipIomataffcttJligen.. 
da, diiudicanda aliifque rebus applicanda accedere fludet: haec vero in 
exercitatiouo confiflit« oflendens fcilicet, qup rnpdo, ta dipiooiatibu» 
intclligendts, diiudicandis applicandifque ^verWduin.fit, , 



'.» 



H^//«/ difkmatunt, ex auSon * fyntagrtatis dttfandi 

defiriptus. 

Vt ea, quae de fingalis diplorriatntn partibus chcenda erunt, me. 
lius ab his, qui in arte noflra miuits exerckati funt, mtelfigantur; pla- 
cet huc tranfcribere vcrba , quibus (*) fiu&or ' otvovvfioi fimtagmatis di- 
Bandi, qui faectilo XI. vel XII. vixk, drnneni dipbmatum. follemnio. 
rum certe, babitutrt defcripferat, Andiamnaeum prhno de Pmtrficum 
Romanorum vriuilcviis loquentenV ' ' 

„Quom6do fiunt pritrilegia Paparum. • 

,,Priuilegia Summonun funt ecclefiae ailuslibet concefliones Pon- 
.tifieum. Materia autem in priuilegiirhuiufmodS efl, vt dicat fc Pcn- 
„tifcx, vel rogatu cniuslibet dignae pcrfonac, vel' alia ratione Iquacum- 
„que, illi ccclefiaC illa feuilla pontificali concedcre vel roborare auclo* 
jjjritatd. 1 Anathema ilt in calce epiflolae. Habent «mtem ptiuilegia pro- 
,logos, ficut 6t ceterae epiAoIae, & monogramma in fine mriusmodi 



5» 



,,cnrmi nomen appareat, ta.Kmea efl^iaretur ftntenjia ipccie ". Con- 
„fueuerunt practerca iu extremo margiue priuilcgii t quofdam infignirc 
,,orbiculos, Antiflitis nomen , & pauca^uaelibet diuina verba continen. 
„tes in hunc modum,„ 

„Priuilegium 

• ^Grcgorius Epifcopus feruus feruornm Dci, Venerabtli ac religio- 
,,tb cocnobii iilius Abbati, cunaaeqne fibi fnbditac congrfcga,tioni fal.' 
^in JOomhio pcrpetnatn dcc. w 

"* ' '•*■* " * • . ■ i .' i . 

„Hic 



J. 'Sr\ DI^LOMXT^THEORICA. a? 

„Hic pommtnr ( funt verba mabii. i.onii) orbiculi Leonis, Gregorit 
„6t Vrbani II. cuius temporc fcriptus videtur codex. 

v.:::.u c ■ »< .. ,»•... . ' u\ • . , ~w ■ .•«,„ < .' 

„Materia quidem priuilegionim & hnfitsmodi ordo-eft. Poterit miteru 
;,quifqueveAafu«, .froiirJinilnoSofedcrit, clongwr, & quas vohierk cx- 
„orhationesexbibere verborum.^o ; — 

. PoA hicc prittilena Rjgum httacianiodura au3or ille jfyntafmath 
<to2W»dcfcribit: 

: ; : :' s -., ;•*• ; '. =>> li8$$& 'tyWSV.p f w cid 

„Pcaecepta vcl mundiburdia magnatum & fnecul.uium potcflatutii 
„funt foiuni. Proprie autein Regum vel Principum Protcepta fignum 
^certum ncn habent in exordiis, fedquod facere fcriptoribua collibuerit^ 
,,vel crucem, vel chrifmon, vel iitteram quamlibet circttaidatam ferpcn- 
„tibus in bunc modum *, vcl quodlibet aliud quod voluerit. Solct au- 
„tem prima linca Praeceptoruin longis & aequalibus iittens figurari. I- 
„nitium autcm Pracceptorum huiusmom" cft. Innomint fancfattf iudU 
^juiduae Trinitatit. Heynricut ^ratis Dei Jmperatw Aug* Vofr 0- 
„lum prologum introducitur quah pcrfona Imperatoris Joquenti , red- 
„dcntifque caufam, qua iadudus iliud voluent praeceptuin llatuere , di- 
,,cens, reginc dignitati competere, vt talium virorum, a qu.iiibus jp(e 
„rogatU8 eft, non debeant contcmnere preces ; vcl quam voluerit J.iccrc 
„illiui edendi praecepti vel mundiburdii iuftam caufam infinuans. Poft 
„hacc quod ipfe loci i llius homini fua audoritate conccdat vcl roborct , 
crit illud fubinferendum. In fine vcro praecepti iiiud erit locandum, 
vt quicumque coutra illius praecepti decretionem fecerit, mille aur* 
^optimi libras, vel quodlibct aliud pretium quod iuflituerit Imperator, 
,,fe pcrfoluturum cognofcat, medietatcm regiae caiuerae, 6t medietar 
.,,tem loco vel homini illi, eui illud praeceptum confcribitur. Poft 
„haec quod Imperator propria manu fubfcripierir, & proprio fignati 
„figillo iiuTerit, erit adiiciendum. Pofl completum praeceptum, 
„monogramma efl ponendum , iu quo nomen Imperatoris Augufli Dei 
r gratia habeatur connexum, vel alia quaejibet quae Imperatorem condc- 
„cat *. Ex vtraque autcm mpnogrammatis parte longioribus & aequa- 
„libus litteris fcriptum erit Ggnum doraini iLiius Imperatoris ferenifluui 
\ „vel Augufli , vei aliud quodlibet huiuunodi. Pofl monogramma pro- 
^lixioribus & paribus literis fcribitur heinkicvs velA. qncki- 

D 2 LA- 



-w 




a 8 CRITERIA, DIPLOM. EXTEKNA ET INTERNA. 

,,t ARIVS ttice G. VerceUenfit Epifcopi rctognoui iftud factum. In vlthna 
,,cartae liuea quoto anno a Domini Incarnatione ., & quota Indidione, 
„& quo regni vel imperii illius Imperatoris anno, & quo-loco, litterii 
t ,erit comuiunibus confcribenchun. n • . * 
• (*) Vii. MABIUON, H« dipkmsdf» L, VI. num, CCVII. . f 

Qriteriorum iiplomaticorumin externa & interna parum 

commoda iiuijio. 

s Iam (eauitur, vt, quibus quafi fundamentis alii viri eniditi huc 

vfqne vnHienam rci diplomaticae traclationem fupcrftruxerint, 'videamus. 
Atque ea quidem, quae hanc in rcm difpntata nb aliis funt, huc fere 
redeunt , in diplomatibus externam pariter atnue internam fnciem efle 
fpeclandam; ebaraelerct itaque fiue critcria diplomarum duplicis gene- 
ris efle, cxterna 6t interna: dt ad externa quidem referri debere: l) 
•materiam in qua , & 2) e x qua , 3) linguam & jcripturam , 4) mono- 
grammata, acj) figilla\ ad intema autem pertinere , 1) hrmuiat ini- 
tialct, 2) nominaauHorum^ }) titubt, 4) ipfum argumcntum , j)dau- 
fulat y f) fubfcriptionet , 7) «ote/ cbronicat, & fj /0« dcfignationer. 
Dcinde difputant etiam de vtriufque generis criteriorum praerogntiua, 
ita quidein, vt plerique omncs imernis criteriis maiorcm, quam extcr- 
nis, vim ineiTe dicant, atiis contra id vel negantibus, vel in dubittin 
certe reuocantibus. Atque in horum quidem numero potiflimum (•) 
autlorct opcrit noui diplomatiei commemorandi funt , qui quoniam ex- 
ternis criteriis primas deferant , in refellendo hevmanno, qui con- 
trariamiis, eamque, noftra quidem fententia , veriorem fententiam de- 
fenderat, multum operae ftudiique pofucrunt. Sed vt, qui meus hac 
dc re fcnfnsfit,apertedicam, tota haec criteriorum diplomaticorum 
tractatio admodum incommoda efle mihi videtur. Namque malim in do- 
clrina diplomatum ea, quae autograpborum propria funt, criteria, ab 
iis, qune cxempla f. apograpba f§« 9) cum autographis communia ha- 
bent, feiungi. Qui exemplum diplomatis cuiufdam , vcl calamo vel ty- 
pis exfcriptum, in manibus habent, de inftrumentis fcriptoriis, de fcri- * 
fitur» ipfa, & defignis, quae diplomati uraeter coufuctam fcripturaui 
acceflemnt, iudicare non poflunt, fed de lingna diplomaris pofliinf. 
Male igitur, quantum ego quidem exiftimo, lingua diplomatica ad crr- 
teria exterua refcrtur, Scd alia etiam difKcultas criicriorum diuifionenu . 



Digitized by Google 



DIPLOM ATICilf THEQMCAE S. I. BE- GRAPHICA. 39 

ab aliis ptOpofitam, prernit. Numeranttir fta externis duo tantum ge- 
nera fignorum , monogrammata CcfitiUa, quae quidem haud exigiium 
inter /igna diplomatica loaim, at nbn-omnem, occupant. Superfunt 
enim alia fignorum genera , cbrt/n$on videjicet, Jgna notariorum, tam 
vcteruin f. canctUariarum^ quanr receutiokuu , ctdccs varie formatae, 
fymbola inuefiiturac , vno verbo , ■ ea omnia , quae ia dfplomatibus prae- 
ter fcripturam confuetani cernuntur. 

(•) Nouvtau Traiti dt diplowatiqut T. I. p.. 441^-446. 

§. «7. 

jl^fH Difhmaticae ires fcientiae principBles , tjrapbica t 

Semmica & Ars Formularia. 
\ • ■■ s ' 

Qua quidem re penitius confiderata , nos primtim critcria auto- 
grapboruni ab iis , quae autographa cum cxcmpUt f. apographit coimnu- 
nia habent, fcpnranda riTe, deinde Uia, autographorum fcilicet propria 
criteria, duabus icicntits peculiaribus comprehendi polfe ac debere exifii- 
tnamus: quarutn vnam Graphicam , alteram Semioticam appelfare nobis 
Jiceat. Et Grafhica quidetn (Scbreihkunde) non folum icriptoria in- 
ilrumenta, vt chartam, atramentum, calamos, ftilos cet fed etiam 
ipfam fcripturarta, eiusque clafles, ordines, gcnera ot fpecks explicat; 
Scmiotica autem (Zetchcnkundc), praeter monogrammata 6t figilta , |q 
quibus expoeeadis Menogrammatojogia & Spbragifiica^ nobiliflhnae 
partes Semioticae , verfantur, reliqtia omnia , de quibns diximns, figna 
chrillnon fcilicet, figna cancellariorum & notariortim , figna cntcis cc% 
primum colligit (difperfa enim adhnc per libros, immo in tabulariis 
etiamharumrenunmateria efi),deindeaa anisregulasexigit. Qttoddcni- 
que ad ctiteria, qnae autographis cuto apographis communia funt, attinet , ca 
tamin linguis, quaminfonnulis dipiomaiicis, & in his quidem praecipue , 
pofita efle, res ipfa loqnitur; vnde noua rei diplomaticae difciplina dul 
citur, quae quoniam, vt diximus, iu explicandis forniulis^ diplomaticis 
tota tereeft, Artit Formulariae , fioe fimplieiter Formulariae, nomea 
iure quodam fno fihi qnafi vindicare poteft. Qnae qmim ita fint,- vt funt, 
facile intelligitur, omncm theoriam diplomaticam tribus h»s difciplinis, 
Grapbica, Semiotica dt FormnJaria ab/olui: in quibus quidcm fingulis 
ordine percurrendis omnis opcra nofira verfabitur. A Grapbica autem 
vt initium faciamus, rei ipfius natura poftular. 

D 3 THEO- 



• t \. ... 



$> SCRIPTORES DE GRAPHICA; 

THEORICAE DIPLOMATICAE 

SECTIO Ii . ♦ . . .i 

GRAPHIC A. " 

. 0 '.'..« . 

§• 38» 

' •' - ■ Scrtptorej de Grapbica. 

A 

x * nfequam ad ipfam GraphicfftB explicaudnm accedamnfi ; fcriptortt , 
qui hunc locum tradarunt , paucis commemorandi fimt. Huc vero per- 
einent, praeter eos, quos iu manualimeo Hi/loriae Vniuerfalii P. I. p. 
53* fqq. laudaui : 

. I. hermann. iivOO de prima fcribendi origine & vniuerfae re* 
^ iiterariae antiquitate, Antuerp. 1617 & 1630» Edit. auctior cura C» 

H.TROT2H, Traiedii738. 8. J 
8» thomab banoii Coelnm orientit * prifci mundV editum 
quoquc fub tijulo: Exercitationei philologico • philofophicae de 
ortu <5t progreflu literarum , Cracouiae 1691. . 4. 

3. balth. frid. salzmanni Dilfcrtationes V. de fcriptioni» 
antiquae varietate. Lipf.1666 -- 1670. 4. 

4. clavdii SALMASil Epiflola ad Serrauium de notis antjqui» 
tatis in MSS. Codicibua, in Dam. Geo. Morbofii polyhiftore lker* 
(Lubecae 170$. item 1747. 4. raoi.) L. I. C. VII. num. 9. feqq. 

5» BVRC. GOTTHELF. STRvvii Difl*. de criteriis Mauufcripto- 

rum, in eius colleclaneis Manuicriptortun (Fafciculi X. feu T. I^ 
Y item Toini IL fafciculi VIII, Ien. 1713 - 1752. 8.) faGaculo I, item> 

que in Baringii claue dipL p. i6$»i8f. ' 
' 6. christiani o o f t L. s c h w a r z 1 1 iie ornamentit librorum 

veterum diflertationei III. cum figg. I & II. Lipf. 1705 & 1706,. Ili 

Altorfl 1711. 4. 

S Ejutd. Difll . de ornamentis Codicum veterum , Alt. 171*. cum 
fi gg- 4. 

. Ejusd. Difl*. de libris plicatilibw veteram. Alt. 1717. 4. > 
Ejusd. DiftS de vaiia fuppelleClUe rei librariae veteram. Alr. 

W 4. 

Oinnes 



/ 

■ 



Digitized by Google 



. DIPLOM. THEOR. DE GKAPHICA. SI 

-.•Omnes hae diiTertationes , bonae frugis pleniflimae conmncliin 
hand ita pridein editae funt, fub titulo; christ. gottl. 
SCHWARZlide ornamentis librorum vetcrutn & varia rei Ji- 
brariae veterum fupclledile diffcrtationum antiquariarum hexas; 
primurn collcgit <5c recenfuit atque pcacfatione indicibufqiie ne- 
ceflariis inflruxit lob, Cbrijlian. Leujcbnerur. Lipf. 17C6. 4. 

7. (ioh. GEO. WACHTERi) Naturae <5t fcriprurae concordia: 
commentatio de litefis ac nummis primacuis aliifque memorabili- 
bus ortu literaruni couiunclis, tabulis aeneis illuflrata. Lipf. <5c 
Havniae 17U. 4- 

8. 10 h. jacison'8 cbremlogijcbe Alterthttmer dcr aehefien jtcv- 
Wgr.eicbc vom Anjangc der Welt durcb funf Jabrtau/ende , cet. 
aut dem Englifcben uherjezt von christian e R n S T vm 
Windheim ( Noriinb. 1756. 4. mai. ) , p. 756 - 853. 

• •* * 7 I " * #• § m 

- , ' « ' I . ■ I I ■ . I I ■ .1 m 

CAPVT J. , 

INSTRVMENTA SCRI^ > TORIA. ,, * . 

• " • ' " • _ «* , »•'• •• » , •-, 
§. $0. 

-: • • • \ ■: ■ * . * /.II 

j - Cbarta. u.u , t 1 

Pi n ... • - ■»' 

rimum Grapbicae mnnus efl, de injlrumcntis Jeriptoriir , hoc eft; 
iisrcbus, quae ad fcribendum neceflariae funt, (Scbreibgeraetbfchaftcn) 
exponere (§. 37). - Atque inter has quidem re$ principem ioaiin tenet 
tum imtett*-, eui infcript» funt diplotnata, ruln liquor iJIe, qnoin fcri- 
bendo vti placuit. Q«*jv de his rebus primum, deinde de re|iqua fu- 
pelleclile fcrifStofia dicejnus, Efl autetn varJa materia, ih.qtta dipTotwa- 
ta fcripta reperiuntur, Mortalium flue neceflttas, flue curiofltas omnia 
naturae regna peruagata efl, vt inueniret, cui res notatu dignas, ot 
in his diplomat a etiam infcriberet. 

I) Ex rcgno mincrali metalla & faxa fcribentibns materiam ab anti- 
quiffimfs' hir?c temporibus (Hiob XIX. 24) fuppcditaront. 

II) Ex rcgno vcgetabili plantae <5c arbores variae , earumqtie tam cor- 
tcx, lignum, medulla , quain folia , palmarum inprimis <5c oliua- 

i rum, 



CAP. I. INSTRVMENTA SCRIPTORIA: CHARTA. 

rUro, multa chartarom generarenim nooarum mpid» mortalibutprae- 
buenmt. Referimus huc chartam corticeam, papyrum Aegypti, tabulas 
ligncas,chartamxylinam £ goflypinam (Lnde a faeculo X. feu XI, 
rnagis vero XIII,' pracfertim apud Graecosvfitatam), chartambom- 
bycinam (ex moro papyrifera), chartam mixtam, foliaceam, ae 
dcnique linteam, ex linteispartim integris, partim contritis factam. 

III.) Ex rejrno anhnaU i) coria pifcium, a) terpentum exuuiae,:^) 
elephantorum tam inteftina , quam dcntes , vnde tabulae eburneae, 
4) ccra, apuin oput, figillis tabulifque ceratis adhibita , 5) ouium 
ac vitulorum capranimque pclles, vude meinbrnna £ charta per- 
gamena, fcribendo inferuieront,' & magtia ex parte nunc qnoCjne 
joferuiunt. In his papyru/ Acprpti, quam diartain nur* #*£c%ii* 

•s ac fimpliciter vocarunt, finde aueculo V, adXi vfque), dbmem- 
brana £ cbarta pergamtna (inde a faeculo VI, mag* vero VII I.) 
omnium vfitatimmae fuerunt; ita tamen , vt Germania & AngUa 
papyrum aegyptiacam in dtplomatibns f cribend is j negligerent,^& 
Germania quidem fola ferc charta pergamena f. membranis ad an« 
num vfque i2go,GVDENO tetfhVOn praefat. Syllog. vatior. diploma- 
tarior.)coMcnta)etTft; donec faeculo XIII, yd XIV cbartettnoftrati/ 
linteae inucntio~nouam fcribenribus matcriam fuhmfniflraret. De 
membranarum auantitate Dom. de GVDBNVS (I. c.) obfcruauif f 
eas vfqne ad faeculum XI. in iatitudiuem, inde vero in longitudi- 
nemextenfasfuifle, itaquidem, vt 1n poftcrfori cafu nullum fpati- 
um marginale fuerit reli&um, Sed autographa me doCTierunfT 

. foijr hanc^ubque^reguhim excepliopibus obnoxiain Iefle. ^ ■c.r-: 1' 

* 1. melch. ovuANDiM Papynn , hoc eft, comtncntatiut ill tria> 
C Piinii Maioris de papyrocapite, cet. Venet* 157*. j*. itca» Madr% 

i. M. CHRlstiani l indnek 1 Diu. de charta. Ljp^ I»$47. 

3. EDVARDi bernardi Literatura, charta niagtia patcnte vulgata. 
Oxon. 16%$. * ' 1 

4. 10 B. r E t r 1 dc lvDEWig coiuuientatio de charta noftrtte fintea* 
(vom Hadtrhmptn* Papitr) , in dtn Gtltbrttn HaBifcbtn Anxcigcn, T.IL 

t> $$. fq. i 

5. sven bring Diflcrtatio hiftorica de chartU. Londini Gptbarum P. I. 
1745, P. II. 1748. 4, ( 

6. Nauvtati Traiti dt diphmatiqut T. I. p. 447 - 53*. 

... • c t ' 



CAP. I/ m OMG. CWARTAE flOSTR. LINTEAE. 3? 

»n , IXf «ri/i/K cfor/<w »<y?r*//i //'«aw. 

Viri eruditi in.ariginc chartay noflratit lintcae indagandt muttum" 
iam iopcrWftudiique c^i$mkruhtj fufrunt autem, qjiii Jiunc locumpar- 
«JfP fetittjjnfoM "«fflTOV j? 1 ^ praen.iis eriarn, Wtf 
Jocictate regia J^jenriarujUy^mc Qattingac floret , tum nuperrjme , (*)* 
ab iil. m EERMjANN n , S) iKiica Roterodamcnfi, hanc in rem publi- 
ce ptopofitis, excitati. r( Ac yeuigia quidem chartae noflrae vulgaria' 
quidam ? circa initia:raecuiUlV ( ( f <j A.1303, (••*) 1312, (****)i33?^ 
(t) 1343, *d et?nm t (tf) jnter A. 1315 & 1330.), alii antc medium fac-' 
ciduin XH|.,((ttti AVi830.), atiideuique (*) iam antc fceculum 
vjdere vifi funt Sc f d nulium prolatoruin ab his viris, ceteroqui doctifii-- 
mis , rpeciminunV ita comparatum cfl , vt animus veri cernendi cupidus* 
iu eo 1 acquiefccre, uoilit. Si mihi quidem, quid hac de rc fentiam, Jij^ 
tamquam in loco , aperte profiteri liceat j credidcrim, rem ante inuelti-; 
gari cocptam cfle, f quam de ratione quadam ac mctbodo indagandat rcT 
irttcr 'erumkoV vir&conucricri'. [ H*c6 vero methodus, quatrtutn cjjo 
quidem exifliiuo , iq co confifllt, vt primumquaeratur: qu6 tempore vc~ 
ftium lincarum, ac linamentorum omnino vfut tatn vulgarit ac quatidia- 
nut efle cocpcrit, vt laciniarum ac panniculorum vfu detritorum copiaut 
fatic tnagnam- vilifltmo prctto ad inflar algac> proieclae nancifci jfcflent, 
qui chartas inde artificiofis manibus parare indituerint. Dcinde rion fa- 
tis efl, opinor, quaerere gcncr^tim,. qunndo boc in •BiroBd' vnjuerra 
factum fit; fcd ac6uratius\jftlfiuc dWincTiuf<}ue detenrtihandrajc definieA- 
daresefl, acu/iaerendum adeo, quando in hac, vel illa F.uropae paric, 
io Germania* vt hoc vtar, in Gallia^ in Hi/pania , cefc linamentorum 
vfus fuerit vulgaris ? Atque hae quaeJHonet praeuiae fcu praelimhtarer , 
vt ita dicam, Hifloficorum funt. -Sed Chemicorutk etinm auxilio h.ir in 
re"' opas habemAs:' Natn Ct qua charttr pro Kntea vetiditatur , ne illom 
vel cum xylina, vel cum mixta mtadam e uoflypio,, vel laiia »1 & Jmo 
- charta coiifundas, artificifs chemtcii eins frufltuil aliquod relbluenauili 
iti particulas erit. Reliqua tandem omms huius rei traclatio, mea qui. 
dem fententia, ad fola Diphmaticorum mhnera pertinet. Fueruntqui- 
dem fateor, mii hac in re ad Codtcum MSS. exemph prouocaren^ fed 
Ms, oj»inor, peraxdutuii erit, demonflrare ? codlces eitiiinodi eo jp^ ^ 

E tenipore 




54 PIPLOM. THEQR. $Afc PE jGltAPJMCA! .; -3 

tempore efTe fcriptos, quod in osdeterminatum eft. Accidit enim non- • 
numquam , vt librarii , quum defcriberent codices ^ non tempus fcriptio- 
nis fuae, fcd illud potius tempus Imlotarent , ijuo cbdices, quos dcfcri* 
bebant, ab antiqutoribus librariis fcripti fuerunt, hoc eft, formulaiu 
cnronologicam , quam codicibus adiunclatn vidcbaht , fiimii defcribe- 
rent atretinerent. In loco tam xjiniciH ac fcopulofo non verfantur. T>U 
ploma t ici , propterea quod 4iplimata;;6mnia , li infegra fiint , tcmpus 
rcriptionii inultifarianvplernmqu^ d(ftinifte certe relteqttc feniper indi-v 
cant. Diplomata itaque foia originibus charrae noftratis linteae indagan- 
dis idonea funt. Quum vero diplomarum tam intenia , quam externa 
«jnaevocant, & interna quidem feu forinulae ip/ac in primis (§. 26.) t ~ 
ad artis regulaa priui exigchoa fint, quam ad quioVjuam ex illis demon- 
fkandum accefTetfs: ea autem diplomata , quae rei, de qua tjnaeritor, 
iriueflignndae infernlant , non fere fint, nin chartae' priuatorum , vel 
eorum certe, quomm formulae nondum ad artis reguias examinatae 
fnnt; quid de vniuerfo hoc inuefiigandi labore iudicandum fit, facile 
jnteffiritur. u < f . * '" :' 

: (*) IU- MEERMANNi Ubcjralitari ac.fincero de repnblica litcrnrii ' optime j 
merendl ftudio varias eommentatioriet , locnm hnric liluftraiitcs , debe- ' 
nm, quamm coileftio opera ac ftudio 1ACOB1 tAN tAASJBN,' 
hoc tittilo infignita, nupcrinic prodiit. Obftruatimtt dt oiigint chnrtat 
hneat , Rotcrod. 1764. %. min. 
, (**) Vid. Noucllai litcrarias Gocttingcnfcs (Gottingifcbt Anuigttt VOH gtltbt- 
■ | ttn Sacbcn) A. 1763. p. 4«I. fqq. ,| , 

(*♦•) Vide/*i</. < v 

#****) Vid. Braunfcbvetigifcbt Anuigtn A. I74J. num. ja» 
(t) v *d. Gotttingifcbt Anuigtn von gtkbrttn \athtn A. 17?$. p. Tjo». 
' <tt> Chartam indubitate linteain haAenui notii antiquiorcni in mediuni pt>- 

aitf AVLLVS I»AN. LONGOL 1 V S Cur. Rrgnit. 1761. 4. Inferta 

ctiam haec commentatinncnla eft loh. Cbrijlopb. Martimi Thctmro <uf- 
fert»«o«um, T. I. P. I. (Norimb. I7«3- u»«i.), p. ttfi. fqq. 
< tt t) Vid. Gotttingifcbt Anuigtn «0« gtkbrtm Sacbtn A, i 7S 6. P . 4» * 

(*) Vid. Gottting. Auicigtn A. I?tf3. p. 4°I« 

Atramentum. , 

Atramcnti haec fere genera funt: Nigrym Cferem. XXXV7. ig) , 
rubrum, eiufque tres fpccics, cionabaris, mniium, purpunr (facrnm' 

encau- 



Digitized by Google 



CAP. f. IN^RV^!^ r -SGRffT(^lA: ATRAKfEttTVM. 3$ 

etieauftum), flauum, cuhis" fpedes aurcum cft, album eiufque fpeciet 
argenteum , porro caeruieum , viride, ac denique verficolor f. mixtum. 
Ex; his atramenti generibus nigrum f. arramcntum propricJ diclum, femt 
pcr fere , purpureum atque aureum raro , argentcuto munqnam , diplo» 
tnamm liferis pingendis adhibitimi ccrrikur. Rubrum, viride ac caeru* 
lcum non nifi liferis initialibus chartarum potilTimum priuatarum fcribca- 
dis, ac in hii tjttoqne rariffime, accomraodata funt. 



* l. Notwtau Traitt A Diphmatiqua TV I. * $40 .., 549. , , 
». PBTRVS maria CANEMRivs de n t ra me ntii cuiiifcunqwe ge nfir 
1 ris. Roteroi. 1718. 4. 

1 ' !.' 7h J. i!»i -i|ii mv i» . • • - 

1. lOH. 1AC, qv andt de atraracnto Hcbraeorum, Regiomonti 1713. 4. 
4. SAM. stryckii difl. de cera rubra «jc facro encaufto. 

- . ........ J- - rt_ iLL- ... :l _!• /_ ' 1 . ^ • 



oli;;.i • 



5. ion« B tnn dc ennufloi&pcratoribui olim &cro. Regiom. 171$. 4. 




pcnna , pcmciJlus. Carbo, creta, ccruila , j 
atramenti loco vfurp.iri poflunt. 

. i *. Nanveau Traiti de Diplomatiqut , T. I. p. <|J .- j}o. 



, pennae firaul & 





, f.. i '. 

•n* ■'• 
• ' . 

2'< il»- 



% , •'» t 

•• • • . s 

_ 



CAPVT II. 

. */» ' •:ft-.i » 



• *.•'<•• '•«• " * 5* - -.~T~3:u 

'•: •*'•.. '•: • ) ■'.,' vt| 

M.t-V « i *.t - .-4 

' »i ixi 

■•• .• 'ii 
.ti.fi » t 
. •/• .. . .% 

, .': ,-| 

Uttrarum origo O viigrationot, • 



G» AMMATOLOCIA, 

SEV. DOCTRINA LITltrRXRVM. 



. i 



Ocriptura efl vel rM&V , cuius fpccies Microglypbica Aegyptiorum /Vid. 
ix,fra §, 72. %). vel literafc. , Ac dc poflerioci quideinjomiiij noOta 



E 2 



lll^tXJ uy vjIJU 



gle 



# diplom. rum> D^«4WW3*-:: T / 0 

hoc loco futura eft difputatio. Pertinent vero at\ fcripturnm, literalero, 
l) Utcrac , fij IntopunHioncs , ac 3) Abbrcuiafnrac\ vude tres Gra- 
phicae formac, ac veluti fingulares dtfci^iinae 4i .1} Gramniatokgia % 2) 
Stigmcologia ac 3) Bracbyerapbia t exiilunt. Ac iu Grammatologi* 
qiudern, a qua initium facicmui , non ,f nufiJls ^uacflio de «[/£/»* <3c 
migrationt litcrarum e(l. Inucntorem auteni literarum quoniam inter 
homines , qui ante dilnuium vixerant, quacrerc vix Jicet, quamquam 
res non adeo videatur abfurda j inter gentcs, pofl diluuium exortas, 

J' mijs tanto bcneficio vninerfum genus bumanuin fibi dcuinxerit , circum- 
piciendutri cft. Reliquaruih hac de re opinionumVaec , quam muKTpro- 
ponain, verifimillima mihi videtur, niu literae, ' vt "hoc iteritm mo- 
neain, iam ante diluuium innentae fuerint. Literorum fciliceffigUras, 
vt SANCHONIATHON teffatur, TAAVTVS f. thoyt, Gcaeco- 
rum Htrmcf & LatinonimMtTf«r/«/, Miforis f. Mizraiini filius, *in 
Phoenice natus educatufque, ihuenit. ^Qnae G vera funt, vt efle viden- 
tur, iure optimo Pbotnictt pro ffterahim iuucntoribus & olim habiri 
funt, & nunc quoquefunt habendi. f)iujni a,uteai inuenti huius tem- 
pus in annum vicefimum fecundum a djfperfo genere. humano. incidit, 
qui quidem annus fecundum Petaiiii fyftema annus 1629 ab orbe condito 
eft. Taautus quum decem vel viginti circiterannispoft, remm fuariHn 
fcdem e Phoenice in Atgyptum tranftuIiiTet, Jiteras r' fe,. repertas cum 
flcgyptiis commnnicanit. ' Ex his rfcrris literae lenfim fenfimque <m Sy- 
riam, Arabiam, Cbaldacam & Actbiopiam raiigrarunt. 1 Moftt 6rtmi 
Aegyptiorum doclriri* atque fapieikia cruditus, fine dubio etiam icri- 
bendi artem in Aegypto didicit, fuofque deiude gcntilesfortalTe docuit} 
nifiJfratlitac eam artem antea iam ab ipfis Aegyptiis acceperant. Aegy- 
ptionun colonias antiquiffimis jam temporibus in Indiam vfque, ac in 
Sinarum regiones penetrafle cbnftat. Ab his fortafle colonis literarum 
beneficium ad lndos j&^SIneiifespropogatuiii dt. Etf Afi&literas Pclafgi 
in infulas maris Acgaei , in Atticam reliquamque Qracciam ac Pelopon- 
refum intulerunt. " lidcm Ptlafgi eas Tujtit, Tufci Latinlr y Latinide- 
nique Romanit tradiderunt. In Gattiam Iiterac a Pbocattnfibut transla- 
tae creduntur. Gcrmanorum pophli, qui Imperii Komani prouincias 
certatim, a faeculo mde V. inuaferant, a viclis vidorcs & linguam & 
fcribendi rationcm afciuerunt: reliqua vero teutonicae nationk para, 
quae m Germania remanferat, literas a Gallis^Sc Italis, ac forrafte haud 
ita niulto inte CaroJi M. tcmpora accepcrunt. JEx hac literarum migra- 



uiyinzeo oy 



Google 



CAP. Ii'ORAMMTAT, UTERAR. ORIG. ET MK3RAT. 37 

tfone pariter, atque ex BnHquiflimfs, qtuie exflant infcriptionibus cete- 
rifque rerum geftarum monimentis patet, omnium populorum literas, fl 
originem fpe<tes , eadcro, aut fitnilliina certe rorma fuifle, totumque 
earurji, quod nunc cerhttnr, diicrimerHpartim tempori , partim popu-' 
lorum ingeuio, guAui & id genus aliis cauflis cfle tribuendum. Uterac 
gtrmunicae, quibutnunc in vcrnacula vtimur, «dmodum recenti aeua 
ex literis latinis formatae funr, eoque roaiori nobis funt dedecori, & 
cfleab exteris quoque, Gallis praefertim, creduutur, quo certius con- 
(lat, eas ex deformi tilo atque infipidofcripturaegenere, quod rotbicum 
falfo, reclivis fortaile «rtJ^o/irirww, vel fcholaflicum potiut, appcllatur, 
origiuem duxiffe. . \w 

• 1. Nouvean Traiti de Diphmettiaut T. I. r. ccg . fin. dt T. II. p. I . 14$ 
\ioh. iACK$ON'J Cbronotogifcbe A/iertbiimcr ) cct. vid. fupra $. ig 
num. %. 

S. BBRNARDI de - MO.NTFA VCON Palacographia Graeca, fiue de orv 
tu dc progreflu lirvranim Graccarum , dt de variia omnhmi facculoruua 
fcriptionu Grarcae gcaeribui, dr de- notii vacjarum ttrtium ac difcipK- 
narum, additia figuria & fchematibiM ad fidcm mauufcriptoruni Codi» 
cum. Farif. 1708. fol. 

4. Difftfe delP Alpbabeto deg/i anticbi Tofcani , pubUcato ntt 1737. daJP 
aniiort dei ntvfto Etrufco , difapprovato datP illiijlrijjimo Sig. Marcbtfi 
Scipiont Mtijfei , ntl T. V. dtfft fitt Offervaiioni litterarie , date in luce 

;iJ iu Vtrona, caniavofe efgurt da Dn. gori, in ix. P. I. <* II. 

5. CLAVDii DAvSijvu liber de awiqui nouique Latii prthographia. 
Tornaci 163*. fol. Partf. 1677. 

6. Clavdii MOLiNBTifeu du molinet Hifloria literar um Roma- 
narum. Pwif. l5«4- Gallice. 

7. BRtc. iv l. Bioerner dc orthographia linguat Stiio-Gothicae, 
tam Runiea , <Jham vulgari, a corrupto mcdii acui ftilo vindicanda, 
Swhholm.174». 4.cumfigg. 

§. 34> 
Varii fcribendi modi. 

In caufGs, quae literamm earumdem diuerfas fTgttms procreftrunt, 
diuerfa quoqtie populofum (cribendi ratio numeranda eft. Qmim alii 
Irinc, alii Mikic verfuum feu linearum initium feciflent; accidit; vt li- 
tcrarum, fi aonotuaium. tuultarum tamen figiura paullatim mutafetur: 

E, r ■ U 



33 DIPLOM. THEOR.-S.I. DE GRAPHICA^ ~ "> 

id quod rel ex folius literae A mtra varietate fatla cognofci poferfl 
Hvgo in libro de prima fcribendi origine C. Vllt quatuor ae virinti 
*»^>sTcribendi recenfuit, ac tabula quadam pcculiari illuflrauif; fcdH 
ipfe ncgare non poteft, non omnes hos mcxjos vfu firifle recepCos. Qtia« 
vero vhtata crant & partim minc quoque funt fcriptioputn genera, tri* 
partito diflribui poflunt. Vna earum efl feriptio orhicularit , a!tera/wr* 
ftndicularit , tertia deniqtie borizontalij. . Ac in orbem quidem verfuf 
duxerunt populi feptemtrionales. Rcferendae huc etiam funt flgilloruni, 
nuinmorum , gemmarum cet. infcriptiones, quae plerumque in ovbcW 
duclae funt , & adhuc ducuntur. . PerpenJicuUrit autem fcriptionhv 
duo porrogenera funt; aiiienim populi afummoin imum , tdque vel «' 
dextra flniftrorfum , vel a finiftra ffextrorfnm fcripfcnint. Illud nunc 
Qtioque faciunt Sinenfes, Iaponcnfes ac Tartari, hoc Ingurenfes. Eo- 
dem fcribendi modo Graeci quoque vctercs vfl funt, vocarnntque id ge- 
nus Taepocen ( T « *V epp» r - roi tVoftG*, ite "i & m*W 

oov* Alii contra ab imo ad fummum verius duxerunt , quae quidem coa- 
luetudo adhuc apud incolas infularum Hhilippicarum vaiet. Sed bori- 
zontalit etiam fcripturae duplex genus eft, vnum (cilicet eorum,' qui a 
dextra finifirorfum t alterum eorum, qui a finifira dextrorfum fcriple- 
runt, & ex parte nunc quoque fcribunt. Ac prius quidem fcriptionis 
genus apud Phoenices , Aegyptios, Hebraeos, aliofque orienfispopulos, 
item apud Graecos ac Hetrulcos veteres vfltatuin fuit. Poflerius vero, 
quod rccentius quidem illo priori efl , introdu^frum tamen iam quingen* 
tis fcxaginta amplius annis ante Chriflum nartim ; poAerms c inquam , 
adoptarunt deinde Graeci , item*Romani, a quibus id Galli, Gcrmani 
ceteraeque Europae cultioris nationes acceperant. Sed fuit ctiam modur 
aliqui» fcribendi , e duobus fcriptionis horizontalis sjeneribus quafl mix- 
tut y Q&jfoCprj&v a Graecis olim vocatus, propterea quod qui ita. fcribe- 
bant , aratores imitati funt. Cum hoc fcribendi modo cognationem ha- 
bet ille, qui ex tranfpofitione conuerfione nunc verfuum feu linearum, 
nunc vocabulorum , nunc literamm etiam fingularum exiflit, cuius generes 
exempla in Nouveau Traite' de Diphmaliaue T. II. p, 62% - 6aJ ex nu- 
tnis potifllinum antiquis allata funt. , 

* i. fETRiHOLMii difquifitio de fcriptura & variis rationibus fiue'ad 
dcxtratn, fiue adftniftran), fiue deliiper, vcl quocumquc aJio suodp 
(cribendi. Luftdi Scand. 1670. %. 
a» Nouveau Traitide Diphmatiaue T#L p.foa.tfo^. ' 

f* 35* 



Digitized by Google 




CAP. II. GRAMMAT. ALPHABET. COLLECT. VARIAE. » 

»• 95» 

Alphabetorum colUBiones variae. 

Non cnriofum magis, quam vtile eft, quid? quod neccflarium quo- 
dammodp , literarum fingularura fata & mutationes noffe. Quuiii fonua 
literannn non vno codemque temporei fed paullatim, fenfiiuque ac fere 
fme fenfti , vt fit in rebus,- quae a confuetudine pendent^ mutaretur; 
neino eft, qui non inteiligat, eunj, qui iiterarum fata l.uis cognita 
habeat atqtie perfpelta, de fide atque aetate monimentonun publicorum, 
codiaun ac diplomatum, fi cetera paria fint, retfc iudicare pofle' 
Quare illi profetflo operae feciflc pretiutn exiftimandi funt, <{uialpbabeta 
varia vndique locorum ac temporum conquifiuerunt. Poffunt autem al- 
phabetorum conditores in tres potifllmum clafl*es deicribi : quidam cnim 

literas vnius tantum iufcriptionis , vel 
"1 alpbabetit partictJarifau, hniua 
temporis literas complexi funt p 
alii deniqtie, fi non omniura, praecipuorum tamen populorum Jiterasab 
antiquiflimis hinc temporibus ex omnis generis monimentis literaJibus? 
congeflerunt , quae quidem alphaleta vniutrfalia dici poffunt. Sed inv 
adornandis alphabetis particularibns «tque vniuerfalibus non vno modo 
eruditi viri funt verfati. Plerique alphaheta ebronologica condiderunt i 
hoceft, ea, quibus notae chronicae vej faeculorum,' vel finguJonuni 
etiam anuorum adiunclae funt. Hi itaque viri, vt hoc vtar, alpbabetum. 
aliquod faccull V, VI, VII, cct. efle voluerunt. Id fi fecerint, vt eo-- 
rum, qui legere veteres fcripturas cupiunt fludia adiuuentur, nihil f er e 
habeo, quod contra dicam; fin eum in fincm notas temporis adfcripfc- 
rint, vt eiusmodt alphahcta diiudicandis fcripturis inferuiant, vehemen- 
te^ tjmep, vt voti fui compotes fiant. Mutata quidem cfl, fateor, li- 
terarum fingiilarum fonna, fed non itt imitata efl , vt epochae haruin 
mntationuiain cpochas noflras ciuiles apte quadrent. Habcnt fuaetiam 
litcrae faccula, fed haec faecula nunc breuiora funt faeculis proprie di- 
clis, nunc raulto diuturniora: id quod vei ex hoc fatis intclligitur, 

Jiuod fcribaeac Iibrarii non omnes fimul eodem tempore, fub finern 
cilicet alfcuius faeculi, moriuntur, quos deinceps noua fcribentium pro- 
pago, velut miraculo qnodam repente procreata , infcquentis faeculi ini- ? 
tio fequatur. Nequc omnc» ac ungulac alphabeti auufdain litcrae eo. 

dem 



Digitized by VjOOQIc 



4* DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA ' . . 

dem teniporis momento figuras induunt nouat, vel prorfut intereunt; 
fed vnius tantuin alteriufque Iiterae figura perit, vel rautatur, vcl etta- 
nefcit etiam ita, vt muic breui, nunc lorigo ittterie&o tempOre redcat 
Atque Iiae quidem aliaeque difEcultatcs, quibus alphabeta chronologica 
premuntur, alios fine dubio mouerunt, vt literaruit. fingularutu fienraj 
ia dafles quafdam , dailes autem' porro in genera fua ac Tpeties. mrtrf- 
bueretit, atqtteadeoeas figuras iuxta fe inuicem collocarent, quarutn 
vna ex altera vel orta eft , vel orta faltitn cfle vidctur. HneC alphabeta 
fyflematica dici pofliiut. Sed omnium faue pcrfecliflima fiint alphabe^ 
ta mixta , hoc eft, en, in quibus literarum figurae ordine chronolo* 
gico ac fyftetnatico fimnl difponuntur ; quod quidcm in literi* diptoma- 
ticis fieri fcmper fere poteft, fed in rcliquis haud raro admocfum Itr- 
brica atque tmpedita res eft. Nam diplomatum actas , fi integra fiut dii 
plomata, fatis deterininata efl : monimcnta vcro' atque coclices quo po* 
fjflimum faeculo, vel anno fcripti fint, anccps non rimnquam quaertio* 
«fle folet. Quae de alphabetis generatim huc vfque difputata.iuht* fin- 
gulari etiam modo ad alpbabeta latina pertinent. Duo illt S. BeutditfW 
lodales, qui in(*) nouo Opere diplomatico fcribendo vcrfantnr, omnibus al- 
v phabetorum architeclispalmam reddiderunt dubiam, vei potius praeriprte- 
eunt, Nulla cnim *fere gens efl, cuius literasnondiligentifluneexpliearirir? 
Id vnum dolemus, quod docliflimi hi atquclaborioliflimi viri lACKSOtflf 
fyftema nouutn , idqttc acutiflitne excogttattun, de origine ac n.igratione lite- 
rarum vel ignorauerint, vel certe rton ad vfus fuos conuerterint. c & ft 1 S T r- 
ANvS WILH. bUttner, Collega meus honoratifllmus, cuius crudltio^ 
tam varia efl , quam natura ipfa , a multis hinc annts opus molitur, quocf' 
•muium omnino populorttm linguas ac fcripturas explicabit. Hoc dpus, 
cuius prodromus breui fortafle in Ittcem publicam prodibit, ita compa,- 
ratum efl , vt fatisfaccre omniu.it eruditorum dcfideriis poflit, 
(•) Vid.Tab. VII . XXIII in Nouveati Trairtde Diphtnatique. A<M. y'AU\ 
P. 1*5 "145. 

§. 2,6. 

Literarum latimrum geuefis. 



■ * 

Tam fequitur , vt verba aoaedam , quorum in defcribendir diiudt-, 
candifquetam literis, quam fcripturis multiplex vfus eft, paucit. expli- ; 
ccoius. Acinitio^uidemftituu, ouibu* partibus fwgulae liltwc ft ^J 



Digitized by Google 



CAP. H: GRAMMAT. UTERAR. LATINAR. GENES. 4I 



ffent , vidcndom eft : in quo quidem loco traclando latinaram tantutu hV 
tererom rationem habebimus, ita tamcn, vt ex earuin oeconuinia reli- 
qnarum emniuin literarum gencfis facile intelliei poflit. Ea vero tenv 
pora refpicimus, quibus literae latinae elegantilUme piclae funtj ncqutj 
4ninv ignoramus , (uam his literis etiam rufticitateni primitus, immo 
ri6Hca quoque fuuTc. Suroamus itaque literanim latinarum formam, qua- 
lis Augufti aetate fuit, vel etiam qualis nunc eft, tamquam regulam, ad 
quam reliquas fotinaf exigamns. Literae fcilicet iatioae noftra quidem 
aetate ex varia compoGtione lituarum^ cnruarum paritcr, atque recla- 
rum t earumquc tam perpendicularium <5c borizontalium , quem diarotuf* 
tium otiuntur. Solum I cx vna tantumrecta, eaque pcrpcndiculari li- 
nea conftat, quemadmodum C & O ex vna dumtaxat curua, quae iu O 
dimidii, in 0.vero integri circuli formamprae fe fert, exiftunt. Ad ' 
reliquas omnes literas cfficicndas linearum concurfus requirittir. Coa> 
currunt auteiu lineae 

I. rcftae, eaeque i 

a. perpendiculares 6t horizontales, in Iiteris E. F. H. L. T. 

b. perpeudicnlares & diagonalcs, in K. M. N. Y. 

c. diagonales & horizontales , in A. Z. 

d. folae diagonales duae , in V. cX X. 
S. curuae 

a. folae, in Q^S. 

b. curuae & rcclae, eaeque pcrpendicularcs tanrum, in literis re- 
liquis B. D. G, l\ R. 

Literarum duBus , apices, bafes % refiSiones. 

Omneslineae, quibus Jiterarum pars aliqua cxprimitur ($.}&), //• 
ferarum duBut vocari poffunt. In fiis ductibus apicet etiam ac hajet , 
id eft, linearum, reclarum inprimis, ex quibus litcrae conftant, exrre* 
ma duo, fuperins c\ inferius, vel dextrum & fmiftrum, probe tencnda 
funt. Apicet vel funt rtfeSi, vel nou refecli, id eft, lineola quadam 
horizontali vel perpendiculari , eaque vel recla , vci curua , itcm rottin* 
data, cet. praemuniti funt, vcl minus, Apices non refe&i vel obiufi 
funt, vel furgant in cufpidet, vnam, vel plurcs; curuas, reitas; bre- 
uiorcs, longiores; obtufas, acutas, cet. Idem quoque de baftbut li- 

F terarum 



42 DIPLOM THEOR. S. I. DE GRAPHICA 

teramm diccndum, qttae itidem vel rtfeclae funt, vel non rc/eclae: St 
hae quidem porro vel funt obtufae, vcl in taudas % vnam, vel piures; 
curuas, redas; breuiores, longiores; obtufas, acutas, cet. definunb 
Ad buue locum iliuftrandum pertinent ea , quae in Tab. II. exhibitaf 
funt, vt i) V npicibus refeclis (hoc V. iu tabula non cxftatj, 3) V 
apicibus lineola curua fiue ad modum literae / cubantis refe&is , 3) V, 
apicibus non refertis, 4) Vapicibusin cufpides duas breuioces furgea- 
tihus, feu apicibus bifidis fbifurcis, bicornibus), c) D & S apice nonre- 
fecfto & in culpidem longiorem ac finiftrorfum (dextrorfum) incurua- 
tam furgente, 6) b apice in cutptdem adinodum longam ac finiftrorums 
obiiquatam furgente , 7) V apicibus rotundatis. Deiude 1) A bafibut 
refeclis (haec fitera non exftat in tab.) , a) A bafibus refcclisad modum 
literae / aibantis, 3) A bafibtis non refefkis, 4) A bafibus bifidis, 5) 
A bafibu» caudatis, 6) A baltbnsad modumclauae I. margaritae refeclis , 
7) p bafi in caudam longiorein ac dextrorfum curuataiu dcfinente , 8) 
A baHbus rotundatif. 

§• 38. 

Duffus literarum multifariam diflributi. 

Litcrarum duSlus (§. 37) funt 

I.) vel primarii , qui fi lineae reclae funt , mox ftdcrs C Iaters, 
taoxcrura^ tnox tranfucrfac (fcil. lineae), mox diagonalet dici 
poifunt; fin cumae, eartim reruin, quarum fimilitudinem habent, 
nominibus, geometricis pracfertjm, apuellari pofTe exiftimamus. 
E. gr. litera A conftat duohus cruribus , dextro & finiftro, & ex 
tranfuerfa; litera B cx duobus fulcris f. lateribus compofita cft, 
qnorum dextrum perpendiculare , fiiiiftrum vero dupliciter 6t ex- 
trinfecus quidem curuatum , fiue ex duobus hemtcyclis (dimidiis 
circellis) coaementalum eft : H ex duobus fulcris & ex tranfucrfa: 
K ex duobus Fulcris dc ex diagonati conftat 
. vel Jecundarii, quorfum pertinent 

a. ) apiectf eorumque rtfeeJionet t cufpides, cet. "J - 

b. ) bafety earumque refeclionet, caudae, cet. / *' 37 * 
3.) vel proportionati 

vel non prcportionati , iiqne nunc craffmct , nunc temtiorct, 
3.) vel inteffri 



Digitized b 



CAP. n. GRAMMAT. LITERAR. DVCTV& <*c 43 

vel mutili, v. gr. A finc tranfuerfa : A crure dextro decurtato: E 
tranfuerfu breuioribus. Vid. Tab. II. 

4. ) vel tebatrcntet feu centinui ■ 

vtl interrmpti, v't> gr. A crure dcxtro interrupto: FRATER vox 
intcrruptis du&ibus fcripta. Vid. Tab. II. ' v,t 

5. ) v&fimplicet . »; - 

vel <k/>/fW/, v. gr. H. D. Vid. Tab. /A 
vel triplicet. ' 

6. ) vel ifin/f 

vtAveftiti, id eft flerlbus, figuris animalium," homlnum'» eet' 
cincinuis , Hneis crtfpifulcautibus ( f. ad modum fulminis deci» 
dentis) oroati, vel onufli potius ac deformati. E. gr. N du- 
rtibusintus floridis; I adinouura pifcis erecli formatnm: /lon« 
gius crifpatura; t longius lineis crifpifulcamibus veftitum fiue 
traieClum. Vid. Tab. II. * 

7. ) vel vnicohrtty 

vel vcr/tcokrct. E. gr. T verficolor, auro, rubrO ac viridi colcv 
re piclum. Vid. Tab. II. 
t) vel dircffi r 

vel obliqui . V. gr. E tranfuerfisobliquisverfusfiniftrain: A trani- 
uerfa obliquata fimflrorfum. Vid. Tab. II. 

9, ) ve\JSrme 9 

vel trcmuli feu vaciUantct. V. gr. Vcrbum «wuw literis tremu- 
lis f. vacillantibus iifque longioribus fcriptuin. Vid. T<fJ. /f. 

10. ) velr*c7/, 

vel curui , v. gr. T cX fulcro & tranfuerfa praeter morein cur» 
uis. Vid. Tab. IU . 
rt) vtltcnuety 
vci crafi, cct. 

Literat cafitales & vnciaks. ' 

v — ■« 

Literae, eo, quem §. 36. defcripfimus, modo formatae, eapits* 
let proprio nomine dicuntur. His vncialct opponimus, quae a capitali* 
bus non fere, nifi duodccim literarum peculiari forma dirTenmt, quippe 
quaje rotuoda in vacialibus , quadrata vel angulata in capitalibus ttt. 

F s Vncia- 



44 DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA 

Vnciales autem (•) charaR criflicac Junt : A,D,E,F,G,H,L, 
M, Q, T, U, Z. Vid. /. Nolumus enim eorum fententiae efle, 
cjui vel vnciales cum capitalibus cnnfundunt , vei vncialium nomine eaa 
intelligunt Hteras, nuae vnciam, hoc eft, duodecimam pedis ptrtem al- 
tae funt. - 
(•) Vid. Nouvtau Traiti dt Diphmatiqut T. II p. 

• . . .*!"*' i . 

§. 40. 

CapitaJes formae quadratae vel angulofae fraeter morem. 

Ex literis cafitalihnt quaedam praeter confuetudinem qnadratae , 
vel anguhjae etinm, inWiquis monimentii inueniuntur, mralcs funt ; 
B, C, D, G, O, P, Qo R, S. Vid. Ta». L 

$. 41. 

7 Literae maiufculae «£? minufculae & barum iiuifiotn - 

minutas curfiuas. 

Literae capitales & vnciales vno maiufcularum nomine comprehen- 
di poflunt, a quibus minufculac non magnitndine tantum,. verum etiam 
ducluum Ctu , nexu 6t forma difcrepant. Minufcularum aliaejolifaria* 
feu mimtfae iunt, aliae vnitae feu cnrfivac. lllae cum hodiernis typo- 
graphorum literis minufculis conueniunt , hae dudibus nonnulMs , con- 
iunclionem f vnionem adiuuantibus, difHnclae funt, ac, fitus ratione 
habita, \xfynitialet y mediat (.intermediat ac finalet , difpertiri poflunt. 
■FaciJius hae diuifiones cx hac tabula cognofcentur: 



Litcrae *| 

I. Maiufculae 
l. capitales 
fi. vnciales. 

II. Minufculae J VJd - , . 
I. folitariae C minutae 
8. vnitac f. curfluae 
iv» au inkialea 



V*. 



$. 44. 



uiyiuzeo 



by Google 



CAP. IL GRAMMAT. OTERAR. 'DtflSi x if 

• - 

« ; Minu/cularum literarum apud Komanos vfus r vS . . % 

Plerique omnes eruditi Konutnot veteret non nifi literis capitalibus, 
fiue^yt falfo,eas interdum appellant, vncialibus v£p$ fuifle tradunf; Sed 
eorum opinio, vel error potius, primo neceflltatc 6t muJtum & cele- 
riter fcribendi rcfellitur; quod quidem vtrumquc Romanis abiudicare vel- 
le, idem efl, ac Romanos non nofle; - Iam vero celeriter fcribere & 
m^nfculi, tamen literis non ta.u ^f^^mm^^ Wres 
^crito numerantur, quac vna conUltcre nu.Uo modo poflunt. Romani 
Itaqiie in rebus ceicriter expedieridis, ne cogitationtun aut fcrmonuim 
tapiditas tarditate caJami vel flili itiipedirctur, prouidcre fludentes, litc- 
"ras maiufculas paullatim immutarunt, quofdam videlicct earum iuclu» 
oiminuendo, aJios omittendo, cet. E.gr. fcribeudo a pro,A t b, vel 3 
|ro B, c prt)pl'J fiy\e d prd D ,, Vpro E vnciali, cet. Atque J*uc noumn 
lbripturae gettus^ liteiae ^fmnmae , & ex his etiarn vnitae feu curfiuaei 
lenfiin (enmri^ue a^ft fjiotfi&ffe ortac funt. Sec\ Jiterartun roinufcula». 
Vum vfus Romams etiam pnrtim Graecorum & Orienti» populorum ex> 
eWplis, partim cxipfbmanu exaratorum librorum ac diplomatum ve- 
^uflilfiirfontm Intuitu, quafi vindicari potefl. HiS tribus i^atiqnibu^ 
Jauibu* i?ob1les Uli fyflcmahV noui di^lomarjci auclores minitfcttla» 
runi lite^arum apud Rbmanbs vfum comprobare .fluduenmt , nps iajiatsi, 
Vamojje; vt nouis quidem videtur, maximi »ii>racnfj, & mdnbitaram 
adeo, vfum nempe notarum tironir , adiyngimus, e quibus iaikiufcuiae 
literae fole clarius clucent. 



l .O Nouvet ^ Traifi aU Diftcmatiaue T.lll. ? . 404.^ . , 

r.r,h ■■ . ';-':.■ . u f *u- ' *' • * t.\s\u-*.n UK. ri rr«KHtq«>l 

va i: t: . o. , ..(•,-. .»i-?43«:- .! j »»!.•; . ; vU i^tilinno 
Scriptura capitalrt, vnciaiis\ minuta &*utfter: ftftk^. ' ' 
: pura iS mixta*. ' 

Ex his, quae haflenus di<9arfiint ^fcripturac ipfius diuifio in ma- 
iujculam <3t minu/cuiam , fiue. yt.plen|us, .Joquain^r,; in Cfipitalcm , vn~ 
cialcm, mitttitam, & vnitam f, curjtuam fncili ncgotio intelligi poteft 
ftj^i). ScriDturac, : in quiburiitete<> vmurtimtom gcneris, i. -gr. fo- 
Jac.capitajes, IgJae inkmae^domiMtttor, admodjitncarae, in diploma. 
r F 3 tibui 



PBJWM. TOEPfc S. i. DE GRAPHICA. 

tibut praefertim, funt: vfitatiflunac aotem illae, quae ex pluribus litera- 
nim generibus funt compofitae. \\\ttfrifturac y fi quando occurrunt, 
fW» / hasmixta* appeilart poffunt. 

' ; : - • i 44* : - ; w * " " " f 

fe?»tt*r, fr^: altioret: latioret: longioret\ 
tam maiujculae, quam minujculae: aequa- \ 
iet, inaequaUt. , . • 

****** 

Sunt ltterae, querum omnes duflus contra proportionis regulaty 
tam tenues ramque fubtifes funt, vt fila velvirgulas ,' non literas, cerh©F 
re pntes: fed fitnt ctiam, quas ob duclua omnino ac vndique efaflaf 
cujn cippis aut truncis haud inepte comparaueris. Illae tcnuet C macfc 
Untae, hae craffae f. pinguet appellari, poflfunt ac dcbent. Pnri mod^ 
iptae contpofitionis legibus aducr&ntur literac iufio Q.ltior.et y aut Jati*» 
rcj , inquibusvel altitudo, vel latinido adep dooiioamr, yt qculu* ofj- 
fendatur inaequalitate. Sunt deniquc literae^ quae |n maxtma du<ftuuiia 
ntorum tennitate in tantam tameh fimul altitudmcm afcendtinf , vt Icrt* 
pturam eiufmodi literis conftantem intuens, campum fegetibus hixu- 
riantibus infignem, vel aggerem palis vndique miinitutn, videre tibi vi- 
fJearis. Has literas hngioret t cum audore fyntagmatis didandi (j. 20, 
vocabimos, quas aHi. magnitudinis tantum, non formae fimui rationp 
habita , cum maiufcuiis confundunt. Longionim aliae maiu/cutac funt f 
aliae tninufulae f cuiusquidem diuifionis ratio non a magnitudine illa- 
rum, fed aforma, vtparcfi, repetitur. Vid. Tab.L £x qub col- 
ligitur fcripturam ipfam vel hngiarem e(Te (in vernacula dic Fra8ur) 9 
vel ordinariam. ijterae pari altitudine confpicuae, td eft, atojuakf, 
fcripttiram ipfam aequalem ac vifu jitcundam reddnnt ; inactjualet contra 
ofTendunt. Deniquc ratione fitua etiamliterae variant; funt enim aliae 
trettaf y aj i icjnclttiaftt* f yel dextrorfitm., vel fiutfrrocfiirn, *\it*lwban 
tct: irem nuiic conucrfac f vel dextrorfum, vel 



Jwifirorfuin , 

inucrfae. 

-hvi Verfuum , wtitri ac titerarum dijlantia. 

XtV fcripturis etitni ^erfuam ( dcr Ztikn ) , & 'vocum , immo & fioV 
gularum literaruin diftaxtis animaduertcnda eft, 0 Verfut vel acqua- 



Digitlzed by Google 



cap, & grammAt^ uterar. mts. 

Ilter inbkem diftant, vel minut: ad regulam dncrintur, vel gtbfoJt&VL 
curui mnt. a) #ocr/ vel (vmt Jeparatae , vel tontinuae, id eft, vocca 
vel ab aliit, Jpptio quodam inter ipfat relitfo, aut puoclis ctiam, vtrgui 
lit, cet. fciunguntur: vel extrema antecedentis vocis litera cum primor- 
diali vocis fequentis ita cohaeret, yt plures voaes adcfle , non ftatitn ap- 
pareat. 3) Literac dehique ipfte vocabuli Cuiiwlatn mox arHiwes funt , 
wox ampliorcr, raox acqualitcr difianttt. 

46. 

! Uttrae contiguae, innexae, infertae, & eolumnatae: vna " 
verbo cdarSatae feu monogrammaticae., | ...■■/ 

Poftunt literae duac plurefue ita |n ouguftum cogi, feu coarflarf, 
vt vnius tantum literae fpeciem prae fe ferant, aut vnius etiam literae 
fpatio contentae fintj quo quidem feribendi compendio ijpfi etiam Roma- 
w veteret vfi funt, vbi fpatii anguftia literas feorfim pohtat notn capic* 
bat. Trifariam lloc faclum efle alii volunt: fed not quartum etiaip 
compendii huiufmodi genns in fcripturis vetoftit animaduertimus , quotl 
praetermittere noltnnus. Primum gcnus eft, vbi Htcrae ita iuxta fe in- 
uicem collocatae funt, vt du(fhi aliquo (c. gr. fulcro, crure cct,) coin- 
tnunt utantur. Compendiiim hoc contiimtienem , ipfafque litcrat con~ 
tiguas vocaot. E. gr. R* END, MAX, tyVR. Vid. Tab. II. Alte- 
rum genus exiftit , quando vna litera aherius duclui imponirur vel im- 
plieatur. E. gr. TS , DO , in Tab. II. Hoc innexionem fcu implexio- 
ncm, literafque ipfas iwirxn/ appellant. Tertium genus eft, cum vna 
litera alterius fpatio vacuo iufita eft. Hac infertionc fonnantur iiterac, 
quas 1 nfertat dicunt. V. gr PI, HOC, in Tab. II. Qttartum deni- 
que genus, quod his tribut adiungendum ducimut , exiftit, quandoplu- 
ret literae ad prrpendiculuin ieu inftar columnae ita ponuntur, vt vna 
alteri feorfim mbfcribatur. V. gr. DILECTISSIMO in Tab. II. Oo 
cnrrit hoc vocabulum in medio fcripturac alicuhit coutextti apud MA- 
BILLON. de re diplom. p. 43C. Compcndiofam hanc fcribendi rntio- 
nem columnationem , & ipfat literat columnatat, breuitatis caufTa, &ap- 
pofite fortafte ad rem jpfam/ appellari pofle exiftimamtis. . Quatuor 
haec literarum genera vno Htcrarum monogrammaticarum notnine com- 
prchcndi poffunt, propterta quod monegramntata, quao vocant, cx iU 



ft THEOR, DE GRAPHIC4 

Jii cxirtn.it. Si Cj vocabuJum Nata fcerts monogrammaticitv ac figiU* 
tim hic literu tam coutiguis , qttara columnatis, fcriptuiB in Tab, i/. 
rcpcritur. 

Scripturarum elcgantia 1) vcrftnim apta diflantia & ctirecliorie 
a) litcrarum aequalitate & apta coinpofitione, ac 3) ducluum propor- 
tionc, integritate, cohacrentia, fimplicitate ac firmitate conficitur (§. 
45* 44» 3$). RMP^j /criptura rufiida & dtfwmt ftcile 
cognofcirur. GraJatim itaque fcripturae vel nd elegantiam afcendere, 
vel defcendere ad deformitatem poUunt. 

•** ' ' ' i 

De accentibus. 



1 1 



Sed acctntus etiam , quorum tria geqtra funt, acutut , grauis , 

& qui ex compofitione aaiti & grauisortusell,r/rcw»»//fjri// ( / \ A 
leu itemque punSia^ vnum, vel plura, virgulae, circclli, inttgri 

vel dimidii, quae, tanquam figna , Jiteris, praefertim y t u, tf. i , in- 
terdum impolita cernuntur, hoc loco commemoranda funt. Ac de ac- 
ctntuum quidem antiquitate variae funt ac dilcrepantes virorum dolloruuv 
fententiae. Qraecos autem ducentis circiter annis autc Chrifium natum 
iam accentibus vfos iefle, eofque vna cum interpuncliouibus ab ari- 
Stophane, grammatico by2antino acccpifle, haud incredibilc efl; 
apud Romanos ccrtc , eos itule ab Augtifli temporibtis viitatos fuifle, & 
monimcnta publica, & (*) Grammatirf veteresteflantur: quamquam fatm- 
dum fimul fit, librarios paritcr, atque infcriptionumeditores, illos in adhiben» 
dis, hosindefcribendis accentibus, admodum negligentcsfuifle; quo qui- 
dem potiflinum fadum cfl , vt accentus inantiquis mouimentis ac libris tam 
raro occurrant. Adhibiti autem funt accentus variis de cauflis, primo 
ad indicatidain vocum quantitatem, & ad facilitatem pronuntiandi acdc- 
clamandi, tamquam notae muficae; deinde ad tollendam ambiguiutem 
w vocibus, quarum fimilitudo confufioni locum apcrit, v. gr. vt cafut 
bbliqui a rcclis ( menia , id cft, quafi menfiut), aduerbia ab adiccliuia' 
dticcrai pofleat, item io iitcra initiali vocis Manius, (M' f. M'), ia 

vocibusf 



uigmze 



d by Google 



./.CAP. Il..,GR4MMAT. ACCENTUS 4tq 4 9 

vocibus: enimiam tunc , ne legetur nimiam &c. ; tUm ad compcndiofe 
fcribenduin, v. gn /rra nro ferra, pro.feUa j pro.aflis , item 
omne pro omnem, -WV pro hanc. &c. In diplomatibus acccntua 
rar^hTunc.apparcot, nc<nie.fere aJiter, iufi ad compendia fcriptorae- in- 
dicanda & ad interpungendam oratioriem adhibita cernuntur. 
*0~SV eTON. (triHirftrrGrarannrt. t. 24. AtW. Nouvtat+Trm*t di Difkma- 
tifue T.lU.p.47P.- 48i. 

.... t ■ 

IV ^MHii^ae^ 4e VctetiiiuA&rae u. 

Sftnilitudo'1ircrarum y bX ^'caudati ' feoirV tt? inde I faccu- 
lo V. & VI. prinais, vno vel duobus fuperne notarctuft > P^io«fra 
haec, literae y l uperfcripta , faec VIII 6X IX. fach funt vfitatiora. Li- 
cet vero laaec litera adhuc iacculo XV. puuclis notata deprehendatur, 
conflat tameu etiam, nullo non tempore rcpcriri (cripturas, in quibusy 
pnnctis prorfus careat. Litcra «, cui uccehtus acutus vnus, vel duoe- 

eello interdurn-notamin »« diplomatibus obfeniaoimus : fed origir 
nem ac durattonem nulu* confuetudiriia nondum ccrto derinire audemus; 
Jicet oredamu;, in vcrnacula lioftra fcriptura, fcmicirccllum literac u 
snde Ortuni tilc, . ;• : >' ,%'.:?in.' rrciv.fi si.i :..*!> 



\.-y\ . \v, Rw»*Vun nirw jtyjr * % tn*mn*r '..rimo? t ^ M y • . .» 
. ; >lx i?oftquajnliterae «, «ftj «, «tf i, fonna tam fitinli exaratae : fur«*, 
vt vna harum litcr^arum cnm altera faciie confundi puiTet j litera 1 accen- 
tn acuto fuperne notari coepta elt ( 1 ) , c rrius confuetorjinie -initium ple. 
rique demum ad taec. XIII. &. XIV. referunt , uos vero curil pauciiTunij 
aliis indc a Hne facculi X. repctendmn eJttftiuiamus$ quamquiun Jargia- 
rour, hocmoo nifi pcdctentimy at in,confuctudinibus rteri ipletv i/artuifl 
Pumuit Jac luojvf^^iii^^nMimdiim^ilmul..^ 
' < G tcrain 



5 o diplom: ^heor:*s: b.de grafhica. 

tcranr V circa frfeculunrl XflLioterdum «tiam circeilo , ac kccuIo-JUV. 
punclo notatamfuiflc; donec faeculo.XVI. litera i *ioa nifi punclo u«- 
tari, cbepta Cit. ' • * a 



capvt m. 
STIGMEOLOGIA,..., 

. SEVDOCTRINA INTERPVNCTIONVAig 

C) Kcuv4tm TnMADipkmriftttT.lU.f. 4SJ-4». ' i V • ! 

*- f * * *" . *•.•*»-* 

• ■ • .*>' " • ....... . - . . ...... • II %t, *•».',• ■ tf « t «*.... .1 . 

, ' '• .'. - . i /.fV .1 -...i..:. l:.:u:> . « / ... 

««•S«:p :i ;i. * T)e -btijiStf x tl ui f ' J "'"" " ' : " 

jL^e Grantimatologia pro 'fntlituti rarione fatis ^"rinwsi ; Iam feOuitor' 
•* de Stigmeohgia feu doctrina mrcrpunr5ionum • agmrros (£ 33*) 
ttrpunRionum vero tria potiAimtim genera funt: PumHum, amuna Csm- 
tfi/um <5c ro/o*i: quorum antiquifliinuin ptmclum cft, qtiippe quod 
A r i stoph anes, grainmaticus byzantinus, . qui clucemis atinis ante 
falotarem Virginis diuinae partum florebat, inueuit. Puuchmi vcro o- 
ninium interpunctionum yicem.plim fuflinuit, prqut hoc vel alio fitu ad 
litcras colbcatnm erat. Placct difcrimen hoc vCrbis (•) d o n a t i , qui 
A. Chr. 3«74. vixerat ? declarare. Diftintlio (r*?A*/« Stypai , fiue per- 
„fecla diflinoTio, ideft, pumfhfrn' noflrum)*/?, inouit, vbi finitur ple- 
„na Jentcmia; buiut puuclum adfumi^mlit^am^njtmur. SubdifiinHto 
ifSfKVtiypk-* comma no*flrum)V/, vbi non multum /upere/e de femen- 
^U: bufHr ppiHum ad imam literdm ponimur. Mcdik { ^ f. 
r coloo noftrunl) efi, vbifere tantum de fcntcntia fupercjl , auaxtum 
,jam JiximitT, cum tamcn^refpirandum St : buiur funHum ad mediam 
..lirerjvi (*•*) pommur. Sed librarii veterei ab hoc confueto ptindi 
ifitu facpe recedcnmt. Fonna etiant puncli uHrum qnantum vaxiauit. 
Mox vnum , mox doo, mox tria, vci- qratuor etiam pimda, ad mOf 
-dum pcrpendiculi , vel trianguli , vel rjusdrati , pofiu deprehedduorluc. 

7* Sunt 



Digitized by Google 



CAP.inr. STIGMEOLOGIA; JPYNCTVMa # 

Suntpuncla, qnaerofuldrom, ftellulararri, crucicularum , rhomborum, 
foforom T rainufcttlonun, foliorum, itemque literanmi o, y, A, 
a, fonnam habent. Lineae etiara tum tranfuerfae, tum obiiquao 
ficiiagonalee (—& / ) "pun&irura Iooo adhibitae funt, Nec raro deni* 
<Aie pumfta * aim virgnusCcoramatibusconittrtcla ( ; V »»"7 «f* ^*)» 
pro punclia Joli* vfurpata ctrnuntur. Vid. 7Ie#« IIL , ] . , , 

■ f ) 'Conrerattir etiam Crcero 4c otat. L. Iff. e. 44« 
(**)V.gr. CONCORDIA. PARVAE RES CRESCVNT» WSCORDIA MA. 
XIMAE DILABVNTVR* 

§. 5»- 

De punBis infcriptionum. 

In monimentis pnblicis ac numis voces ufque ad faec. V. feparatim 
pofitae ($. 4t); & fingulae etiam, praeter finales, punclis pierumque 
inprimis poft fcripturae coinpertdia £ abbreuiaturas interftinclae funt. Si* 
riUa Merouingica interpunelionibus carent. De Carolingicis idem fere 
dicendum eft, nifi qnod finis epigrapjjes 6*c voces compendiofe fcriw 
ptae, punctis diftinflac inuaniantiir j vt irnque in errore verfetur HBI- 
NECCIVS, aui in libro de figillis veter. p. 187, Carolidas vfum vete- 
rnm interpunclionum reftitnifle, fcribit. Sunt adeo figilla, quae ad- 
huc (arculo XI. & XII. omnein interpun&ionem neglexerant : contra ea 
trallae Pontificum Romanorum funt, ln quibus vel fingulae Jiferae epU 
graphes ponctis , vel ornamentis aliis, punltorutrt tamen loco pofitis, 
diftimftae funt: fcicndum cnim eft, in figillis etiam, vt in aliis (criben» 
di gcneribui , puncioruin formam mirum in modum differre ( j. t 1 ), ' 

• " * <. . j.. . 

. . . * * ' e jp - _ , . . . . , • 

De punclis lifbrorum MSS. 

Inlibris manu exaratis neque Qraeci , neque Latini veteres di- 
ftinxerunt orationem , fcd continua verboruni ferie fententiam perfece- 
runt; nifi quod nouam fententiam a nouo verfu (ffypc ) faepius auipi- 
carentur. Huic diftingiiendi modo alii fuCcelTerant. Sunt enim manu 
fcripti libri, iique vetuftiiTimi, in quibns fententiantm nouarnm initium' 
vel litera rtuadam maiore & exflantiore, vel fpario quodam vacuo inter 

G a , voces 



cg Dtf»LOM. TflEOR, S.' I. iDE .GttAPHICabO 

voce*relictd ; indicatum eft. Vocet in riicdio hbrtran.jnagufcripconim 
contextu facculo demum VI. feparatim. fcribi coeptaej fimty idqne tara 
fenfim ac paeue firte fenfu fadum eft, vt vel faeeulo IX.reperiantdrinn* 
ira-exarati Jibri, quorum voces fine vlla diftinclionc* .cdllocatae funr. 
PunSorum autem vfus in libros mantt fcriptos iaw ante faeculttm. VIII. 
introductus eft. Fallitor crgo GOD efredvs, Abbat Gotf\rictnfit\ 
qui in Chrouico Gotrvicenfi p* j6. codices, faeculo VIU. antiquiores, 
oimii iaterptwaione carere tradit. 

De tunSis diphmatum. 

In diplomatibus vetufiiifimis omnes fcntentiae f. formulae continua 
vocum ferie fcriptae funt : nuila hic feparatio vocum cft , nulluin- pun- 
crum; nifi quod primus verfu* , datum &. fubfcriptio regia, itemque 
abbreuiaturae fpatio quodam vacuo plerumque,- notae autem chrouicae 
pundis interdum , terminentur. Sob Pipino voces in medio diplomatum 
contextu primum fpatiii vacuis diftingui coeptae funt, fed taui parce, vt 
adhuc A. 931. in fcriptura longiori djplomatum feparatio vocum fineula- 
rum vix fentiatur, licet contextus ipfc, ideft, fcriptura ordinaria fTmi- 
nufcula voces feparatim fcriptas habeat. Sed inde ab A. 940. vocum 
feparatio conftans ac perpctua cfle coepit. Punclorunt vfus iu diploina- 
ta ferius, quam in libros manu exnratos introductus eft. Sub merouin- 
picis Regibus dipJomata punctis carent , nifi quod notae chronicae , vti 
lain diximus, punclis interdum finiantur. Pipini diplomata inde ab A, 
767. habent quidem punifta , fed pauciffima. Nequc plura fcre in Ca- 
rolidarum diplomatibus apparent: punltorum ccrte ratio neque con- 
llans fuit, neque vniformis. Ineunte faeculo X. puncl.i crebriora, quam- 

Sjuain fub formis admodum diuerfis, cffe coeperunt. Scd ignorauerunt, 
aecula haec vetuftiora difcrimen , quod hodie inter punduin , comma 
& cdlou facere Iblemus. Saeculo XII. interpunctio diplomatum, ii vi- 
rum beatum , Dom. de gvdenvS in Sylloges diplomat. praefat. n. 
25. p. ic. audiamus , abfona adhnc fuit; fed iniuriam facculo huic infert 
virhic, diplomaticae artis ccteroqui peritiffimus. Accuratius eniin di- 
plomata hoc faeculo, quam antea, interpunda eflc, autographa multa 
tefiantur, Saeculo XIII. virgulae obliquac, inftar coinmatum noftro- 

rum 



CAP. III. STIGMEOLOGTA: COMMA ET COLON. 5 j 

ftm fotmatae , in loeum purielorum lunflirutae fiint: fed puncra mox 
ad priftinaui dignitatem peruenerunt, ita tamen, vt virgulae fimul ad di- 
ftinguendasfcntentias, quae nondum abfolutae funt, retinerentur 

a*v •••• 

»•*_ ..»«..•• .... 

GmwMetfi pnnflo recentius efl, caue tameri pntes, illud ae uo 
medio dcmum inuentum efle. Sunt enim libri, tam graeci, quam la» 
tiol, tiqae ia»n faec. V.*3c VI. fcripti, in qnibus commata, mox fub ho- 
dieroa, mox fub alia forma repcriuntur; quamquam jlla pferumque vt 
verum faieamur, puncloruni vicem fuflineant, id eft, tam ad diftin- 
gucndas fententias perfedas, qiwm fubdiftin<fh'onum Joco adhibita fijit. 
Eumdem conmiatis vfum;paragrapho praecedenti diplomatibus etiam vin- 
dicauimus. B. WALTHERVS in Lexico diplomatico p. 4^. quatuor 
toii formas antiquiores atmlit, quarum primam ad faec. VIII alteram 
ad an. 996, tertiam ad an. 1137, & vltimam deniqne ad au. noc. retu- 
lerat, vid. Tab. III. Sed cola haec, tria pofteriora ccrte , maiori iure 
punclis, vel etiam commatibus noftris annumernri pofle credimus. P] u . 
ra de interpunclionibus^ tam de illis, quas haclenus explrcauimns, quam 
de reliquis, v. gr. de Jtgnointcrrogandi , exc/amandi, paragrapii itera 
de notit criticis <fcc dicuntur in HVGONiS libro de prima fcribendi 




xra III. pleraequc interpunclionum & notarum criticarum formae j tr 
velligno ctiam exfcriptae deprchenduntnr. Vnum hoc addimus 
diernaui interpungendi rationem ma n vtiis deberi. 



CAPVT IV. 

BRACHYGRAPHI A. 

SEV DOCTRINA ABBREVIATVRARVM. 

• 1. Honvtau Traitidt Dipfomatique T. III. p. 499 . 61%. 
3~ barixgii clauis dlplQinat. poft png. 196. in Tabb. aeneis. 

0 3 .3- IOH. 



54 DIFIGM. THEOR. S f X. D£ QRAPHICA 

■• « . 
3. IOH. i. vdolfi waltheri Lexicon diplonuUkutiL Cfotiiflgacjrtf* 

fol. niai. 

I> abbreuiaturis generatiml 

Bracbygraphia y ad quain expJicaoda.n jiuac progredimur, &c fcri. 
pturae compcndiit f. abbreuiaturii exponit, Oriuiitur auteru abbreuia- 
turae ex Ikeris • • -•"» 

I. coarclatit ( conf. §. 46.) . , .j! . 

a. per contignationem. Litcrae' caMtjguac^ ' . y vnde inc* 

b. per implexionem f. inncxionem. Literae innoxae , ! , nogram- o 

c. pcr iufertioncm. Literae injertae, j mataexi- 

d. per columnationem. Litcrae columnatac % * ftunt. 
8. <wu#7 

a. fine difcrimine. Abbreuiaturae proprie diftac. > 

b. ita vt initiales vel primac^ riterae retineantur. Siglac^ ttm ver* 
balct quam mmcralet y ad quas pofleriorcs quodaai tnodo rcli- 
qtiac notae numerales relerri poflimt. 1" i 

3. coardatit & omijjit fimuL Mtvw tironit. 

Speciatim t) de literis coarSatis , inprimis dc dipbthongo ' 
JE f. x , tfe & , <jc tfr /tor* vv. 

Utcrarum eoarffatarum quatuoi* genera iam fnpra (§.46".) expli- 
cauimus. Sed addere nonnojla , quae hoc loco non alienn videntur . 
placct : ac primo quidem illud, coarCtationem in fcriptuVhs tam maiu(- 
culis, quam minufcnlis, inde ab antiquiflimis temporibuseo potiflinium 
confllio adhibitam cfle , vt vel anguflius fpatium longiorem fcatrnriarn 
capcre polTet. Deindepaucis de coarclationc diphthongi MHCmcae vo- 
culae et, & litcrae W exponendum efl, propterea quod multi enwiiti 
in definicndo huius coardatiouis tcmpore varie errarunt. Diphthougi 
AE flue ae contignatio ( j£ leu a) antiquiflima efl, fpecimina vcl innu- 
inis confularibus <5t imperialibus, atque in vetuflis infcriptionibus, item- 
que in libris manufcriptis faeculorum IV. & V. cerncre licet. In libris 
fieculo VII. fcriptis diphthongus haec niox feparatis literis(ae), mox 

coarclata 



CAP. IV. BRACHH?. 1) 4 XITERAE COARCTATAE. 55 

coarctata ( <e ) t mox per vntcum e , xui cauda fubiecta eftad huhc modum. 
(e), expriiuitur. Figura e proi** in libris, fceculo X. c* XI. 



tis vfitatjflSmaj eft.* ; IUf dipJomatibus vctnftioribus diphthongui 4* coar- 
«fiata ja<hunc,modunvi£ £ *, non reperitur: c.cootrariqie (id eft e 

cauda tcrminatum )..pro a* fub finem faecnli X, immo adhuc ineunte 
iacculoXKI. vfurpatutn cft. £ feu e fimplcx pro AE fiue in diplo- 
'iuatibus per faecula XII, XIII, XIV, & XV. tam infojenter domina- 
.fam eft , vt inulti viri do&i putarent, diphthongum coarclatam X. feu « 
tunc temporis e diplomatibui prorfus expulfam fuifle. funt diplo- 

'tnata, & figifla praeciptte/ quae contrarium teftantur. Rariilunus ita- 
.-qoc, ncc, ta»iettiprorfus nniIus coarclatae diphthongi iE fiue f vfus a 
Mec. XII. vfque ad faec. XV. fuit. Vocula rt, ad hunc modum & vel 
* aliter etiam , non folum per fcfcripta, fcd ctiam tainquam pars aliarum 
vocum, e. gr. tfiam^videlic& y rdintf \ yvoctiam, viJeiicet t rcti- 
net in antiquis a^plomatibus occttrrit , qui quidem coarclandi inodus fae- 
culo XII. defiit: vt itaque diplomata omnia, in quibus vocula et coar- 
,<3ati deprchenditur , f^cculo XIII, antiquiora efle pateat. Quod deni- 
que ad literam V duplicatnm ( W feu vr ) nttinet ; MABILLONIVS \n 
libro de re diplomat. p. 53. cam faeculo IX. cruribus feparatis VV feu 
vk, ac faeculo XII demum cruribus iunclis (w), vel innexis etiam (w) 
reperiri. $£0* coniunclio crurum fw) iam primo poft Chriftum natum 
faeculo: innexio verb (v) inde a tempuribus Lttdouici Tii, id eft in- 
de a faeculo IX. vfurpata deprehenditur : quae inneclendi ratio infequeii- 
ti tempore fenfim fcnfiiuque vfitauor facla cft. 

* * * 

^a) De ablreuiaturrs froprie dittis. 

In" altreuiaturis proprie Mtlit literae quaedam, mox primordia- 
les, mox mediae, mox nnales, indifcriminatim omittuntur (§.56^, 
ftatamen, vt omiflionis fignuin aliquod literis refiduis adtungatur: qno 
quidcm figno abbrettiaturae a* figlis potiftnmtm difccrni pofltiut. Diffe- 
runt autem abtireuiaturarum figna tam numero, qnani forma: id quod 
•« fequciwi tabula , frcum Tab. li. aenea coMiparetur , chirttis patcbit 
■ Qniillio 



Digitized by Google 



*S DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAfHICA . " ') 



Y 



:Om\ffiaan fignum in abbreniaturis eft • ';■ -> 

. I. vel /implex feu vnitum , idque vel » 
I, Uneola, quaedam, vcl 

a. franjucrfa feu borizontalis , t*m re&a,-quatr> enrnt» 

1) r#tf*, cuius gener»* heee funt excmpl» ui T«b. U.a*net: 
Offiuz, omnia, om/, omnes, 0/0, omnino, IHS, Iefus, 

iefus, Jfrr & Xr/, Chriftus, /^/, fptrttus, <&m, dU 
dum, /rr/, fratrei, D, hoceft, Digefta, /p//, populut, 
PPM , perpetuum , f , hoc eft , per fcu par. 

2) >curua ieu circumflcxus nota , vt iri vocabttlis: Xm«, Ra- 
riffima, *//, kalendas, Ai$a y dhfcrcntia, </, dit, 
dei, qd, qttod, />, pcr feu par. 

b. perpendicul/tris eaqne curua^ ad modttm Irterae / varie for- 
matae, qtialia htnt vocabula: mito t merito, mri/ t uiartyria, 
eccle, ecclefie feu ecciciiae. 

a. interpunftionit llgnum aliquod , vidclicet 

a. punctuin, vt pro bus, q. pro que, Ca, pro Capuf. 

b. commn , vt ap y pro apud , d, pro de. 

c colon fcn duo puncla, vt b: pro bus, q: pro que , ^ ;<f ptt) 
qnid. 

d. jemicolon, vt pro qnc, b; pro bu$. 
3. /ffrra quaedam, eaque vcl 

a. ex ipfo vocabttio ahbreuiato fumta , ac quidcm vef 
0 ordinaria. vcl 



a) initialis, vt £ pro igitur 

o 

b) tnedia, vt^Vpro hac, pro patrono, qUter 
pro qualiter, 4 /pro quis. - 

* d « o 

c) finality vt ^rr, peccata, />/>, papa, qua, qj\ quaC 

? ' • 
4«x, auxilio. 

g) tranfpofita, e. gr. c conuerfum ad hunc modum 0 f ei l f/j 
vt jfiruxit, conftruxit, yringet, continget. 

b« Arbitraria , v, gr. litera ribngior , ad huuc vel /imilein my- 



CAP. IV. r «RACOTG. fl) A18REVIAX PBLOPR* QICTAE. p 

dum I, qnae litera interduin pro quolibet abbretuaturae 
gencre vfufpatur, vt notn\ pro notnine, dni, >pro domini. 
4. wMquaedam nxmeratit, e.gr.*, 4, 7» J, «u » (uota-in- 
ucrfc), item o©*(a&aus,) cuh» rei haec funt cxcmpla: 

nli, nuraerr,y£ J , fanfle fcu ftndae, Awt*, taitta, */, burg; 

3 n 3 ♦ 

/3, licet, 61,-but, wi^^noflri, tem, taraen j gra, gratia; 

7 % * oo 

*r, nofter; om/, omni, fci y fancli, Frm, Fadum. 



* Figura 9 ab initio vocabuii con Ceu tom, in nedio ai^em ptriter , 

•tque in fine «r deiiotat , v. gr. fponit, eomponk, do? , doroi» 

nui, huiui, lyiMOf, cuiusmodi. Hoc fignum ettatn ad voau 

9 9 

lam a^J dcnotandam tdhibitum eft, vt » ftu />r. 

5. 4to#»/ quidatn afbitraHut, qualia funt vocabuia: jm*. pr« no* 
tarius, «ra pro noftrae, » fwro non, ^ptf pra epifcoptis, 
Impr pro Impcrator, ^p/ pro praepofitus , ee pro efle, lobi pro 
Iohanni, mifeda pro miJericordia , «r pro taotlcr , pro 
habtie» -v.-. • . - 



(i. wcula &, vt wr-* pco noftra ■ r J >„ ( . .. 

II. vel muhiplex, ac quidem "/ . ' ' ' 

« r— ' • ' ■ a r I •'> 

1. duplcXy vt contra, 0/*, commtnua, not^, notatis, nouit fi> 

noueritia, pro furrexit, tepp, temptts,, fpalr* pro fpef 

cialiter, yftoir, conftitutionis, rVwf, terrainus, tcq j pro tuacv 

qne, arn'£; pro exittcntibus * t ppt* pco propter, pft** 9 prae- 

fentia' Feria, «VbV//', huhrilifer. 

at t 
i. tripltxy \ttnqliti pro tranquilitati , pfuatx pro 



utq 7 pro vtriufque, r?* pro vnqoam, pS pro commuoitcr, 
00 

f m/j pro quomodoliber. 

H * 



* Vocitlaerrea prvr*, pro & />er fcu par fcmper fere foja liten » 
fignificantur : fcd hoc tamcn obfcruato difcrimine , vt figmra» ab- 
brcuiatjonii ad voculam /»r«e denotandam t3 ^ fuper itnponatur, 
: .. ■ in vocwla />ro csudae huiui tyerae /^.praefigatur, ac denique m 
Aocula per fiuc /vir cai.dam Itterae' p mediara tranfear. Vide po- 
, r ( flccm» ^itiique figna abbrtuiaturaruta in Tab. atnea //, s 

Abbrtuiatnrarum.vfns Romanit veteribus cum Graccit, commrmts 
ac fcre Idem fuit. Habent -ctiam Hebraei , Rabbini inprimis, fua fcri- 
pturae compcndia. Sed de his iam non ell difputandi loctis. De libris 
Latinorum mamfcriptit generatim tencndum cfl, eos, qiio antiquiores 
fint , eo paucioribus abbreuiaturis impeditos effe. Augetur vero fenfim 
earum miments indc a faeculo VII» >U yt faeculo XI. vix ylhis verfus re- 
periatur, in quo non plurea abbreuiaturae occurrant, levlionemqtte red- 
dant cfiffieiliorem, Durauit haec compeudiofe fcribendi ratio vfque ad 
incunabula artis typo^raphicae , adeo yt etiam in primos libros typis ex- 
fcriptos multae abbreuiattirae irrepferint. Eodem fere modo abbreuia- 
turarum vfus in diplomatibtit ab exiguis initiis ad maiora incrementa ak 
cendit, nifi quod atfla publica, inprimis iudicialia , ipfis facculis VL 
gbbreuiatusarum plenifiima fint. His folis exeeptis, dereliquis ompjbus 
diplomatibns , ficut de MSS. codicibus , haec tamqttam regula gentralis 
tencodaeft, diplomata, quo antiquiora fint, eo pauciores abbreniatu- 
ras habere. Itaquc fub Merouingicis ac Carolingicis Regibtis atquc Im- 
pcratoribtls abbreuiaturarum numerus exiguus, ab faec. X. ct Xlmaior^ 
dc maxtmus denique a temporibiis- faeculi XIU fuifc. Qttae qoidcm cauf- 




quae 

dominantur, in diplomatibus aiia plerumquc fi- 
gnorutu genera occurrunt, qualia funt 
I. iub Mcrouingicis Regibus 

a. partim circumfiexui nota n vtraque vario fitu, ad modum pcr- 

b. partunliterac.id ett dooeius/ P ca ^ ic , u,i » veNineac horizonti- 
r 0 lis, vcl diagoualis. 

S. fub 



Digitized b; 



GAftB* ABBREVfATVKARVM QPOCHAE. 5^ 

0,- fub CarcliMs "' vhn & ^Vi ' : n 

a. ad moduin voculae & • • • , • \ ' ,ii 

b. notaenumeralis j vel etiam S) vario itidcra fitu 
c[ - - literae / curfiuacrJJ«i ^Vfi/:. . . / ; * 

xfacc.XIIL ... .-. ^ 

a/ intfe*maiwa ^ubimagtae notae ■inneralis.B; •.;«. 
b. in Gallia vt nota circtmJUxus, vel etiam ad hunc modum.7. 
Atque haec figon, lineolarum traanjeriahrm , ria MSS. potfflimum 
occurrentium , vicem fuflinuerunt: fed praeterea, alia quoque fignatam 
ih diplomatibus , quum in MSS. vfurnata deprchendnrmir j de quibut 



etiam viros, eos praeicrum, qm am 1« i»= uuu iwu 
j H (*) grauifllmos ridiculofque eiTorcf inonxenint ; rei diplomaticae flu- 
diofi bene prudenterque agunt, fi acnigmata haec , quam primum fie- 
ripoflit, enodaredifcant. Gaudemus, natiooem noftraBi bac iir parte 
libro- iitflrndm.veiTe , quaicin extert non habent , i W A L T H G R I te»ico 
diplomatico. Tironeswiam BARiKGH daue diplomatica, afcinitio 
«erte, contenti efte pofluat- ■ u ' * '- ? */ l ** k v .« \ ,fi 
""•(♦) Viee onfcfiWM* de difficnltafc artis diplom. p. %6. fqq. *ofc 4f.' 

.r." m; fh UVs* ni ,c rt n -$.:O6j0v. J r: ! ?v, : i.T\/ .!/ .c 
.f.V' .»•; ^ »Y />f Jfpltf^^*'^^'" "••' w.*n 

Antequam de figlis ipns cxponamus, rem totam.hac tabula exph- 
"careplacet. Sijlac funt ycl 

sno*- ytrbales. funt , ■ 



a. vcl 



.r-nrn i) fimplices , „ ■ -. . 

r , . fi) compofitae, quarjnupectcs umt, eiia^n fpYJ v 

». ■ 

•v ■ 



«. gemmae ■., , >_ , 

/3- tcrgcminae, 
b. vel 

.. j) ordm.mae , . . . . y 

• ' "'J.Tntrfre" -' '" M ""'^ "' J ' ' ^ ' 

/3. couuerfae. 

* H 2 e. vcl 



6* . EIPLOM. THEG& / $. . L DE GR APHICAO 

c. vcl publicac & priuatae - y / 

d. vcl ,• . i, 
i)' infcriptiouum ■■• < i_> r . *> { : — • «, | 
«; librorum mtnufcriptOFum 

3) diploinatum. ■ iV ..-\ 

9. numeralet, cumxdaa^natisnumoraKbUs; auj*. fiial 'j>trtiro 
"••y antiqiriores ;!;/,*. ;,<.'. 

f,; . j) orieutalium populorum.i , 
f '* : il) Graeconim. - . ,. - f . i; . , 

«••;•' |) Romanoruui .' c • .' < • 0 -* ; ,. "!| 
k rocentibrw.fi anOwcee. ••.:-> ;v. t u\- ,.i :n I/ ^ 

' - ! ' <> £• >^-'. >• • .'IV, ; • .... .[ 

* 6I * :' . . ./ .4. ' 

fertyteres de fiplis. 1 • - m 

De figlis expofuernnt 1 f j' , v , .tJ. '~kv / 

< h 8 tflK N IMfi , in Grdeoorum figlifc IdpioVjii ecJlectis AY eatpli. 
: n; catis («ditore Iul. Cutf, Mi&Uio^ Varon. 1746., fc. £ , . •,, . 
S. EDVARDVS CORSIM in notis Gcaecorum, f. vooum & mi» 
inerorum compendtis; auaein acreis atque marmorcis Graccorum 
tabulis obrcruantur, cct. Florcnt. 1749. FoJ. 

3. M. V A L E R I VS P R O BV*, Grajnntaticus, in libejlo- de notis Ro- 
manorum intcrpraetandis. LibeHushic faepe cditus efl, v. gr. Z)/a- 
nyj.^Gotbojredo in colleclione, quaeinfcripta.eil; Auctores Latinae 
linguae in viium redacli corpus (1585. 4 ,) p. 1471 i 1479 : ircm feor- * 
fimcuinnotis Henr. Ernftii , Sorae 1617* 4. 

4. MAGNoin notisluris collcdis, in Gotbojredi laudata collcdfone 
p. 1482-1496. 

c. PETRVS DlACONVS in libcllo dc notis litcrarum more romn- 
no, ad Conradum I. Imperatorem , ibid. p. V497 - 1*27. 1n eadem 
Co/Ao/rrJ/collccHone p. 1527 - 1546, exflar quoque Notarum tflitcra- 
rutn fingularium difiionumquc contraRitit & per compcndium tam 
in antiquit injeriptionibut quam in nummit Jcriptarum cxplicatio. 

©\ ERN. S ALOM. CYPRIANVS in difl. de figlfs, HelmfK 1700.4. 

7. IOH. Nicolai intraclatu de figlis vctcrum , Lugd./Bat. 1703.4« 



CAP. IV. BRACHYG. SIGLAE VERBAL. ET NVMERAL. tfi 



/ m V - ,•• . §. 63. 

: ' ' " . De Jielh verbalibus. '] 

SigU[.figlum eft coropendium fcripthrte, tntegram vocem nli- 
quam, vcl fyll.ibam ethm , vna vd pluribus Uteris inifialibus exprimens. 
E. gr. Si P. Di hoc eft> fslutem pltiriroam dicit , CRAjS. pro Craflus. 
Cicero figlas appellauit literat Jfngulat: alii vcterum Jtngulariat eas vo- 
carunt. Vfus figlarum iam antiquHfimis tcmporibus, 6t adeo multis 
faeculb antc Chriflum oatum obtimiit. Graeci eas fine dubio ab orien- 
tis populis,"& Romani a Graecis accepcrunt. Sunt atttem duo potifli- 
niutn gencra figlarum, (jiionmi vnmn verbalium, alteruin numeralium 
noniine appellivbimos. Sigiac vcrbaler voces quafcumque, numeralet, 
numejos t.intum exprimunt. Hlac in fimplicct & compoftat , itemqucin 
trdinariat & tranjpofitat difpertiri polTnnt. Siglae fimplicet fingulis 
Uteris fmgulas yoces declarant, in compofitit vcro duarum vcl pluriuin 
iitcraruiu cpncurfu ad fignjncandaju voccin vnicainopus efl. v. gr. A Aulus^ 
ct medifl actatc Aibcrtus &c. CAES. AVG. Cacfar Auguflus, KON. 
AP. Nonis Aprilis otc. Cotupofitarum fpccies facimus etiam geminat 
<5t tergcminat y quarUm vfus efl in exprimcndo numerovelduali velplu* 
rali. V. gr. Ann. pro Annis, COSS. Confulcs. CAESS. AVGG. Caefa- 
rcs Auguili duo , CAESSS. AV£GG. Caelares Augufli tres, Imppp. 
pro Imperatores tres,, W..SS. viri facerdotes duo, VVV. ddd. viri de- 
uon tres, DDD. NNN. FFF. hoc efl, doroini noftri rratrestrcs. TravJ- 
pofiiae ftalae funt vel inuerjac, vel conuerfac, cuiufmodi hae funt: j^. 
Marca, Q, Caia, ^Ti- c > ia Ubcrta, 31^ Conlibcrtae Kariflimae. Si. 
glorum ambiguitates & aenigmata mnltos viros, incantos pariter, atque 
Circumfpeclos , 6t olim r & noflra oetate tn mille errores . induxcrunr, 
Qjiare non eft mirandum , Imperaturem , (*) Iuftiniauum eorum vfuin 
)ege pecuHari prohibuuTc, & faifitari* adeo poenam aduerfus eos con- 



aifle, qui in poftcrum legum codices per figlarum obfcurirates aufi 
fnerint confcribere. Neque tamen vllum eft fcripturae genus, fiue pu- 
blicum, fiue priuatnm, in quod haec aeuigmata non irrepferint. Fof- 
funt igitur figlae etiam pro vfus diuerfitate in publicat tS priuatat, 
ttemque in figlat infcriptionum ( v.gr.figillorum), Itbrorum manufcripto* 
rum & diplomatum dHiingut. Siglac Diplomaticae indicandis praecipoe 
Bominibus propriis adhibitac funt, quae confuetudo potiflinium a faecqi 

H 3 lo 



DHPLOM. THEOR.'S. 'I. D£ 6RAPHICA. - * -^AD 



lo IJC. vfqnead faeculum XVI. dnfebat, *c varic errandi locitm 
aperiebar, fiqtiidem figl.ie.hae (**) ab editoribuf pariter, atque ab ipfis 
notariis Ciepc omiffie iunf, & .ib iilis (editoribus videlicet) etiam idque 
haud ijaro, perperaiu explicatae. ; ' - ■ * . ■ . -i 

(*) Gfc/, 1. i. eie. 17. dc vrteri' ttire «noelraock) v ittm ibicL I. %. a*., •- f) 
(♦*) Yi<L cxeuipla in or«/. wta ile <tii£cultat« ertji «bpJoma^ f*. aj« «mk. 44.' 

• , . ■ . j. <r • ■• ' . . 

De figlis ac notis nwera/ifrus, & quidem (/) antiauiortbus? j 

Dc origine numerorum magna fefltentiarum diffenftone ccrtatum cft,; 
ftadhuc certatnr, quae qnidem diflenfioargumento efle pottfl, eortfm ttm 
«entorem prorfui incognitum effc Id tamen nemini potefl effe dow 
bium , primos iam homincs in numerandis computandifque rebtis fuifle 
occupatos. Deinde quoniam vix ficri potefl, vt quisdiu admodum re^ 
som uuiltartim numeros diuerfos memoria teneat; verifimillimum e(tV 
primis flatim temporibus figna quaedam cxcogitata fuifle, quac numcrit- 
perperuandis quodammodo inferuirc poffent. 'Hiftoriae ccrtc teflautor»; 
varia paullatim fignornm' numcralium genera cxflitifle, cuiufmodi lunt 
hpilli , granj cet. quorum fitu , magnitndtne , colore cet. diuerfum nn«* 
Mieroruin valorem exprimere populi nonnulli fluduerunt Quum deiiw 
de artes coli ab hominibus cocptae effcnt, quacdam natiories varia 4)00*4 
que artis opera, 6t in his etiam funicuros, verficolorcs plerumque, qni* 
bua noduli inneclebantur, ad numeros fignificandos adhibucrnnt. At* 
que hi computandi modi nunc quoque populis qnibufdam placcnt. Fue- 
runt denique populi, .qui per digitos etiam cpmputabant ; quac quidem 
computandi ratio qttoniam facillima omnium ac uaturae genioque homi- 
Btim, rudiumpraefertim, conuenientiflimaefl, finedubioetiflmopmium 
antiquiflimaacprimafuit. Atque ex hoc fonte (*;quidam viricruditipri- 
mas numeroruin notas fcriptas deriuant , quippe quas figna naturalid 
(iue hieroglyphica , quae a digitorum forma effcnt defumta , primitus 
fuiffe putant. Si quis cogitet, lcripturam renlcm literali multoantiquio- 
remefle, nihil fcre, opinor habcbit, quod contra hanc fententiam di- 
cat. Idfaltempro certo affirmauerim , Rmannrnm numerorum notat 
omnes, ac centenarii ctiamtSr. millenarii (C. <3t M.)figiiras, quae figlae 
quidctu vocuiu Ccntwu & Mille cfle vidcntur, at ooa fuut, fign* ««- 

turaiia 



Digitized by Google 



CAP. VI. HRACHYG. NVMER. ET QVID. (1) ANTIQ^ 6j 

, i " • r 

turalia etfe, mtoruin ligurae ad finrilitudinem digitorum, pcr quos nu- 
merabant, efnclae fint Reliquae nationes numeros itidem finc dubio 
iifdem, vel fimilibus certe fignis hieroglyphicis expreflerunt, quae vcrd 
poft innentam fcripturam literalem repudiata fenfim fenfimque a plerifc 
oue populis funt, ita qnidem, vt in eornm locum partim /tglae, Jioc 
eft literae primores verborum nnmeralinm , partim Utcrae Alphabcti fuc- 
cefTerint. Graecos inprimis ab initio naturalibus fignis numeros dcuotaf- 
fe, ex iis notis, quibus Attici quatuor numeros priorcs (I. II. III. IIII.) 
fignificarunt , tamquam ex certis repudiatae confuetudinis antiqnae vefti- 
giis, fatis dilucide cognofcimus. Qoae quum ita fint, tria omnino no- 
tarum nnmcralium genera conflitui pofle exiflimamus: j) Jtgna natura- 
Ua f. hieroglyphica , 2) figlae & Jj literae Alphabeti. Sed poflunt 
etiam notae numerales in antiauiorer , quales funt 1) orientalium popu- 
Jorum , 2) Graecorum 9 3) Romanorum cet. &in rccentinret^ quaeetiam 
arabicaey itcm Zipbrac vocantur, diuidi. Ac dc notis numeralibus 
orientalium populorum iam nihil attinet dicere: Graecorum autemratio 
aumerandi, cuius vfus aliquis in rc diplomatica eft, pancis explicanda 
videtnr. Graeci nempe, rcpudiatis numeronun omnium .(praeter I. IL 
IU. IIII. in Atticornm numerandi ratione) fignis naturaJibus, numcros par- 
tim figlis, partim literis Alphnbeti denotabant. Siglis numeraltbus At- 
tici potiflimtHn vfi ftmt, orientis populos, a quibus literns fnns Gra/ci 
omnes acocperaut, finc dubio imitati. Atticorum Jtglae numeralet hae 

] valet x. tanquam figln vocls & pro p/a, id eft, vnutn, ieu potius 

nota hieroglyphica digiti vnius. 
II. - - 5- "ev* vocis "^vr*» quinque. 
t\. - -10. figla vocis A^a, decem. 

H . . . 100. - HEKATON f. hotrov, centum, 

" X. - • 1000. — XiA/w, mille. 
M. - - tOjOoo dccics.mille. 

In altera nnmerandi ratione Graeci litcns aJphabeti fui. pro fignis 
naturalibus figlifque fnbflittterunt, idqtte dupfici modo. Numerarunt 
enim partim Jecundum fimplicem literarum funrnm ordinem,1ta vt Iite- 
ra cc fignificaret 1, 2, y 3. &c. vfqtte ad vltimam literam alplinbeh*#, 
qtta numerus24 indic.ibamr, id qupd ex nnmennione librorum Home- 
ricortun cognofcitur: partim diuifis totitu alphaboti Jiteris in trej ordi- 



«4 DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA. 

B * 

ne«, qnorum primus ab a vlque adi, vnitatei; alter ab < vfqne ad £ 

numeros deuariosj actcrtius denique ab f vfque ad ccntenarios cora- 

pjcclebatur: ita tamen, vt cwivis ordiui cliarader quidnm peculiaris qua> 
intercalaretur. Primo videlicot ordini ixlaiyav » feu vt etiam dicitur 1 , 
ixlgmm F«o, minc in modum * pro fex j fecundo autem hic charader 

9 * eu ?» xoW* didus.pro 90.; ac tertio denique fignum /npf 

appellatum, fquiaexantiquo figma conucrfo, & ex Jitcra huic figma 

in medio adiuncla , formatum tiX) , pro 900. inferebatur. Numerot 

. millenarios Graeci in hac bolleriori numerandi ratione literis iifde^m qui- 

dem alphabeti, fed ita dcnotarunt, vt literis, dilcritniois caufia, linco- 

lamquamdam, accentui acuto fimilcm , fubfcribercnt, ad hunc modurtt 

a pro 1000. /3 pro 2000. y pro 3000. &c. Pluribus dc Graecorum 
t i 1 

uumerandi ratione hoc Ioco cxpohenda duximus, partim quia illa adme- 
lius cognofcendos Komanorum mnneros multum focit, partimquia Grae- 
corum notac numcrales etiam in codices latinos veteres atque in ipf* 
quoque diplomata irrcpferunt. Occurrunt autcm Graecorum tiumert 
praecipnc in Hterit , quas vocant v formatit, quarum vfus faeculo XI 
terminatur. Dcinde inprimis l-nictifMV F#v , fonuatuin fere vt Kcimx G, 

fei! vt litera vncialis G, in codicibus non magis, quam in diplomatibus 
cuiufcunrquc gencris inde ab an 444. vfque ad exitum faeculi VIII prb 
riumero fcnario fcu pro VI vfurpatum deprehcnditur. Haec nota nu- 
tneraJis G occurrit etiam in fcripturis poll facculum VIII cxaratis, inqui- 

bus vcro non amplius numerum fenarium, fed quinarium denotat: . nifi 
quod illa (*•) in Germania praefertim, vcl adhuc (aec. XIV 6t .XV in- 
terdum nota numeri lenarii fuerit. Atqne ita omncs cruditi , & noui 
etiam fyftematis diplomatici auclorcs, huiufque hanc notam pro Graeco- 
nim iftiorifjuo F«u habuerunt: nos vcro illam nihil alind, nifi Latino- 
rum nnmcntm fenarium VI, id eft, duas Jiteras nttmerales V. <Sc I, du- 
clibus ad gufium tcmporum antiquiorum coniunclis ft), efle, procer- 
to aiHrmare audcmus. y 

(*) Vid. H e v m A N K 1 Confpedus reipubl. litcr." p. 33. fiq. inprimifque (Jo. 
Geo. fVachteri) Naturae A fcripturae concordia , Sc&. V. p. 309. fqq. 

(**) Eicmpla habet waitheri Lexicon diplomaticuui p.4J$. Vid.etiam 
Tab. ttoflra atnta ///, 

§. «4- 



C. ! V. . BRACHYGK. NOTAE. NVMER4L. ANTIQV. 4, 
Dtf Romanorum notis numeralibus. 

:!'•'•' * f i r» *T 'f 1 ' ' " ' •j" r •,• 1 

Romattoruj» notat ttHmera/is feptem < I, V. X* L. C D. M.) 11 alios ai> 
dias, qui ejirum recentiores ...ntum iiguras refpiciunr, totidem licerae 
Alphabeci Romanrfunt; fed quantum ego quidem, re penitius confide- 
rara, cxiltimo, notae iftae non Hterae alphabeticae fuint, fcd figna potius 
naturalia numerorum, eaque a digitorum forma defumta , primitus fue- 
rant, quae vero temporis progreffu literarum figuras induebant (§. 6j.). 
Psitet hoc eti.im ex quimupla ■&' dupla rariom , qua Romani veteres in 
numerando alterni; vicibus progrelii funt, hunc vidclicet in modum: 

' 1. "digiti vnius figmjm naturalc Teu hieroglyphicum. 
II. III. Hlf. (poftealV.) totidem digitorum figurae 
naruraies. 

9:Hi:^.Tih9.-:.; .ui.Vi.£tJ| fcl fi^^ 

ir i:>«.: , i . " ?J.J. m. fignificatu»4 <k«fc ^eculo VIIL fcdptum eft 



tli./ li . . . ! J n coilice quodjm XCIIS \'ro 91L Vid. Nottvta* 
Jraite de Diplomatiqut T.III. p. rio. Iam vcteres 
flomani his notis ilS (corrupte HS.) feu LLS. duas 

. „ i libras & femilTem denotabant. 

&>. •> . < >•<". • * • '•• . • * . < * . > . . I 

{auincttfk r*kat\W.* quinque. digitorum ( UIII) figura compendiofa, hoc 

*i -\ - t. M t » 'i elh ex pollice tantuni & digito auriculari compo- 
.... . , A.I .'. ' >i_ n |. . . r, r . ... * 

y . .-, lita^ ommis iruuio digitis tnbus lntermedus. 

VI. VII. VIII. VIIII. (poftealX.). 
(dupla rutiont) X. duoium V figura compendiofa, hoc eft, ex duplU 
li .nucf. vo '. ci V* vno eredo, inuerfo ajtero compofita. 

; "7| i,,,q . '"^^'^f^ ^«^(pofte» MV.") XV. cet. 
[quincupU ratiotu) L.. quinque denariorum feu X figura compendiofii, 

quae ne cum numeri quinarii figura V confunde* 
retur, ex lihea perpendiculari & horizontali (loco 
T V : V' . * : ' ^diagonafisV in V confpicuae) coagmentata eft: or- 
ir V •••/; rtM ' ^ aut^m ^idetur ex pollice 6c bdicc ad modum 

i, ^achtei\vs m naturae & fcnpturae concordis, 

..UJ 



66 hffLOM. tttEOR. & XDEGRAPHICA. * 3 

ralem ex tkera gricca N, quae quinquaginta figni- 
- , ficat, ortam efle cradit. ■ ' 

* Singulares notae fant Ixl, Ixli » Ixln, lxhn, lxhm, 
blvthlg, qaaepro 90, 91*9», 9}> 94, 9T» 9^-» ,n 
codice guodamvaufto vfurparae cemunrur. VitL 
:.,}';*,, Neuvtau Tfaite de DipJtm. T.IH. p. f xo. ^ 

(«fc//* rgtiortt) Z (pofteaC). duontm L figura compehdiofa , hocefl, 

ex duplici L, altero ere&o, altero rnuerfo P 

• .. compofica , quae figura quontara G quadrato D fi-i 
ii i raiti* eiat, vnaj cum hoc ipfc in figutanvC rotundk 

. ■• poitea.cranfiit. Si alios audias, C fiela vocis Cea- 

cc. ccc. cccc. 

i&MtpUrgfivtu)!^! (f^ea, PO vn^s dig^ti figura, quac dimidiatac 
, • ;. r parembefeos»'feu> vc Prifcianus vocat, apoftrophi 

, . ' ; o figno ad.dignicacem Rumeri millenarii dimidii eue- 

<fta eft. Poftea hoc fignum ]□ , du&bus coniun* 
• v ■■* ftis^critVrnm , figuram Iiterae D induic. 

Wachtervs l.c.hoc fignum ex Hcera graecm 
■j'^ ' <p , fcjuae 500 denotat , deriuare coiiitus^eft. 

IOC poftea DC). IDCC (poftea DCQ. IDCCC (poft- 
ea DCCC). IDCCCC (poftea DCCCC). 

(JupUrathrn) CID. (poftea M ) duorum fignorum 10 figura com- 

pendiofa, hoceft, ex duplici nuraeri cjuingenarii - 
CI.IDvfigno coagraentata'. >Haec figura, duQibus 
coniun&s exaraca , ir» M copitale pariter, atque in 
, !X> vnciate, item in nas duas iiteras CD mutata efl» 

Numerus mitlenarius apud ftomahos hac qubque £• 

gura CXD, hoc eft, Graecorum nota twv Xn\fut r 
fignifkatus eft , quae parenthefi integrae ideo m- 
clufa fuit, vt a limphcis denani nota \ dilcerni pof- 
iet. Eamdem obcauflam numerusmmenanusetiarrt 
ad fimilitudinem Iiterac X cubanris x exaratus cft. 
Figura 00 vel ex hocX cubante, vel etiam ex no- 



• * 4 * * ' * ■* 



.1 ' f 



• - '1 



Q CI3 y duQibus coniunflis fcripta , orta cflc vide- 

tur. 



. Digitized by Gc3ogle 



C IV./ BRACHYGRT- NOTAE NVMERAL* ANTCQV. 4f 

! ' '• m ■» tnr. Secundum alios hae figurae omnes rotidem 

figlae vocis Mr//r fune. 
(quintupla ratione) \y^ f vnius digiti figura, daplici parenthefi dimidiata . 

sd poteftatem qoioqoe raiUiom fioe 5000 euecla. 

fdupU raiiohe)- CCpi). duorom figoorum, DD figura compendiofa, 
' hoceft, ex duplici nota quinque millium CCI. D3 
compofita , pro decem millibus , fiue 1 o, 000. 
(quincupla ratione) DDD. hoc eft, quinquaginta millia, fiue 50,000. 
{dupta ratione) ' CCCDDD. hoc eft, centum millia, fiue 100,000. 
(qUincttpla ratione) \OOOD. hoceft, quingenta millia, fiue y 06,000. 
(dupla ratione) CCCCDDD3. hoc eft f decies centena millia, ' fiue 4 

. t. . • '!...-..... . • . ■._ - ' • ■ ' • ' •' 

IOOO f OOO. 

Hae notae quatuor pofteriores eodem modo, qvo qua- 
tuor praecedcntes, componuntur. 

f -'■'>■'■- * Nbtae Romanorum oumerales t. v. x.l.c. 10. CI3. 

tDJ. CCI33. 1333. CCCID03. iDDDD. CCCCID003L 

iam apud Prisctanvm, Grammaricum Romanum, 
qui Conftdnrinopoli artes liberales circa an. Chr. f 1 j" 
docuir, occurmnr. Vid. Pntfibii Colleft.p. 1 J46»%. 

In hoc veteres Romani Graecos imitari funt, quod notas fiias nomerates, 
adiuncTa llneola quadam , ad dignitatem numeri milienarii eueherent, nifr 
quod Hneolam illam ad modum lincae rxanfoerfae litcris nomeralibus fu* 
perfcripierint, quam Gracci eodem fenfu liceris ad formsm lineae diago* 
nalis feuacccntos acuti fubfcripferunt : cuiosrei haec exempla ponemos : 

Graeca ^ Latiua 

at pro 1000 I. pro 1000, pro quo etiam T, id eft, I perimpru- 
' dentiam com lineola tranfuerfa coniiinaom, f j.,hoc 

P,P ro aoo °. eft, T inuerfom, progreflo temporis ad fignifican- 
•y pro j ooo dom nomerum millenariom poncbatur, 
. ' „ II. pro 2000. * • ■ 

©ccetera. Ifi". pro 300©. • • 1. 



«* DIPLQM. THEOR. S. 1 DE.GRAPHICA. ! > 



Sed Attict hoc etiam finguTar^habebaht, qflod.figlas fuss rcliqu.is figlae 
ir, hoc eft nttvje f. quinque iocluderent, quo fignificare voluerunt, figlam, 

literae <jr incluiam , quinquies multiplicandam efle. E. gr. | A[ pro $o, . 

JX| pro 5000, |M| pro $o,coo. Annus itaque, quem agiraus, 170*4. 

ad hunc modum fignificandus eflet X | H | HH j A j AIIII. ' 

..... 

Epocbae numerorum romanorum. 

Romanocum notae numerales in codicibus antiquis pariter, atque 
in qiplomacibus, folae vfque ad laeculumXUL dominarac func: nifiquod 
riumerV interdum quoque verbis difertis fuerint denotati, qualia haec 

funt exempla: (*) MiUe fimo XL.VIIL ^10 1048; (**) M.CC.XXX.quar- 

•o o 

t9, pro 1234; ("»**) Wlkfim ducentejttno XLIX. pro 1149; (****) 
o 

Millefimo CC. quinquagefimo, pro iijo, (*****) Millefim» ducentefimo. 
vicefimo oclauo , pro 1 z*8. Saeculo XIII. vfus notarum numcralium re- 
cektiorum fiue arabnarum introdudhis eft; ex quo tempore etiam notae 
bae , quamquam ab initio rariflime , ac fece numquam in diplomatibus, 
vna cum-romanis numeris vfurpjtae cernuntur; donec fiec. XV. ■& XVI, 
notae arabicae paullo vfttatiores, in diplomatibus praelertim, faclae funt. 
Ac in notis Romanorum numeralibus hoc quoque fingulare eft, quod 
mox (***♦**; numerus rotundus pro incompleto pofitus, mox vna al- 
teraque nota numeralts prorfus omifla fic: quod vtrumque iam in diplo- 
matibus fiicis antiquis obferuare licet, mulcafque errandi ocofioncs incau- 
tis vel imperitis hominibus praebuit. Ita, quod in primisad omiflionem 
notarnrh numeralium arciuet, 1) numerus millenarius fcec.XI. & XII, z) 
nurheri centenarti.iam faec. IX', ac ?) Omnes reliqui numeri , praetereos, 
qui currentis faeculi annos fignificant, faec. XIV, fiepius vero fiec. XV, 
immo adhuc (*)_feec.*XVl. praetermifli funt; cuiufmodi haec (**) pone- 
mus exempla : 1 ) Anno ab incarnatione CXJ. (f Ludouico Kege Francorum 
rtgnante anno ////, hoc eft, anno Chrifti MCXI, 2) Aera difcurrente 
LXII, hoceft A. DCCCLXlI, 3) Aano dowini U> Yhoc eft MCCCLV. 
Saepetamen, pofterioribus certet^niporibus, £t in diplomatibus theo- 
tifcis , ad fignificandam omilBoncm numeri maioris , addita eft nota quae- - 

* ' dam 



1 



Digitized by Google 



C. XV. 8RACHYGR.:N0ME NVNffiRAL. RECENT. 6*9 

dam, e. gr«9C' ©4, hoc eft, annus 64 cum pfaemifla nota 7» ctcettra, vt 
denotjretor, omrflum eflc numerum maiorem , qui laeculum currens , id 
«ft, fieculum XV, indicaret.' Sunt etiam diplomata, in quibus omifllo 
mjrjieri maiori* difertis verbis commemoratur , qualis haec formufa eft : 
Anno dtr mituUrn ZalLlU. ideft, anno quinquagefimo tertio (fupra miU 
lefimum quadringentefimum ). Duo adhuc de notis Romanorum nume- 
ralibus monenda funrt ac primo quidemiilud, notas has punlHs, vno 
vel pluribus, faepe fuifle diftin&as, e.gr.(***) nota numeralisX, punDis 
itd vtrumque latus quafi ftipata.X . , vel nota I eodenfmodo punclis cir- 
*umdara »1., qualia exempla iam faeculo VII occurtunt; item . M.... 
C . . .. LIV .... His^ddenda quoque funt, quae fupra iam ( §, 54.) de 
interpun&iope notarum numeralium diipurauimus. In diplomatibus de- 
riique, antiquis pariter, atque recentioribus notae Rdmanorum numera- 
les (****) litcram 0, & interdum etiam terminationem Jimo fibi fuperdu- 
ttas habent : cuius quidem confuctudinis vefiigia iam in diplomatibus, lae- 
culo VI fcriptis, cernuntur, v.gr. Anno.XL.VlS item "IW.XLfimo; fed 
difficile eft, huius rei origines primas accurate definire, 
(*) Cbronlcon Gottwic. ad p. 26;. 

(**) Treveri Gefibletbttbifiorie der Herren von Mincbbanfen in Tabb. ad 
hunc an. ■ . 

(***) Trever ibid. 
(****) Trever !. c 
(*****) Clrronicon Gottwle. ad p. j?e. 

Traite de DiphmntiqHel '. III. p. «aj. fq. 
(*) Vkl. Htfloria mea Holzfcbuberiana in Cod, diplom, p. JfO, 
(**) Vid. Traite de Diplontat. p. f n. fij. 
(***) ibid. p. <a6. 

" -. J. 66. 

(2) Denotis numer&libus recentioribus f. ariibicis $ 

earumque origine. 

- * Io. Frtd. Wi idleri- diff mathemarico- cririca de chara&eribus Nuraero» 
rum vulgaribiu & eonjm aetatibus, veterum monimentorum fide iUuftraris, 
Witemb. 17*7. 4« 

Eiaffl. Spicilegiumobferuarionum adhiftoriam notarum numeralium perrinen» 
tium. Witemb, 17? 7*4* 

I 3 Netao 



7* . ; : DIPJCOM. THE0R.S, X »E GRAPHICA..71 ..-)' 

A T o/rf# nUmeralcsrettntitret feu arabicne fictftatd fua ao^oifVKom-j 
pendiofa commodaque ad compucandum antiquiorea omnes huius gene- 
ris noeas facile fuperant. Sed fi qua 'de rc alia, . de notis ccrte 8tabicis, 
esrumque cam origine, quam propagJtionc v.tri ie : funtac diferepante* 
l.ominum eruditomm fenrenttae. A!ii cas ab Intlis, *a!ii a Carthasincnfi- 
bus, rurfus alii ab Arabihus C Saracenis p.d nos traufiiill- exilHmauc Sed 
liint etiam, qui ificunabula harum notorum mox apurf Grsecos, mox a- 
pud Latinos, mox apud Celtas adeo, vel apud Scythas etiamTfibi inue- 
niffe vidcntor. Vc eos taceamus, qui Zipbrat noflratvti ex digitorurn 
goniunclorum figura (vt = pro 2 , =pro 3, 4$ fiue medio acyo U 

% pro 4, 5 P«*o 5, £ pro 6, VWJ pro 7. S P ro 8 » ^ 

pio 9 , pro o, ) tamquam figna naturalia , ortas purant ; id quorl 
(*) Wachtervs praecipue defenderat; vel qui eas pro reliquiis nota- 
rum Tironis Latinorum , quibus iam Pythagoraei in rationibus arithmeti- 
Cts vfi eflent, habuerunt: cuius fententiae auflor eft (* f ) Calmetvs, 
qtiem (** J|[ ) Mabillonivs incertum,qua ratione induflus, vel deceptus 
potius, fequinon dubitauit. Aliis Hvrru fententia placct. Huetius uem- 
pe Ziphras noftras , qu.is vulgo arabicas vocant, prb literis graecis ha- 
buit, quas Arabtt, Graccorum difipnli, progrelfu cemporis varie corru- 
piflenc Sed Huetii fententiam fuis ipfius (****) verbis huc transfcribe- 
mus. Merot tjfc , ipquic , Graecorum cbaraftcret aio , a Itbrariit Grttc 
tae linguae ignaris intcrpolatos & diuturna fribcndi cotfuetndine corrtt- 
ptot, Nam primum 1 apcx fcu virguh, no'.a psvc/.hc, ( vnitatit ). z efi 
ipfum {3 txtrcmis fuit trttiicalum. 7 Ji fitii/fram patttm imlit.aucrii & 
cauda mutUaueris , Jiniftrum comu finiftr, rfinn ficxcrit, fi.it 3. Ret 
ipfa loquilur 4 ipftffimum cjfe A, cviui crus Jinijirum crigitur 'AoTjoi nx- 
Serov , £2* infra bafim dcfcendit f bafis vcro ipfa vltra crut produHa emi- 
net. Vidcs quam j fimilc fit tw f; 0* infimo tantuir. fcmicircu/o, quifi- 
ttifirorfum patebat t dextrorfttm conufrfo.^ttirtyi.ov j2av, quod ita nvtaba- 
tur <r, rotundato ysrttre, pede dctraiio pepcrit to 6. £x Z bafi fua mul- 
tato t ortum cft to 7. Si H infiexit intror uni apicihnt in roiundim tmtf 
commodiorem formam mutaucrit , exurgct to g. At p ipfijfnnum eft $ (fc. 
JCum ipfa crgo numtrandi fcitntia , aliijqae dnQrinit^ aritbmtticar qtto- 
qut notas a Graccit Arabcs acteperunt. Vulg^ris tamen ac cotnmunis fe- 
re opinio efi% Hifpanot omnium Chriflianorum piimos notas numerales, 
quas Ziphras arabicas vocant, a Maurit t Mauxos ab Arabibut y 6c hos de- 
nique ab Indit accepilTe. Quan- 



Digitized by Google 



C IV. BRAOtfVGR. Nfrf Afc tfVJVteRAt RECENT. 71 

Qumtum ego qiridem exiftimo, in inflflganda- Ziphrarum origine 
prae ceteris ad id fedulo attendendum eft, quid hoc Ziphrarum nomine 
lutclligarar, ■ Eft autem Aritbtnetica Tttpbriea n ihil aGud, quam 1) ratio 
computandi deeadica , a) //erew dumtaxat vtens, quorum 5) potc- 
fhs fitu dcfinhur , ita quidem, vt figna haec; more orientalhim pqpulo* 
f um a dcxrra finiftnirfum ftripca , in primo ordine* tnonadts f. vnitares, in 
altero d<ead«t f; denarii , in tertio btcatoftrader f. centenarii , tn quarto 
denique chiliader f . milienarir finc Ex his primopatcr, Ziphras non efle 
ex notis Tironis ortas, quippe quae numeros vndecim , duodecim ccti 
r>eculiaribu» fignis 1 exprimunt, vt earam aetatem incertam paritcr, atque 
figuras, a Ziphris noftris prorfus diuerfas, raceam. Deinde fequirar, 
Ziphras neque Graecorum, neqUe Latinorum corhpuWndi rationi origi- 
tiem fuam debere; neuter cnim populus, vt aha omittam, decem tan- 
tum figriis numeros exprerTit, neque (itU eotum vim ac poteftatem defi* 
niitv Nemo denique, opinor, eritj qui non perfpiciat, vntoeHath ZU 
phrarum rttioriem atque oeconomiam , & ipfum adeonomen, originem 
orientalem fttis prodere. Quae quum ita (int, ego quidem Ziphras no- 
ftras pro figlit , id eft , pro literis primordialibus vocum numeralium, 
vel pro literir certe Alpbabtti cuiufdam orientnlis; & Aegyptiaci quidem, 
fiue quod fere idem clt , Phoinicii y habeoi Exltaut nunc quoque (t) 
faumke 'i quas vbcant, anriquifllmae; in qoarum inferiptiombus hinc in- 
' ine literae cernuntur , quarum figura cum Ziphris noftris omnino conuet 
hit.' 'Neque vnam twrum atque altcram, fed omnes omninc Ziphrarum 
figuras , & ipium adeo nihili fignum fcu Zero ( in vernacula Null plerum- 
qtte diclum, & ad modum ctrcelli o exnratum) in his mumiarum in(cri- 
ptionibus, tamquam veras alphabcti literas vfurpatas dcprehendere licet. 
Crediderim ergo, iamTAAvrvM, Hterarum inuentorum ($*33.-p. 36.), 
hegteeti* quodammodo, vel repudtatis erUm th fcriprura literali numero- 
rorii (TgnrinaturaTibus f. hieroglyphicis (§. 6$ t ), verba numeralia figlis 
fiiis denotafle , Ziphrarumque adeo autlorem - ruifle ; praefettim quum 
Plato ctiam , In Pbncdro p.m. 1240, Taautum, feu, vt ab eo vocatur, 
TrtkvTV m Tiumeros & c^nipurationem inuenifle tradiderit. Quae (i cre* 
dihilia funti vt eflfe mihi quidtm vidcntur, Pbotrticet & Aegyprir, qoo- 
rum (hidia arithmctica ,- Phoenicum inprimis, nemo vmquam in dubiuoi 
vocauit, primi omnium' populorum, vt literis fcripferimt, ita quoque 
per literas, hoc eft, per Ziphras, quas vulgo arahicas f, indicas vocant, 
computarunt. Hae Ziphrae fenfim a Phoeuicibus & Aegyptiis vna cum 

rel* 



7 t ; DIPLOM THEOR. S, I. DE GRAPHiCA. » 

reliquis Ikeris ( $. 33. ) ad alios Qrieotis populos veqenmt., Hebraei in- 
primis, & Qto-nvevw etiam facri codicis auflores Ztphris in fctibendis. 
numeris vfividentur ; errores certe numerorum, in. facris literis depce- 
hen/I, quodiam (ft) b. Vignoli vs obferuauit, ex nuUo fonte tutius» 
quaaa p3rtim ex Ziphris rranfpofitis, partim ex Zero mox aufto, mox di- 
minuto, deriuari poflunt. Etfi qualis Europueorum vcterum, Graecorum 
praefertim ac (tft) Romanorum arithmetica fueric,. ignoramusj. conftac 
tamcj», PytHa$o*am, qui inrer A. M. 3 J76 & ) $ 1 8 vixit, quique 
Phoenicibua, Aegyptiis ajiifque orientis populis magiftris vfus eft, notaa 
numerales in compurartdo adhibuifle, quaecum Ziphris noftris maximara 
fimiticudinem .habueraot* £x Bo e t h i o , qui faeculo VI poft Chriftum 
natum incbruit , difcimus, pythagoricam computandi rationem, qoaro 
Pythagoraci in praeceptoris fui honorem menfam pytbagoraeam & poftea 
etbacum appellarunc, faeculi VI hominibus non prorfus incognitam fuiue, 
Placet ipfa Boethii verba, (quae Weidlekvs in duobus fcriptts , . iu, 
fronte huius $phi laudatis, illuftraujt, & ab omnibus dubiis vindicauit) 
huc transfcribere. Pytbagortci vcro t inqutt Bocthius, ne in multiplica^ 
tionibus & partitionibus , & inpodifmis (arearum menfionibus ) aliquan- 
tio fallereittur , vt h omnibus erant ingcniofiJJimi & fubtilijftmi , defcri- 
pjerunt jibi quandam formulam , quam ob bonorcm fui practcptoris , Men~ 
fain Vytbagorcam nominabant, quia boc t quod dcpinxcrant , magiftra 
pracmonftrante cognouerant» A poflerioribut appellubatur Abaeus t vt t quo*\ 
alta mente eonccperant t melius t fi quaft videndo oflendtrcnt , in netitiatn, 
cmnium transfundere poffsnt t eamquc fubterius fat rnira defcripthne fom 
ptabanu ( Hoc loco ipfa abaci formula infcritur). Superius verodigeftaa 
defcriptionis formula boc modo vtebanttir. Habcbant enim diuerfe forma^ 
tos apices vel cburaQcrcs* Quidam cnim buiufcemodi apicum notat fibi 
confcripferant t vt haccnotula t refponderet vnitati ; ifta vt binario z\ 
tertia vero tribusj; quarta autem quatcrnario 4; hacf autem. quinque ad- 
/iribereturj; ifta vero fcnario 6; ftptima feptenario 7 conueniret; baee vero 
oelonariog; iftaveronouenario p iungeretur. Quidamveroin buiut formae 
depitlione ccu literas alphabeti (diftinguit hic Boethius fedulo arithmeri- 
cam.hanc literalem ab illa ziphrica) affumebant fibi boe paclo, vt litcra, 
quae ejfet prima vnitati, ftCunda binario , tertia ternario, ceteraeque in> 
ordine naturali numero infignitat tf infcriptas tantummodo fortiti funU 
Hot etenim apices ita varie', ceu puluerem t difpergcre in multiplicando 
in diuidendo confufrunt, vt Ji fub vnitate , naturalis mmeri ordine t iam 

diaot 



Digitized by Google 



C. IV. BRACHYGR. ZIPHRARVM EPOCHAE, jj 

tHftes chara&ertt dditmgtndo locarcnt, non alii, quam digiti, nafcc- 
rentUT. cet. Obfcuriufcule quidcm hac de re loquirur Boethius, & in 
eo eciam crrat, quod Pythagoraeis ipfim huius inuenti laudcm tribuir; 
fed hoc nemini mirum videbitur, qui cogitauerit, quam diligenter Py- 
thagoras eiufque afleclae fapientiam fuam occuitauerint. Quo etiam h- 
iftum eft, vt Ziphrae, quarum vfum Pythagoras primus Europae intulernr, 
tamdiu cb Europaeis ncgligerentur, donec Arabunt arma vidricia Ma- 
themarum & Philofophiae ftudiis reditum ex orience in occidentis terras 
patefeciflent. 

(*) wachtervs in naturae 8c fcriptarae concordia, Se&. V. C. IV. p. jaa. 
(qq. vid. fupra §. ti. num. 7. 

(**) Vid. Memoires deTrevoux, Menf Sept, An. 1707, p. 161 a. 
1 (***) mabillon, de re diplom. p. a 1 f . 
(**»*) hvetivs io demonftrat. euangel. p 6*7, Edit. PariC A. 1679. Conf. 
etttm Nouveau Traite de Diplotnatiqme T.III. p. f a6, fqq. 

(|) Vtd. in Memohet de Trevoux A. 1 740. Matt. artic XXI, Lettre a Mr. /&'- 
gord Cotnruijfaire de la Marine, vbimumUe eiasmodi exemplum propofitum 
eft. Ioprimis vero lefta digna iunt, quae affert tabukique iUuftrat illuftrin^ 
Comes de CAYLVS dant lt Recueil d 1 Antiquitet Egyptlennet, Etrufquet, Grtc 
qaet& Romainet, TJ. (Paris 17? a. 4.) p. 6f -76. coll, Tab> XXl-XXVI. 

(tf) DES viCNOLES daut /a CbroHohgie de rHiftoirefainte^ T. 1. ^1^.^. 

(tit) PnKtcr <a » *l oae de ^ aeo R'>t» atl0 nouimus , cuius genetis exemplum, 
aere exfcriptum, explicanir |io welseri retum Auguftanar. Vindeiiear. ap- 
pendice, quae de monumentis peregrinis expoait. Vid. welseri Opera, 
editaa Cbriftopb. Aruofdo (Norimb. i6ga. fol.) p. 4*»» "4> »• fq item in 
wbiseri EpifloHt, ibid. p. 819 & p. g4*. Adde weidleri duT de cba. 
ra£teribus numetorum vulgaribos, p. 6. fqq. 

Numerorum arabicorum feu Zipbrdrum epocbae. 

Etfi pYthagoras , vt paragrapho praecedenti dictom eft, iam 
mulcis (aecults ante Chriftum narumZiphrarum vfum in fchoiis fuis docue- 
rat; hae Ziphrae tamen pofterioribus tantum poft falutarem virguiis par- 
tum faeculis in Europa innotuerunt. Qui vulgarem opinionem fequuntur, 
ii gerbertvm, qui fub nomine silvestri (I. ad Pontirtcis Romani 
dignitatem peruenit, Ziphras arabicas fub exitum faeculi X. in Hifpania 
didicifle txadunt. Alii contra, athanasivm kirchervm fecuti, ext- 

K * ftimant, 



74 DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA. 

r * 

ftimant, cas vna cum tabulis alphonsi X, regis CaftUiae, inde amedfo 
foeculo XIII. ad reliquas Europae gentes pedetentim fuifle propagatas. " v 

Atque id quidem pro certo amrmari poteft , Ziphras noftras ineunte fae- 
culo XIII. ab Eufopacrs vfurpari coeptas , ac primo quidem in libris tan- 
tum mathematicorum , deinde in annalibus etiam , in calendariis aliifque 
libris , tam manu exaratis , quam typorum arte cxfcriptis. In monimen- 
torum publicorum infcripcionibus £iphrac inde a faecuIoXIV. occurrunt. 
Rujfi tardiflimi omnium Europaeorum ad vfum Ziphrarum peruenerunt, 
quippe quas demum r etrvs magnvs, feticiflimus cultioris Europae 
imitator, fuaeque nationis rtator gloriofus, vaftiflimo imperiofuo intulir. 
Quod ad diplomata attinet, Ziphrae in iis ante faeculunvXV. albis cor- 
uis rariores funt. Nec multo frcquentior earum vfus ipfo faeculo XV. 
animaduertitur. -Nam inde a faoc. XIII. vfque ad iuitium faeculi XVI. 
diplomata latina Romanorum notas numeralcs fcmper fere habcnt; ea 
vero diplomata , quae theotilca lingua exarata funt, vel itidem numeros 
romanos referunt, qui formula quadam mox latina, mox theotifca indi- 
catifunt; vel, quod faepius euenit, verbis difertis iifque theotifcis, no- 
tas chronicas expretrerunt. Thcotilcorum diplomatum haec fimt exem- 
pla: 1) (*) Helbet dei tbt bekantniffe - vnfe recbte in^hczegcle -^gbt- 
hangen laten, Datum anno Domini MCCCCX/. Hie beati Athlreae apofloii. 

2) {**) Nacb crifl geburt X1IU. C vnd im XXXV l, Jaren, (hoc eft, A. 

1416.), an Sand veits tag vnfer Ricb (Imperatoris Sigismundi) det 
Hungerfeben im L. des Romifcben im XXVI. des Dcbtimifhen 
im XVI. vnd det Kayftrtums im vierdtn Jarcn; itemque : mcb 

crifl geburtt Xll ///'" dornocb in dtm ix/11/. Jar. j) (***) Mit vr- 
kundt difi Brieft beftgeh mit vnnfm kiinigiichcn iMaximi!iani I. Rom. Re- 
fis) anbanngendem lnfiegel t Gcben zu Cocllen atn Syben vnd zweintzigi^ 
ften tag det Monets Juny t Nacb Crifii gepurde vicrzebenbundert vnd im 
Vicrund Nctontzigiften , Vnnfr Reube det Rormifben im Neundtcnvnd 
det Hungerifcbcn hn Funjfttn Jarenn. Pari modo fummae pecuniarhe 
in diplomatibus quibusdam tbeotifcis, qu.ilia funt teftament.i , literae em- 
tionii, literae folutionis praeftitae &c. eo, quodiximus, tcmpore, nunc 
notis Romanorum numeralibus , nunc verbis theotifcis exprenae fuut; 
curafmodi fiaec cxempla ponemus: Ixv Rtinifcb gujden, quae formula 
bis (****) in literis, A. 1490. datis, repetita eft, item: Vycr bundcrt 
guldtn Reinifcb Landfi-joerung , quae pecuniae fumma , hunc in modum 

voci- 



* 1 

-. 

Digitized by Google 



C..4V. BRACHYGR. ZIPHRARVM EPOCHAE. * y 

vocibus difertis exprefla, bh iridem (****') in chacta quadam, A. 
data, occurric. Eamdern numeros denocnndi rationem adbuc faeculo 
XVI. vfurpacam deprehendirpus , nifi quod.etiam diplomaca quaedam, 
qoamqoam pauciora , Ziphras votgares habeant , cuius rei primum exem- 
■plum ,• inter tot millia autographbrom , quae in manibus habuimus , de- 
mum (t) ad an. 1517. nobls occumne meminimus. Poft medium laccu- 
lum XVI. (circa an. 1575.) Ziphrae in theorifcis diplomatibus , & in im- 
perialibus adeo, vfiraciores faftae funr: dominari vero demum inde a 
medio faeculo"XVU. in diplomatibus quibuicumque, larinis paricer, at- 
•cjue theottfcis , coepeniftt. Vnum hoc, antcquam ab hoc loco dHceda- 
rnui, addere placet,- nocas numerales quafcumque, pro diuerfitate tcm- 
porum , formaiadmodum variare, ica vt, qui eas fibi non familiares red- 
dideric, facile vnam cum altera conrundere, grauitecque adeo errarepof- 
^it. Bene ttaqjue ii de re diplomacica merici func , qui numeralium no>- 
tarum figuras, acre eoctiTipcas, cum orbe literato communicarunt: quoin 
ftumero iunc wAiTHBRvr in Lexico drpioro. pt 456 -459. 6r au&ores 
nolii fyftemacis dipfomatici ( Nouveau Traitk de Diplomattye} T.llLad 
p. 449. Tab.oo. Qutbus & noftra Tab. aenea ///. adiungenda cft. ■ . r 

(*) trever irt dei Gtfcbttcbttbift: der Herttn von mncbUuftn* in Co* 4u 
plom. ad h. a. \ •• ' 

• (**) Hifi. Holxfcbaber. in Cod. dipl. p. 136*, & p. I6*t. ? 
(***:; ibid.p.al}. 
' (*<**) ibfd. p ai 9 . »" " ' " ; 

(♦*♦**) ibid.p i? 7 fq- ' * " ' 

• (j) ihid. p. 3 1 f . i\ , 

, (tt) iWd, p.,aj 4 . ..fa. . ■ - ; 

et . J; .; . .; . 5 , r $.6$. , 

4.) De tfotUTtronis Jl de Tacbygrapbia: '-•"•] 
acqnidem a) de ittarum vfa varioac definitione tam nominalu 

qitam genetica. * 

* Alphabetum Tuonianum, feu Notas Tlrohis exj.licandi methodus: cum plu. 
ribus LuJOiifd^u^charris 1 , quae rtotis iisflem «raracae furtt & *«aenus inedl. 
rae-, ad h?itor1*n '8< iorirtiiffionem cum ecclefiafticam tom duilem pertinenri- 
bus, iuftore D. P. car*bntier. Lotec. PanX I747«fi»l. «W. > f 

Iam ad explicandas netat Tironie properandum eft , qoarum eno- 
datio molefta quidetn ac difficilis v eft, fed labor omnis fiimma,;quam ea- 

K x rum 



Digitized by Google 



7 tf DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA, 

nim cognitio praeftat, vrilitate ftcile compenfttur» Exftat enim tam co- 
dicum raanufcriptorum, quam diplomaium msximus iiumerus, quaev- 
jiice his notis exarata- funt; deinde funt quoque codices ac diplomata, 
-quae Tironis nbtas, mox plures, mox pauciores, vel ad marginem, vel 
intra verfus etiam pofitas, tamquam flores fparfos, habem; nec quid* 
quam praeterea in vetultioribus diplomatibus folleronius eil, quam chaos 
illud cancellariorum , quod notis TirOuis refertum efle> nobis conftat 
Huc denique referenda eft Epilcoporum confuetudo , qui in fubfcriptio- 
nibus ad fignificanda baec verba indignut jubfcripji, itemque ad declaran- 
das iedes fuas epifcopnies noris Tironis vfi funt. Omnes hae fcripturae, ve- 
litt tot fphyngis aenigmata, Oedipos adhuc exfpe&ant, qui explicenteas, 
& ad vfum rcipublicae literariae accommodent. Exoptanda eft haec fe- 
licita» litcrato orbi, immo fperanda fortafle noflra aetate, praefenim 
qunm (*) cclebres illi operis noui diplomatki auclores ad difcendam hanc 
Tacbygrapbiam liaud ita pridem vlam fatk tutam commodamque laudabiH 
conatu nobis patefecerint; licet iimul fatendum fit, eosarcanorum foo- 
rum partem haud cxiguam cum literaris nondum communicafle: quoram 
plene cognofceridorum fpes fortafle etiam cum ipfo eorum Inucntor* 
jpraecipuo, tvstinio, fatis praematuris rei diplomaticae proh! dolor 
erepto , prorfus interitt. Nos in praefenti viri huius beati inuentis vte- 
mur, de noftris autem cogitatis tantum ns adiiciemus, quantum inflituti 
noftri ratio poftulare videtur. Notae Tironir, quod cognomen a Cice- 
ronis liberto, tvllio tirone habent, funt figurae, vnico vel pluri- 
bus flgnis literalibus, vel arbitrariis etiam, vocem vnicam vel plures ex- 

primentes, quales funt "^f^ {Vlcu, hoc efl, villicus), V* (W.hoc 

eft, virbonus). Formatae autem funt notae Tironis i) ex literis vrotis 
feu curfiuis ( $. 41), 2) coarflatis f. monogrammaticisj j) abbreuiaturis 
proprie diiftis ,' ac 4)figHs($. {6-62). Lirerae hae rironianae partim 
integrae funt, parsim mutilae (v«gr. 3 pro:B. / feu \ pro A), immo 
etiam varie tranfpofitae : nec latinae tantum, yerum etiam graecae, aC de- 
nique maiufcuiao non magis , quam minufculae. Sed praeter literas , vt 
in defimtione diximus, ligna etiam arbitraria innotas Tironis irrepferunt. 
baque notae Tironis, qoia maximam partem ex veris literis conftant, 
pofliint littrirum genus aliquod hsud abfurde dici: ex tjuo fimul patet, 
eas ab hieroglyphis Aegyptiorum & a fcriptura fymbolica Sinenfium alio- 
rumque populorum diflerre ; fedcum, hoC non pbftante, lit$rae tiro- 

nianae 



Digitized by Google 



C IV. DRACHVC.R. 4) tfQTAE TIRtW./. TACHYGR. £7 



nianae formam fuam ordinariam faepiflime occultent, &omnia alia magis, 
quam literae veri nominis, primo certe confpeclu, efle videantur, ac 
denique multa figna arbitraria, vt puncla & lineas varii generis, admit- 
tant; haud incommode etiam notarum nomine & ofim appcllatae funf, 
& nuuc quoque appellari poflunt. '. t 

(*) Vid. nouvtau Traiti 4* diplomntiqttt T '. IU p. 561-611. 

», - • 

b) Diuifio notarum>T&6ni*\ Hemque fignmum & 
fignorum, ex quibus itlae conjtant. 

Notarum Tironis aliae ex pluribus flguris, feorfim pofiris, con- 
ftant , aliae vna tahrum figura Contentaefunt, Hae iraque mtae fimpli- 
as\ jllae compofitae appeUari pjoflunt. . Corapofirae notae duas, tres, qua- 
tu o r, q ui n q u c &c. figwas , fepam ti m pofttas, ha bc re pofliint. Quare eas 
in duplicfty tnpliccs, qitadrupiias, quwtupiices &c. difpertiri, rei ipfi haud 
abfonuav.videtur : , cuiufinodi plerumque funt,. quae nomjna fubftanuua 
cum adie&iuis fuis , item cafus cum praepofitionibus , eorum reftricibuv 
exprimuut. Sed ipfae„ eriam figurac yel fimplicet funt, vel eompofitat y 
quarura ijbe ynpm dumtaxst fignum , fiue literale, fiue arbitrarium , hae 
plura habcnt. In figuris compohtis primum figoum inckoatiuum, alte- 
rum tiuxitiarcy tcrtium (fi qua figura plura duobus figna habet) fubal- 
tcrnum , rc 1 iqua aurem verbis numeralibus , v t quartum, qutntum &c. ac 
vltimum denique finale, appellabimus. Neque abfurde fecerit, quifquis 
finguia figurarum compofir -:rum figna vcrbis numeralibus fignificet, E, gr. 
notae fimplices funt/ (ad ) , \ ( ab ). Q hoc eit cqr, nota compofita efr, 
ex duabus figuris fimpJicibus , id cft, ex lircra C & punclo conftans : qua* 
)e etiam hoc eft M quod (igniticnt Mcum. £ed notae f verbum, 3' bo- 
num, funt notae comp.ofitae, & quidem duplices, quarum figura prior 
compofita, pofterior fimplex eft : illa cnim litcras vmtas v ffignumin- 
choatiuum f. primum ) & b ( fignum auxiliare f. fecundum ): naec Iiteras 
contiguas B (fignum inchoatiuum f. primum) 0 (fignum auxiliare f. fe*- 
eunduni) & v l (fignum fubalternum f. tertium ) txhibet, In nota deni- 

que compofita eaque (luplici \^ (Eruclaufc) vtraque figura cpmpoli- 
ta efl: prior enim literas £, p (id eft r graccum), t/, e, t ; pofterio,r 
literas v, /,/, parrim ynitas, partim contigua* rclert. In notis earum 

K 3 vocum, 



78 DfrLOitf.' *HE0R. S. t DE GRdPHlCA. 

vocum , quae J$xiMer\ hoceft, vel declinabiles , vel coniugamles a 
grammaticis vocantur, duae plerumque figurac, principales faltem anim- 
aduerti atque inter fe diftingUi pofluntV quarum vna Htems vocis radietf- 
les} altera flexionis literas (1 terrriinationem, exprimir. lib igitur figvru 

radicalii , haec tcrminatiua bene re&cque dicitur. E. gr. (Ertf- 
clauit), (opa, ideft, opara), Figurse terminatiuae plerumque 

minore forma & ad finiftrum apicem figurarum fuarum radicalium exaran- 
tur: quamquam haud raro etianl contingit, vt illae radicalibus figuris 
mox ^raepo^aimir , n^upravel wfra; eas collocentur. 7 - \ 

. : . , . §, 70. 

Origo /4*4 notarum Ttronis. * 

' ' Etft notae Tironis non tam arrtiquaeifunt,- quam figlae; conftat 
men, Mas intec inuerita vettrftrffima efle refereridas.: Hebraeor riotis Tr- 
^rbnis vfos efte, quioam exPfahno XLV. 2. comfirobare voluerunt. Apufl 
1 Craecor certe xen opVi 6n , princeps ille AriierHenftum , Socrarifque aU*- 
ditor ac praeco , fi notas Tironis non inuenit, Tr» tamen primus Graeco- 
rum fbit vfus. Romani vctere/ eas fine- dubioy vt multa aiia, a Graecti 




rieritFapud ^ Romario^riermUlri homines, & Impe 
farores ctiam, vt ,k riTvs ,'tfefte ^etonio' in eids v$w, r fuerimt; quipl 
pe quas in fcbolis a magiftris iuxta cum fcriptura ordinaria didiceranr; 
qua de re frvdentivs tri hudem 5». Caflitni, qui faeculo IV. mortcrii 
pro Chrifti doclrina occumbere non dubitauit 1 ; ita cantt; 

* ' „Praefueratu~udils ^rnibus/ i ^ce niulto 1 , " ; f' 5 » 

1 n Septus«, magifteniteraVum (ederat", ; * ; *; ' : ' , 
„ Verba notis brcuibus comprendete multa peritus, 
„ Raptimque punclis dicla praepetibus fcqui. 

Hinc, qui notis fcribere nouerant , Not arii dicli. Nulla fere coucio ad 
populumpro roftrisfiuepublicisfiue facrishabitaeft, nihil in iudiciis dijCluin, 
quod notis nonexciperentnotarii.vdaiiiqtiamperiti homines. Teftamenta 
praeterea, aliaque acla tarfl publica, quam priuata, item acla martyrum 
cet. notis fucrunt delineata (concipirt & protocollirt , antequam ftudiofius 
eleganttufque defcriberentur {mundirt). Ac fortafle in omnibus, foli 

v • - lemuio- 



Digitized by GoOgle 



C. IV. BRACHYGR. 4)^QTAE XIRONI|^TAQHYGR. 7« 



lemnioribus certe maiorifque momeoti diplomstibus hoc obferuacum fuir, 
vc prima eorum delineatio f. conceptio (dat Coactpt) notis tironianis ne- 
ret, cui rei teltixuonio ea fortaife diplomata e"*e poiTunt, quae nbris his 
exarata uunc quoque exftant, acnobis eo cariora eiTe debent-, quo fae- 
pius contigit , vc aucographa ftudjofius confeda ( dU mundirtcn Extm- 
plaria) aut interierint, autadhuc lateant alta nocle tenebrifque opprefla.. 
Notac Tironis non ab vno dumtaxac homine, ied a multis , deinceps in- 
uentje atque auclae funt: cx quo fimul intelligitur , cur npn eadem o- 
mnium notarum ratio fit , & quare exceptionibus nonnullis regulae Ul.i- 
rum fint obnoxiae. De notarum vero aucloribus haec habet isioorvs 
Hispalensis, qui A. tfj6- diem obiit fupremum: "Vulgares notaf 
„£tmi*s primus miilc & centum inuenit. Notarum vfus erat, vt quid- 
„quid pro concione aut in iudiciis diceretur, Librarii fcriberent. Com- 
„piures fimul aftames, diuifis inter fepartibus, quot quifque vcrba & 
„quo ordine exciperet, Romae primus Tulliui Tiro, Gceroriis libcrtuf, 
„cdmmentu$ ert. Noms, fed cantum praepofitionum, poft; eum tertius 
^Vetfamiius - t Pbilargyrus & Aquila , Libertus Maeceuatis^aUas addide- 
„rtint. Deinde Sensc* ( diuerfiw fine dubio a duobus iliis Senecis, Rhe- 
„thore 6t PhtlotophoV contrafro imnium digcftoque & auQo numero, 
„opus effecit in quinque millia. Nutae aUtcm diitae e"0, ijutftf Verba 
„vel fyiiabas, praefixis characleribus, notent, & ad notitiam legenrium 
„reu')cent." Qpum icaque pieracque' TiroHis notae, quaeeo tfmpore, 
quo^Seneca phHofophus vixerat, in vfa.eranV^^ljberris ac leVSis dxc^gi- 
tarae eiTent; non eit mirum , eum cfe Hlis noris (**), hoc paullo durius 
tuiifie iudicium: "Quid verborum notae , quibus qunrhois citata excipi- 
„tur orario, & celeriratem linorujc manus fequitur? Itltffimorum manii* 
ypiorum ijltt comnumta fimt."- E quibus verbis fimul patet, Senecairt/ 
quem Jfidorus inrcr notarum inuentoresmanierat, dhierfuma Seuec* phfr 
lofopho ciufque parentc cognomini flrifle. . • Sed lnuentoribus nottfr-um 
annumerandus quoque eft Cyprianut , praeful €arthfrginenfis ) * irjuippe 
qui fieculo III. notas Tironis in(ignit«r auxit, dtim rwaecipue vocabular 
Chrilli::norum viibus necerftria, iis addiderat. Haec fcriptUra corrrpen- 
diufa amatores. quam: plurmios per multprum iaeculorum decurfirm^ha- 
Uritv donec eius au<5roriws fub jexitura favcaii IX. in Gallja, IPft*t<il*Xv 
exeuute in (ieimiQia fcnfim mtnucrecuts ' ex* quo. rempote iidrae Tiro-J 
nis yicem fleganographiae f icripturae cuiuiriam occoitae faepe fultihue- 
ruuc. In canceliariorum iignis hat uotae vique ad faQCulum XL animad- 

ucr- 



8o DIPLOM. THEGR. S. L DE GRAPHIGAl • ' 

uertunctir. Nec praetermittendum eft, muttas nbtas Tironis, quales c. gr. 
funt, quae voces 63*, autem, Deut , eiut , omnibut , etenimiic, cxprimunt, 
in fcripturam ortlinariam, tamqoam abbreuiaruras , tranfiifle. Obferua- 
mus denique, in ^***) ~Brkannia nunc cjuoque vfum nutarum Tironir 
quamquam ditKrrfarura a Romanis, in fcholis a pr ofefloribus fingularibus 
doceri: eo quidem confilio, vt quae tam in Curiis f. Comitiis Regni 
( Parlamenten) quam in Templis publice dicuntur ac geruntur, calamis 
excipi poflinr. 

(*) Vid plvtarch. in Catone Vticenfi , iremque iple cicero in eptft. a4 
Atric XIII. }i. 

(**) ST.NECA epift. 90. 

'(***) Huie ^ wgu'mento efte poffunt libri peccliires, quos Tach ygraphiae btt* 
ius in Britannia proteiTores ediderunr: cutwmodi hi duo nunc in manibus tneis 
fiwt: 1) Tncbygrtipby , tbe mofl exafl and compendiom Metbod oj Sbort and 
Svrifi writfag, tbatbatb everyet been publifbtd by any; compofed by tHomas 
SHELTON , Autbor and Profeffour oftbe faid Art; approved by botb tbe Vui* 
vetftie/. London i6cr & 1660. 8. min. 

t) Stenogrnpby eompfeated , or tbeArt ofSbort-Hand brongbt to perft&ion, 
u ieing tbe tuoft eajy, exa£t, limedl, fpeedy , and lcgible Metbod extaut—Com- 
popd by James weston, tbe only Autber and Profej/or of tbit nete Mt- 
tbod, Lond. 1727. 4« min. 

'; ( y ' ,; '. §. n. . "' 
Metbofys inuenienii fer explicandi fjfiematis notarum ] 
' , Tironis propofita. 

Quantus notarum Tironis numerus fit, vel ex hoc intelligitur, quod 
crvtervs operi fuo de infcriptionibus romanis plus quam viginti fex 
millia eiufmodi notarum , quamquam fine vllo ordine, & tamquam ru- 
dem indigeftamque molem, wbiunxeric Accuratius tem traclafle a mul- 
ris creditur ^arpentiekivs, vir reucrcndus, cuhis alphabetum tironia- 
num bts raille notas, ordine alphnbetico difpofitas expiicataique fiftk: 
fed ne hoc quidem opus, elegantifiimum licet, eruditorum hominum 
reique huius fatis peritorum defiderio (atisfacere potuit, Is, qui in po- 
fterum in hac diplomaticorum algtbra primum ipfe proficerc, deinde alios 
cam docere» atque ad inucntoris ctiam laudem eximiam afcendcre cona- 
tur, 1) dabit operam, vt literas fingulas tironianas, varietate, quam 
habent, non obftantc, cx fcripturis tironianis excerpat, atque ordine al- 
phabetico difponac Poftquam hoc alphabetum tironianum fibi familiare 

re4- 



Digjtizedby Google 



f 



C. V. UI? tf .; SRAPIf . PB SCRIRTVRARVAi piVIS. 8* 

reddidcrit, curabit, vt i) literaram vniendarum & coar&andaruro ratio* 
nem ($.41» 46, & 56.), 3) figlas veterum LatinOram , 4) abbreuiaturas, 
anre faeculum XI. vfitatas, ac 5) notaa, quibus particube latinae, aduer- 
bia fcil. praepofitiones&coniuncTipnes; itemque flexiones yocum ($.69.) 
exprimuntur, difcat, memoriaeque firmiter inflgat. Ita praeparatus exef T 
citatufque ad componendum Ltxicon Tironianum accedere demum cum 
fpe feliciter proficiendi poteft. At vero Lexicon hoc non ad modum aU 
phabeti tironiani, quod Carpentierius edidit, fed potius ad guftum ge- 
niumque Lexici diplomatidWaltheriani adornandum eft; hoc eft, notae 
Tironis fecundum ordinem literarum, quae primae in notis funt, nonve^ 
ro carum, quae primae funt in vocibus, quas notae cxprimunt , difponi 
debent: conftat enim, multas notas Tironis mox ab intermediis, moxa 
finalibus literis vocum, quas referunt, incipere. 

- ■ , 

■ ;, V-.< CAPVT V. 

LINNAEISMVS GRAPHICVS. r 

* Nonvtau Trdtti 4* Diplomatique T.II. p. fjf — T.IIL fin. 

$. 72. 

Quatuor regna fcripturarum, finguiorumqae regnorum 
chjfes, orJines, feries. 

Iam bono aufpicio » 1 ipfis fcripturarum diuifiones venimus. Hi- 
ftoriae naturalis architech' laudabiliflimo conatu omnia ea, quae natura, 
m iter alma, promit, inregna, clafles, ordines, genera & (pecies dif- 
pertire folent: cuius methodi elegantiflimae vtiliflimaeque inuentpr lin- 
naevs non primus quidem , is tamen efl, qui fefici ingenio fuo fum- 
mifquc in Hiftoriam naturalcm, Botanicam praefertim, meriris omnium 
oculos, rnuidos etiam, in fe conuertit, nofque inprimis ad fui admiratio- 
nem commouit. Nos itaque, partim artis diplomaticae amore capti,par- 
tim hac cogitatione confirmati, naturae &artium maximam fimilitudinem 
efle , in admiranda methodi Linnaeanne pulchritudine ac praeftantia eb 
'vfque progrefli fumus, vt crederemus, eam ad diuidendas etiam fcriptu- 
ras haud iuconimode accommodari pofle. Sed faclis iam rei huius expe- 
rimentis, quae amicis noftris haud difplicere videbantur, in alterum to- 

L 



Digitized by Google 



fei WPLOM- THEOk. §;l DE ORAftilCA. p 

mum noui fyftematw dipfonMtici (nouveau Trdite dt diplomatiqttt) inci- 
<Hmus,' in quo non fine indignarione' aliqua, vt accidit hominibus, qui 
reculas fiias amare folenc, confilium noftrum anticipatum efle, anlmad- 
ucrrimus. Verum enim verp animus ' nofter mox ab indtgnatiuncula fua 
hilariratem qnodammodo reubcatuseft, quum fyftema noftrum com- 
pararemus cum gallico, ac diuerfiratem haud exiguam inter vtrumque 
efTe cognofceremus : quamquam eodem tempore inftitutum noftrum no- 
oitads laude efle aliqua ex parte priuatum , vidimus. Sed agitc , ad rem 
ipftrri explicandam accedamus. Primum omhium (cripturas in auatuor 
rtgna dioTdere ptacer, quorum nomina haec fiwt: 
• I. Regnum artifciale. Scriptura artificum : Infcriptiones (KSn/llerfcbrtft, 
; Injcbriften). Qua diplomata, Tabulat ( in vernacula lnfcbriftticbeUr. 

kunden) dici poflunt. ' 
H. Regmtm hbrarium, Scriptura Hbrarioromr Codices MSS. ( Biteber» 
ftbrift, Handfcbriften ). Qua diplomata, Codititii ( in vernacula Hand- 
fibriftlitbt Urkunden) appellari poiTunc , 

III. Regmtm notariale. Scripturae norariorum (eu perfonarom publica- 
rum ( Kanzteyfcbrifttn). Qua diptomata Cbartae (in vernacula Kanz- 
ley-Urkuuden , feu fimpliciter Urkunden) dici pofliint. 

IV. Rtgnum priuatum. Scriptura priuatorum: Scripturae vfuales, hoc 
eft:, quae in vfu quotidiano funt (Currtntfcbrifteu, gemeint Stbrifitn), 
Qua diplomata Schcdae (in vernacuia Current - Urkunden) appellari 
poflunt. 

Horum rcgnorum quodlibet in duat cJajfet commode diuidi pofle exifti- 
mamus, quae funt 1.) Scriptura rcalis (in vernacula Bilderfcbrift ) , con- 
fiftens in imaginibus rerum, pittura qualicumque expreflis , & II) Stri- 
ptura literalii (in vernacula Buchfytbenfcbrift) , fonos Vocis humanae, 
flui infiniti videnrur , paucis literarum notis terminans. Scriptura realis 
multo antiquior literali eft : homines enim initio non (cripferunt vcrba, 
fed pinxerunt res ipfas. Si quis cogitauerit , fieri non potuifle , vt pri- 
morum temporum hiftoriae, & genealogica praefertim atque chronologi- 
ca momenta , quae in prioribus Genefeos capitibus coiumemorantur, fo- 
lius memoriae auxilio ad Mofen vfque incorrupte propagatenrur , nifi 
monimenra quaedam , fcriprura faltim reali infignita , quae Mofes confu- 
lere potuerit , exftitifient; haud difficultcr tn eam nobifcum fententum 
difcedet, iam ante diluuium fcripturam aliquam realem fuifle vfit.»t3m. 

Poteil 



Digitized by Google 



C. V. LINN. CRAPH. DE «SGRIPTVRARVM DIVIS. t> 

Poteft autem fcriptura reahs in tret porifllmum ordinet defcribi. Initta 
enim omnes pqpuli , & Aegyptii ctiam ac Sinen/er, antequam illi nempe 
hieroglyphicam , hivero chara&eiiiticam fqribendi xationem inrroduxif- 
fent, ipfarum rerum integras imagines pinxerunt, ponendo e, gr. figuras 
equi, bouis, hommis, cet. pro vocabulis equus, bos , homo, item fi- 
guras digitorum manus humanae pro numeris. Eodem modo veteres Si~ 
uenfet e. gr. pifces, teftudines, ferpentes, ranas, mures, cet. ipfis horum 
animalium figuris piflis denotarunt. Quid ? quod Aiexicani reccnriori 
adhncaetate quidquid legum annaliumque fcripferant, piclis reruru ipli- 
rum integris imaginibus fignificarunt. Primum hunc & amiquifllmum 
realis fcripturae oifd\nemfcripturae idiopragmaticae feu mexicanae nomine. 
appellabimus. Quoniam vero quo plurium rerum cognitione hominea 
fenfim fenfimque imbuti fuerant , eo moleftior fcriptura idiopragmatica 
fiebat; realis fcripturae compendia varia, quibus figurarum feu imagi- 
num partim magnicudo & ambitus, partim numerus ac mulcicudo minuer 
patur, temporis progreflu excogitata funt : in quo quidem fcribendi ge- 
nere, quod bierogiypbicum vocant, Aegyptiot inprimis, & quodammbda 
etiam Sinenfet, veteres nempe, excelluitfe conftat. Sed cauendum hic 
efl , ne hieroglyphicam fcribcndi rationcm primo fiatim tempore ab Ae- 
gypciis facerdocibus ad occulcandas res, facras pociflimum, adhibitam tuifle 
exiflimes; illj enim ab initio, vt vniuerfa fcriptura realis, communis ali- 
qua & popularis fcriptura fuit. Pro triplici figurarum hieroglyphicarurn 
genere triplex quoque fcripturae hieroglyphicae feriet conftitui poteft. 
Ptitna ed fer/ptura cyriologica, quae parcom rei alicuius praecipuam pro 
re tota depiftam exhibet. E.gr. duae maiius, quar-m vna clypeum, al- 
tera arcum tenet, apud Aegypcios, ficut apud Sinenfes duae manus cum 
arcu folo x ad proelium fignificandum adhibicae funt. Sic etiam in figni* 
Zodiacifigura V, hoc eft, caput cornutum arietis, pro ipfo ariete, item 
fcf, hoc eft, caputtauri cornutum pro ipfo tauro, & lineolae curuatae, 
hunc in modum pro aqua fluence.vfurpacae funt. Altera hierogly- 
phicae fcripcurae feries efi fcriptura hierograpbica feu facerdotalit , quae 
etiam fcriptura bieroglyphica current , item itbnograpbica dici potefi, prop* 
terea quod imagines rerum , extremts tantum lineis {b/ot in Vmrijfe) ad 
minuendum fcribentis laborem defcriptas exhibet. E . gr. dum circulu* 
O pro fole, difcus apud Sinenfes, vel etiam haec figura 3).Jpro luna, icem 
pifcium , fiorum , ariiforum figura ichnographica . vfiy-pata deprehendun- ' 
tur. Sinenfium fcriptura antiquior tota fere exeiufmodi figurisichnogra- 

Lz 1 phicif 



«4 • • 6»L0M. TrtEo*. s?r: 6e *krm.* " 

phicis compofita erat. Hx fcriptura facerdotali apud Aegyptios epiftoli* 
ca, & cx hac demum Hteralis fcriptura; tam facra, quara vulgaris, orta, 
eft. Tertb fcripturae hieroglyphtcae feries clt fcnptura fymfolica fea 
analogica, quae figuris meraphoricis , vcl allegoricis etiam confpicu3 eft, 
eamque ob cauflam aliarum rerum imagines proprias ad fignificandas res 
quafdam adhibet, idque ob aliquam fimilitudinem , quae inter eiufmodi 
res intercedit, vel intercedere (altim creditur. E. gr. figura apis in fcri- 
ptura idiopragmarka animatculum illud mellificans, in fcriptura autem 
fymbctfica apud Aegyptios Regem denotauit, propterea quod Regisefl, 
rauare ciues'bonos , & punire rtocentes. lidem Aegyptii vulruris imagi» 
ne naturam, omniuni rerum matrem, fignificarunr, quia mares nullos 
rntcr hos alites inueniri exiftimabant. Sic ctiam circuli figura , quae in 
fcriptura hierographica f ichnographica folem fignificabat, poftea ad de- 
notandum 0eum , [coelum , aetf mitatem , annum aliafque res fimiles 
transjata eft : &' bos Aegyptits quoque fuit fymbolum & ipfius terrae , tt 
a*griculturae & frumcnti, iei quo Pharaonis fomnium, Gen. XLI. fl. ex- 
^Hcari poteft. Sceprrum denique, cui oculus imponebatur, ad fignifican* 
dam Principis, vel Dei ipfius etiam prouidentiam adhibitum eft. Atque 
haec exempla iunr metaphoricorum fymbolorum : allegoricorum autem 
hoc ponemus exemplum, quod clemens alexandrinvs L. V.Stro- 
mat. p. 242. his verbis commemorauir t „DioipoIi , qoae efl vrbs Ae- 
wgYPt* 1 » m a cd e facra, quae Pylon vocatur, expreflus zftpuellut, fignuni 
„gencrationis, fenex vero interitus, & rurfus Dei fymbolum accipiter,& 
npifcit fymbolum odii. Et in alio rurfus fignificatu crocodilut eft fignum 
„impudcntiae. Videtur ergo hoc fymbolum fimul pefitum, hoc fignifi* 
„care; 0 qui nafcemini inttritit , Dcut oHio babet impudcntiam. „ Scd 
Jdiopragmaticac&hieroglyphicae fcribendi rarioni nouarum rerum cupidi 
rtortales temporis progreflu etiam fcripturam cbarafferiJHcam , quae res 
characleribus arbitrariis exprimit, adiunxerunt. HucSinenfium recentior 
fcriptura referri folet, quippe quae, fi characleres idiopragmaticos fic hie- 
roglyphicos excipias, tota ex fignis arbitrariis compofita eft; quamquam 
degvignes, virilluftris, qui ad illuftrandas orientis res natus videtur, 
haud ita prtdem in cpmmentatione peculiari, Academiae regiae infcriptio- 
rtum.A. 17*8. recltata (Mcmoire dant lequel on prouve y que let Cbinoie 
fonT ane cpiotiic E^yptienne, Paris 1759. 8.), p» J8. fqq. olrendit, figna 
pferaque fcripturae Sinenfium ex literis phoeniciis & aegyptiis depromta 
finfle. De fcriptura rcali eiufque ordinibus ac feriebus pro iniUcuti ra- 
: * ■ J tionc 



Digitized by Google 



C V. LINtf. GRAPH. DE SCRIPTVRARVM DIVIS. 85 

tione latts fltximus. Qui plura hac de re nofle cupiunt, co* ad illufrriflL 
Comitis de cavlvs Recutilaf Antiquitbt , T. I. p. i - 76 , anton. 
tve$ cogvet ^lf f orlgine Jet Lotx, dee Artt & dts Scicnctt , G>* <fc 
/f«r/ progrks cbtz les ancient Peupies (III. Tomi, Par. 1758. 12. mai.; 
qui libcr a Gto.Cbpb. hamb.ergero in linguam vernacularo translatus, 
prodiit Lemgo 1 760 - tf*. T. III. 4. mai. ) , T- I. L. II. C VI. ( Edit. ger- 
nun. p. 171. fqq.), iteni ad wachteri librum, cui titutus eft : Natu- 
rac 4: fcriprorae concordia, Secl. I. p. 1 -47 , inprimis vero ad wilhel- 
mi wardvrtonii, viri reuerendi, iibrum egregium, qui tnfcriptu» eft: 
Tbe divin+Jegation of Mofet , Voil. II. L. II. Sefl.lV. p. m.66. fqq. ab- 
legamus. Hoc vnum addere placet, imagines perfonarum, locorum, 
rerum aliarum, quas in nummis, gemmis, figillis, infignibus feu arroi* 
(Wappen) ceterifque id genus monimemis obferoarc licer, itemfigna. 
aftronomica, arithmetica, chemicacet.*ad (cripturam realem iure merito* 
que referenda efle. Aliae enim harum figurarum idiopragmaticae funt, 
vt infignia omnia (oquentia, item duchis, quos dicunt, hbnorabilcs ; aliae 
in hierogTyphicis numerari debent, e. gr. caput turcicum in Principis 
Schwarzenbergehfis infignibus fTgura cyrioJogica eft; aliae denique cha- 
raclerifticae feu arbitnriae funr. 

Iam fequirur, vt fcripturae literatit ordtnes eorumque feries paucis 
percurramus. Poreft vero fcriptura literalis, cuius originem iam fupra 
( §. } j.) defcripfimus, in varios ordmes difpefci , cuius hi praecipui funt 
1) Scriptura orientalis , eiufque feries, vt 1.) Scriptura Hoenicia cum 
Cartbaginienfi & Samaritana , 2) Aegyptiaea, Ikeralis fcilicet, tam facra, 
quam popularis, $) Hebraica f 4) Syriaca, 5) Arabica cum Actktopica y 
6) Perfica, cet, II.) Occidenralis Graeca t III.) Occideutalis Etrufca 9 
IV.) Occidentalis Romana fiue Latina, V.) Septentrionalis feu Runica. 
Sed placet, omnia ea*, quae huc vfque de Icripturae tam realis, quam 
Uteralis diuifionibus dicU funt, hactabula leaorum oculis exhibere: 
Claffit I. Scriptura reaJif, {m vernacula BHderfc brift ) : piclura rerum 
jpfiirum. 

Ordo l Scriptura idiopragmatua C mcxhana: hnagines ipfarum re- 

rum integrae, ac proprie fiimrae. 
Ordo N. Scriprura biervgfypbica £ aegyptiaca \: imagines ipiarumre- 
. rum compendio&e. 

Seritt I. Scriptura cyriohgha : partiesrtrum praecipUaeprorebu* . 
ipfis depiaae. 

L 3 Striet 



Hieroglypbica fcri- 
ptura f fcriptura 



%d DIPLOM. THEOR. S. L DE /GRAPHICA. 

4 

Seriei II. Scriptura hierograpbica C facerdotalif % item iebnigra* 

pbica: ichnographia ( Umrifi) rerunt pro rebus ipfis. 
Striet Jll. Scriptura /ymboli.a f. analogica, figuris metaphoricif 
vel etiam allegoricis vtens. 

Ordo III. Scriptura charaQeriflita f. Shtenjts , characlcribu* arbrtra- 
riis res exprimens. 
. * Subtiihis curatiufquc fcriptura realis ita diuidi poreft : 

1.) Scriptura uivpragmatica: imagines rcrum proprio (enfd 
vfurpstas exprimeiis. Eft vel 
i) balograpbua: imagines rerum Integras exhibcns. 
' •' \)merogr<ipbic<>: imaginesrerumcom- 
pendiofas exhibens Merographica 
fcriptura itidem dupiex cft , vel 

a) cyriologica, pnrtem rei praeci~ 
puam pro rcjntegra depingens. 

b) icbno^raphitaCbierograpbiea^ , 
faeerdotaiis.remm&pimcxtc*- jealts compendio- 
mis tantum lineis fignificans. 3 " 

IL) Scriptura fymklicai ' analogiea t mt- 
taphoricis vet allegoricis etiam fi- 
guris res exprimens 
ItL) Scriptura cbaraHeriflica , fignis arbitrariis vrens. 
Clafiii II. Scripturn literalis (in vernacula Bucbfiabenfcbrift) : (criptura, 
verborum fonos paucifllmis fignis, quae literac dicunuir, ex- 
primens 
Ordo I. Scriptura orientalit. 

Series I. Scriptura pboenicia, cum cartbaginienfi & famaritana. 
Serits 11. Scriptura aegyptiaca, Hteralis nempe. 
Partitio I. Scriptura aegypriaca facra. 
Partitio II. Scriptura aegyptiaca popularir. 
Serier III. Scriptura bebraica, 
Series IV. Scriptura fyriaea. 
Seriet V. Scriptura arabica , cum actbiopica, , 
Seriet VI. Scriptura perfica % cet. 
Ordo II. Scriptura ocddentalis graeca. 
Ordo III, Scriptora occidcntalis etrufca. 
Qrdo IV* Scriptura octidencalis romana Utina, 

$• 71- 



Digitized by Google 



C. V; LINN. GRAPH. DE SCRIPTVRA ROMANA. 87 

» 

De fcriptura romana fpeciatim: ac quidem 1) defcripturis 
dominantibus in quatuor regnis. 

De tribus prioribus claflis II. ordimbus (§. 72.) iam nihil atrinet plu> 
ribus exponere : fed ordo IV, hoc eft , fcriptura occidentalis romana fiue 
kiina, dignus cft, de cuius feriebus, partitionibus, generibus ac fpecie- 
bus accuratius dicamus. Antequam vero ad rem tpfam accedamus, pau- 
ca tum de fcripturit iatinb, quae in quaruor regnis deinceps dominatae 
funt, turn de epocbis Jiterarum latinarum longiorum praemittenda viden- 
tur. Quod ttaque primum ad fcripturat iatinat t in quatuor regnb do- 
minantet, attinet, tota res cx hac tabula facile cognofci poterit; 
L (n re/no artificiaii 

1, dominata eft fcriptura maiufcula . 1 vfquc ad medium fat- 

a. rariores fuerunt fcripturae minutatf eurfivaj euium XIV. 

* Paociflimae fcificet infcriptiones funt , quas totas literis minuris & curfi* 
uis ante hoc faeculum exararas efle conftat t quamquam infcriptiones, 
, florenrc adhuc Imperii Romani ftatu, reperiantur, quac rninufculas fite- 
ras maiulculis admixtas habent. 

IL In regno iibrario 
1. antefaetulum VllU 

a. dominata eft fcriptura mittuta: 

b. pafla tamen eft etiam , icripruram vntiahm & eurfiuam fibi ad- 
miiceri. 

* Si ex numero fibrorum manufcriptorum , qui ad noftra tempora perue* 
nerunt/fcriprurae dominium definias; tdmahjfcuhe fcripturae liben- 
rius, quam minurae adiudicaueris : fed firias, plures codices, Kteris 
maiufculis, quamminutis, fcriptos aetarem tulifle,'& ideo quidem, 
. quod illi, quia faciliores lecbi, vd preriofiores etiam eflent, quam 
hi, diligenrius cuflodtrentur. 

i. Saetuh Plll. infolenrius dominari coepit fcriprura mimita , adeo vt 
fcripturae maiufculae ac curfiuae admixtionem admodurti aegre ferret. 

3. Saeeulo IX. domtnium fcripturae minutae in ryrannidem quafi mu- 
tatum eft; Qunre (criptura eurfiva prorfus aufugit; necprius, quam 
faecuh XIII, rediit, nouo habitu, gothico nempe f. potius fcholafti- 
co induta. 

4, Sae- 



4? DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA. 

4. Saeculo X. fcriptura etiam maiufcula, tyrannidem minutac velut 
deteftaca, ex libris exulauic : quod vcro non ita intelligendum eft, 
quafi fcriptura maiufcula hoc tcmpore prorfus interierit : fcd id tan- 
tum dicere volumus , commixtionem harum fcripturnrum penitns 
ceflafle. Quare quicodices iiteris maiufculis fcribendi cflent, nul- 
lae minutae ndmiflae funt , quemadmodum hce itidem UUrum fo- 
cietatem detredbrunt. 

IH. In rcgm mtariali 

1, Sacculis V. & VI. a£b Italiae, hoc eft, antiquifHma, quaenobts 
fuperfunt, diplomnta chartacea, litcris curfivii exarara funt. Vide 
exempla in Souveau Traiti dc dtptomatiqtie T. III. Tab. c»j. fq. ad 
p.ig. 626. fqq. 

2* ante faeculum VIII. \n diplomatibus anglicit, quae nobis ex hoc 
cempore reftant, fcriprura maiuftuta^ partim^ttm, partim ntixta 
ex ticeris maiufculis & minutis , dominata eft. Scriptura minuta* 
pura nempe, prorfus exulauic 

j. Inde a faeculo VIII , fc in AngHa quidem A.yjo, in Gallia vero at- 
que in Germania Pipino. regnante, fcriptura minuta iri diplomatibus 
dominari coepit; ac primo quidem in diplomatibus ecdefiafticis, 
praefercim faeculo IX, deinde in Imperacorum etiam diplomaribus, 
quamquam fenflm ac fine fenfii, ac pnullo poft in chartis quoque pri- 
uatorum prae maiufcula adhibita eft. 

4. Saecttlit XI. & XI J. fcripcura minuta fola regnauit: nifl quod, quam- 
quam rariflime , vna alteraque litera curfiua literis minutis admixca 
cernacur. 

5. Sacculo XIII. fcriptura eurjiva, ex diuturno exilio quafi redux, in < 
fcripcuram minucam adeo faeuiit, vt nullum diplomt huius tempo- 

ris occurrac, quod literis minutis fcripcum fic, praeter pauciflima, 

ea nempe, quae modo velut follemniore expedienda erant. 

* Scriprura haec curiiua , quam gotbicam alii, nos neogotbieam f. febolafti- 
cam % appellamus, mirum eft, quam paucorum annorum fpatto orta 
fit, inualueric, regnauerit. 

* _ 

6. Circa medium faeculum XIV. fubtilius quoddam fcripturae genua 
ortum eft, quod fenfim /enfimque ad Italicae fcriptarae elegantiam, 
qua nunc quoque cypographi vcuntur, afcendit. 

IV. 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. EPOCHAE LITER, LAT. t> 

IV, larcgno priuato eadem iere (eripturae vtcifiitudo fuit , quam in re- 
gno politico fuifle, modo diximus, nifi quod (cripturae pariter>^atque 
chartae, quas dicimus, priuaeae plerumque minus eleganter (criptae 
deprehcndantur. Neque Ulud hoc loco praetermittendum eft, rario- 

... res huius regni (cripturas efle, quam ceterorum-, fi amiqutora videlicet 

: tempora refpicias. Scripturae enim priuatae, non tam facilc, quara 
publica fcripta, aecatem ferunt: deinde aeuo medio eorum tiumerus 
admodum extguus fuit, qui (cribendi artem callerent, nifi qui clerici 
fuerinr, Neque quiscjuam facile erit, qui nefciat, infeiici hoc tcm- 
pore fummos pariter, atque infimos raro vel fcribere Uteras, vel le- 

i. gere adco potuifle. 

* Conf. Souveau Traite 4e diphmatiqm T. H. p. 494. %.! 

»• v v " . - , T " . • / '-■ ■ 

§> 74. 

Epocbae literarum latinarum longiorum. 

Non.alienum hoc loco videtur, pauca etiam de litcris iatittit /wr- 
gi oribut diplomatum ( Frafiurfcbrift ) dicere, quae quam incommode 
cum Ikeris maiufculis ab omnibus fere eruditis confundantur, iam fupra 
( §. 44. ) oftendimus. Nunc qui illarum vfus fuerit (*) ftgiliatim expo- 
pemus. i 
- 1 . In diplornatibu* vemftiflimis, ac potifllmum indc 4 /aeculo YL literae 
■ • longiores in; fubibriptionibus dominacae (unr, ' 
2. Sub Merouingicis Regibut plerumque 1) nomen ac titulus Regum* 
ideoque non tbtus verfus primus diplomatum, & a) fubfcriprionel 
literis longioribus funt exaratae. 
• 3. Sub Carolidis, itemque fub GermanUis etiam, Regibus atquelmpe* 
ratoribus 1) indifcrimtnatira mox integer verius primus , mox 
cundus etiam, qutd? quod dimidta pars tertii verfiis, & a) fub* 
fcripttones,. interdum data ettam, itemque nomina propria literis 
longioribus fcripta deprehenduntur. 
4. Sacculo XII idem fere mos in GcrmanU continuatus eft, vfque ad 
faeculum XIV, nifi quod inde a medio faecuto Xlt. fubfcriptiones 
mox litero longioribtis, mox minutis exaratae fuerint. Occurrunt 
nobis adeo (*♦) chartae nobiliom , quae vfque ad medium Gieculum 
XIII. formutatn inoocationis diuinae titeris longioribus expreflerunr, 
Eft etiam in mahibus noftris bulla autographa Bonifacii IX, Pontifi- 

M cit 



f t DIPLOM. THEOB. S. I DE GRAPHICA. 

• ■■t • "cis Romani . A. 1400. data , cuius torus verfus primus literls loa- 
- . gioribus exaratus eft. , . ».* 

: Contra ea fo Franco - Gailia facculo XIL noh integer verfus pri- 
mus diplomatum , led formula, tantum inuocatiohis diuinae liceris 
Jongioribus fcripta eft ; eodcmque faeculo cxeunte literae longtores 
in diplomatibus frauco - g.illicis prorfus euanuerunt ; Hquidem ex 
hoc tempore rotus diplomatum contextus a capite vfque ad calces 
ftterisvel minutis, vel curfiuis ordinariis exaratus fiiit. 

ViJ, fcriprorarum fpecimina, quae mabii lovivs, schannat inVin- 
diciis Fuldenf. , auftor CJmsW Gottwieeafit, aliique publicarunt: quibus 
adiungendus etium eft Nouveau Tmite de diphmatiqtte T. II. p. 49*. fie 
T. III. p, 67« fqq. 

(*♦) Vide rabulas aeneas pofteriores, qtue in TREVEM Mkmbbauffcben 
Gefcblecbttbiftorie exoibencur, 

. ... .*.,»•- • l * ; 

De fcripturae romanae feriebus ac partitionibus. . 

• . Nunc ad fingulorum icripturae romanae regnorum /criet t eafum* 
<Jue partitionet progrediemur : qua in re* quidem noftra methodus prae 
Linneana id commodi habet, quod omnium regnorum eaedem ferie* 
*aedemque partitioncs conftitui poffint. Quare ilne difficultate vlla hinc 
nos expedire, paucifque verbis multas res complecH poflumus. Vnius 
enim regni feries ac partitiones qui cognofcit, omnium cognofcit. Di- 
uidimus autem fingula fcriprurae romanae regna in quatuor ferier, quae 
funt : 1 ) Scriptura romana vctus , 2 ) romano - barbara £ tentonica , . j ) ro~ 
rnana corruptiffima £ niogotbico , & 4) rofnana renouata f. reccntior. At- 
que has quatudr feries iuxta cum (tngularum ferierum partidoinbus fe* 
quenti rabula comprehendemus : c; : . 

Seriet I. Scriptura Romana vetus. 

1) Orra eft ex Etrufca, vt haeo exGraeca, Graecn ex Phoenicia. 

2) Oominata eft in toto imperio romano., cuius Hngulae terrae 
ac prouinciae araitfimo vjnculo tam intcr fe, auam cum vrbe 
primarta contiuebantur. 

j) Purauit vfquc ad migrationes gentium 6»c V. 



■1 • 



Digitized by Google 



Partitio t., Scriprur3 Romam-ltaUca 



C. V. LINNT. tffcAPH. SCfclPT. ROM, SER. AC PART. *i 

parum inter fc diuerfte 
propter cOniundionem 

' Partiiio II. .Scriptura Romaao - Prouincialis f prouinciarum cum Italia 

j & vrbe Roma. 

&r/>/ II. Scrirjtura Romand - Rarbara \. Teutonica, 

. i) Orta eft ex Romana , quae fenftm ad gurtum nationum barba- 
rarum fingularum immutabatur. 
i) Dominata eft in difcerptis & occupatis a populis Germaniae 
promnciis romani imperii, vt in Italia, Hifpania, Britannia, 
Gal)i.i , & in ipfa etiam Germania. 
t) Durtmit vfque ad inftauratas faeeulo XV. literas. - 
Partitio f. Scriptura Langabardic*. 

1) Orta eft ex Romana veteri. 

2) Dominata eft in ItaKa. 

3) Durauit a fine faeculi VI. vfque ad initium laeculi XIII. 
Partith II. Scriptora Wifigotbiea. 

1) Orta eft ex Romana veteri, f. ex Romano - Hifpanica* 

t) Dominata eft in Hifpania & in Gallta meridtonalt. 

3) Durauit a foeculo V. aut VI. vfque ad a. 1001 ; tolerata tt« 

men in Hifpania vfque ad (aeculumXlV. ac fortifle etiamXV. 
Partitio III. Scriptura Ang/o-Saxonica. 

1) Orta eft ex veteri Romana f. ex Romano - Britannica. 

a) Dominata eft in Anglia : vfurpata tamen eriam in Gallia,Ger« 

mania &c. 

3) Durauit a faeculo V. vfque ad an. 900 ; tolerata tamenin An- 
glia vfque ad tempora Wilhelmi Conqueftoris cjrc.an. 1066, 
Partitio IV. Scriptura Franco-Gallica, f. Merouingica. 
1) Orta eft ex Romana veteri f. ex Romano - Gallica. 
1) Dominata eft in Gallta & Germania. 
3) Durauit a faecuio V. vfque ad tempora Pipini Regis circ an. 7 c 2 . 

Partitio V. Scriptura Caroiingica. 

1) Orta eft ex Romana veteri , ad cuius elegaiitiam Pipinui, Ca- 

rolus M. & Ludouicus Pius eam^ emendari iuflerant. 
a) Dominata eft non tantum in Galiia , verum etiam in reliquis 
terris Carolicjarum , in Germania praefertim, immo in aliis 
etiam Europae partibus. 



Digitized by Google 



WLQM. THEORc S. I. DE GRAPHICA, 

j) Durauit . 

a) in Gallia ab an. circ. t$z. vfque ad an. 987. 

b) in Germania & ltalia ab eodem tempore vfqae adfaec.XIIlj 
in Icalia tamen vna cum Langobafdica floruit. 

c) in AnghVab A. 000. vfque ad an. ic66. vna cumAnglo- 
, 1 Saxonica. 

< tT * t - ' 

Partitio VI. Scriptura Capetingica. 

Orta eft ex Romana veteri f. Carolingica eleganti , ad cuius 
formam, quae fub vltimis Carolidis Galliae fere periir, Hugo 
Capetus cam emendandam curauir. 

2) Dominata eft in GaUia: introduth deinde etiain in Angliam 
& Hifpaniam. 

3) Durauit 

a) in Gallia ab an. circiter 987. vfque ad fiec. XIII. 

b) in Anglbab an. 1 1> 66, ita, vt fcriptura Anglo-Saxonica 
iuffii Wilhelmi Cbnqueftoris prorfus excluderetur^ 

c) in Hifpania ab an, 1091. vfque ad faecXHI; tetenta ta- 
men fimul fcriptura Wifi - Gothica. 

Seriet III. Scriptura Romana corruptiffima, f. Ntogotbica, tttm Mona- 
cbalit, vel potius Scbolaftica. 

1) Orta eft cx fcriptura Romano • Barbara f. Teutonica, mukifa- 
riam ad fubtiliftimi vel infipidi potius faeculi guftura corrupta. 

2) Dominata ert in tota fere Europa. 

3) Durauit a facculo XII, magia vero a Gec. XIII. vfque ad faec 
XV. nifi quod 

a) Germani, in lingua patria fcribentes, 

b) Pontifices Romani, in bullis wis, & 

c) Franco - Galli in peculiari quodam fcripturae genere, qaod 
Ecriture ronde & financiere appeHant, 

difformi hac fcriptura nunc quoque deleftentir. 

Partitio I. Scriptura Neogotbica Germaniae. 

Partitio II. Italiae. 

Partitio III. J - - - - - Britanniae. 

PartitioW. ------ Gattiae. 

yartitioV. Hijpaniae, cec 

Seriet 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. SCRIPT. ROM. GEN. ETSPEC. qj 

» 

Series IV. Scriptura Romana rtnouata. 

x) Orta eft ex veteri Romana, ad cuius eiegantiam artium opti- 

marum inftauratores eam caftigarunt. 
i) Dominatur m omnibus Europac cerris, vbi lattne fcribirur. 
3 ) Durat inde a faec. XV. vel XVL 
Partitio I. Scriptura Latina Germaniae. 
Partitio II. - Italiae. 

Partitio III Brftanniae. 

Partitt, IV. - - - - Calliae. . 

PartitioV. .... Hifpania», cec 

• • • * . • .. . , • 

$. 76*. 

Z)f firipturae romanae generibus & fpeciebus 

generatim. 

Haclenus de fcripturarum rcgnis ac de (ingulorrim regnorura clafll* 
Ixis , clafliumque Hngularum ordinibus ac (igiltatim de ordinis IV, claflls 
Ildae, hoc eft , fcripturae romanae (eriebus ac partitionibus pro inlHtuti 
ratione (§. 72. & §. 75.) fatis diximus. Reftat, vt de (ingularum (cri- 
prarae romanae partitionum generibus ac fpeeitbus pro regnorum diuerfi* 
tate agamus. Arque id quidem ex philofephia conftat, genera rerura 
ex eomparatione fpecierum, fpecies autem ex comparationc indiuiduorura 
t rerum (ingularium formari. Si quis videlicet indiuidua inter (e compa- 
rat, (imilitudinem quamdam, hoc eft, attributa quaedam illis communia 
depreheudet; quae fi fola, omiflis reliquis attributis, in quibus indiuidua 
Hon conueniunr, con(iderat, fpeeiem confequetur. Deinde (i in com- 
parando atque abftrahendo pergic, diuerfafquc fpecies inter fe conferr* 
ita nempe, vt quae ipfis eomtriunia efle obferuat, a reliquis, in quibui 
fpecies non conueniunt, mente feiungat, genus (e formafle deprehendet* 
Species itaque ex (imititudine indiuiduorum , genus vero ex (imilitudine 
fpecierum exiftit. Quae notiones "Phiiofophorum , (i ad (cripturas ac- 
commodentur , facile appareb tc, qtiae gcnero (int, qune fpecies; itertf 
quo paclo non fotom fpedes ex fimilitudine fcriptutsr um ftngularium/ 
fed etiam genera ex fimtlitudine fcriprurarum fpecialium formenturl Sed 
in hcc negotio (imul obferoandum eft, in formandis (criprurarum generi* 
bus ac (pectebus commodius a genere ad fpecies defcendi, quam afcendi 

M 3 a 



94 ' DIPLOM. THEOR. S. !. DE GRAPWCA. , 3 

a fpeciebus ad genus , hoc eft , melius procedere rem , (i prifrip partb 
tionum fingularum genera formes , 4c tum demum ,- formaris rite generi- 
bus, ad formandas e<Jrum, fpecies perg.is. Chriora iienr haec, quae di- 
xirous, fi exerhulis illuftrenrur. Si itaque v. gr jfcriprurae cjpitales vnius 
eiufdemque partitionis inter fc comparantur, faciii negotio patebit, qui- 
bus in rebus illae vel conueniaut, vel difcrepent: erunt enim apicibiis^c 
baiibus mox refcclis , mox non reiedis; nunc elegantes, nunc rulUcae; 
vocibus vel continuis , vel feparatis; literis aequalibus, inaequalibus; 
puris, mixtH, cet. quae qurdem varia gtncra fcripturarum capitalium 
partitionis alicuius conftitui poftiint. Quamodo autem ex finguKs his 
aliifue generihus fpecits fonnaudae finc , his- exemplis declarabimus. Fac, * 
fcripturarum capitalium genus, de quo quaeritur , eile apicibus baiibufque 
refedis: compara deinde inter fe refeclionis varictstes, quas fupra j 7) 
commemorauimus ; & ex hac comparatione facile perfpicies; literas in 
fcripturis nonnullis ordinarie, in aliis ad modum literac / cubantis ( « ), 
rurfufi in aliis admodum clauae, mnrgaritae, cet. refedas efte. En tibi 
diuerfas vnius eiusdemque generis fpecies! Sedfac, fcriptucas capitales 
mixtas eiTe: qui quidem characler nunc genus efficiet, Quoniam fcripttt 
ras capitales mixtas inter fe comparando , eas nunc ex literis -vncialibus, 
nunc ex minutis , nunc ex curfiuis , nunc ex his omnrbus , vei cx dua- 
bus earum, quafdam literas fibi admixtas habcre, deprehendes; effi cies 
kide quinque diuerfcs fpecies generis eius , dc quo quaeritur. 
t , . .. • < . . , 

$. 77. 

Nomina generumac fpecierum vnde fumenda fint? 

Quo facilius autem iingula Ccripmnrum gentra , eorumque fingulac 
fpecies, memorbe infigi , & cum aliis etiam communicari poflint; pecu* 
liaria cuiufque generis ac fpeciei nomiria excogitanda tfie cenfemus: quae 
' quidem nomina fi ab illis viris, qui in quolibet fcripturarum regoo ali- 
quid praeclare fecerunt , arceflamus ; non modo id nos confecuturos eile 
confidimus, vt virorum bene de republica literaria meritorum memoria 
conferuerur , yerum etiam, vt rei diplomaticae & graphicae omnino ftu^ 
diofis, qui homines dodos nofcendi cupiditate ducuntur, bene confula- 
tur. Quare artificialit regni genera «5t fpecies eorum virorum nominibus 
infigniemus , qui vel infcriptionum, nummorum, gemmarum , figillorum 
cet collecliones. puJ>Ucarunt, vel aliis etiam lcriptis, ifagogids pracier? 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPR NOMINA GEN. AC SPECIER. ?s 

tim, harum rerum intelligentiam expedjtiorem reddiderunt. Rtgni au- 
tem librarii generibus ac ipeciebus nomina fuppeditabunt omnis generis 
viri docli., qui in populo illo, de cuius lcripturis fermo cfi , aliquid me* 
Tnoria dignum 'fcripferunt. Rrgnorum derriquc MtatiaHt a< pritkati 
nera & fpecies eorim nominibus appellabimus , qui de re diplomatica vel 
fcriptis ifagogicis, vel etijm diplomatum collecVionibus editis bene mer 
riti funt. Sed quam vtilis fortafle atque comrooda haec fingendorum no- 
minum ratio aliis, ac iuuentuti praefertim difwndi cupidae, erit; tam 
molefla mihi , ac perniciofi adeo , efle poterit , fi praefertim ccnfores 
pautlo inicjuiorcs hoc inftitutum reprchendendum fufcepennt. Hi enini 
fi, vt hqc vrar , aliorum nomina, quorum merita nulla, aut exigua efle 
"putant, hic pofitt, fua vcto praetermifla vidermt; mdiguabundf forofle, 
hinc odio me , illinc yero amicitiae dedifle nliqui d clamitabunt. Sed 
fciant primo illi, fl qui futuri fint, reprehenfores , me ipecimina tantum 
sfiqBa-Linnaeilmi graphici dare voluifle; quae ft' oibi litenjto haud difpli- 
cuerint , integro ali.quo Hbro , & additis fimul fcripturarurrt exemplls aere 
exfcriptis, vniuerfus Linnaeifmus 'graphicus vel f a me, vefab aliisetiam, 
me acutiorjbus docttoribufque, exponi porerit: deihde'cbgiteht;' quae- 
fo ! quantum mihi vel aucloritaris , vel intelligeiitiae tribuanr, fi credere 
velint , viros vere eruditos laudibus meis clariores tieri pofle , vel filentit 
mei difpendio efle fufpiraturos. Vnumr hoc monendum duco , quoniam 
libri huiw^i^uioresrK^tes non P e^ni(eVunti^vt Ifagula : ,tabtffc in acs 

incifi f ?f$w*vm K rae W m h«n<-^^^V^^!^W^,f<fpe- 
cicbus difputationem; quantum fyflematis mei rationes pjtientur % ad ea 

efle accommodaturum, quae auQores noui operis diplomuici (Nouveai 

Traite de Diplomatique') de his rebus philofophati funt, multifque tat>u- 

lis aeiieis ( num. 14- >Y. ) illuftrarUnt. Quocircn vijfeuojiiendi l ibri hu- 

jm i la^oc jnjntiajQp:, .praeceprionjbus noftrisnOcs* numm-ale» fuhtjtererola- 

ctij i^flpifkm^vt^^^cwtw^w/, |*outiys£^TOpfa5ter, pofite funt, 

vel parenthefi dimidiae aut integrae iuclufi, cfoffi*. ■ Aiutfi* & fubdiuijio de- 

notentur , zifbrfi aurem ^flfX t^fpeciei ^gn^entur _.\ xmus geueris |joc 

exemplum ponemus: itf. II). (Q. ^ i ^Jiqf ,^a^^v c 'rV e > °" ,ui - 

rm^&^°P. d, »^ ^« ^^dii:nb - 

•^jjp :>l't? /. A ,j " A> »nutn03i:i y.tdtU \ ,i3YCq fi lilli Q ,1>Tf.5 

ju-J.ii tbtfjiici OiJ io' ' •.'}.. -jcj 0137 T t u zKibtttV r ) snulncv.ht 



Digitized by Google 



9 6 .f-. DIPLOM. THEOR. S» I. DE GRAPHICA. 

» 

" Regni artificialis Series f, Scriptura Romana vetus: . 

Partitio 1\ & U, in hoc regno vel plane non t , vel parum 
L diuerfae : Genus I, Gruterium. , 

■VGenos: Gruttrium. Scririrura capitalis pura, npidbus bafibufque non 
' refeOjs. 1. 1.). i. '•).— *.), hocert. Claflis I, Diuilio i, Genus i, 
; Species i - oYin Nouveau Traith d* Diplomatique. 

ll. j>pecies, quarum difcrimen a dufluum, tranfueriaram inprimis diucrfT- 
tate arcefljtuc; 

.-, J. Gruter.a prima. Tranfuerfa tcv A mutita, P fimile tc* P vete- 
rum Graecorum , llteris interdum vnitis , vt S & V, item N & T. 
. \ „fa Grutcria fecunid. Duftibus & tranfuerfis facpe obliquatis. 
. R . Gruhriatertia, Duflibus magis regularibus, fed traufuerfistameii 

fr> 4» Gruteria quarta. Tranfuerfis parum obhquatis. r> 
\. y f f GruterU quinta» Literis altioritnJs & rufticulis. 
Gruteria Jexta, Literis admodum craflis. 

;•„••,. . , % .j < •»••♦»? :. • . < . *.' jv 

m..in ,0,;. > »111 -wi' - . •'§*•;• -TP* r .. .. " . .•>.#! 

**< /frgm irtf/i /, Smptura Romana wtu!: ' 
Partitio I. & II, parUm diUerfae : Genus n^Apiahiim. 

*»•» \f>. . *• •;»»»:•.•■ .-"< ?«"•■.„*.'•" ••• w n. • o ;.••». , 

|, Genus: Scnptura «pitahs pura , caque ruftica. I. L). x ; 

U. ,S^ef , f ,riWUcitttts f. deforniitatis gradfbus diucr^s diftinguendae.:>:i 
- ^J^Haprima. Scriptura gibbofa actortuofa, ^pllnbus bdiDofque 
nnnc.regulariter refeflkrf nunc in cufpides fcaudafque wm fihipliccsi 
quam bifidas, definentibus. 1 

'•i.' Apiana fecunda. Scriptura medioctitfer raflica, duftibus quibus- 
•* J ''-' dam oWiquis ac fingularibus onufta. 

3. Aplaita tertia. Scriptura, maxime rafttca & irregularis. ," Literae; 
arfliores du«£libufque fup^flms "ohunae." A femper 1 fere tranfuerfa 
caret, B infra patet, I fimile interdum eft tw E, & A tw R: quem- 
admodum C quadratam, T vero prorfus abfurdam formam habet. 



Digitized by Google 



i 

taefentantur. 



Nume- 

rus 
Gene- 
rum. 



1. 

nr 

TvT 



v. 



3 



I. Sct 
mana \ 



III v hoc eft, fcriprurae Romanae 
comipriifiraae fiue Neogochicae. 



Partitii 
&II,pa 
diuerj 



Gruta 
riumi 



Apianu 



FabricW 

I 

Le Pa 

(ium. 



Nomina 
Generum. I 



Charaaeres gene- 
ricL 



Welferii 



Hoeping-|| Scriptura Neogothica capicalis, eaque incipiens. 
kium. 

3 



Thulema- 1| Scriptura Neoj 
rium. 



eaque 



Heinec- 
cium. 



Scriptura capttalis femi - gothica. 



Leyferium. 



Huebe- 
rium. 



Scriptura Neogothica capitalis, dominans. 



Scriptura Neogothica capitalis pura f. mere 
gothica. 



-\ 



Digitized by Google 




i * 



- . . 1 



> 



. .'I 



;<n s » 



i 



■ t< i 
'•' 



.»':: .. 



" A 



. ► • . 



-• I r . 



; V ' '. 



■ 

i ! ■ 



■ . . .»> ♦ . ...II. .&..'. ' m-i 

I 



■ i 



i ■ 

t i 



i • 



; • ••• , : ■ ; i 



• . 

i 

f • * 



::.-.: | . ■ . ■ ■■:./' 



i 



. ' ' » 



>i'i 



I 

. 5 l - 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. R. A. SCRIPT. ROM, VET. >j 

$. go. 

/frgm jrf//fc. Srrfrx /, Scriptura Romana vetus: 
Partitio l &T //, ^rtim diuerfae: Genus III, Fabricium. 

I. Genus : Fabricium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibusque cur« 

uc refe£Hs. I. 1.) 3. 1.) — 4.)» i«m 7«)« 

II. Species , quarum dtuerfitas ex diuerfitate curuae refe&ionis exirtit s 

1. Fabricia prima. Apicibus bafibufque ad modum clauae refe&is. 

2. Fabricia fccunda. Capitalis minutior, apicibus bafibufque ad m«- 

dum dauae rcfectfs. 
* Haec fpecies poflet etiam pro varittatt Fabricittt primat haberi. 
j . Fabricia tertia. Apicibus bafibufque ad modum mqrgaricae refeGis. 

4. Fabricia quarta. Duclibus e margaritis vnice compofitis. 

5. Fabricia quinta. Apicibus bafibusque ad modum globuliaflridorii 
refecTis. 

§. $u 

Regni artif. Series I, Scriptura Romana vetus : 
Partitio I. & II, parum diuerfae: Genus 1V£ Le Poifium. 

Genus : Le Poifium. Scriptura capitalis pura, inclinata. L L). 4. l .) - f )• 
. Species, ex inclinationis diuerfitate oriundae: 

1. Le Potfia prrma. ' Literis dextrorfum inclinatis. 
'2. Le Poijia fiiunda. Literis finiftrorfumooclinatis. 

3. Le Poifia tertia. Mixta ex literis ere£is & inclinatis fiue dextror- 
fum fiue finiftrorfum. 

§. 82. 

Reoni artif. Series /, Scriptura Romana vetus: 
PartitioI.& IU parum diuerfae: Genus V, iVelferium: 

I. Genus: Wcljcrium. Scriptura capitalis pura, eaque elegaos, apici- 

bus bafibufque rcgulariter refecVis. I. I.). $. 1.) — 7.). 

II. Species, ex eleganriae gradibus diuerfis exiftentes : 

1. Weljeria prima. Scriptura ordinaria, alta & proportionata. 

2. Wetfiria fecunda. Elegantiflima,fed paullulum aita minufque pro~ 

portionata. , . 

j. Weifiria tcrtia. Admodum elegans, fcd valde alca & tenuis m- 

terdum, 

N 4. 



98 V DIPLpM. THEOIU S. I. DE GRAPHICA. . 

4. Wtlferia quarla. Scriptusa^auUbm contrita & diftra&a , apicibus 

bafibufque plerumqne ad modum trianguli refcdis. . 
j. Welferia tjuinta. Capitalis minuta, apicibus bafibufque refeclis. 

6. Weiferia fcxta. Scriptura magis minusue quadrata in literis qui- 
bufdjm. 

7. Welferia ftptima. Literis quibufdam extraordinariis. E. gr. Tranf- 
uerfa tcv A angulum refert, cuius culpis furfum conuerla eft, & qui 

, crura tS A nufquam atringk: deinde T fimile eft t? r Graecorum. 

$. 8?. 

Regnt drtif. Series /, Scriptura Romana vetus: 
Partitio l. & II,parum diuerfae: Genus VI, Kircberium. 

I. Genus: Kircbtrium. Scriptura capitalis pura, ordinaria, cuius apices 

ac bales ex rpfo literarum corpore nafcuntur. 1. 1.). 6. 1.)— 9 ). 

II. Species , e refeclionis potifiimum diuerfirate cxiftentes : 

1. Kircbcria pritna. Apidbus bafibusque parum cxtenfis, vel magis 
hinC, quam illinc cufpidatis, & ad formam tri.mguli refeclis. 
. ' 2. Kircbcria fecunda. Apicibus bafibufque ncque acutioribus, neque 
obtufioribus. 

3. Kircberia tcrfta: Literis magis minufuc quadratis , & apicibus ba- 
, v fibufque ad modum femicircclii rcfedis. 

4. Khrcberia quarta. Apicibus bafibufque bifidis. 

5. Kircberia auinta. Scriptura paullulum tenuis & ad quadratam, in 
literis A, M,N & V, prope accedens, apicibus bafibufque obtufius 
refecTis, 

6. KircheriM fixta. Apidbus bafibufque partim rcgulariter, partim 
* . ad rnodum triangulh refeftis. 

7. Khrcberia feptima. Apicibus bafibufque ruftice nafcentibus. 

8. Kircbcria oclaua. Scriptura quadrata ordinaria , apicibus bafibuf- 
qiie plerumaue ad modum femicircelli refeclis. 

o. Kircberia nona. Literis altis & quadratis interdum, apicibus bafi- 
>f W Vuc refedis. 

j. 84. 



Digitized by Google 



C. V. UNN. GRAPH. R, A. SCWPT. ROM. \ET. 99 

Jfrgni artif. Series /, Scripturd Romuna vetus: 
Partitio 1. & II, parum diuerfae : Genus Vih SmetUtm : 

I. Genus: Smetium. Scriptura cipitalis pura, apicibus bafibulque ,an- 
' gulofis. I. I.). 7. 4.) & <").). 

II. Spccies, ex angulorttm diuerfiiate oriundae: 

1. Smetia prima, Apicibus bafi >ufque triangularibos aut fere triangu- 
„ laribus, . . . 

2. Smetia feeunda Apicibus bafibufqtie adformam triangularem pro- 
xime accedenttbus & iuterdum prolongatis, 

. « ■ 

'•.••»• , - .. ~ -■"''*•;.'•*.'' 
# . $. 8r. 

Regni artif. Series /, Scriptura Romana vetus: 
Pattitio 1. & 11, parum diuerfae : Genus VIII, Lipfium. 

I. Genus: Lipjium. Scriprura capitalia pura, dudibus fuperfluis ac pro- 

minentibus onufta. I. I ). 1.) — 6.). 
IL Specics, ex ductuum fuperfluorura diuerfirate ducendae: 
. . 1. Lipfia prima. Du&ibus horizontalibus onufia. 

2. Lipfia fecunda. Duclibus perpendicularibus onufta. 

3. Lipfia tertia. Dudibus obliquis OHulta. 

4. Lipfi* quarta. Duchbus curuis, cornoa iaterdum referentibus 
onuft.t. 

5. Lipfta quinta. Apicibus bafibufque in cufpidw ctudafque breues 
ac fubtiies defiuenribus. 

* .Auttore* noui operis diplomat jci fex fpedes huius generis attuleoint: 
fedexempla, ex quibus /peciem quintam deduxerant, mafore ture, 
quantum nos quidem exjuimamus, partim ad fpeeiem noftrani teuiam, 
parrtm ad quartam refcrri poflunt. Atque haec nosmoiierunt, vr fpe- 
clem illorum quintam omitteremus, eamque, quae iUisf«tacn\ qu.n. 
to loco poneremus. , 

* 

$. 86. 

Reoni artif. Series /, ScriptufA Romana vetus: 
Partitio 1 & 11, parum diuerfae: Genus IX> Boijfardinum. 

I. Genos: Boiffardinum r Scriptura capicalis puu , curuaris du&busin- 
fignis. L 1.). p. 1.) & 3.) — 6.). 

N 2 H. Spe- 



100 DIPLOM. THEOR. S. I T5E GRAPHICA. 

1L Species: 

i. Boiflardina prima. Liceris plurimls & tantom non omnlbus cm> 
uaris. 

i. Boiflardina fccunda, Mixta ex literis curuatis & eretTis. 

3. Bviflardina tertia, Apicibus balibufque refedis, cum literis qui- 
bufdam , O nempe , D , G , R , incus gibbofis. 

4. Boifardina quarta. Literis E & G , quae ex duplici femicirculo 
coagmentatae func, potUIimum infignis. 

5. Bo/Jfardina quinta. Apicibus bafibufque ad fflodum (cmicircelli 
reiecus, 

$. 87. 

Remi artif. Series /, Scripturd Romana vetus: 
Partitio 1. & II, parum diuerfae: Genus X, Aringbium, 

Y Genus: Aringbium: Scriptura capitalis pura, Iiteris coarclads confpi- 

• ' cua. 1. 1.). 10. 1.) — • $.), < 

II. Species, refeclionis modo , vel ducluum diuerfitate cliftinftae: 

1. Aringbia prinia. ApicibUs bafibufque non refeCrjs. 

2. Aringbia fecunda, Apicibus bafibufque ad formam clauae rcfeflw. 

3. Aringbia tertia.' Duthbus quibusdam inclinatis, apicibus bafibuf- 
que oblique refeclis. 

4« Aringbia quarta. Apicibus bafibufque regulariter refetlis. 
5« Arhigbia quinta. Apicibus 'bafibufque ex ipfo literarurn corpore 
nafcenribus. 

§. 88. 

Regni artif. Series /, Scriptura Romana vetus : 
Partitto I. & 11, parum diuerfae : Genus XI, Gudium. 

I. Genus: Gudium. Scriptura capitaiis, mixta literis vncialibus. L HJ. 

1. i-)> 3.)» 50» 7), & 11.). 

II. Spedes: 

1. Gudia prima. Mixta E vnciali. 

2. Gudia fccunda, Mixta L vncialL 

3. Gudia tcrtia. Mixta V vnciali. 

4. Gudia quarta, Mixta Q vnciali. 

5. Gudia quinta, Mixta pluribus literis vncialibus, iifque non refecfc. 
4. Gudiafixta. Mixta pluribus literis vncia&bus» cura nonnullis lite- 

ris «traordinariis. 

$. 80. 



Digitized by Google 



C V. Ufftt. C&XPtf. H A. SCRIPT. KOM. VET. 1*1 
* $• 8 9* 

Regni artif. Series 1, Scriptura Romana vetus: 
Partilio l. tf n , parum diuerfae: Genus XII, Ferretinum. 

L Genus : Ftrretinum. Scriptura capicalis Wixta literis minufculis folha- 

riis, inprimis b, m\ n, t, u. I. IL). 2. i.), 3.), 6.). 
II. Species: t 

1. Ferrttina prima. Mixta Uteris minufculis folitariis & vncialibus fi- 
mul, apicibus bafibufque non refc&is. 

2. Femtina fecundA. Mixta literis rantum mintuculia folitariis, apici- 
bus bafibufque regulariter refedlis. 

3. Ferrctina ttrtia. Duchbui interrupris confpicm 

1* " ■ 

. ' f 90. 

Regni artif. Series /, Scriptura Romana vetus: 
Partitio h&u, parum dhmfae: Genus xiil Bellorium. 

I, Genus: Bellorium. Scriptura capitalis mixta Iiteris vniris feucurfiBi*. 

I. H.) j. 1.), a.), 40» S-h 

II. Species: 

' I. Belloria prima. Scriptura ad curfiuam prope accedens aut eam 
fupponens, literis piuribus incuruatis, & apicibus bafibufque in cuf- 
pides caudafque curuas mmc breuiores , nunclongioresdefuientibus. 

2. Beiioria fccuudo. Scriptura crafla, apicibus bafibufquc rotundatis, 
mixta literis minutis & curfiuis. , 

3. Belloria iertia. Scriptura antiqua pure curfiua, aut fflixta tantum 
literis quibufdam vnci.ilibus & minutis. . 

4. BcHoria attarta. ' Scrrptura antiqua, ruftica, mixta capicalibus, vn- 
• cialibus & curuuis literis. 

5. Bciioria auinta. Mixta literis quibufdam curfiuis, piuribus mipu- r 
tis, multiique irregularibus. J , 

Regni artif^ Series / ♦ Scriptura RomAna vetus :. . 
r Partitio 1. & iiy parum dhserfaer Genus XIV % Reinefium. 

I, Genus: Rcintfitm. Strifknra capitaKs mixta Iheris graecis & latinis. 
. I. II.). 6. i.), a.), item j.)«c 7.)- ' "'' 

N j IL Spt- 



_ 

ios D1PL0M..THE0SL S. % PR CKAttfiGA.. v ^ 

II. Species: . 

i. Reinefiaprima. Lingua graeca , li^eris graecis & lafirus.'-' 
,2. Reinefiafecuuda. Lirigua jfraeca &'laHna, lit^iis gr^cfe&lariflis, tT 
x.toincfiatertia. Lingua latina, fiteris graecft k lutlnis. u * * 



... . , . . l ; . . 



»• y>« 

JU^niarti}. Seriesl, Scriptura Rdmdtia % 
Partitio //tf i/, _>*r»» diuerfae.t Genus XVU 



$.92. 

/fagnj artf/. Series /, Scriptura Romana vetus: 
Partitio uis li> parum diuerfae: Genus Xff, HkkefiMm. 

I. <5enusi Hukejnm. .Scriptura capitatis mixta & coaraata fireut. 

II. Species, pro mixtionis rarione dioerfae: 
1. Hickefia prima. Mixta lireris vncialibus. I. U ). ». !•)• Exetnftum 

t. & 4. 

$• 93 

vrf»/." 
SelderiiM. 

It Genus: SeltUniunu Scriptura copicalis » Jiregulari literarum fitu con* 

fpicua. i . 

II. Species: M 
r n j>r/»M. Literis dmnibus inuerfis. I. II,). 4. 9-)- Exemplum 

-.. i.&s. 

. z. SeldcHia ftcunda. Literis quibufdam inuerfis. I. II.). 4. 7.), Exem- 
plum 1. 

j. Scldcnia tertia. Litera S vel iacente, vel conuerfc. l.H.).4. ">.)• 

$. 94- 

JSVgwr tfrt//. Series /, Scriptura Romana vttus : 
Partitio J. & //, parum diuerfae : Genus XVll. Saubtinum. 
V. Gehus: Saminum. Scriptura capitalis inufitatofcribendimodointfgnis. 
II. Species: 

1. Sauotina prima. Verfibus feu lineis a dcxtra finiftrorfum duflis. I. 

II.). 4. 1.). Exemplum i.&i, 
a. Saubtina fecitttJu. ^Pnsxio verra 9 -dextri r finiltrorfum duclo , reli- 
■ '. qois ab' injo. tiextro ad fiimnram dextrumv.&.hinc a fummo fifeiftro 
ad imum finiitrum exararts, literis fijmul omnibus iuuerfis. I. U.J. 4* 
p.). Exemplum j. . ' ' \ 



Digitized by Google 



C. V, LINW. GRAPR R. A. SCRIPT. LANGO& 104 

Regni artificUlis Series //, Scriptura Romano- Barbaraf. Teu- 
tonica: Partitiol, Scrjptura Langobardica : 
Genus I y AUatium. 

L Genus: Allatium. Scriptura capitalts pura , apicibus bafibulque nou* 
reic&is. 

IL Species, a dulhram diuerfitate arceflendae : 

i . AUatia pritna* Scriptura crafia & rufttca. I. L). 1*7). Exemplum %• 

•i ' 

$• 9*r 

Regniartif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio /, Scriptura Langobardica: Genus //, Suarefnm. 

I. Genus: Suartfum, Scriptura capitalispura, eaque ruftica. . , 
1L Specics, ruflicitaijs f. deformitatis gradibus diftinguendac. , 

1 . Suarejia prima. Literis longis ac t^nuibus. I. L). x. 4.). ' * 

-. a. Suarcjia fetumla. Literis finuofis&paullulumcremuUs. I. [.). 2.5.). 



. f . » • . 



Regni artif. Series ll t Scriptura Horfiano - Barbara^: ^ 
PartiUo U Scriptura Langobardica: Genus ///, IPormfrim. 

I. Genus : Wormium* Scripcura capitpUs pura, apicibus bafibufque cur- 
ue refeclis. 

W. JSpedes, cx diuerfitttt? refeclionis curuae exiftentes. 

jr ... ■ : ".•.,{> 

$► 98. 

Regni artif. Series !f, Scripfura Rtmano-Barbara: 
Partitio l Scriptura Langobardica: Genus IV> Cbifletium,. 

tGenus: Cbifittium. Scriptiira capiraltt pura , indinata. , j 

II! Species, ex wclinaWnis diuerfitate oriurtdae. ' ; . A 



ip+ .- diplom: theor. s. i. de graphica. 

- §• 9i' ' • 

Rigni artif. Series //, Scriptura Romano- Barbara: 
Partitio I, Scriptura Langobariica : Genus V % Strauolfcium. 

L Gcnus, Strauolfcium. Scriptura capitalis pura, eaque elcgans, api- 
cibus bafibulquc regulariter refcciis. 

(L Species, ex eleganriae gradibos diuerfis exiftentes: 

i. Strauolfcia prima. Parum elegans , literis quibufdam extraordina- 
riis confpicui. E. gr. Apex t*. l dextrorfum vncinatus eft : transuer- 
fa T» A ex cnuc finiuTo dependet. L I.). s* 7.;. Exemplum j. 

Regniartif Series //, Scriptura Romano- Barbara :■ 
Partitio /, Sciptura Langobardica : Genus Vi, Cbimen- 

tellium. 

I. Gcnus : Cbimentel/ium. Scriptura capicalis pura, ; ordinaria, cuius api- 

ces ac bates ex ipfo tuerarum corpore nafcuntur. - ' ' 

II. Specie*, "t reiecVionis potiflimom diuerfitate exiftentest 

/. 1 ..Cbimcnfellia prima. Apicibus bafibufque parunv eXtenfis , vel ma- 
gishinc, quam illinc cufpidaris. I. 1.). 6. 1 ). Exemplum $. 
1. Cbimenteilia fecunda. Apicibus bafibufquc bifidU. I. 1). 6. 4.). 

J.xemplum 5. &6. 
j.Cbimentcllia terria. Scriptura quadrata, apTcibus baitbufque ple* 
'* rnmque cufpidstis , rranfuerfa t5 A nunc obliquatn , nunc ad mo- 
dum cancherii inuerfi ducla,~nunc regulari. I. D.6. ic). Exem- 
plum 1 — 8. 

4. Cbimentellia quarta. DucT.bu* craflis , croribus interruptis, I. !.}• 
6. 1 1 .). Exemplum z. U j. 

$. ioi, 

Regniartif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio 1, Scriptura Langobardica : Genus VII, Cojfonium. 

I. Gcnus: Cojputium. Sciiptura capitaljs pura , apicjbus bafibufque an~ 

gulofis. 

II. Spccies, exangulorum diucrfitate ducendae: 

1. c<f. 



.. Digitized by Google 



C. VJ LINN. GRAPH. Vk A. SCRIPT. LANGOB. ior 

1. Cnjfonia prima. Quadrata, ftngolis interioribos, oblique vel pa-' 
c- rum refefla. I. I.). 7. 1.). Exemplum 1— 4. t 

2. Coffonia fecunda. - Apicibw b^fibufqae nonnulti» triangularibui, fo- 
f . j.lidis vel complanatis, & a reliquis duftibus literarum feparatis. I. [.). 

' 7, z.). Exemplum .. 
- |. Coffonia tertia. Apicibus bafibufque, Iiterarum potiflimum A flc 
V, in triangula interiora definentibus. I. I.). 7 j.). Exempium 1, 
*» 4» .. 

: ' ; 0 • . •. §. 101. . > 

Wgffi artf/. '5irrf>/ //, Scrtpturd Romano-Barbara: 
Partitio 1, Scriptura Langobardica : £?»#/ /^77/, Rainjfan- 

tinum. 

I. Genus: Rainffantinum. Scriptura capitalis pura, du&ibns fijperfluis 

ac prdmmentibus oruifta. i.:t ' 

II. Spccies , ex duduum fuperfluorom dioerfitate exiftenteat 

1. Rainjfantina prima. DuOibus horizofttalibus Oiiufor. 1. 1.). fi^ 1.). 
Exemplum j, 8, 13, 14» 



1 m . » * 



: 1 Regnpjtrtif.SnkflIi&riptura^R 
Partitio 1> Scriptura Langpbardica : Genus IX, Sponiym* , 

I. Genus: Spouium. Scriptura capitalis pura, curuatis du&bus infignfc. 

II. Species: I 
,1. Sponia prima. Literis E , G & T extraordinarijs : nam duae prio- 

' f res t & G ex dupiici' iemicirculo coagmentatae*ujnt, T yero tranf- 

uerlam vtrimque vncinatam hnbet. L I ). 9. $.). 
t. Sponia fecunda. Apicibus bafibufqne ad modum femicircclli rele- 
flia. 1. 1.). 9. 6.X Eaemplum 1 . & 6. 



. 'v 



• ,$ e £ n * ar ^J f ^PVMA. Scriptura Romdno • Barbarai j .1 
Pdrtttio 7, Scriptura Langobardicd : Grvw/ Vrfatinum. 

J. Genus: Vrfatinum. Scriptura capitalis pura, literis coarOarif coW : 
fpicaa. 

. ^ O IL Spe- 



<i«l DIPLQM. THEOR. S. t DE GRAPHTCA, 3 

. §. 112. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbttra: 
Partitio 1, Scriptura Lan^obardica : Genus XVIll, Au- 
, .... fHmium. 

I. Genus : Anfclmium. Scriptura capitatis , licerarum figura iouficata in- 

f . ; 

II. Species. 

§. irj. 

K^n/ *rf//. J/, Scriptura Romano-Barbara: 
Partmp I, Scriptura Laqgobardica : Genus XlX, Caufeum. 

I. Genus : Caufeum. Scriprura capicaiis, iuufitato fcribendi modo (v. gr. 

a dexcra verfus finiftram) confpicua, . 

II. Species. 

$. 114. 

:Regniartif. Series II, Scriptura Romano - BarbaSa: 
Partitio II, Scrrptura Wtfigotbica: Genus /, Salomohium. 

I. Genus : Salomonium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque non 

refeclis. * 

II. Species, a dufluum diuerfitate arceflendae. 

* 

$• Mi. 

Afgnf artf/. Series U, Scriptura Romano- Barbara : 
Fartitio II, ttn/tfwr* ITifigotbica : Genus II, Bonanninum. 

I. Qeous: Bonanmvum. Scriptura capitalis pura, eaque ruftica. 
M Sp^ies, ru(l'cH«is 0 d.formicatis gradilju* djAwguendae. 

$. 1 1 6 . 

^ ^ egH lf rt l f \ S€ries TT > ^iptura Romano-Barbara: 
Partitio II, Scrtptura Wifigotbica: Genus III % Iacobaeum 

I,Genus^^ v Scriptura capicalis pura, apicibus bafibufque cur- 

IX Species, ex diuerfitate curuae rcfeclionis exiitentes. ' 

1 ■"- •' ' i. ia- 



Diqitized by 



C. V A L!NN. GRAPH. R. A. SGRIPT. WISIGOTH. 100 

u lacobaea prima. Aprcibus baftbufque in margaritas definentibus. 
I. 3. $.). Exemplura 2. 

Regni artif. Series U % Scriptura Romano - Barbara: 
Partitio II, Scriptura Wifgotbica: Genus 7V,Spelmannium. 

I. Genus : Spelmannium. Scripcura capitahs pura , inclinata» 

II. Species, ex inclinationis dluerfitate oriundae. i 

1 ....... 

'Ifegffi drtff. Srr/>/ 77, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio 17, Scriptura Wijigotbica: Genus V, Sandrartinum. 

I. Genus: Sandrartimtm. Scriptura capitaKs piira. eaque elegaus , api- 

cibus bafibufque regubriter refeclis. 1 

II. Species, ex elegantiae gradibus diuerfis exiflentes. ( } j 

• - ' 

§. HJ>. 

* • 

Regniartif Series 17, Scriptura Romano-Barbara: 

PartitioII, Scriptura Wifigotbica: Genus VI, DodweWium. 

. * ■ »• • 

I. Gcnus: Dottivriiium. Scriptura cnpitalis pnra, ordinaria, apicibusba- 

fibufque ex ipfo licenrum corpore nafceHtibus. 

II. Species , e rcfecTionis potiffimum diueriitate exiftentes. 

$.120. 

Regni artif. Series 7/, Scriptura Romano - Barbara : 
Partitio 17, Scriptura Wifigotbica: Genus V 17, Odefcalcum. 

I. Genm i OdefcaUum. Scriprura capitalis pura , apicibus bnfibuique an- 

gulofis. 

II. Species, ex angulorum diuerfitare ducendae: 

1. Odefcalca prima. Apicibus bafibufque ad formam criangularem 
. proxime accedentibus , & prolongatis interdum, 1. I.). 7. 6.). Exem- 
plum 3, 4, 5, 

•V' .t O 3 j. , 21 . 



ii o DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAr?HCA. 

$.12 1. » 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: . 
Partitto II, Scrtptura Wifigotbica : Genus VIII, Fogginium. 

I. Genus: Fogginium. Scriptura capitalis pura, duftibus fuperfluis ac 
prominenribus onufta. _ 
' II. Species, ex duduum fuperfluorum diuerrtrate ducendae: 

1. Fogginia prima 0 Du&ibus horizontalibus onufta. 1. 1.). 8. i.). Exem- 
plum 4. 

2. Fogginia ftcunia. Duclibus perpendicularibus omifta. I. L). 8. 2.). 
Exemplum 1 . 

3 . Foggwia tcrtia. DuQibus obliquis onufta. I. L). 8. j .). Exemplum 
'*»?. 4- 

Regni artif. Series II, Scriptitra Romano-Barbara: 
Partitto II, Scriptura Wifigotbica: Genus IX, Cbevalierium. 

I. Genus: CbcvaticYium. Scriptura capitalis pura, curuatis duftibus in- 

(ignis. 

II. Species. 

§. I2J. 

Regni artif. Series )/, Scriptura Romano- Barbara: 
Partith II, Scriptura Wtfigotbica: Genus X, Ainsrvortbium* 

I, Genus: Aimiuurtbium. Scriptura capitalis pura, litcris coardatis con- 

fpicua. 

II. Species, refecYionis modo , vel ducluum diuerfitarc diftinclae: 

1. Ainitoortbia prima. DucTibus prominentibus ac fuperfluis onufta, 
inprimis litera V ad forrrtam t« Y ducto. I.I.). to. 6.).Exemplum 1. 

§. 124. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio II, Scriptura Wifigotbica : Genus XI, Fabrettinum. 

I. Genus : Fabrcttimm. Scriprura capitalis , mixta literis vnrialibus. 1 

II. Species: 

1. Fabrettina prima. Mixta pluribus literis vncialibus, 1. II.); 1. 4.). 
Exemplum 11. 

1. Fj- 



Digitized by Googl 



C. V. LINN. GRAPH.' R. A. SCRIPT. WttlGOTH. ivv 

'aV Tabrettina fecuada. Mixta Iiteris pluribus vncialibus cum quibus- 
dam extraordnuriis. I. II.). 1* 11.). Exemphim 6. 

••. . / « 'i - ■ ' • ■ 

§. itf. 1 

Regni artif. Series ll.Striptura Romano-Sarbara: 
Partitio 11 Scriptura Wlftgothica : Gerius Xll, Gronouium. 

I. Genus: GroHouium. Scriptura capitalis, mixta literis minufculis toli-w 

tariis, ippriiwA«i<M>* , :>J 
il. Species. f< j 

/teg/i/ jr///. Serie* 77, Scriptura Romano- B/trbara: 
Partitio II, Scriptura Wifxgothica: Genus XIII, Graatium. 

I. Genus: Graeuium. Scriptura capitalis mixta lireris curiiuis. 

II. Specics:' ....;* ..- 

.i. Gracuia prim. Du^ibur pierifque curuis. I. II.). |. 7.)., ; 

» . ■ • •» 

§. 127. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano - Barbara: 
Partitio Il,Scriptura Wifigotbka: Genus XI V } Moralefxum. 

I. Genus : Mwaieftum. Scriprura capitalis mixta literis graeeis & Jatinis. 

II. Species : \ " ■ ~ 

1. Mo^alefia prima. Litigua latina, literis graecis & latinis, cum V 
fimili tw V. I. .11.)* 6. «.). Exemplum i. & i. % >■ 

a. Moraiejia fecunda. Linguj latina, literis g aecis & larinis, cum O 
rhombi longioris formam habente. I. IL). 0. 5.). txempluuijj, ; t 

y. * ' a 8. _ r 

Regni artif. Series 77, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio ll.Scriptura IVifigoibica: Genus XV % Cbijbullium. 

I. Genuf : . Cbifbulliumi Scriptijra^capiialis uiix^i <S<£oar£taci Uintfi^ 
II V ^pccies, -pro mixfWum liter^rum «tione dt\ter/ae< * Y Q^V r { 
.1. Cbifbttiijaj>rimj. Mixtn llteris vntbjibus, miiiutis,extnordinariis. t 
I. lf.). 8 i). Exemplum i, 

2. Cbtjbuilia Jccunda Vrtxta lircris vncialibus, minutis/curfiuis, grae- 
ci* 1. II.). U. 40- Exemplum 1. . ' 1 



in . DIPLOM. THEOR. 5. L DE GRAPHICA, 

j, Cbifhullia tertut. Mixta literis vncialibus. I. II.). 9. 1.). Exetn- 

plum 1, 3 — :7, itcm I. II.). 9. 2.). Exemplum 1» 
4. Chifhullia quarta. Mixta literis vncialibus & minuris. I. II.). 9. 2.). 

Exemplum 2. 

$. 129. 

Regni artif. Series II \ Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio II, Scriptura Wifigotbica : Genus XVI, Craffiertum. 

I. Genus : Crajfierium. Scriptura capitalis, irregulari literarum fitu con- 

fpicua. 

II. Species, inde exiftentes, prout literae vel contri morem indinatae 

fiint, vel conueiiae, iacentes, inuerfte, hem fupra velinfra lincam 

pofitae. ,.,>i,. . f . 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
PartitioII,Scriptura Wifigotbica: GenusXVlI, Ciampinium. 

I, Genus: Ciampinium. Scriprura capitalis inaequalis, hoceft, literis 

partim altioribus, parrim humilioribus conftans, 

II. Specics. 

$. 131. 

Regni artif. Sertes II, Scriptura Romano-Barbarai 
Partitio/r, Scriptura Wifigotbicai Genus Xflll, Rodricium. 

I. Genus: Rodricium. Scriptura capitalis , litcrarum figura inufitata in- - 

iignis. 

II. Spccies: . • 1 

j. Rodricia prim*. Mixta literis, quas in Hifpania proSaxonicis ven- 
ditant. I. U.). 7. 2,). 

§. 132. 

Regniartif. Series 11, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitioll, Scriptura Wifigotbica: Genus XlX,Gallandinum. 

L Genus: Gallandimm. Scriptura capitalis, inuutaco fcribendi modo 

( v. gr. a dexcra finiftrorfura ) confpicua. 
II. Specics. 



Digitized by Google 



C. V. MNN: CRAPH.. & A. SCRIPT. ANGL. SAX. jij 



- m(V ..,.„ ' J. 133. 

ftjjif tfrt//. Series 7/, Scriptura Rontano- Barbara : 
Partitio IH t Scriptura Ahglo-Saxonica: Genusl, Qu&en- 

dorpium. 

I. Genas: OuAendorpium. Scriptura capitalis pura r spicibus bafibufque 

non refrdis. 

II. Species, a ducluum diuerfitate- arceftendae. 

§. 134. 

Regni artif Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio ///, Scriptura Anglo-Saxonica: Genus H Goriunt. 

I. Genus: Gorhm. Scriptura capitalis pura, eaque ruftica. 
U. Species, ruftidtatu f. deformitacis gradibus dUlinguendae. 

$. 1 3 y- 

, Regnt artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio ///, Scriptura Anglo- Saxonica : Genus III, Saxium. 

r Genus: Saxium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque curue 
refeclis. 

U. Specics, e curuae refeclionis diuerficatc exiftentes: 

1. Saxia prima. Apicibus bafibufque in margaritas defincntibus. I. 

L). 3. ;0* Exemplum 6. 

* . 

$.13«. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio III t Scriptura Anglo-Saxonica: GenusIV* Hagen- 

bucbium. 

I. Genus: Hagenhucbhm. . Scriptura capitalis pura, inclinata. 
U. Species, ex inclinationis dtuerfitate oriundae. 

P §. i}7« 

- 



iH : DJPLOM. THEOH S. V DB GRAPtftCA. 

Regni artif. Series //; Scriptura Romano- Barbara: 
Partitialll/ScripturaAnglo-Saxonica: GenusV 9 Wfnckel- 

mannium. 

I. Genus: Winchlmannium. Scriptu.a capitalis pura, eaquc elegans, 

apicibus bafbufque regulariter refeclis. 
K. Species, cx elegantiae gradibus diuerfrs exiftentes. - l 



Regni artific. Series 7/, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitioll l y ScripturaAngld-Saxonica : GenusVI, Naffarium. 

I. Genus: Kajfurium. Scriptura capitalis pur_, ordinaria, apicibus bafi- 

bufque ex ipfo literarum corpore nafcentibus. 

II. Species , e refectiouis potiflimum diuerfitate , vel ductaum qualitat^ 

exiftentes: ... 
i . Sajfjfia prima. Scriptura quadrata , apicibus bafiburque partirH 

oblique, prutim nd modum femicircelli refedis, cum V fimil. twY. 

I. I.). 6. s ). Exemplum 4. 
a, Najf.tr ia fecunJa. . Duflibus crnflis, crqribasTy A & V irtferruptis 

vel parum cohaerentibus. I. J.). 6. 1 1.). Exemplum 4. & 5. ^ 

§. U9. : 
Regni artif. Series 1 1 , Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio UI t Scriptura Anglo-Saxonica: Genus VII t Span- 

bemium. 

I. Genus: Spanhemium. Scriptura capitalts pura, apicibus bafibufque 

angulofis. 

II. Species, ex angulorum diuerfitate ducendae : 

j. Sft,mbemia prina. Apicibus baftbufque nonnullis trianguIaTibus, 
folidis vcl comp'nnatis, & a reliquis duclibus lirerarum feparatis. 
1. 1). 7. 2.)« Exemplum t s - 

a. Spanhcmia fecunda. TrianEruIi* coniujiclis&tranfiierfis feparatis^e» 

CarmWe-r an^lkiic U n f,U.*m..^C..V.,V.- -- r_ • • i« _ •■ _.•_../•»' • 



im. 



formiter, apicibiis bafibusque folidis ac feparatis in literis quibufdarr 
1. L). 7. ?•) cy 
(*) Exemph h.ec poflunt etiam ad genus noilrum XIX, infra proponen- 
i dum, reterri. 

3. Span- 



Digitized by Google 



C. V./JLtNN. GflAPH. ;R. A SCRIPT. ANGL. SAX. tif 

|. Spanbemia tertia. Tranfuerfis ac fulcris triangularibus vel paene 

. triangularibus. 1. L). 7. 4). Exemplum j, 4, 5. (*). 

^ (*) Exemplum.priroum porcft quoque ad genuf noftrum XIX» infra coro- 
5 " memorandum, referrJ. 



4. Spauhemia qttarta, Apicihus bafibufque in triangula interiora de- 
lfuentibus. L I.). 7« 5-)* Exemplum 3. ' 
. $, Spanbttnia quinta. . Apicibus bafibufque ad formam triangularem 
proxime accedentibus , & prolongatis interdum. I. I.). 7.6). Exem* 
- pium 1 j. & 14. : 

.- • ■ > §. 140. 

. Regni artif Series //, Scriptura Romano- Barbara: 
Partith IlI,Scriptura Anglo-Saxonica: Genus VII J, Stra- 

danum. 

I. Genus: Stradanum. Scriptura capitalis pura, du£Kbus fuperfluis ac 

prominenribus onufta. , 
1L Species , cx ductuum fuperfluorum diuerfitate exiftentes: 

j. Stradana prima. Du&ibus borizontalibus onufta. I. I.). 8. 1.). 

Exemplum 7, io, 11, 12. 
l. Stradana fecunda. Duclibus perpcndicularibus onufta. 1. 1.)» 8. 1 .). 

Exemplum 2. 

$. 141. 

Regni artif. Series 11, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio III, Scriptura Anglo-Saxonica: Genus IX, Tri- 

ftanium. 

L Genus: Triftanium. Scriptura capitalis pura, cumatis duclibus in- 
fignis. 

II. Species: 

1. Triftauia prima, Literis quibufdam vno du£hi formaris, & intrin* 
fecus curuatis. 1. 1.). 9. 2.). Exemptum 1 . & 2. 

2. Triftania fecunda. Apicibus bafibufque refcclis, cum literis qui- 
bufdam intus gibbofis. I. I ). 0. 4.). Exemplum 2. (*) 

(*) In Hoc exemplo fculpxor gibbum litenrum interiorem parum ex« 
preujt. 

|. Trifiania tertis. Apicibus bafibufquc ad rnodum femicircelli xe- 
feflis. 1, 1.). 0. 7.). Exemplum 1. 

P 2 $. 14». 



, 1 



ntf DIPLOM. THEOR/ S. I. DB GftAPHTCA/ ) 

Regni artif. Series II, Scriptura Rontano-Barbard: 
Pdrtitio III, Scriptura /inglo-Saxonica: Genus X* Biaeum. 

I. Genus: Biatum. Scriptura cnpitjlis pura, eaque coartlata. ' 

II. Species, relccVionis modo , vci ducluum jdiuerfitate diftinclae:. 

1. Jiiacn pritna. Apicibus bafibuique ex ipfo lirerarum corpore naf* 
ceiitibu*. I. I.). io. 5.). Exemplum 4,5,7,9. 

2. Biata fecunda. DucUbus promincntibus & fuperfiuis onufta , cum 

V fimih twY. I. I.). 10. 6.;. Excmplum 2. / 

... - 

• ' . • . . • . . • « 

, 1 \ 

Regniartif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partriio II I, Scriptura Anglo - Saxonica : Genus XI, Patinmm. 

I. Genus: Patinium. Scriptura capitalis, mixta literis vncialibus. 

II. Species: 

•1. Patinia prima. Mixta pluribus literis vnciaiibus. I. II.). i*. 4.). 
Exemplum 1 . & 6. 

2. Patiuia fecuuda. Mixta pluribus literis vncialibus, cum literis qui- 
bufdam in caudas admodum longas defincntibus. I. II.) 1.6.). Exem- 
plum 2. 

3. Patinia itrtia. MiXta M vnctali, ad modum t3 Y formato. I. II.).. 
1. 8.). 

144. 

Regni artif. Series 77, Scriptura Romano- Barbara: 
Partitio III, Scriptura An%lo-Saxonica: Genus XII, Mo- 

relhum. 

L Genus : MorelUum. Scriptura capitalis, mixta literis minufculis folita- 

riis, prjefcrtim b t m, n> t,u. 
II. Species-: 

1. Morellia fritna. Mixta r minufculo , vel ad minufculam formam 
proxime accedenti, apicibus bafibulque parum refecTis. I. IL). 2. 2). 
Exemplum 2. & 4. 

*. Morellia fccumla. DuOihus fuperfluis , horizontalibus inprimis o- 
nufta, I. II.). 2. 4.), Exemplum 1, 5, 7, 8. 

3. Afo- 



Digitized by Google 



C. V. LINN. 6RAPR R. T A. SCftlPTY AU&j. SAX. i i 7 ' 

' Mordlia tcrtia. Du<3ibt» tnterruptis. I. II.). i.tf.y Exempfum'}. 
4. M.rellia quart/t. Apicibus bafibufque plurimis fimplicitcr refeflis, 
paucis trifidis. I. II.). 2. 7.). 

* 'f , 
14C. *.. \* ; f 

/fcgn/ flr^//. 5rr/>/ //, Scriptura Romano- Barbara: 
Partitio ///, Scriptura Anglo - &*oiif t* : Cr> /ifc* A7// t tfof- 

tomannium. 

I. Genus: Hottomannium. Scriptura capiralis, niixw literis curfiuis. 

II. Species. ■ ' \ 

1,»-' $• «4*. . ."' • -i " v 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio ///, Scriptura An^lo-Saxonica-: \ Gems XIV> /o-J 

bertinum. 

- i 

I. Genus: hbertinum. Scriptura C3pijali3,.mixt3 literis graecis&Jatinis.' 
. apecies: 

1. hberlina primd. Lingua latina, Iiteris graecis& latinis.I.tL)<5.*6.). 

§. 147. .. • 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara\ , t 
PariitioIU.ScripturaAnglo-Saxonica: GenusXV, Olearium. 

]. Genus: Olearium. Scriprura capitnlis mixta & courclata fimul. 

II. Species , pro mixtarum liccrarum ratione diuerlae : 

1. 0/*»r/* />r/»w. Mixta literis cxtraprdinariis. I. II.). 2.)« Exem-' 
plum j. 

148. 

Ar^«/ <irf//. «SSfriV^ //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partttio /JI) Scriptura Anglo r Saxouica: Genus XVJ t 

Luckium. 

). Genus : Lutkium. Scriptura capitalis , irregulari litcrarum fira con- 
fpicua. 

H. Species, mde ducendse , prout lirchie vel cbhrrt morem inclinntae 1 
funt, vel conuerfae, iacentcs, inucrfac, ittffq fupra vel infra HneW 
pofitae. . j 

P ) J. Luikia 



, f * , PIPLQM. TH?OR. S, L D£ GR APHfCA. . , 

i, Luckia prima. , Literis quibufdam inucrfis. I. II ). 4, i.). Exemplum 
6. & 7. . 

j. Luckia fecunda. Liteiis finiftrorfum conuerfis. 1. 11.).+. 2.) Exem- 
p!um 1, 2, ). 

j. Luckia tertia. Literis parrim conuerfis, partim inuerfis. I, II.). 4. 
. 1 1 .). E^emplura .2 . (*_) , 
(*) Excninlum boc poteft eriam ad genusnoftriitn XIX. referri. 
4. 1 Lackia quarta. Literh contra morem inclinatis. I. II.) *. 1.). 



§• '49* 

Regni artif. Serjes II, Scriptura Romano - Barbara : 
Partitio 111 \ Scriptura Anglo-Saxonica : Genus XVI I, Aiau- 
r - rocenium. 

Ir Genuss Alaurocenivm. Scripcura capitalis ioaequalis, hoc eft, literia 

altioribus & humilioribus mixta. 4 
II. Species: t 
" 1. Maurounia prima. Literis quadratis, parum refeclis. I. II.). c.4«)« 
2. Ifaurocenia fccunda. Literis quadratts, ruftice refeclis, I. II.). 5. 
j.). Exemplum^. 

fogni *r/i/. •Slpriw II t Scriptura Romano^Barbara: 
Partitio III, Scriptura Anglo - Saxonicd : Genus XVIIl^ 

Hoffmannium. 

I. Genus : Hoffmannium. Scriptura capitaiis, literarum figura inufitata infignis. 
IL Species: 

1. Hoffmannia prima. Literis quadratis, apicibus bafibufque non re- 

feclis. I. II.). 5. 2.). Exemplum 2. & 3. 
x. Hoffmannia fecunda. Mixta literis, quas in Anglia pro Saxonicis 

vendttant. I. II.). 7. j.). 
j. Hoffmannia tertia. Mixca Kteris abfurdis. I. II.). 7. 4). 

$. iji. 

Regniartif. Series II, Scriptura Romano - Barbara: 
Partitio III, Script. Anglo-Saxonica: GenusXlX, Goltzium* 

\ Gcnus : Coitziunu . Scriptura capitalis, inufitato fcribendi modo ( v. gr. 
a dextra finiftrorium, item verfibus aut litcris tranfpofitis) confpicua. 

II. Species: 



Digitized by Google 



C. V. tf!NPI.'tiKAPi£ *. A. SCRIP^T. ■ MEROtlNG. u> 

II. Spccies; 

1. 'Goltzia prima, Siniftrorfum fcripta. T. II.). 4. 1.}. Exemplum 8. & 9. 

2. Goltzia fecunda. Sinifrrorftm fcripta, literis plerifque muttlis. I. 
H.).4.*.j. ■ ■ 

j. Goitzia tertia. Siniftrorfum fcripta, liceris quibufdam inuerfis. I. 
II.). 5, 2.). : Exemplum 1. 

4. Goltzia quarta. Verfibus feu lineis tranfpofitis, ita, vt a fecUndo 
verfu incipiendum fic, fic hinc demum ad fecundum cecerofque ve^ 

*' - nicndum. I. II.). 1 "4. 3.)» 1 

5. ' Goltzia quinta. Verfibus eodem modo, quo praecedens, tranf- 
pofitis, fed verfu fecundo, a quo incipiendum eft, literas finiflror- 
fum conuerfas habente. I. \t), 4. 4.). 

6. Goltzia fexta. Literis tfaorum priorum verfuum tranfpofiris, ita, 
.tu^t^vt a prima Jitenr fecundt verfiis ad primom ;rjrimi atcendendunr, & 

hinc ad fecundam literam fecundi verfus defcendendum fit, cet. I. 
II.). 4. 5.). 

7. Goltzia feptima. Litcris tranfpofms & inuerfis. I.U.)*4. 1.). rtxem- 
plura-io. 

v7.v . - - 

^ ^^^^^ 

/ . ■ - • ■ - - ' ^ ' • • • ' • • • .... ( . ^ 1 

- : i- ' . $• ' uvV -.f ' ' ,;; .1 

Regni artif. Series II X Scriptura Romdno-Barbarat 
Partitio IfS Scriptura Aterouingica: Genus /, Seguiniumi 

t, Genus: Seguinium, Scriptura capicalis pura, apicibus bafibufque non 

p .^r^t,i .,; .• .■ .-, . , , • ,i. 

II. Species, a ducruum diuerfitate arceflendae : . ,--.•'• 
1. Sigubtia prima* Dttaibu* paullo craffioribuf & rttAicis.1. I.). 1. 7.). 

EjterapJmn . .,.:■-<■•< .O;,, ..■„•■-. 

- f - ♦ ' • • 

Regniartif* SerierlJ* Scriptunt Roman^jfarbara: 
f^tifyjr, fcriftw*M^ 

kiGeivaseEvctytijum. Srriptura capitalis pura , ' eaque ^TufUca. > 
11. Specics, rufticicaris f. deformicaris gradibui diibmjucndae. 

• - • • - ■ ... ■ i ; • ■* * . .i 



■ 



Rtgni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbarax 
JPartitio IV t ScripturaAIerouingica: GenuslII, Oudaanim. 

I. Genus: Oudaanium. Scriptura capitalis pura, apidbus bafibufque cur- 
* ue refedis. , 

II. Species, ex diucrfit te refccKonis curuae cxiftcntes: 

i . Oudaania prima. Apicibus bafibufque in margaritas definentibus, 

1. L}» 3- 30- Exemplum 6. 
i. Oudaania fecunda. Apicibus bafibufqae. in margarittt definentibus, 

cuo» quibufuam extrjordinariis & barbaris adeo litcris. I. I.). }.-$.). 

Exemplum i. 

Jtegni artif. Series 77, Scriptura Romano - Barbdra : 
Partitio IV, Scriptura Aterouingica: Qtnus IV, Pedrufium. 

t. Genus: Pcdrvjium., . Scriptura capitalis puxa , iwclinata. 

II. Species, ex inclinationis diuerfitate exiftentes. . :i 

Regniartif. SeriesII, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio IV, Scriptura Aferouingica: GeriusJ^, Hottingeriam. 

I. Genus: Hottingerium. Scriptura capitalis pura , elegans, apicibus ba- 

f^ttlque $guiariter refctlis. - \. x \ n • 

If^ Species, exeleganriae gradibus diuerns oriundae: . r t 

1. Hottingeria prima. Scriptura ordinaria, alta 6c pfoportionata. I^ 
I.). $. i ). Exempfum io. 

2. Hottingeria fecunda. Literis oonnultis quadraris. I. h).'f. 6.). 

Exemplum 4 .&5. (*)•' ' ' ■ : lI 

■ ' • 1 '( ***** exemptom poteft etitm t4 «wm mvftrow XVI. refcrri. 

3. Hnttingeria tertia. Litera E tranfuerfis fupcriori & iofef iori pri- 
uata. 1. 1.). 5. 7.). Exemplum 2. 

§.157. 

Regniwtif. Series 77, ScripturdRomano-Barbara: 
fartitio IVy Scriptura Aferouingica : Genus VI^Begetiumi 

J. Geous: Begerium. Scriprara capitalis pura, ordinaria, apicibus balibus-f 

que ex ipib iitetarum corpore nafcenribus. 
li. Species, e refe&ioois pottffimujn ditcrficate exiftcntes. 



■ Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. . R. A. SCRIPT. MEROVINO. r*f 

$. 158. 

Regni artif. Stries 11, Scriptura Romano- Barbara : 
Partitio IV, Scriptura Aferouingica : Genus VI 7, Bizotinunt. 

I. Gemis: Bizotinum. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque an- 

gUlofis. 

II. Species, ex angulorum diuerfitate oriundae: 

1. Dizotina prima. Apicibus bafibufque ui triangula defincntibus. L 
L). 7. 6.;. Exemplum 2. 

•'i- ' • . 

$• *59' 

Regniartif. Series II, Scriptura Romano- Barbara: 
PartitioIV, ScripturaAierouingxca: GenusVIU, Norifiam. 

I. Genus: Norifium, Scriprura capitalis pura, dudibus fuperfluis ac prO- 

minentibus onufta. , 
IL Species, ex ductuum fuperfluorum diuerfitate ducendae. 

$.160. 

1 Regni artif. Series II, Scriptura Romano- Barbara : 
Partitio IV, Scriptura Aierouingica: GenuslX, Afolinetinum. 

L Genus: Molinetinum. Scriptura capiralis pura, curuatis duftibus. 

H. Species: 

1. Molinetina prima. Apicibus bafibufque ad modum femicirceltt 
refetlis. I. I.;. o. 6.). Exemplum *. & j. 

i6"i. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbarax 
Partttiti IV, ScripturaAferouingica :GenusX, Afeiiobarbium. 

I. Genus : Mediobarbium. Scriptura capitalis pura , literis coarclatis. 
IL Species, refecYionis modo , vel dufluum diuerfitate dirtin£ae : 

1. Mediobarbia priina. Apicibus bafibufque non refirclis. 1.1.) 10. 1.). 
a. Mediobarbia fecunda. Apicibus bafibufque oblique refeclis. L L). 
10. 3.). • 

j. Mediobarbia tertia. Apicibus bafibufque partim non refe&is, par- 
tim in cufpides caudafque curuas , ac bifidas interdum , definenti- 
bus. I. L). 10. 7.). Exemplum 2. 

Q §. itfa. 



na DIPLOM. THEOR. S. T. DE GRAPHICA. 

Regni artif. Series II, Scriptura Ronuino- Barbara: 
Partitio IV, Scriptura AJerouingica: Genus XI, Bandurium. 

I, Genus: Bandurium. Scriptura capitaiis , mixta literis vnciaiibus. 

II. Species: 

j . Bandnria prima. Mixta D vnciali. I. II.). 1.3). Exemplum 4, 

2. Banduria fecunda. Mixta pluribus Hteris vncialibus. I. II ). i. 4«)« 
Exemplum 4. & 5. 

3. Banduria tertia. Mixta pluribas literis vncialibus, apicibus bafi- 
bufque nonnullarum literarum in cufpides caudafque cochleatas aut 
crifpatas definentibus. I. II). 1. 6.). Exemplum u 

4. Banduria quarta. Mixta lireris vncijlibus, angulofis, quadraris 
aliifque extraordioariis. I. II.). 1. 11.) Exemplum 1, & 2. 

. . * ,<5 *' • . . . ■ K M 

Regni artif. Series II, Scriptura Rontano- Barbara: 
Partitio IV, Scriptura Merouingica: Genus XII, Foun- 

bainium. 

Is fGenus: Fountainium. £criptura capitalia 1 mixta Uteris minufculis folu 
tariis , inprinus b> m, n, t,u. Jt » 

II. Species: 

1. Fountahia prima. Mixta r minufcuto feu ad minufculam formam 
proxime accedenti. apicibus bafibufque ad femicircclli modum rc- 
feclis. I. II.). 2. 2.). Exemplum 1. 

2. Fountuinia fccmula. Mixra m & n minufculis , apicibus bafibufque 
rcfeQis I.tf.).' 1. 3.). Exemplum 9. ' • . 

^3. Fountainiatcrtia. . Mixn b minufculo> apicibus bafibufqoe, ref©.' 
clis. I. II.). a, ).). Exemplum 10. 

r / ' §• i<*4« 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: - 
Partitio IV, Scriptura sfferouinyca: Genus XIII , XVar- 

burtonium. 

I Genus: Warburtottium. Scriptura capitalis, mixta Hteris curfiuis. 
II. Species. 

- f 16$. 



Digitized by Google 



C V.XlNNf. XSRAPa R. A, SCRIPT. MEROVING. Hi t 

§. \6$. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
PartitioIV, ScripturaAferouingica : Genus XIV, Alellenium. 

I.. Genus:. Mrflenium. Scripturacapiralis, mixta litcris graecis &Jatinis. 
II» Species : * • ' 

- i. Meilenia prlm*\ Linsrua Jatiua, liceris latinis & graecis. 1,11.). 6. 

4.). Exemplum 1—6. 

. ' " " , . . : 

§. 166. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbard: \ 
Partitio IV, Scriptura MerouingicaxGenus XV, Calmetinum. 

I. Genus-. Caltnetmum. Scriptura capitalis, mlxta & coarclata fimuL 

II. Species, prx> mixtarum iiterarum ratione diuerfae: 

• j. Calmethta pri/na. Mixta licerts cubantibus. I. II,). 9. 1.), Exem- 
plum<5. 

a. Calmetina fecunda. Mixta literis, vel forma, vel firu irregulari- 

bus. I. II.). 8. ? ). Exemplum i. 
3, Caimetina tertia. Mixta literis graecis, &minufcul« ac curfiuisla- 

rinis. I. II.). 8* 40» Exemplum 2. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano Barbara: 
Partitio IV, Scriptura /HeYou\ng\ca\ GenusXVl, Hantba- 

lerium. 

I. Genus: Hantbalerium. Scriptura cspitalis, irregulari literarum fica 

confpicua, 

II. Species, inde ducendae, prout literae vel contra morem inclinatae 

funr, vel conuerfae , iaccntes, inuerfae, itcm fupra vel infra lineata 
pofitae : 

1, Hunihaleria prima. Literis quibufdam inuerfis. I. II.). 4. 7.), Exem- 

plum 1 ; item L 11.). 4. »°.). Exemplum 1 1. 
*. Hanrhaleriafecunda. Literis quibufdam iacentibus. I. II). 4. 10.). 

Exemplum 1, tt» 10, 1 2, 1 3 ; item I. II.). 7. ?.)• Exemplum 2. & 3. 
3, Hantbateria tertia. Literis quibufdam dextrorfum conuctfis.l. II.). 

4. io.). Exemplum 2 ; kem I.H.). 7. 5.). Exemplum 4. 

Q 2 4. Han- 



1*4 DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHICA. 

4. Hantbateria qnarta. Ltteris qaibufdam partim inuerCs, partim ia- 
centibus. I. U.). 4. 1 o.). Exemplum 7. & g. 

$. i<J8. 

Regni artif. Seriesll t Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio IV, Scriptura Aierouingica: Genus XVII, Locb- 

nenutn. 

I. Geous: locbnerium. Scriptura capitalis inaequalis, hoc eft, literis al- 

tioribus & bumilioribus mixta. 

II. Species. 

$. 169. 

Regni artif. Series 1U Scriptura Romano-Barbara: 
PartitiolV, Scriptura Aferouingica: Genus XVIIUVaiU 

lantium. 

I, Getius: VaiUanthtm, Scriprura capitalis, literarum figura inufitata in« 

II. Species: 

j. Vaillantia prima. Mixta literis, quse in Gallia pro Saxonicis ha- 

beri folent. I. IL). 7. 1.). Exempium 1, 2, 3. 
2. Vaillantia fecunda, Mixra literis barbaris & abfurdis. I. II.). 7. $.), 

Exeraplum 1,5,6. 

$. 170. s 

Regni artif. Series ll y Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio IV, Scriptura Merouingica : Genus XlX t Swin- 

tonium. 

L Genus : Stointonium. Scriptura capiealis, inufitato fcribendi modo (vw 
gr. a dextra finiftrorfum, item verfibus aut literis tranfpofitis) confpicua. 
II. Species: 

1. Sbintonia prima. s Siniftrorfum , ac fimul in orbem lcripta. I. Il.> 
4. t.). Excmplum 4. 

2. Stoinfnia fecnnda, Partim finiftrorfum, partim dextrorfum,vtrim- 
que vero fimul in orbem fcripta. I. II.). 4. 7). Exemplum 2. 

3. Sleintonia tertia. Siniftrorfiim , ac fimul in orbem fcripta, mixta 
Uteris iaccntibus. I. II.). 4. 1 1). Exemplum 1. 

$. 171. 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. R. A. SCRIPT. CAROLING. 1*5 



$. 171. 

ityfri 4r/i/. Seties II, Scriptura Romano-Barbara: 
Pdrtitio V, Scriptura Carolingica : Genus I, Le Blancium. 

L Genus: /.* Biamium. Scripcura capitalis pura, apicibus bafibufqiie 

110 n reieQis. 
II» Species, a du&uum diuerfitate arceflendae. 

$. 172. 

Regniartif Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica: Genus II, Saeiendrium. 

1. Genus : Stteltndrium. Scriptura capkalis pura, eaque ruftica. 
IL Specics, rulbcicatis f. deforroitads gradibus Jiftinguendae. 

§. 17?. 

Reghi artif. Series II, Scriptura Romano- Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica: Genus UI,AdenHrierium, 

I. Genus: Menetrierium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque 

curue refedis. 

II. Species , ex diuerfitate refeclionis curuae exiftentes : 

1 . Menetrieria prima. Apicibus bafibufque in margaritas definentibus. 
L I.). ?. }.)• Exemplum 7. (*). 
(*) Lxemplumhoc ab auftoribus noui operis diplomarld ad hoc fcripturae 
capitalis purae genirs rcferrur ; fed quoniam £ vnciale haber, meliori 
turead genus noftrum XI, de quo infra ($ 1 8 «.) dicetur, referri poreft. 
a. Menhrieria fetunda. Apicibus bafibufque in margaritas definenti- 
bus, cum quibufdam cxtraordinariis & barbaris adeo literis. L L). 
j. 5.). Exemplum 3 — ?. (*). 
(*) Exempla haec poftimt etlim ad genus XVII. referrf. 
3. Menitrieria tertia. Bafibus in oflicuta definemibus. I.I.). J.tf.).(*)' 
(*) Exemylum hoc erum generi XVII. adfcribi poteft. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano - Barbarat 
Partitio V, Scriptura Caroiingica : Gemis IV, Bouteroueum. 

I. Genus: Boutcroueum. Scriptura capitalis pura, mclinata. . 

Q $ II. Spe- 



Digitized by Google 



it* DrPLOM. THEOR. S. I; DE CRAPHICA. . ) 

II. Species, ex inclinarionis diuerfirate exiftentest 

i. Boutcrouca prim.i, Literis dexrrorfum, & ex parte ttiam finiflror- 
ium iocliaaris. 1. 1.). 4. 4.). Exeroplum 1 — 3. 

x $ 1 7f - 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica : Genus V, Vrftnium. 

I. Genus: Vrfinium. Scriptura capirauTpura , elegans, apicibus bafibus- 

que regulariter refe&is. 

II. Species, ex elegantiae gradibus diueHis oriundae : 

1. Vrjmia prima, Uterb quibufdam quadratis. I, I.). S- Bxera- 
plum 6 — 8. • • * 

$.176. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano- Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica: Genus VI, Liebium. 

L_Genus: Liebium. Scripcura capitalis pura, ordinaria, apicibus bafi- 

bufque ex ipfo literarum corpore nafcentibus. 
H. Spccies , e refecVionis potiflimum diuerfitatc cxiftentes : 

1. LUbia prima, Apicibus bafibufque parum extcnfis, velmagis hlnc, 

quam illinc cufpidatis, & ad formam trianguli refcclis. I. L). 6. i.J, 

Exemplum x. 

- a. Ucbia fecunda, Literis magis minufue quadratis , & apicibus ba- 
libufque fere ad modum femicircelli , f atcuatim refeclis. I, L). 6. 
3.). Exemplum $ — 7. 
5. Liebia tcrtia. Scriptura quadrata, apkibus baiibusque plerumque 
cufpidatis. I. t). 6. (o.). Exempluni 9. 

4. Liebia quarta. Duclibus craflis , cruribus interruptis. 1. 1.). 6. 1 1 .). 
Exemplum 1. 

5. J,iebia quittta. Apicibus bafibufque partim reicctis, partim exipfo 
Kcerarum corpone nafcenribus. 1. 1.). 6. 12.). 

$. 177* 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V, Scriptura Caroiingica : Genus VII, Lehmaimium. 

• l Genus: bthmamium, Scriptura capitalb pura, apicibus 'bafibufque 
angujofis* 

II. Spc- 



Digitized by-Google 



C. V. LTNN. GRAW* fc. A. SCRIFt ; CMOUNG. 117 

< N * * • •* * 

H. Species, ex angulorum diueriitate oriundae: 

1. Lebmannia prima. Tranfuerfi* fic cruribus triangularibus , ailt pae- 

ne triangularibus. I. I.). 7. 4»)- Exemplum 6. & 7. 
\ r Ubmannia fecaadal Apicibus bafibulque plerumque triangula, 
aut angulos infertos habentibus. 1. 1 ). 7. 5.). Exemphim 2,4 — 6'. 
' 1. Lebmanhia tertia. Apicibus bniibufque .in triangula definentibus. 
1,1.). 7. 6\) Exeniplum 6 — 12. 



,•1 • « 



$. 178. 

/?«>»/ ar*//. SWw //, Scriptura Romano-Barbara: 
PartUio Vi Scriptura Carolingica: Genus VI II, Rincbum, 

I. Genus: Rinckium. Sciiptura capitalis pura, dudibus fuperfluis ac 

prominentibus onufta. 

II. Species, ,ex duduum fuperfluorum diuerfitate ducendae : 

1. Rinckia prima. Dutfibus horizontalibus onufta. 1* L). 8. 1.). Exenv 
plum 5, 6, 9. 

. §* 179* \ 

^ Regni arttf. Series J7, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V,'Scriptura Caroiingica: Cenus IX, Koelerium. 

I. Genus : Koelerium, Soiotura capitalis pura, curuatis dudibus infignis» 

II. Species : 

1. Koeleria prbna. Mixta ex literis ercflis & curuatis. I. I.). 9. 3.), 
Exeinplum i,7, 8. Exemplum ■■. poteft etiam ad genusX. referri. ' 

2. Koeleria fccunJa. Apicibu* b.ifibulque refeclis, cum literis quibus- 
dam intus gibbofis. I. 1.). 9. 4.). Lxemplum 3. & 4. Exemplum 
pofterius ad genus X. meliori iure refertur. . 

*•■ k j ( m sA''- ..; r ■ 1 i' • 

'.■ ■ -Kt ■ -'*_.•'•■ 

$. IflO. 

Regni artif. Series II r Scriptura Romano- Barbara : 
Partitio V, Scriptura Carolingica: Genus X, Froelicbium. 

^Genus; Ffo^ttbium, • Scriptura capitalb pura, literis Coaraatis con- 
fpicua, % j 

II. Spectes", refecTioniS modd ,' vel du&uum diuerficate di/rindac ; 
1. Froclirbia prima. Apicibus hafibulque ex ipfo literarum corpore 
nlfcentibus. I.I.). 10. $.), Exemplum d 4 . & 3. 

« : •» i. Fr*#- 



1 . ■ ■ ... • .i 

, , . ( '.■ ■ . ; ' i__ •! • • « - v 1 » »• . «• ■ '• _ il< 1 J 



1 18 DIPLOM. THEOR. S. L DE GRAPHICA 

2. Froelicbia fecunda. Duaibas plerumque curoatis. I. L). 10. 7.). 
Exemplurn 1. 

$.181. 

Regni artific. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica: CenusXl, Negelinum. 

L Genus: Negctinum. Scriprura capitalis, mixta literis vncialibus. 
, II. Species: 

1. Negclina prima. Mixta pluribus litcris vncialibuv, L II.). 1. 4.). 
Exemplum 6. & 7. 
. 2. Ncgclina fccunda. Mlxta pluribus Hteris vncialibus , apicibus ba- 
fibufque partim regularirer, partim curue refeais. I. II.). 1. 9.); 
Exemplum 2. £3. 

* }. Ncgclina tertia. Mixta pluribus Iiteris vncialibus, & inprimis M 

vnciali fingularis formae confpicua. I. IL). 1. 1 1.). Exemplum 1. 

.- . * ... 1 1 

■ 

$. 182. 

Regni artif. Series 1 1 , Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica : Genus XII, Dever- 

deckium. 

1. Genus: Deverdeckium. Scriptura capitalis, mlxta literis minufculis 
folitariis. 
< VL Spedesr 

1. Deverdeckia prima. Minufculo r confpicua.I. IL). 2.2.). firempl. f. 

2. Devcrdcckia fecunda. Apicibus bafibufque nunc parum refeclis, 
nunc in angulos definentibus. I. II.). 2. 4.). Exemplum 1 & 6. 

j. Dcverdeckia tertia. Apicibus bafibufque partim regulariter, par- 
rim oblique refeais. L IL> 2. $.). Exemplum 3. & 

$• 18}. / 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano • Barbara 
Partitio V,Scriptura Carolingica: GenusXIII, Venuiinuml 

I. Genus: Venutinum. Scriptura capitalis, mixta Uteris curfiuis. 

II. Spedes: 

1. Vtmtinaprima. Mixta liceris curiiuis & minutis fimuLI.IL). j. 3.). 

f. «84. 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. R. A, SCRIPT. CAROLING. tx 9 

v 

§• 184. 

Regni artif. Series II \ Scriptura Romano-Barbara: 
PartitioV, Scriptura Carolingica: Genus XIV, Scbutzium. 

I. Genus : Scbutzium. Scripcura cipitaits mixta literis graecis 6c lacinis. 

II. Species. 

Reoni artif. Series 77, Scriptura Romano- Barbara : 
Partitto V, Scriptura Carolingica: GenusXV y Madaium. 

I. Genus : Madaium. Scripcura capicalis mixca 4t coarQata fimuL 

II. Species, pro mixtorum licerarum racione diuerfae: 

i. Madaia prima. Mixca liceris cubancibus. I. II.). S. i.). Exemplum 
7 — 0. 

(*) Excmplum 7. poteft etiam *d genus XIX. referri. 
t. Madaia fecunda. Mixta liceris barbaris. I. II.). 8. 2 ). Exemplum 2. 

3. Madaia tertia. Mixca litcris, vel forma, vel fitu irregularibus. 
Exemplum 2—4. 

4. Madaia quarta. Mixca literis vncialibus. I. IL). 9. 1.) Exemplum 
2. & 9. 

§. i$tf. 

Regni ariif. Series II, Scriptura Romano - Barbara : 
Partitio V* Scriptura Carolingica: Genus XVI, Buonar- 

ruotinum. 

I. Genus : Euonarroutinum. Scripcura capitalis, irregutari licerarum fitu 
. confpicua. 

1L Specics, inde ducendae, prout literae vel contra morem inclinatae 
funt, vel conuerfae, iacentes, inuerfae, item fupra vel infra lineam 
pofitae. 

i. Buonarroutina prima. Mixta liceris partim extra lincam pofitis, 
partim indinatis. I. IL). 5* 1>\ 

§. 187» 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitto V, ScripturaCarolingica: GenusXVl 7, Mazzoknium. 

], Genus: Mnzzolcnium. Scriptura capicalis inaequalis, hoc eft, literis 
alcioribus & humilioribus mixta. 

R IL Species: 



iio DIPLOM. THEOR. S. 1. DE GRAPHICA. > 

II. Species; 

i. Mazzoknid prima. Literis fimul coarclati*, inclinatis, inuerfis&c. 
confpicu3. I. II.). 5. $.). Exemplum i — 3. 

$. 188. 

Regni artif. Strits 1 1 , Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio V, Scriptura Carolingica : Gfnus XVIII, Doe- 

derlinium. 

I. Genus: Loedolinium. Scriptura capitalis, literarum figura imifitata 

infignis. 

II. Specics: 

1. Doedcrlinia pritna. Mixta literis, quae pro bnrbaris & abfurdis in 
Galiia haberi folcnc I. II.). 7. $\). Exemplura 7 — 10. 

$• 139. 

Rfgni artif. Strifs 11, Scriptura Romano - Barbara : 
Partitio V, Scriptura Carolingica: Gtnus XIX, Praunium. 

I. Genus: Praunium. Scriptura capitalis, iuufitato fcribendi modo (v. gr. 

a dextra finiftrorfum, itcrrr verfibus aut literis tranipofitis) confpicua. 
IL Species : 

1. Praunia prima. Scripta Gniftrorfum, literis fimul coardtaris & in- 

aequalibus. I. II.). 4. 1.). Excmplum 5. 
a. Praunia fecutuia. Scrintura, cuius verfus vnus dextrorfiim, alter 

finilVrorfum ac literis fimul inuerfis, exaratus eft. I. II.). 4. 8«). 



, . , * J. 196. 

Regni artif. Strits 7/, Scriptura Romano - Barbara: 
Partitio VU Scriptura Capefingica : Gtnus 7, Kundmannium, 

I. Genus: KunHmannium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque 

non refeclis. v 

II. Specics, a duduum diuerfirate arceflendae. 



Digitized by Google 



C. V» UNK/ GRAPif. R- A. SCRIPT. CAPETING. 131 

s 

* I 

Regni artif. Series TT, Scriptura Romano-Barbara: 
PartitioVl, Scriptura Capetingica: Genus //, Afujfellium. 

I. Genus: Muffelhum. Scripcura capitalis pura, cique ruftica. 
ir. Species, rufticitatis f. deformitatis gradibus diftingucndae. 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio VI, Scriptura Capetingica : GenusW, Afazzucbellium. 

I. Genus: Maz^ucbeUium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque 
. . curue refoftis. 

II. Species, ex diuerfitate refeclionis curuae exiftentes. 

§. »95- 

Jtaw drfr/ &n>/ TT,Scfiptura Romano- Barbara : 
Partitio VI, Scriptura Capetingicd: Genus lV t Stojcbium. 

I. Genus: Stofcbium. Scriptura capitalis pura, indinata. 

II. Species, ex inciiuationis diuerfitate oriundae. 

§• »94» 

Regniartif Series TT, Scriptura Romano- Barbara: . 
Partttio VI, Scriptura Capetingica: Genus V, Scblegelium. 

L Genus: SchlegcHuw. Sciiptura capitalis pura, caque elegans, apici- 

bus baftbufque regularitcr refeclis. 
}h Species, ex etegantiae gradibus diuerfis exiftcntes: 

j. Scblegclia prima. Scriptura Capetingico-Scotioa, admodum elo- 

grms, fed parum proporoonata. I.I.). 5. 2.). Exemplum 7. 
2. Schltgtlia fecunda. Literis quibufdam rudibus.1. 1.). >. 4.).Exen^- 
p!um 4. 

§. I9J. 

Regni artif. Series II, ScripturaRomano-Barbara: 
PMitioVU Scriptura Capetingica: Genus VI, Hauercampiunu 

l. Genus: Hauercampium. Scriptura capitalis pura, ordinaria, apicibus 
balibufque ex ipfo literarum corpore nafcentibus. 

R i II. Spe 



lj* DIPLOM. THEOR. S. I. DE GRAPHlCA. 

II. Species, e refe&ionis poriflimum diuerfitate exiflentes: 

1 . Hauercampia prima. Apicibus bafibufque param extenns, rcl mt- 
gishinc, quam illinc cufpidaris, & ad fonnam trianguli refecVs. 
I. I.). 6. i.). Exemplum j. 

2. Hauercampia fecunda. Apidbus bafibufque neque acutioribus, 
neque obtufioribus. I. I.). 6 2.). Exemplum 5. & 6. 

3. Huucrcampia tertia. Literis magis minulue quadratis, & apicibus 
bafibufque ad modum femicircelii refetlis. I. L). 6. 3.). Exemplum 8. 

§. .196. 

Regni artif. Serits //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio Vl % Scriptura Capetingica: Genus VII, Hirfcbium. 

L Genus: Hirfcbium. Scriptura capitalis pura, apicibus bafibufque an- 
gulofis., 

II. Species, ex angulorum dtuerfitate oriundae: 

j. Hirfcbia prima. Quadrata, angulis introrfum verfis. L L). 7. i^. 
Excmplum $. 

a. Hirfcbia fccund*. Apicibus bafibufque lirerarum quarumdam fofi. 

dis vel complanatis, ac fepararis etiam a reliqua literarum figura. f. 

L). 7. 2.). Exemplum 3 — 6. 
3. Hirfcbia tertia. Apicibus bafibdque triangularibus aut fere trian- 

gularibus. LL). 7. 4.). Exemplum 8 — ia. 

$• 197. 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partttio VI, Scriptura Capetingica: Genus Vlll % Obermayrium. 

1. Genus: Otermayrium. Scriprura cipinlis pura, duaibus fupcrfluis ac 

promiitentibus onufta. x 
H. Sbecies, ex ducluum fuperfluorum diuerfitate ducendae. 

§. 198. 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio Vl y Scriptura Capetingica: Genus IX, Harzbeimium. 

L Genus : Harzbeimium, Scriptura caphaiis pura , curuaris dodibus in- 

IL Spe- 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. R. A. SCRIPT. CAPETING. 133 
II. Species: 

] . Harzbehnia prima. Liceris quibufdam intus caruacis , & ?no cala- 
mi duftu exaracis. L L). o. 2.). Exeroplum 3. & 4« 

$. '99. 

Regniartif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
Partttio VI, Scriptura Capetingka : Genus X, Agofiinum. 

I. Genus: Agoftimm. Scriprara capicalis pnra, liceris coardacis con- 

fpicua. * 

II. Species, refecKonis modo, vel du&uum diuerfirate diftinQae: 

1. Agoftina prima. Liceris pluribus curuatis. I. I.). 10. 7.). Exem- 
plum 4. 

§. 200. 

. Regni artif. Seriej II, Scriptura Romano- Barbara : 
Partitio VI,ScripturaCapetingica: Genus XI, Licetirtum* 

J. Genus : Ucetinum. Scriprara capicalis , mixca liceris vncialibus. 
II. Species: / 

j. LUetina prima. Mixca phiribus liceris vncialibus, inquibus Mvn« 
ciale figura fingulari eft. I.IL). 1. 12.). Exemplum 3. 

§. 201. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
PartitioVI, Scriptura Capetingica: Genus XII, Gorlaeum. 

I. Genus: Gorlaeum. Scriptura capicalis,Diixca liceris minufculis folicariis. 

II. Species: 

1. Gorlaea prima. Mixca liceris vndalibus & minulculis. I.IL). 2. 5.). 
Exemplum 2. 

f. 202. 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano- Barbara: 
PartitioVl, Scriptura Capetingica: Genus XIII, Eber- 

mayrium. 

I. Genus: Ebermayrium. Scxipcura capicalis, mixca ticeris curfiuis. 

II. Species. # 

R 3 $. 203. 



i?4 DIPLOM. THEOR. S. U DE GRAPHICA. 

Regni artif. Series II Scriptura Romaifo- Barbara: 
PartitioVI, ScripturaCapetingica: Genus XIV, Gefnerium* 

I. Genus : Cefnerium. Scriptura capitalis , mixta litcris graecis & latinis. 

II. Species. 

§. 104. 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano-Barbara: 
Partitio VI, Scriptura Capetingica: Genus XV, Ficoronium. 

I. Genus: Ficoronium. Scriptura capitalts, mixta & coarclata fimul. 

II. Spccies, pro mixtarum literarutn. rarione diucrfae: 

1. Ficoronia prima. Mixta literis vncialibus. I. II.). 9. i.). Exemplum f. 
1. Ficoroniafecuada. Mixra literis minufculis. 1. II.). 9. 2,). Exemplum 
1. & 

§. ioy. 

Regni artif. Series //, Scriptura Romano- Barbard: 
Partitio VI,ScripturaCapetingica: GenusXVI,Marietteum. 

I. Gcnus: Marittteum. Swriprura capitalis, irregulari literarum fitu 

confyicua. 

II. Species, inde ducendae, prouc Hterae vel contra morem inclinarae 
, funt, vel conuerfae, iacentes, inuerfae, item fupra vel infra lineam 

poiitae : 

1. Mariettea prima. Litcris' omnibus finiftrorfum conucrfis, quam- 
quam ipfa fcriptura dextrorfum legenda eft. 1. 11.). 4. Ejtatnpl.4, 

§. 206. 

Regni artif. Series //, Scriptura Komano-Barbara: ; 
PartitioVU Scriptura Capetingica: GenusXVll, Lippertinum. 

I. Genus: Lippertinum. Scriptura capitalis inaequalis, hoc eft, literis 

altioribus & humilioribus mtxta. 

II. Species. 

§. i-07. 

Regni artrf. Series II, Scriptura Romano- Barbara : \ 
Partitio VI, Scriptura Capetingica : Genus XVII I, Cbrijlium. 

I. Genus: Chrijlium. Scriptura capitalis, litct arum figura inufitata infigntf. 

II. Species. 

f. 203. 



Digitized by Google 



C. V. LllW. GRAPH. R. A. SCRIPT. NEOGOTH. 125 

4 

§. 2 08* 

Regni artif. Series II, Scriptura Romano-Barbara: 
PartitioVl, Scriptura Capetingica: Genus XIX, Heynium. 

L Genus : Heynium. Scripcura capitnlis, inufitaro fci ibendi modo (v. gr. 

n dextrafiniflrorfum, item verfibus aut literis tranfpofuis) confpicua. 
1L Species: 

i, Heynia prima. Literis multis tranfpofitis atque inter fe confufis. 
I. II ), 4. i z.). Exemplum i — j. 



§. 109. 

» * 

Regni artif. Series ///, Scriptura Neogothica: 
Partitiones /, //, cet. parumdiuerfae: Genus /, Hoepingkium. 

1. Genus: Hoepingkium. Scriptura Neogothica capitalis, eaque inci- 
piens: hocelt, vbi literad neogothicae, ad reliquas relatae, vix 
feprimam vel oclaoam fcripturae corius partcm factunt. 

it Species: 

1. Hoepingkia prima. Scriptura ordinaria , eaque refefla. I. III.). (L). 
1. 1 .). item 5.). 

2. HoepingkJa fecunda. Apicibus bafibufque rorundatis. L HL). (L). 
1. 2.). 

*. Hoepingkia tertia. Apicibus bafibufque accliuibus & decliuibus. I. 
III.). (I.). 1. ?.). 

4. Hoepingkia quarta. Aptcibus bafibufque bifidis feu bifurcatis. I. 
III.). (I.). 1. 4.)- 

5. Hoepingkia quinta. Aptcibus bafibufque literarum neogothicarum 
C & E cufpidatis, reliquarum rotundatis. I. III.). (I.). i.tf.). 

tf. ilocpingkia fexta. Literis quadratis & prolongatis, cum quibufdam 
literis, quarom bafes &apicesdu£lu horizontali fuperfluo onuftifunc. 
I. III.). (I.). 1. 7.). 

7* Hoepingkia fcptima. Literis coarclaris corifpicua.i. III.). (L). 1 . 8.). 
• 8. Hoepingkia otlaua. Literis quibufdam extraordinario modo.(v.gr. 
finiftrorfum) fcripcis confpicua. I. III.). (!.). 1. 9.). 

9. Hoepingkia mna. Mixta lireris graecis. I. III.). (L). 1. 1«.). 

$. 210. 



1 1* DIPLOM. THEOR. S. L DE GRAPHtCA. 

$. 2 I O. 

Regni artif. Series III % Scriptura ATeogotbica: 
Partitiones I, //, cet.parumdiuerfae: Genus //, Tbulemarium. 

I. Genus ; ThuUmarium. Scriptura Neogothica capitalis, eaque crcfcens, 

h. e. cuius tertiam vel quartam partem literae neogothicae confti- 
tuunt. 1. III.). (I.). 2. 1.) — 4). 

II. Species: 

1. TbuUmaria prima. Scriptura ordinaria. 

2. Tbulemaria fecunda. Apicibus bafibufque ex ipfo literarum cor- 
pore nafcentibus. 

3. TbuUmaria tertia. Apicibus bafibufque lineola recla refeftis» cum 
literis quibufdam coarclatis. 

4. TbuUmaria quarta. Scriptura longa, coarclata, & mixta literis 
partim non refeclis, partim minufculis. 

• t 

§. 211. 

Regni artif. Series III % Scriptura Neogotbica: 
Partitiones /, //, cet.parum diuerfae: Genus III, Heineccium. 

L Genus : Hcineccium. Scriptura capitalis femi - gothica. I. III.). (I ). J . 

t.)— 6.). 
II. Species: 

1. Heineccia prima. Scriptura ordinaria. 

2. Hcineccia fccunda. Apicibus bafibufque laxis f didudis. 

3. Heinctcia tertia. Apicibus bafibufque vnci .ncis. 

4. Heineccia quarta. Apicibus bafibufque bifidis. 

5. Hcincccia quinta. Literis in quincuncem feu ad formam HteraeV 

( $ , e ) difpofitis. 

6. Heincccia fexta. Literis conuerfis confpicua. 

$. 212. 

Regni artif. Series III, .Scriptura Neogothica: 
Partitiones I, //, cet. parum diuerjae: GenusIV^ Lejferium. 

I. Genus : Uyferium. Scriptura Neogothica capitalis, dominans. I. III.). 
(L). 4, 1.) — 12.). 

II. Spe- 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH./R. A. SCRirT. NEOGOTH. tif 

II. Sp:c*es: 

i. Lcyfcria primeu Scriptura ordinaria. 

i. Leyferia fecunda. Apicibus bafibufque laxis feu didudis, & ex *ipf« 
1 terarum corpore naicenribus. . 

j. Leyferia tertia/ Apicibns bafibufque parum refecVu. 
4, Leyferia quarta, Duclibus vndulatis. 

5* Leyferia quinta. Ductibus vndularis, apicibus baiibufque bifidia. 

6. Leyferia fexta. Ductibus vndulatis fimulque hifpidis f. fetofis. 

7. heyferia feptima. Scriptura prolongata: cranfuerfis Uteraram haud 
raro fcparatis. ' 

8; Leyferia oclaua. Literis macUentis, ■» - 

0. Leyferia nona. Fulcris cruribufue ouatis C. curuatis. 

10. Leyferia decima. Literis parum dUtantibus, cum angulis quibns- 
dam prorumpentibus. 

ii. Leyferia vndecima. Scriptura negligentius exarata. 
l a. Leyjeria duodccima. Literis coarclatis. 

Regni artif. Series ///, Scriptura Afeoeotbica: 
Partitiones /, //, cet. parum diuerfae: Genus V> Huebtrium* 

I. Genus: Hueberium. Scriprura Neojpthica capitafis pura feu mere go- 

thtca. I. III.). (I ). $. i.) — i $.). 
IL Species: 

1. Hucberia prima. Scriptura ordinaria 

a. Hueberia fecunda. Apicibus bafibufque refectis, & Ita prolongatia, 
• . vt fulcra & crura fe inuicem contingant. 

Hueberia tertia. Apicibus bafibufque ex ipfo literarum corpore 
nafcenribus. • . 

4. Hueberia quarta. Apicibus bafibutque bifidis. 

5. Hucberia quinta. Apicibus bafibufque bifidis : ducVibus interruptis. 

6. Hueberia fexta. Apicibusbafibufque bifidis: eadem fcil. cum Hue- 
beria quarta,. quamquam auctoribus noui operis dipiomatici vnam 
ab altera dilhnguere placuit. 

7. Hneberiafeptima. Apicibus bafibufque bifidts : du&tbur vndtflatis.** 
fl. Huebcria oHana. Compofita ex literis vndulatis. 

9. Hueberia mna. Duaibus multanim Uteraium adroodum curuaw/ : : 

S xo. Hbc~ 



I 



i it DIPLOM THEOR. S. 1. DE GRAPHtCA. 

, - » 

io„ Hucberia decima. Literis paullulum macilenth. 

11. Hucberia vndecima. Literis longioribus. 

15. Hueberia duodccima. Literis angulofis. . ; r 

13. Hueberia decima tertia. Literis coardatis. 

1 4. Hucberia decima quarta. Literis coarflatis : apicibu* bafibufque 

bifidis. 

15. Huebcria decima quinta. Literis conuerfis. 

1 • , - k 

Regni artif. Series ///, Scriptura tfeopothica: ' 
Partitiones /,.//, cet. parum diuerfae: Genus VI, Afatmium. 

I. Genus: Mannium. Scriptura Neogothica capitalis ruftica. L Jll.). (J.). 

6'. 1)— q.). 

II. Species: 

" 1. Mannia prima. Apicibus bafibufque fimplicibus, fed vltra modum 
prolongatis. _ " 

2. Mannia fecunda. Refech ad modum valli accliuis. 

3. Mannia tcrtia. Apicibus bafibufque ex ipfo literarum corpore na- 
fcenfibus. 

• 4. Mannia quarta, Triangularis , duflibus interdum interruptis, api- 
cibus bafibufque cufpidatis. ■,)■ ■ . 

5. Mannia quinta. Apicibus balibufque bifidis. 

6. Manniafexta. Apicibus bafibufque bifidis, angulis prorumpentii 
bus, & litcris coarcTatis. 

.7. Manniafeptima. Literis coarclttis, ac partfm difontibus. 

8. ManniaoHaua. Angulis partim prorumpenribus , partini ii 
• - i ium verfis» ■ .; 

9. Mannia nona. Duclibus duplicibus & triplicibus. 

* • 

* I f. 

Regniartif. Series ///, Scriptura Neogotbica: 
Pdrtitiones /, //, cet.parum diuerfae: Genus VJl, Casleyum. 



L, Qenus Cafheyum. Scripturt Neogothica capitalis irregularis feu ma- 

gis barbara & ruftica. I. III.). ([.). 7 . 1.) — 7.). 
Il.Species: 

1. Cas- 



Digiti^ed by Google 



C. V. LINN. GRAPH. R. A. SCRIPT NEOGOTH. Uf 

i. Casleya prima. Refe&i, & in caudas arcuatas definens. 
z. Casleya fecunda. Lircris curuis , interruptis ic angulofis. 
}• Casleya tertia, Angulola & cufpidata , apicibus bafibufque qua- 
rumdam literarum vnitis. 

4. Catlcya quarta. Literis psrtim qundratis , partim angulofis. 

5. Catieya quinta. Literis coarcfotis & cra/fioribus. 

6. Caileya fexta. Literis crnlfis ac mirum in modum confufis. 

7. Cailcya feptima. Angulofa, interrupta, angulis partim prorum- 
pentibus, partim iutrorfum verfis, mixta etiam literis minufcuPis. 

;..„ zl6 ' 
Regni artif. Series III, Scriptura Neogotbica: 
Partitiones I, H, cet. parum diuerfae: Genus VI 11, Iack- 

, fonium. 

■I. Genus: Iackfonium. Scripmra Neogothica capitalis, mixta ftteris ma- 

iufculis & minufculis. 1. HL). (I.). 8. 1.0 — • . . a 

IL Species: 

j . Iackfonia prima. Mixta ex acquali fere numero maiufcularum & 

minufcularum literarum , apicibus bafibufque brfidis. 
z. lack/onia fecunda. Eadem, nifi quod furcis bifidis careat. 
j. lackfonia tertia. Scriprura, in qua literae minufculae (tam femi- 

romanae angulofae, quam femi - gothicae ) dominanrur. 
4. fockfnia quarta. Eadem , nifi quod mixta fitexromana minufcu- 

la pura & gothica cufpidata. 
• f . fackfonia quinta. Scriptura, in qua literae minufculae cufjndatae 6c 

angulofae domiiunrur. 

. ... $. »17. ' ' ' 

Regni artif. Series III, Scripturd Neogotbica : 
Partitiones I, II, cet. parum diuerfae : Genus IX, Cajlufium, 

I. Genus : Caylujium. Scriptura minufcula Romana pura, coaetanea fcn- 
pturae mioufculae Neogotbicae. L HL). (IL). 1. 1.). U z.). 

(*) Scriptura minufula Romana pura , ramquam aemula fcriprurae mi- 
nufailae Ncogorhicae, inde a flne faeculi XIII. ad medium vfque fae- 
culum XV. «lurauir. Vid. Nouveau Traitc de Diplom. TJI. p. 6u. 

S z IL Species: 



f4° D1PL0M. THEOR. S. L DE GRAPWCA. 

II. Speciet: . 
, i. Caylujta prima. Scriptora ordinaria. 
a. Cayiujiaftcumltu Liceris admodum macilenris. 

. 

§.2 1». 

Regni ttrtif. Series 111 ', Scriptura Neogptbica : 
Partitiones /, //, cet. parum diuerfae: GenusX, Ihreutn. 

I. Genus: Ibreum. Scripcura minufcula Romana, mixta literis maiufculis 

& curfiuis. I. III._>. (II.;. z. i.) — 4.). 

II. Species : 

1. Ihreaprima. Mixta m.iiufculis tantum literis quibuftam, 

2. /_rA? fecunda. Mixta literis curfiuis. 
_\..ibr,ea.tettia. Mixta literis maiufculis & curiiuis. 

4. /Jwa quarta. Mixta liceris curfuis romanis , maiufculis & minus- 
culis. 

§. 219. 

i?fgm' artif. Series 111, Scriptura Neogotbica: 
Partitiones /, //, cet. parum diuerfae: Cenus XI, Knittelium. 

t. Genus: Knittelium, Scriptura mioufcula, mixta Neogothica. I, III.). 

(II.). j. 1.)— j.). 
II, Species : 

1. Knittelia prima, Magis Romana, quam Neogothica. 
s. Knittelia fecunda. Mixta ex liceris miuufculis mere Romano- Ita- 
licis & Neoguthicis cufpidatis. 
. 3. Knittclia tcrtia. Mixca ex literis minufculis Romanis &Neogo* 

$. 2 20. 

Regni artif Series 111, Scriptura Neoootbica: 
Partitiones I,II,cet. parumdiuerfae: GenusXU, Buttneriunu 

I. Genus : Biittnerium, Scriptura minufcula femi - gothica. I. III.). (II.). 
4. 1.)— - 3.). 

* fkriptnm mtnufcula femi- gotbiea poriffimum fteculo XIV. inualait. 
Vid. Nettvtau fraite de Diplom. T. TL p, 69 1, 
U. Species: 

1. Biittneria frima. Magis minufue angulofa. 

*. Butt- 



Digitized by Google 



C. V. LINN. GRAPH. R. A. SCRIPT. RENOVATA, 141 

a. B&t.tncrra fectmde, Angulofa & cufpidata. 

j. BUttmri* tertia. Cufpidata, litcris parum dlftanribus. 

$. 221. 

Regni artif. Series ///, Scriptura Neogotbkai 
Partitiones /, //, cef. />4r«m diuerfae: Genus XIII, Mur- 

rajum. 

I, Genus : Murrayum. Scriptura minufcula niere gothica, I. III.) (U.% 

$. i.) — 10.). 

* Scrhtura minufcuh mtre gotbica inde ab exeunte fieculo XIV. ad fie» 
culum vfque XVI. in inkriptionibuj regnauir. Vid. Nonveau Trmti 
de Diplom. T. II. p. 69», 

II. Species: 

1. Murrnya prima. Angulis fois confpicua. 

2. Murrnya fccvnda. Anpulofa , & admodum arfta, 
j. Murraya tertia. Angulota & paullo arclior. 

4. Murroya quarta. Literis arcYtoribus, macilentis & angulofis. 

5. Murraya quinta. Angulofa, apicibus bafibufque bifidis. 

6. Murraya fexta. Varie vndulata. 

7. Murraya feptima. Literis ar&ioribus C parum diftantibds & cuipidatk. 

8. Murraya oclaua. Partim angulofa, partim triangularis, 

9. Murraya nena. Aptcibus bafibufinje tn cufpides rriangalares defi- 
nentibus. 

10. Murrnya decima. Scriprura arQior, & cufpidibus folidis ac latera* 
libus hirfota. 



- aa*. 

Regni artif Series IV, Scriptura Romana renouata. 

De ScripturaeKamanae remuatae generibus ac fpeciebus aliquidhoe 
loco dicere fuperuacoum habemus, propterea qood cios fpecimirra noo 
folom per fe ram nota lunt srqueexplorata, quam recentiorum dipkrnia- 
tum ratio -omnis \}.^' ftd etiatn cum (criptura Romaoa ve t ef i con- 
oeniunc, ad huius enim eleganriam icrtptura recearior emendata eft. 

S 3 za;. 



M t .■ . DIPLOM. THEOR. S. L DE GRAPHTCAi 



$. 223. -^— % 

Cenera fcripturarum Romanarum ex regnoTtbrario. 

Haftenus^e-gttteribus fcripturarum Rorafnatum ex^regfip artificia- 
Udicltim eft. lam fequirur, vt dc gtneribu/. rcgni libratii exponamus : 
quae quidem, brcuitatis non magis, quam perfpicuitatis caufla, tabul* 
quadam , hic fubiecla, explicare placuit. Cbaratletes generici ex fcriptu- 
rarum liternrumque diuHiontbos, de quibus fupra (■§. 4J.&46.) diximus, 
depromti funt. ; ' 1 / ' 

$. 224. 

Quomodo fpecies in regno Ubrario formandae fxnt ? 

Specict in rtgno lilrario ex refedhonis diuerfitate (§. 3 7.), ejegantiac 
vel rufticitatis gradibus (§. 47.)» vocum cohaerentia vel feparatione ($. 45 .), 
ducraum iingulari forma (§. 38.), inrerpundionum ic abbreuiaturarum 
vario vfu, vel defeclu etiam (§. 5 i,fqq. & §. 5 6. iqq. ), exiftunt. 



§. 225. ; 

Genera firipturarum Romanarum ex regno notariali. 

Regni notarialit , quodartis diplomaticae proprium eft, gtncram» 
dem tfebula quadam fingulari explicanda duximus. Characleret getmiei 
a fignis abbreuiaturarum , fupra ($. $8. fq. ) propofttts, optimo iure, 
quantum nos quideoi exiftimamus, repetuntur. . . _ 

§- 

Quomodo fpecits in regno notariali formandae fint? 

Speciet in regno notariali tam ex variU diuiftonibus ducluum ($.38.), 
Uterarum($. 39, - 41, ic §. 44. & 46.), fcripturanun (§. 43, 47, coH. 
praeferrim §. 73. num.lll.); quam exaccentuura ($.4-8-50.) & inter- 
pun&ionura (§.51. fqq. ) rarione, itera, quamquim rarius, ex refetho- 
nis diuerfitate ($. 37.), ducipoffiwt. 

§> *»7. 



Digitized by Google 




j/ Characleres ge- 



neric i. 



Scriptura capitalis pura. 



Scriptura capitalis mixta literis vncialibus. 



Scriptura capitalis mixta literis minutis. 



Scriptura capitalis mixta literis curfiuis. 



Scriptura capitalis mixta pluribus literarum generibus. 
Scriptura capitalis mixu literis coarclatis. * 



Scriptura vncialis pura. 



Scriptura vncialis mixta literi s capitalibus. 
Scriptura vn cialis mixta literis minutis. 
Scriptura vncialis mixta literis curfiuis. 



Scriptura vncialis mixta pluribus literarum generibus. 
Scriptura vncialis mixta lite ris coarflari s. 



»criptura minuta pura. i 

Scriptura minuti mixta literis capitalibus. 



Scriptura minun mixta literis vncialibus. 



Scriptura minut3 mixta literis curiiuis. 



Scriptura minuta mixta pluri bus literarum generibus. 
Scriptura curfiua pura. 



Scriptura curfiua mixta literis capitalibus. 
Scriptura curfiua mixta literis vncialibus 



Scriptura curliua m ixta literis minutis. 

Scriptura curfiua mixta pluribus jitera^um^nerijms. 



- 



. ' v Digitizc 




. . Digitized by Google 



[ 



T. 

ume- 
rus 
Gene- 
rum. 



II. 



III. 



IV. 



V. 



VI. 



VII. 



VIII. 



IX. 



X. 



XI. 



XII. 



l.Scr.Roma- 
na vetus. 



Partitiones 
II. parum 
diuerlae. 



Papebro? 
chium. 



(vlabillo* 
nium. 



H^rtium. 



.hfTeium. 



BeHelium. 



Eckhar- 
dium. 



Heuman* 
nium. 



loachi- 
mium. 



Parririo L|/V. 
Scr.Langoiae 
bardica. 



Anderfo-VIi. 
nium. . 



Cherubi- ^n- 
num. ti. 



Bofcanum 



•im. 



Lcibni- »H- 
tium. 



Carpentie- jm. 
rium. 



Buderium. :( 



Conrin- ni. 
gium. 

Schoepfli-jm. 
nium. 

Tumnium. Woelcke-je 
• b. 



Georgi- 
fchium. 



Cangium. 



XIII. 



XIV. 



Baringium. 



XV. 



Wachte- 
rium. 



Walthe- 
rium. 



fe 



Baudillium. 



XVi. |Gudenium. 



Honthei- £m. 



mium 



!l- j t 



Sencken- fe- 
bergium. 

Vlofcrium.{7 



Haluu- 
fium. 



Scheidium.|n- 
L 

Kacftne- pi- 
rium. j. 



Avilanum. 



3. Charaaeres ge- 
nerici. 



Linea horizontalr recla abbreuiatum. 



Linea horizontali curua abbrcuiatum. 



Litera C longiori abbreuiatum. 



Nota numerali 2 abbreuiatum. 



Nota numcrali 3 abbreuiarum. 



Nota numerali 4 abbreuiatum. 



Nota numerali 7 abbreuiatum. 



Notn numerali 8 ordinaria abbreuiatum. 



Nota numerali 8 inueria nbbreuiarum. 



Nota numeraii 8 cubante nbbreuiarum. 



Nota numerali 8 inuerfa & angulofa ( Jj) abbreuiarum. 



Abbreuiatura & fignatum. 



Abbreuiatura & conuerfe ( ^ ) fignarura. 



Duplici f curfiuo (/) abbreuiatum. 



Dudu quodam arbitrario abbreuiatum. 



Pluribus fignis dominantibus abbreubtum. 



_J 



Digitized b'y Google 



4 m 



Digitjzed by Google 



C. V. LINN. GRAPH. REGN. LIBRAR. ET NOTAR. 143 

§. 2x7. 

Cenera & fpecies fcripturarum Romanarum 
ex regno priuato. «- 

Quoniam fcripturae regni priuati parum * regni notarialis fcripturis 
differunt (§. 73. num. IV.)» eius generatt fpecies ex ilfdem fontibus du- 
ci poflunt, ex quibus genera & fpecies regni notarialis ( $.-225. fq;) 
deriuauimus: neque tamen male, noltra quidem fententia, "fecerit, quif- 
quis regni etiam priuati generibus nomina peculiaria impofiturus fit. 



$. 128. 

Commodior metbodus nominandorum generum propofita. 

. Quoniam numerus generum praeter neceffitatem multiplicatur , ii 
fuum cuique generi nomen , per quatuor fcripturarum regna eorumque 
feries ac partitiones, vt ha&enus facere inftiruimus, imponatur^ aliam 
generum nominandorum rationem, eamque, vt nobis quidem videtur, 
ad ipfam rem non minus appoficam, qbam breuem ac merooriae iuuan- 
dae idonearo proponere nobis iiceat. Ac primo quidem quum in regm 
etrtificiaii omhia genera, iis folis, quae ad feriem III, fiue ad fcripturam 
Neogothicam pettinent, exceptts, cofcfem charafiercs genericos habeant ; 
poftunt ctnnia gemra duarum priorum fcrieruni comtnunibut n*m4nibu$ ap- 
pcllaii, ira t.imen, vt, adiunclis fimul populoyum, qui pcculiarem fcri- 
bendi rationem fequebantur, Mminibus t Jeries ac parritiones, quae quo- 
dammodo etiam varittatcs y vfiwriflimo intcr naturae periros viros voca- 
bulo, dici poflent, definiantur. E. gr. primum genus fciiprune Roma- 
nnc, quod fupra ($.78.) Gruterium vocauimus , his chnracieribus gene- 
ricis definitum efb Scriptura capitalis pura, aphibus bnfibufque non re- 

feclis. Eofdcm charnfleics genericos, ac iure quidcfh optimo, primo 
etiam generi fcriprurje Langobnriiicae (§. yj.), Wifigothicae (§. 1 14.), 
Anglo-Saxonicae (§. ijj.), Merouihgicae ($'. 152.), Carolingicie 
($.i?i.),& Capetingkae ($. 190.) tnbuimus, fed ita, vt fiium cui- 

,que horum generum nomen peculiare daremus. PofluntVeroomniahaec 
genera communi aliqud nomine, quoniom charaOeres communes habent, 
infigniri; poiujnt, vt hoc vtar» Grutcrium dici. Vt vero fimul .fingu- 

larum 



144 DIPLOM. THEOH/S. H DE SEMIOTICA. 

hrum ferierum earumque partitionum genern inuicem diftingui queant; 
addiris populorum, de quorum fcripturis quaerirur, nominibus, dicen* 
dum porro erit: Gruterium Roinanum; Gruterium Langobardicym ; Gru- 
terium Wifgotbicum; Gruterium Anglo - Saxonieum ; Gruterium Mero- 
uinzicum; Gruterium GirrMntieum ; Gruteriutn Copetinvieum. Haecno- 
mina facile eriam ad nominandas fingulorum generum fpeciet adhiberi 
pofiunt; cuius generis haec exempla ponemus ; Gruttria Homana prima ; 
Gruttria Romana fecunda; Gruteria Romana tertia, cet.; itcm: Grutc- 
ria Langobardica prima, fecunda, cet ; Gruteria Antlo- Saxonica prima, 
fecunda, cet. Eadero denique nominandorum generuro pariter atque 
Ipeciemm rhtio in reliquis regnis , librario fcilicet, notariali ac priuato 
locum habere poteft ; idque eo magis , quum in his rcgnis omnia omnium 
ferierum ac partirionum. genera , ac ne vno quidem excepto , eofdem ha- 
beant characieres genericos. Quam commoda haec, quam bucufque de- 
- fcriplimus^ methodus memoriae iuuandae fit, ex hoc facile poteric iu- 
dicari, quod i) iu rtgno artificiaJi non nifi tritinta duo generum nomi* 
na, vndeuiginti nempe pro duabus prioribus fcriebus, ac tredecim pro 
ferie tertia feu fcriptum Neogothica ; 2) in rtgno libtario tantum viginti 
dm; ac 3 ) in regno »<)ftfriWi nonni(iyri/(pf/i»nominigeiienim,requirantur* 
Vide, fis, tabulam fynopticam, quaro himis $phi illuitrandi caufla ad- 
iungcndam duximus. 



THEORICAE DIPLOMATICAE 

SECTIO II. 

SEMIOTICA. 

* 

§» 229. 

De SemioticA eiufque partibus generatim, 

S atis de Grapbica di&um cft. lam fequitur altera theoricac Diploma» 
ticae difciplina , Semiatiea, quae qualts fit, fupra iam ( §. 2 7. ) paucis 
declarauimus. Siroilis nempe eft haec Icientia , fi docWnam figillorum 
exceperis, Us terrae regionibus, quae latiflime quidem patent, fed a 
pauctoribus coionis habitatae, hinc illinc vel prorfus uiculue iacent, vel 



Digitized by Google 



Nume- 

rus 
Genc- 
rum. 



I. 

TT 

Tir 



Series I.Sr 



r 1 1. 



Nomimr 
Generum 



us, Romano- 
Ceogothica. 



Grute- hr— 
rium. ; 



Kirche- 
rium. 



jerisvncialibus 



Gorium. 




ens minutis. 



ic mrfinie 



Genera Regni notarialis. 


Series 1, 11, & III, Scriprura Romana vetus, Romano- 
Barbara, & Romana corruptiflima f. Neogothica. 


Nomina 
Generum. 


Charadleres 
generici. 


Papebro- 
chium. 


Linea horizontali recla abbreuiaturo. 


Mabillo- 
|1 nium. 


Linea horizohtali curua abbrcuiatum. 


Hertium. 


Litera C longiort abrreuiatum. 


1 »*-<r_!.. 1 XT .... 



Digitized by Google 



♦ i * • 



♦ I • I 



■ 



« > I 



Digitized by Googlc 



C I. DE CHRISMOLOGtA. 



14> 



rarioribui tantum ac difperfis tuguriis, villis, opidulis diftinAae mnr. 
Liceat igitur mihi in praefenri eorum vice fungi, qui mifli a populo-quo- 
dam vel Rege funt in regionem eiufmodi vel vacuam* vel minus cultam, 
vrfines eius defcribant, agros dimetianrur, nouifque ciuibus ac colonis 
loca commoda vel aflignent, vel certe commendent. Iam fupra (§. 1 7.) 
diximus , Semioticae id efle propofitum , vt varios charafteres explicet, 
qui diplomatibus , praetcr vfitatum fcripturae genus, adiuntti cernuntur, 
quique in ipfis diplomatibus fignorum plerumque nomine nppellanrur. 
Referuntur autem in eitumodi chara&erum feu fignorum numero 1 ) Cbrifi- 
mort f. Cbrifmus , a) Signa tam veterum Notariorum fiue Canccllariorum, 
amam Notariorum rcccntiorum, 3) Symbola inuefiiturae , 4) Crucet varii 
generis, 5) Monogrammata , & 6) Sigilla. Exiftunt tnde fex Semioti- 
cae partes fiue fcienriae fingulares; quarum nomina haec efle poflunt: 
1) Cbrifmologia, 2) Semiotica notariaUt, 3) Symbolica, 4) Staurologia, 
S) Monogrammatologia & 6) Spbragi/Iica, 



CAPVT I. 

CHRISMOLOGIA. 

* ♦ 
* Neuvtau Traitede diplomatique T. IV. p. fw-tf 1 f. 

$. 2JO. * 

Definitio Chrifmologiae & Cbrifmu 

Cbrifmologia de variis fignis , quibus Chrifmon fiue Chrifmus expri- 
mitur, agit. Eft vero Cbrifmon f, Cbrifmus, fi etus origtnem fpedes, ni- 
hii aliud, quamfignum pietaris chriftianae, ac figillatim inuocationis di« 
uinae* vel etiam iurisiurandi taciti, quo quis fe ad feruanda, quae pro* 
mittebat, obligauit. 

$. Jil. 

Cbrifmi figura varia, 

Chrifmi figura pro temporis diuerfitate, immo eodem etiam tempo- 
re varia fuit: id quod vel ex folo diplomate Chlodouaeilunioris, A.6C3. 
dato , & in tabula aenea apud mabi llon. de re diplom. poft p. 3 76*. re- 
praefentato, per/pici poteft. Id tamen perpetuum fere fuit, vtChrifmus 
fiue Chrtfmon 

T t 1) Sub 



i 4 * DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

i) fub Merouingicit Regibut & fub Carolidit iiteram maiufculam / fcu 
J rcferrec, cui C maiufculom, vel fimplcx, vel duplex, cochlea- 
rim, hoc eft, anfraclibus fpiralibus exaratum, vel aliter etiam vefti- 
tum, itemque n, interdum vero aliac quoque literae, vt X, D, S, 
P &c innexae vel infertae funt. Eiufmodi ergoChrifmon figlas,ad 
raodum monogrammatum ($-46.) coniunclas, has praecipue J. C. n, 
exhihet. Euenit autem, vt , 

a) fub Carolidit pojlerioribut in (iglis modo dicYis litera C maiufcula do- 
minari inciperet; donec haec litera C, duclibus vel veAitis, velnu- 
dis {§. 38. num. 6.) ex2rata, 

3) fub Ottono 111. & Henrico 11 , hoc efl , in confinio facculorum X. 
& XI. reliquas figlas prorfus excludertt, ac fola reftaret. 

Praeter hanc confuetam Chrifmi formam, Crucet etiam varii gene- 
ris, itemque Monogramma Cbrijii f. Labarum, vel fimpliciter pofitum 

' veI adiunclis etiam literis graecis A&n, eodem 

fenfu adhibita f unt. 

* Figorae Chrifmi 1) ex mabillonii libri* de re diplomarica, a) ex schan- 
NATi Vindiciis Archiui Fuldenfis, }) ex waltheri Lexico diplomarico p. 
4«i >4f ) , 4) ex Cbronico Gottwicenji , f) e\ BARlNGil Claue diplomarica, 
ad p. 186, 6) ex opere nouo diplomarico ( Nouveau Traiti dt Diplomatique), 
T.IV. in rab. 73. ad p 608, aliifque libris, iis nempe, qui diplomara aere 
exfcripta habent , depromi ac coUigi pofTunt. Adde etiam, fis, Tabu/amno- 
ftram aeneatn 1$. 

Cbrifmi epochae. 

baringivs in Claue diplomatica p. \%6. originem Chrifmi diplo- 
matici a Carolo M. repetit, fed infigniter errnt. Chrifmus enim inde ab 
antiquitfimis temporibus & fub primis etiam Merouingicae ftirpis Regi- 
bus, hoc eft, inde a V. faeculo, ex quo antiqutfEma nobis diplomata 
fuperfunt, occurrit, vt tabuUe aeneae , in mabillonii opere aliifque 
libris exhibitae, teftantur. 

Definimus itaque durationit temput inde a primis Regibus Merouin- 
gicis vfque ad Ottonem IV. Imperatorem, hoc eft, a faeculo V. vfquead 
faeculum XIII; quamquam enim haud ignoramus, adhucj (heculo XIV. 
Chnfma , in Codicibus praefertim MSS. occurrere , tamen Chrifma haec 
pofteriorum temporum forma prorfus a Chrifinis, quae defcripfimus, dif- 

crepanc. 



Digitized byGoogle 



* *C. I. DE CHRISMOLOGIA. 147 



crepant. - Vid. Tab. aenca III. In Gallia Chrifmorum vfus LudouiciVI. 
Crafli tempore, hoceft, ineunte faeculo XII. negligi coeptus eft. 

$• 2??. 

Cbrifmi locus. 

Chrifmon non tantum in fronte diplomatum, rt baringivs I. c . 
tradit, fed etiam ante formulam recognitionis Canccllariorum , quid? 
quod, licet rariflime, ante Datutn exprcflum deprehenditur : qunmquara 
Cancellarii Germaniae circa tempora Ludouici Germanici , Galliae autem 
Cancellarii poft Ludouici Balbi rcgnum , a Chrifmo fe abftinuerunt. 

Cbrifmi vfus. 

Eft Chrifmi vfus tam in Codicibus manu exaratis, quam in diploma- 
ttbus: nec fola Imperatorum ac Regum, vcrum eriam Pontificum Roma- 
norum, Principum, Epifcoporum cet. diplomau hoc fignum habent. 

Cbrifmi fignificatio. 

. De Chrifmi fignificatione tres potifBmum fententiae huc v/que a vi- 
ris do&is in medium prolatae funt , quarum vna(*) ioh. ceorgio ab 
eckhakd debetur, reliquae vero duae (*') baringivm auctorem ha- 
bent. baringivs nempe, qui inter Chrifmi flglas literam C potiflimum 
pro dominanti figla habebat, initio credidit, hac litera C vocem Caput 
liue Capitulum indicari , ita vt idem eflet, ac fi diceretur , eo loco, quo 
Chrifmus eflet pofitus , initium alicuius diplomatis, vel aliarum etiam fcri- 
pturarum efle. Sed poftea fignum hoc pro vero Chrifmo , id eft , pro 
litera C, nomcn Chri/li expriroente, habuit; in quam quidem fententiam 
is ab auQore fyntagmatis ditlandi adduftus eft, quippe qti apud mabil- 
LON.de re diplom. L. VI. num.CCVII, quum de priuilegiis Pontificum 
Romanorum Ioquererar, haec fcripfit: „Signum autem in exordio priui- 
,,legii vel Cbrijmon, vel crux dominica cum fupra fcripto figno erit, quod 
„fupra fcriptum fignum interpretatur Chriftur. Chrifmon autem etufino* 
„di effigiatur fpecie (appofira btc in antographo erat ip(a Clirumi figura ), 
„vt plenius autem in hoc monogrammate ( adfcripta. itenun eius figura 

T * „erat), 



■ 



)4l DIPLOM. THEOR. S. H. DE SEMIOTICA. 

»«rat), & vt Chrifti nomen appareat, tali mea effigiarerur iententie fpe* 
„cie (aderat hic alia Chrifmi figura). n Idem auclor fyntagmam, quum 
de priuilegiis Regum ac Frincipum exponerc^, de Chrifmo hunc in mo- 
dum locutus eft : „ Proprie autem Regum vel Principum praecepta fignum 
„ certum non habent in exordiis ; fed quod faccre fcriptoribus coilibue- 
„ rit , vel crucem , vel Chrifmon, vel literam quamlibet circumdatam fer- 
„pcntibus in hunc modum (adiun&a itidem figura Chrifmi erat), vel 
„ quodlibet aliud , quod voluerit „ At vero, quantum ego quidem exi- 
ftimo, ex auclore fyntagmatis laudato nihil in yniuerfum dc Chrifmi figu- 
ra 6t iignificatione flatui poteft. Auclor enim hic Chrifmon tale defini- 
uit , quale illud fua aetate fuit : vixit autem ille antc quingentos , & quod 
excurrit, annos; quo quidem tempore, vt fupra ($ *}'•) monuimus, 
Chrifmon nonnifi vnicam literam C exhibuit. Quare nos non poenitet, 
eius fententiae efTe, quamiOH. ceorgivs ab eckhahd piimus, quan- 
tum ego quidem fcio, protulit, quamque deinde (f) schannatvs & 
nuper adhuc (ft) AuQoret fyftematit noui diplomatici, velut intranfcur- 
fu , ,aflenfione comprobarunt : Chrifmon fcilicet ab initio tribus his potis- 
iimum figlis J. C. n. feu J. D. n. , hoc eft , In Cbrifti f. Dei nomine ; itera 
pluribus aliis, vt: J.n.J.X.; J. n. C D. n.; J: n. C. S. ; J.n.P.F.S.; 
J. n. D. S. n. X. ; J. n. D. J. C. A. ft. ; J. n. S 4 J. T. cet. hoc eft , In «o- 
mine Jefu Cbrifti; In nomine Cbrijii Dei nofiri; In nomine Cbrifti Salua- 
iorit; In namine Patrii, Filii, & Spiritut Sancli ; In nomine Dei Sal- 
uatorit nofiri Cbrifti; In nomine Domini lefu Ckrifti A& Ci; In nomint 
SanBaetS Indiuiduae Trinitatii , cet. plerumque denotatum fuifle: cuiuj 
autem figura temporis progreflu ita eflet immutata, vt fola tantum figlaC 
inde relinqueretur. Vt hanc fententiam pro verahabeamus, primoChrif- 
mi figuris, quas diplomata habent, deinde formulis religiofis, quae in 
quibufdam diplomatibus Chiifmi loco vfurpatae funt, commouemur. V. 
gr. in diplomate Chlodouaei lunioris, A. 6jj. dato, & ap. marillon. 
poft pag. n^- in ohuln aenea exhibito , teftium fubfcriptortim plerique 
quidem Chrifmon nominibus fuis praemiferunt : quidam vero pro Chrifmo 
formulam hanc religiofjm: In Cbrifti nomine, vel ei fimilem: in Dtino- 
miae verbis difertis adhibuerunt. Singularis figuraeChrifmon diplomati Ot- 
tonis III. Imperatoris, A. 9U7.dato, At in Cbronieo GottXviccnfi in tabula 
aenea poft pag. 108. exhibito, praemiflum efr. Cfifpatis enim atque inter 
ie vniris litern maiufculis /. & C. triplex dto triplex abbreuiatura voculae 
$ft ( a ) inferta funt, quae, roea quidem fcntenria, figuificant: hfut Cbri- 

ft*t 



> 

Digitized by Google 



C. II. DE SEMIOTICA NOTARIALL 



ftut Dtut tfty fcd ita, vt'duo pofteriora vocabula ter repeti dcbeant; vel 
etiam(ttt) : Iefitj Cbrifiut t qui eft Deut ; poflunt enim duae barum ftglarum 
pro^hoc eft, qui haberi. Denique hoc loco etiam monendumeft, Caro- 
lidarum temporibus vocabulum^m*», notis Tyronis exaratum, Chrifmis 
adiunclum efle. Vid. Nouvcau Traitk dt Diplomatiaut T. IV. p. 6 1 1. 

(*) 10. geo. ab kckhardt in Animaduerfionibos hiftoricis & criticis in h. 
friJ. Scbaaaati Dioecefim & Hiemchiam Fuldenfem (Wirceburgi 17a7.fr!') 
$ . 7» p. 1 7. 

(**) baringii obleruatio de fignificatione literae C, quae in jpfa drplomatum 
antiquorum fronte pofira cernkur; iremque dc illo C\ quod diftin&ionis gra- 
tia in Codicibus manufcriptis ab initio ponebatur) ui eius claut dip/ornat.p. 
■ fib^io*. Commentario baec de re ip(a paucUfima , de rcbus aliis, quae 
huc non perrinent , mulra dicir. 

(+) schannat in Vindiciis Fuldenfis Archhii p. 40, iq. 

(f t) Nouvean Traite dt Diplotnatiqut T. III. p. 618. & 68». Plura hac de re 
audores libri huius egregii in T. IV. p» f 97 -611. attulerunt. 

(fff) Ira Chrifmi huius figlas & abbreuiaruras Inrerpretantur auQores operis 
noui diplomarici (Nouvtou Trahti dt Diplom. ) T IV. p. 6 10. 



CAPVT II. 

SEMIOTICA NOTARIALIS. 

§. 236*. 

DeSemiotica notariali generatim: item de Notariis 

pauca. 

Stmiotica notarialss in duplici argumento explicando veriari debct, 
quorum vnum eft dt fignit notariorum vtttrum f. canctllariorum , quae 
rtcognittonit figna dicere liceat, alterum de notariorum rtttntiorumjignit, 
quae Notariats - Signete feu Notariatt - Zeicbtn vulgo appellantur. Sub 
Impcrio romano (*) Notarii coUegium certum fecerant, cuius caput/Vs- ' 
mictrius f Protonotarius erat. Nec minus poftea Franco -Gai/i, quifine 
dubio in hac eriam re inftituta Romanorum iequebantur, notariorum ope> 
ra in cauflis publicis priuatilque vii funt. Notariorum collegio praefuit 
tunc temporis Arcbicupellanut {. Arckicanccllarius, Atque ex hoc nota- 
riorum collegw Htfertndarii, Apocrifiarii U CanttUarii fumebantur, quo- 

Tj ram 



ieo DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

rum atti fecretioribus Regum atque Imperatorum rtinifterus , ifti cauilts 
potifllmum eccleitafticts, & hi denique negotiis ciuiiibus potiflimiim ad- , 
hibiti fuifle videntur: qxismquim innumcra fcre diplomata teftanrur, eo* 
omnes etiam generoli notariorum nomine fuifle appeltatos. Recentiorum 
notariorum ratio & inflituta inde a faecula 17//, vel etiam A7/, rcpetenda 
videntur : foltemnitatcs certe ac ritus, quibus noflra aetate notarii creari 
foleht, maximai* partem iam (**) Frideric» //. imperante obtinuerunt; 
quamquam negari non potefl, fequenti tempore, inprimis fub Maximilia- 
no l. Imperatore, qui conftiruttone fua, A. 1 5 iz.racla (Notariats-Ord- 
nung) notariorum res ad certam formuhm redegit, nonnulla antiquis ri- 
tibus adiun&a efle. In AngHa nullum Tabclliomtm f. Notariorum vfura 
fuifle, (***) matthaevs parisivs in vita Henrici III. Regis reftatur. 
Latius patentem auctoritatem otim , quam hodie, Notarii apofiolici & im- 
periales habuerunt : id quod cum diplomata, ab ipfis expedita, tum haec 
verba (****)! Spcculatorit (rit. de fide Inflrumentor. §. Reflat, n. z?) te- 
ftantur: Notarius vcl Tabcllio ab Jmpcratore t vel Papa, velabeo t cui 
hoc fpeciali prittilegio indttltum erat , ordinatus t pottjt vbique, etiam in 
Francia , vel Anglia , (eu Hifpania , non folum in terris eis fpecialiter fiib- 
iecVis, ftto offich vti t & infirumenta conficere , cet. Haec coofuetudo in 
Gallia (ingulari Caroli VIII. Regis cdiclo A. 1490. abrogata cft. 

(*) Legarar 10. wllhblmi d£ goebel. elegaos diiTert irio de notariis (tam 
anriquis quam hodiernis ) , quam Baringius claui fuae diplnmaricae , p. 1 97- 
118. inferendam curauir. Adde, quae mabillonivs de re diplom. L. II. 
C. XIII. de norariis puMicis tam in genere, quamfpeeiatimdcffoferr/r; Epijco- 
porvm & Capitulorum , item de notariis Abbatum & Cunncntsmm , ac denique 
de Notariis & Cancellarits Rontoaorum Ponufkum* Comitum aliarumque ptr~ 
fonarum illujiriam commentatus eft, 

(**) PETRVS DE vineis, Friderici II. Imp. Cancellarius , L. VI. epift. ji. 
haec verba Imperatoris attulit: „Norom farimus Vniuerfirari veftrae, quodi 
^T. Taurinenfis, fidelb nofter, iuxra facrarum conftirutionum noftrarum 
„renorem examinarus, inuentus fideJis, & de genere fidelium orrus, & fuf- 
„ ficiens ad Noririatus ofncium exercendum & per nollram curiam approba- 
„tus. Propterque de ipfius prudenria & fidelirate, confid ftatuimus eum 
„publicum Notarium Taurinenfera, „ 

(***) Vid, MADILLON. L C.$. IV. 

(****) Vid. DU nUBSNE Ooffaxium f. v. Notariuj. 



Digitizedty Google 



C. II. DE SEMIOTICA NOTARIAU. 151 

$. 237. 

De fignis recognitionis in genere. 

km de ipfis notariorum tam vecerum, quam recentiorum fignis 
pro infticuti noftri ratione breuiter fummatimque dicemus» Acprimoqui- 
dem loco quid de vcttrum mtariorum f canctllariorum fignit , cjuae pa« 
ngrapho praecedenti rtcognitionit figna appellata funt, & a Gallis Rxcbtt 
fiue Parapbtt dicuntur, fentiamus, aperiendum eft. Tota autem haec 
difputatio de eiufmodi re furara eft, quam alii dofli viri vel neglexerunc, 
vel minus redte interpretati funt. Nobis omnia , quae de recogmtionb 
fignis dicenda fuut , ad quiuque potiflimum capita reduci pofle videntur, 
cuiufmodi funt : Recognirionis fignorum \)figura, i) tpocbae, 3) iocut, 
a^vfutii fignificatio. 

De figura fignorum recognitionis. 

Inraentibus nobis figuram figmorum recognitionis, quorum quam- 
plurima incer fe contulimus , cria potiflimum occurrunr, quae diOingui 
a fe inuicem pofliint, 1) circumduclut (in vernacula dtr Umzur), hoc 
eft, peripheria f. ambirus figurae, 2) area (in vernaculn dai FtJd fiue der 
inncrc P/az ) , hoc eft, fpatiurainterius, quod circumdudhis ip(e ambic 
£ includic, ac j) apptndix ( in vernacula dtr Nebettxug) , ideft, ducrus 
varii , qui circumductui 6: lateribus figurae , finiftris praefertim , & inter- 
dum etiam cuimini adiunfti cemuntur. Quoniam circumduclui forroando 
vel literae, vel lineae adhibitae funt, cinutnHucfus ipfe in Utcrakm & //- 
ncarcm diuidi poteft* Ule form;.tus eft cx htera /longiori , cuius apex 
fpatiofe, ac dexcrorfum quidem, arcujtus, hoc eft, ad modum arcusfpa- 
tiofi dexcrorfum curuacus eft. Sed fuut ctinn figna, in quibus apex li- 
terae f arcimus cum litcra / longiori coniunclus eft Hic iroque circum- 
duclus literalis compofitus eft, ille fimplex, lam quod ad circumduclum 
lintartm attinct, is circumduclu literali rccentior, 6t ex huius figura fine 
dubio ortus cft. Linearis autem a nobis dicicur, quia ex lineis variis,tam 
recli , quam curuis , conftac. Atque huius gencris circumdueluum qua- 
tuor potiflimum formae nobis occurrerunt, quarum cres priores in eo con- 
ueniunt, quod lineam cranfuerfam pro bafi, duafque perpendiculares, ba- 
fi inftftences, pro lateribus h.ibent, & eatenus quidem quadrati oblongi 
fpccicm prae-fe ferunt: fcd in boc tam inter fc, qiiam a quadrati oblon- 

S» 



tfT DIPLOM. THEOR. S. U DE SEMIOTICA. 



gi figura diflTemnt, quod prima forma fiiperne lineam arcuatam, altera 
fuperne fimilem quidem lineam, fed caftella fimul pro lateribus, ac ter- 
tia fuperne triangulum, tamquam culmen fibi impofitum, habet. Quar- 
ta denique forma quadratum quidcm refcrt, fed ta!e, cuius tota conftru- 
Gio ex cincinnis lineifue crifpatis atque intortis facla eft. Quoniam cir- 
cumduftus in prima foona latera habet, quac plerumque in parte infe- 
riore extrorfiim curuata fiint, eamque ob caufiam campanae fimilis eft, in 
altera autem caftella pro lateribus habet, in tertia turricuiae fpeciem prae; 
fe fert, ac in quarta denique cincinni dominanrur; circumduSlus linearit 
fa eampanaeformem, eafitllarium , turritum, & cincinnatum difpcrtrri 
poteft. Sed ex his fimul intelligitur , ipfa rtcognititmit fgna, ratione 
circumduOus, multifariam diuidi poflc. Sunt enim 

1) vel litcralia 

a) fxmplicta (i). 

b) compofta (*)• 

2) vel Umaria 

a) campanacformia, in vernacula Clockenformige ()). 

b) cafttttaria, in vernacula Caftellfbrmige (4). 

c) turrita, in vernacula Tburmfdrmige (5). 

d) cincitmata, in vernacula Lockcnformigt feu Gtkrauftltt (6). 

Alteram partem, ex qua figura fignorum recognitionis conftat, ateam 
fupra appellauimus. Eft autem area 

/ |) vel diftinffa, vel indiftinfta f. ftmplex, Illa nempe lineis, veldu- 

clibus ctiam crifpatis , aream ipfam tranfuerfe fecantibus , in plures 
ccllulai (in vernacula Quartiert fiue Ftldlcin) duas (7), tres (8)> 
quatuor (9) &c. diuifa eft; haec vero minus (10). 

a) vel vacua (1 1), 
vel repleta, fcquidem 

a) duclibut arbitrariit, literam/, faepius repetitam, praedpue 
referentibus (ia). 

b) mtit 

plerumque tironianit (1 j), 
interdum arbifrariis ( 1 4). 

c) Hterie nonnullis, inprimis ex voce fubfcripp vel fibfcripft 
defumtis (ij). 

d) v<h 

1 



Digitized by Google 



C. II. DE SEMIOTICA NOTARIAU. ijj 

d) vecibut Htfertis ', e. gr. fubfcripjit (16), item franeo praepoft 
(us) amba/ciauit , /rotbariut ambafciauit , id cft, dcprecatus 
cft, taf /Com/^ o^r Kaifer &c. Vorbitte eingelegt (17). 

Tertia denique pars, ex qua figura fignoram recognitionis cohftit, ap- 
pcndix fupra dich cft. Haec appendix femper fere cum reliqua figni re- 
cognitionis figura coniuncla eft (1^): rariflime ab il!a fcparata cemitur 
(15)). Varie autem appendix formata eft in diplomatibus. Nam 

1) in JSgnit literalibut ', fimplicibus praefertim, appendix lineis vner- 
dum obliquis vel curuatis (ac), plerumque autem tranfuerfis, ac 
prominentibus (2 1), in plura tabulata (invernacuh Stoeltocrke) 
diuifa eft : ita quidem , vt notac tironianae pariter arque arbitrariae 
partim lineis innexae , partim tabulatis mfertae deprehendantur. 

1) in Jignit lincaribut, & quidem 

a) in fignis campanaeformibut appendix 

«) plerumque ex fuperiori cellula areae ipfius prorumpit, &ab 
inirio quidem arcui tanrum innexi funt duclus quidam promi- 
nentes, & ad modum Hterae f formati (22); mox vero ex fi- 
niftra fimul partc cellulae fuperioris profilire coeperunt lineae 
obliquae, quae duclus modo dictos vel cancellatim fccabant 
(2 ?), vel iis adiungebantur tantum (24). Sed funt etiam ft- 
gna campanaeformia , quorum ccllula fuperior Iineola qu3dam 
pcrpendiculari in duns partes diuifa elr ; vnde , tamquam tot 
ramufculi , multae lineae obliquac vtrimque , hic dextrorfum, 
illic finiftrorfum prominftit (25)« Singularis appendix cerni- 
tur in diplomate Ottonis II. Imperatoris. Arcui enim cam- 
panae duclus tam fubtiles tenuefque hrtpofiti funt, vt ftoromis 
furgentibus, quibus totum culmen quafi ardeat, fimiles efTe 
videantur (26). 

(3) Interdum , fed rariflime , appendfx in crifpatis tantum ducli* 
bus, qui circumduclui campanae innexi funt, confiftit (27). 

y) Sunt denique figna campanaeformia, quamquam pauciffima, 
quae appendice prorfiis carent, nifi duitum vnum alteruraque, 
ex finiftro potiflimum latere campanae inferne prorumpentem, 
huc referre vclis (28;. 

b) In fignis cajlellariit appendix cx literis quibufdam , ad modtim 
monogrammatis coniuncVis, vel porius, vt nobis quidem vide- 

V tur. 



ij4 DIPLOM. THEOR. S. n. DE SEMIOTICA. 

tur, ex notis tironianis conftat, qnae finiftro caftello Kneola qua- 
dam deorfum curuata , tamquam funiculo quodnm , aanexae funt 
(29). Praecipuam partem recognitionis hac appendice defigna- 
ri, res ipfa loquitur. _ 

c) In fignis turritit appendix in crucicula qua*Jam, culmini turris 
impofita, confiftit(jo). Interdum aliud fignum, e. gr. circel- 
lus (31), vicem cruciculae fuftinet: quamquam figna omnia tur- 
rita inter rarifilma fint numerauda. 

d) In fignis cincinnatis , itidem rariflimis, appendix, lateri finiftro 
adiuncla, ex iifdem cincinnis contortus eft, ex quibus tota figu- 
ra conftat, nifi quod cincinni appendicis tranfuerfim formati 
fint (32). 

. ■ * 

(1) Vid. Tab. mjlra aenea IV. fig. a, 4, 6 ; Tab, V. fig. 1 - 6 , Tab. VI. fig. t, 
2) add. mabillon. dere diplom.Tab. 23 -j6", itcm Tab. 18 - 30. & schan- 
NAT. in vindiciis FuldcnC Tab. 3,4, f. 

(I) Tab. noftra IV. fig, 3, f , item Tab. V. fig. 1 ; add, mabillon. Tab. 10. 

& 12. 

(3) Tab.no/lra VI. fig. a-f, it. Tab. VII. fig. i-f ; add. schannat. Tab. 
6- 9. & Gbrenicon CotttPiceafe in Tabb. p. 89, 04, 106, 139, 140, ifo, 
x6i, 164, 194. 

(4) Tab. noftra VII. fig. 9, item waltheri Lexicon diplomat. in appendice 
Tab. V. 

(f) 7ab. noflra VII. fig. 6, 7, 8. irem Cbronicon Gottxoicenfe in Tab. p. l6t» 
Aliam figuram figni nirriti exhibet baring. in praef. clauis diplomat. p. ao, 
& rurftis aliam in rabula ad p 20, ouae pofterior partem quamdam palatii 
porius f quam rurrictilam referr. Nos (ignum turrirum rale potifitmum de- 
fcripfimus , quale in diplomate autographo Hentici III Rom. Regis, A. 1046. 
dato, quod in manibus noftris eft, "oftendimus, dc in Tab. aenea VII. fig. 7. 
exhibuimus. 

(6) Tab. noflraVU. fig. 10; add. mabili.on. Tab. 40. 

(7) Tab. noflra V. fig. 1, & f , Tab. VI. fig. 1. & 2 > it. SCHANNAT. Tab. 4. 

& r. , 

(8) Tab. noflva VI. fig. «, & Tab. Vlf. fig. 1, a, 7; add. SCHANNAT. Tab. 7. 
in fuperiori diplomare. & falck. in codice Tradit. Corbeienf. Tab.III. 1. 
ir. Lbronic. Guttveic. in Tab. p. 164. 

• W foflra VI. fig. 3-f, irem Tab. VII. fig. 3, 4, 6, 9; add. schannat. 
Tab. 8. 

(10) 7ab. noflra VII. fig. f, item schannat. Tab. 9. in diplomate infcriori. 

(II) 7ai. uo/lia V. fig.6, item mabillon. Tab. 33, in diplomate inferiori. 

(-0 Tab. 



Digitized by Google 



C II. DE SEMIOTICA NOTARIALI. ice 

(t 1) Tab. noftra V. fig. a. & f, item Tab. VI. fig. |. & 4, & Tab.Vtl fif/. 4,7, 
9; add. mabillon. Tab. »4, Tab. a6". in dipJomare fuperiori, Tab. a8. 
itidem in fuperiori diplomate, Tab. j j. funiliter in diplomate fupcriori ; item 
Cbromecn Gottaic. in Tab. p. 1 40. 

(I j) Tab. nnpra IV. fig. a, j, 4, 6", 7^. V. fig. 4. & f , 7**. VI, fig. 1,1, c, 
7>;/>. VII. fig.-i, t, ), f, 6. 9; add. maBillon. Tab. aj, CJjronicon Cit>tt- 
wiV. inTabb. p. 8y, 106, ijp, 1 f 9, 161, i6a, 1^4. & schannat. Tab. 
7i 8, 9. 

(14) Tab. nnflra VI. fig. 3. & 4 , irem 7ii£. VII. fig. 4. & 7 j add. Cbronicon 
Gottveic. in Tabb. p. 94. & p. 194. schannat. Tab. 6. 

(1 f ) Tab. noflro IV. fig. t t a, 4. & T^. V. fig. 1 ; add. MABILLON. Tab. 19, 
Tab. ai. in fecundo diplomate, fic Tab. 31. in diplomate fuperiori. 

(16) Tab noflralV.fig. }.&f; itemque mabillon. Tab. ) 1. in diploma- 
te inferiori, & in Nouveau Traiti de diplumatique ~l '. III. Tab. 6g,adp. 671. 

(17) T«i. V. fig. r; item mabillon. inTab. ja, 8cin NouveauTraiti 
de Diplom. T. IV. Tab 73. ad p. 60%. 

(18) Id teftanrur omnia fere exempla, quae in Tabnlit noflris IV- VII. exhibi. 
tafunt. Adde mabillon. Tab. *a, a4, af, a6; item schannat. Tab. 
3,4,*. 

(19) Tab. uoflra V. fig. a, item mabillon. Tab. aj. in diplomate primc, 

(ao) Tab. noflra IV. fig. 1 - j , item Tab. V.fig. a; add. mabillon. Tab.ai. 
in duobus prioribus diplomatibus; item schannat. Tab. |. 

(11) Tab.nofha IV. fig. a, 4, Tab. V. fig. 1 - c; add. mabillon. 

Tab. aj, in diplomatibus duobus inferioribus, Tab. 34. & af ; item schan- 
nat. Tab. 4. & f . 

(sa) Tab, nvflra VI. fig. j ; SCHANVAT. Tab. 6; Cbronicon Gottmie. 

intib. p »91 falck. Tab. VII. j. Idem fai.ckivs inTab.III. i.fignum 
campanueforme ex diplomate Arnulphi Regis Rom. A. 88 8* dato exhibuit, 
quod corirra morem huius aetatis in culmine non magis , quam ad latus finl« 
ftrum appendices habet. 

(U) Tab noflra VI. fig a; item schannat. Tab.?. in diplomate fuperiori. 
Add. eitifd. Tradir. Fuldenf p. 210. 

(a4) Tab nnflra VI. fig. 4 & f, irem Tab. VII fig.i; add. SCHANNAT. Tab. 
7, in diplomate inferiori, iteno Tab. 8- Addarur Chronicon Gottwic. in Tabb. 
p. 94, 106, i?9, 140, 1 f 9. Obferuandum eft hoc loco, fignum recogni- 
rionis, quod schannat. Tab. 7. diplom. inferiori in acs incidendum cu. 
rauir. totn, quodaiunt, caelo ab illa eiufdem figni rigura differre , quanaidem 
schannat. in Irddition Fufdenf p. aa^. aere exfcriptam txhibuir: quae 
quidem diuerfitas argumento efle poterit , quam parum accttrati artifices in 
fais rebus exprimcndis eiTc foleant , nifi manus eorura a viris doSis quafi 
dirigantur. 

V a (tf) Tab. 



i > 

I 

* / 

156 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTTCA. 

(lO Tab. nojlra VII. fig. «. & J; add. schannat. Tab. 9, & Chronif 

Giituvic. in Tabb. p. 161. & p. 164. 
(26) nojlra VII. fig. 4. & C&roir. Gottwic. in Tab. p. 194. 
(a;) T^. »o/?r<x VII. fig. r, 8c schann/.t. Tab. 9. in diplomate pofteriori. 
(18) fatck. Tab. VII. 4. 

(»9) Tab. noflra VII. fig. 9, & WALTHEfc . in Lcxici diplom. appcndice, Tab. 

V. Habcmus in praefenti ipfum autographum , quo Walrherus vfus cft, in 

manibus, & reftari poftumos, Waltheri apographum acre exfcriptum In omni- 

bus cum autographo ronuenire. 
(30) Vidimus hoc in nutotrapbo Hcnrici III. Rom. Renis, A. 1046. dato, 

quod in manibus noftris eft. Signum ipfum in lob. nojlra VII. fig. 7. exhi- 

betur. 

00 Tab. nojlra VTI. fig. 6. & Cbron. Gottxvic. in Tab. p. 16». 

()0 Job. noftra VII. fig. 10. & mabillon. in Tab. 40. ' 

Epochae fignorum recognitionis. 

Iam lequitur, vt, quamdiu durauerint figna recognitionis, oftendamus. 
1, In genere duae fignorum recognittonis epocbae conftituendae nobis 
videntur , quarum 

a) prior ab antiquiflimis Merouaeadum temporibus vfque ad Ottonem 
Jl. Imp. fiue vfque ad finemfere faeculi X. excurrit. Atque to- 
to hoc tempore fignorum rccognitionis vfus conftans ac perpe- 
tuus fuit, nifi quod in Gallia iam fub pofierioribus Carolidis , qui 
tamen Ottonis II. fere aequales fueruut, figna haec rariora fieri 
inciperent ( 1 ). 

b) pojterior indc ab Ottone II. Imp. ad Henricum V. Imp. qui A. 
H2?.ol>iir, computanda videtur (2) : quo temporis fpatio figna 
recognitiunis in diplomatibus mox omifla, mox pofita funt (3). 

1. In fpecie 

a) Jtgna litcralia antiquifllma omnium funt, & vnica fub Mcrouaea- 
dibui & prioribus Carolidis. 

In Gcrmania pofl Ludouicum Gprmanicum ceflarunt (4): in 
Gnllia autcm adhucfub finem faeculi IX. occurrunt, ita quidcm 
vt lirera /"longior, hoc efl, circumduclus litcralis totum pae- 
ne (ignum conflitueret ; (igillum enim arcae locum occupabar, 
apcx vero literae j arcuatus figillum ambire folebat (5), Ob- 

ferua- 



Digitized by Google 



C. IL DE SEMIOTICA NOTARIALI. ij 7 

feniauimus tamcn adhuc A. 988. in diplomatc quodam Hugo- 
, - nis Capcti, Regis Gallije, fignum recognitionis literale, & 

compoGtum adeo , cuius area tota reliquis literis vocis jubfcri* 

pftt eft repleta (6). 
b) Jigna linearia in locum Iiteralium, in Germnnia certe, inde a 
Ludouico III. Saxone, Ludouici Germanici filio, fucceflerunt. 
Ac in his quidem fignis campanaeformia fola fere regnarunt. In 
diplomatibus Ottonis I. Imp. caftcllaria (7) etiam , & turrita (8), 
quamquam rariflime occurrunt. Ac fignura turritum quoque in 
autographo quodam Henrici III. Rom. Regis, A. 1046 dato, 
quod in manibus noftris cll, animaduertimus. Cincinnatorum 
nonnifi vnicum, idque in diplomate Phjlippi I. Galliae regis, A. 
iotf$. dato (0), cernere nobis licuit. 

(l) Vid. fpecimina icripturae ap. HABILLON. Tab. jo\ & 37. 

(1) Auftor faltem Cbroaici Gottcolcenfit p. j6"<f. $. VI, ex diplomatum fnruitu 
ira ftaruendum dixit ; licet in omnibus fcriprurae fpeciminibus , quae in Chro- 
nico Gotrwic. inde ab Otronis III. Imp. tempore vfque ad Fridericum I. ex- 
hibentur , nullum recognirionis fignum occurrar. Sed vfum horum fignofum 
inrer Otronem III. & Fridericum I. non prorfus nullum fuiffe, ftatim dicemus. 

(j) V. gr. diploma Ortonis II. Imp. A. 980. datum, caret figno recognitionis { 
fed in alio diplomare eiufdem Imperaroris , A. 98», lcripro, fignum recogni* 
tionis occurrit. Vid. Cbron. Gottwic. in Tabb. p. 193. & p. 194. Addanr 
eriam schannati in Vindic. Fuldenf. Tab. 9 , in diplomate pofteriori, & 
Tab. 10. Henrici III. Imp. diploma , A. i~or6. darum, & a schannato 
in Tab. 11, exhibirum, nullum habet recognitionis fignum: quamqu^m for- 
tafle lircrae conriguae maiufculae (^R), nifi impcraroriae manus fignum lint, 
& has quaruor litcras \(t\ PR. (pro hnptrator) figniflcenr, viccm figni re- 
cognitionis fuftinenr, quippe quae lirerae enam pro duabus.figlis coniunftis 
(C R.) hoceft, Cnncellarius Recogmtt^ hjberi polfunr. Sed efteriantin 
manibus noftris diptoma autographum Henrici III, a<1huc Regis, A. 1046. da* 
tum, in quo turritnm fignum reco^.irionis, vr fupra iam diximuj, occurrit. 
Vid. Tab. nofira VII. fig. 7. Ptora figna recognirionis . quae in Hcnrict III, 
diplomaribus obferuanror, exft.inr in HtiNtccii Anriquirar, Goslarienf L. I, 
p. 47, in aventim Annal. Foior. p. fc,t, & in afiis eriam libris. Vfum 
lignornm recognirionis fub Hcnrico IV. Imp. non prorfus defiiffe, vel ex his 
verbis MABii.i onii (L.II C ij. $. n.p. 116.) pater: De Imperafrorum 
„ Henricianorum cancellaiiis hic ranrum obfenxo infolinun fubfcribendi mo- 
„dum Herimannr oancdlarii in diplomare Henrici IV. Imperatoris pro eccle- 
„fij Virdunenfi, qui Hcrinunnus poft folitam fubfctiprionem, figno fuo, de- 
„more variis calami ducTibus efformaro, includit haec verba, litcris parrim 

Vj «grae- 



i;3 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

„graeds exarara: IAEA EPPHMANNI Cancellarii. „ (Idea Errimanni Can- 
ccllarii ). In Tab. nofha VH. fig. J. exhibetur fignum recognicionis , cui [haec 
verba lireris graccis infcripra funt: YAEA VVYNY0HEPYY KANKEL- 
LARYY, hoceft, Idea Winitherii Cancellarii. Conrra ea fignum recogni- 
tionis in alio Jiplomare Henrici IV. Imp. A. 1066 daro, & in Cbnmco Gntt> 
wic. in Tab. p. j>9- exhilito, deeft. 

(4) Vid. schannat. in Tab. V. diploma inferius, collato diplomate fuperiori, 
quod in Tab. VI exhiberur. 

(t) 7ab. noflrn V. fig. 6, & M ABILLON. Tab. J3« 

(6) Tab.noflra IV.lig. f, SiNouveau Traitide Diplom. T.III.Tab. 6|.adp. 671. 

(7) Tab. noflra VII. fig. 9, & wai.theri Lexic. diplom. in appendicTab. V. 
(|) Tab. nojlra VII. flg. 6, & Cbronican Gottwicenje in Tab. ad p. 162. 

(9) Tab. tioflra VII- fig. 10, & mabillon. in Tab. 40. 

» 

§. 240. 

Locus fignorum recognitionis. 

Locut fignorum recognirionis , ifque ordinariut 

j. in fignis littralibut & cuntpanaeformibui fuit inter formulam recogni- 
tionis & figillum , quamdiu nempe formula recognitionis & fignum 
rccogniiiouis ope voculae £/, tamquam vinculo quodam mutuo, 
coniuncla fuiflent: id quod vfque ad Otronem I. Imp. perpetuoob* 
fcrwtum fuit; fed in huius Imperatoris diplomatibus vo'cula£/ mox 
pofitn cernitur, mox omiflh (1). ldem de diplomatibus Ottonislf. 
dicendum elt (1). Atque eo tempore, quo figna recognitionis in- 
ter formulas rccognitionis & figilla collocata fuifle diximus, appcn- 
diccs fignorum recognitionis faepe it.i prolongatae funt, vt vltra 11- 
gillum ipfum extcndcrentur (3), vel figillum ambirent (4), quid? 
quod funt quoquc figna recognitionis, quorum appendices ipfi ce- 
rae figillorum infcripn fuerunt (5). Illri vero figna campanaefor- 
mia , quibus vocula Et non adiuncta eft , indifcriminatim nunc ante 
(o), nunc poft figilla (7), pofita fuerunt. 

». Signa cajlellaria ($)tcturrha (9) ordinarie ante figilla collocata funt. 

3. Signa cineinnata. Huius generis vnum tantummodo, vt fupradi- 
ximus, nubis occurrit, quod quidem infra verba duo pofteriora 
formulae recngnitionis tt notauit pofitum , ac figillo quidem prae- 
miflum fuit (10). 

(i) Vid. 



Digitized by Google 



C. II. DE SEMIOTICA NOTARIALI. 159 

(i) Vid. Cbronicon Gotttoic. in Tabb. p. 1*9, 161, 161, 164. 

(») Chronic- Cvttwic. in Tab. p. 194, & SCHAN*AT. in Vindic. Fuld. Tab. 9. 

in diiilomate pofteriori. 
(j) schannat. Tab. *. in diplomate fuperiori, it. Tab. 7. & 8 i mabillon. 

Tab. ij, *S, & ji. in diplomatc primoi Cbromicon Gottwk. m Tabb. p. 106, 

& p. ijo. 

(4) MABILLON. Tab. JJ, & 14- 

(?) mabillon. Tab. jo,& ja; PALCK. Cod. Tradit. Corbeienf. Tab.HLj> 
& Tab. VII. 4; WAltheri Lexic. dapl. in append. Tab.III. 

(6) Chronic. Guttwic in Tab. p. 161; & schannat. Tab. 9. in diplomate 
inferiori. Superius diploma huius tabulae 9. Ottonem I. Regem au&orem 
habet: & in hoc fingulare quid habet, quod fignum recognirionis figillo poft- 
pofirum eft, licet voculam Lt fibi adiunftam habeat; id quod ipfe etiam Schan- 
natus p. 91. obfcruauir. 

(7) Cbroniccn Gltwic. in Tab. p. 1 94. W*™ ««am obferuare nobis licuit in 
diplomate autographo Ottonis II , adhuc Regis & patris in Germania vicarii 
vel collegae porius, A. 96), dato, quod in manibus habemus. 

(8) waltheri Lexicon diplom. in append. Tab.V. 

(9) Teftanre id diplomate autographo Henrid III. regis, A. 1046. dato, quod 
in manibus noftris eft. In Cbronico Gottwic. p. 16«. occurrit fignum turri- 
tum, quod fupra figillum pofitum eft, nifi iorte in exfcribcnda hactabula 
aenea erratum fuerlr. 

(10) mabillon. Tab, 40. 

Vfus fignorum recognitionis. 

Initio & antiquis pracfertim remporibus, figna recognirionis omni- 
feus hominibus , qui diplumata vel ipfi fcribenda curarunt, vcl data ab 
aliis teftimonio fuo confirmarunr , in vfu fuerant. Quum iraque olim 
quiiibet, llue auttor fuerit diplomatis, (iueteftis, manus propriae vefti* 
gia quaedam diplomati inefle voluerit (1); dilucide patet, figna haec non 
a fotis not.iriis f. cancellnriis antiquitus fuifte adhibita. Sed quia primo 
notarii fiue canctll rii cultiorcm regulifque nonnullis adftri&am formam 
borum fignorum ful> vltimis Merouaeadibus introducere coeperunt, quae 
deinde Jub Cnoliclis magis magifque excuka fuerat, vt.autographa non 
magis, quim apographa f. exempia aere exfcripta teftantur (2): detnde 
qui.i codun tempore ceteri ferc omnes, praeter notarios f cancellarios, 
ab his, quae dtximus lignis, abftinere coeperunt; follemne inde atque 

vfita- 



I 



j<f« DtftOM. THEOK. S. It DE SEMIOTICA. 

vfitatum fa&um eft, vt, quoties nnnc de fignis recognitionis fermo infti- 
taitux, femper fere figna tantum notariorum f. cancelbriorum inrelligan- 
tur. Id vero fimul hoc loco monendum eft, non eos tantum notarios, 
qui Regum atque Imperatorum diplomata fcripfcrunt , fcd illos etiam, qui 
e. gr. perfonarum illulrrium ($), nbbarum (4; &c. chartas confeccrunt, 
eiufmodi figna recognitionis adhihuifle. 

(l).Vid. e.gr. fubfcriptiones in diplomate Chlodouaei Iunioris ap. mabillON. 
Tab. 17. Addecriam diploma Chrotildis matronae ap. cumd. mabillon. 
Tab. 19. 

(») Compara e. gr. fubfcriprionis figna , quaeapud mabti lon. in Tab. a j.oc- 
currunt, primo cum iis, quae in Tab. 17, 19. & 10. exhibentur: deindehaec 
omnia cum fignis , quae in Carolidarum diplomatibus exarata funt , & ap. 
MABii i.ON. in Tab. »3, »4, ac, &c. exftant. 

(3) Vid. ap. mabillon. Tab. 19. diploma fuperius. Adde diploma Anfemundi 
eiufque vxoris, A. 520. datnm, ap. eumd. mabill. p. 463, num, III, 

(4) schannat. Tab. i», in diplomate primo. 

<' . • 
§. 242. 

Significatio fignorum recognitionis, 

De fignificatione fignorum recognitionis duae poriflimum fententiae 
ab hominibus eruditis hucufque funt allatae, quarumvna papebrochivm ' 
(1) autflorem hahet, quam deinde mabillonivs (2) fecutus eft; altera 
ab illuftri auclore Cbrouici Qott\c>icenfit (5) excogitata fuit. Papebro- 
chius & cum eo Mabillonius exiftimarunt , fignis cancellariorum , quae 
nos figna recognitionis appellare folemus, verba haec: Jignaui, vcljub- 
fcripfi, vel regijlrtmi , vel aJia his fimilia , occultata fuifle: quoniamciue 
haec figna etiam literas varie contortas exhiberent, has notis iis Tironit 
& Senecae, quas grvtervs publicauit, fimiles efle dixerunt; itatamen, 
vt Mabillonius, quid de his noris fentiret , prorfus non indicauerit; Pa- 
pebrochius autem contenderit, notas has, praeter eam, quam definierat 
vt diximus, nullam aliam vim habuifle, fed pro lubitti adhibitas efle, co- 
dem modo , quo nunc quoque notarii publici figna notariatut , qualia 
vellent, fibi fumerent (4). AtverohaecopinioPraefuliGottwicenfiquo- 
dammodo difplicuit. In hoc quidem is Mjbillonio & Paprbrochio aflen- 
fuseft, quod his fignis ve/ba fubfcripfi, Jignaui, cet. declarata eflent; 
f$d notas, quae his fignis infint, pro arbitrio a notariis f. cancellariis fi- 
efle, neque quidquam praeterea illis etfe fignificatum, negauit. Haud 

in- 



Digitized by Google 



. C II BE SEMIOTICA NOTARrALT. i«i 



tnctedibile entm (ibi efTedixit, fab his notis nomtn canccUarii latcre, 
quod *d modom moiiogramraatis figno ipfi eflet-illatum: cancellarios 
enim hac in re, Imperacorum atque Regum , qui nomina fua monogram- 
trtatis-exprefliflent, fuifle imitatores. Atque hae quidem aliorum fenten- 
tiac de frgnis recognitionis- funt. lam quid nos ipfi de iis fentiamus, di- 
itin&ius apericmus» $eii>res inde nb origino fua repetenda cffe videtur. 
Reget Merouingici plerumquc manu propria diplomatibus nomina fui 
fufrfcripfetunr. Idem quoque fecerunt alii diplomatum auclores, vtPon-* 
rificCs Romani, feminae illuftres, Epifcopi &c. itemque Referendarii fi 
Canccllarii, ac tcftes; id quod ex diuerfitate fcriptunrum. dilucide p»i 
tet (y). In Ws fubfcriptionibus. vox fubfcripfi, velfubfcripftt , vei alb 
ei fimilis, femper compendiofe fcripta deprehenditur, ita- videficet, vt 
pleraeque literae, praeter initialium vnam alteramquc, duclibus varie con-* 
tortis crifpatifque exprimcrennir, vel occultarentur potius. Sed iam tiun 
tdditae "«erdum;fimt his duclibuc notae quaedam Tironit r praeiertim in* 
de a tempore Thebderici III. circa an. 678. (6) -. de quibus-ootts infip 
dicendi aliqmd locus erit. Chilperici II. fobfcriptio ( 7, ) primam; m bcjc 
fingularfe eft quod vocis fubfcripfit litera initialis/" cum finali^fiipcrni' 
femicirculo coniun*cla ert (ft), in eumdemfere modum, quo nortrii fub 
Carofidis ttteram /"(figiam vocis fubfcripfi)^ apice arcuatim ^rolbfjgaroj 
in fignis rccognitiohis -exprimere folebant. Deinde hoc quoqueurChA* 
perici W. fubicriptioneuotttu dignum ert, quod intra linens du3s f tranw 
tlerfas^ vtrimque promincntes, quse mcfdo diclas literas ft feeant, vfctf 
ces BeneVttii ( Beae Valete) exHibentur: qtaein aliis quWem diplom*» 
tibus etiam occurrunc, ied plcrumque ad larusfigtfli finirtrum collocatae 

funt (3). JV •) 

Ex his, quae-haclenus dicTo ftfrit, pattt, 1) fignunt,-de quo quite^ 
timtts, fi' oHgment ^eacs, sd indlcaiidam vocem' fubfcrrfifi yd fuhfirfl 
jfit adbiUitum cfle ," i) frliarutrt ^udque Nfrttm, vt notarum TirMOi, «iM 
borum Bciit tialeie\ fuifle receptaculum , ac j) non propriom- notariou 
rum f. CanceHariorum^ignum , fed commune potius iltis cum Regibu», 
teflibus, cet. fuifle. * - " 

Sed fub Cnrblidit haud cxlguam fiaec res murationem expeita eft. 
J>/^»wenim, Cferoh^dtfrom parefta. ab hbC figno abftimiic-, fiqtiidewi 
pfo eo crucem i<Jbibuerk: Carofct aUten¥, Squetn M»gwi ttog^Om^ 
ne ab aliisdlftinHUetefotemiw» f>erperaom monogratnmamm vfonH (' lo"% 
introduxit. Rege* kaque-eclmperatorts omnes per torum iUud tempo- 
• '■' X ris 



i5i DIPLOM. THEOR. S. I!. DE SEMIOTICA. 

ris fpiitium , quo recognitiohis figna ln vfu fuerant, tale fignum recogni- 
tionis, quali Mcrouaeades vfi funt, neglexerunt* Sed per idem tem- 
pus teftium quoquc fubfcripriones Ceftarunt. Remanferunt itaque fola 
fere nottriorum f. cancellariorum figna recognirionis. Sub Carolidis 
praererea hic mos imialuit, vt Cancellarius f. Notarius plerumque pro 
« Archicmcellario, fiue, vt tum loquebantur,;^ vicem feu vic$ Archi* 
cancellarii ( 1 1 ) dipiomacibus fubfcriberet. Dcnique ipia lignorum re- 
cognitionts figura , vt fupra diximus, cultiorem habitum induit. Sed 
haud inceinpeltiue nunc quaericur , quae potilflmum vis atque poteftas 
fignorum rccognUioitis inde a Garolidarum tempore fuerit? Toca rc* 
quaiHum nos quidem exifttmamu^, ad ea, quae ftgnis recoghicionis in- 
funt, redire vhJetur. Exrormulis cn'im recognicionis parum aut nihil, 
quod e re fic, depromi poceft. Nam ex ipfo incuicu aucographorum, 
quormn fac multa vidimus, atquc inter (e compaiauimus, dtlucide pacet» 
nocariumeum, qui diploma aliquod nwnu fua fcripfu, formulam quo- 
que recognitioriis addidifte. Sed autograpba etiam docent, nQcarium, 
qui diploma fcripftt, figrii.quoque recuguitiunis exterwra adiunxifle. 
Primo ewirti Wla Qircvmdntinm^ eumque pvo temporum diuqrficace vel //- 
tewlem., ye\ iinearem formauic : -deinde drcam in ccllulas & appeudicem\n 
tabulara diftinxit. Acque ha.ec? flbcit notaihis, qui fcripfir canrum diplo* 
non vero fimul recoguouii & fubfcripfit, hoc eft, is notarius, qui 
officio non fimul dignitatem ac munus cancellarii adminiftra- 
Ei igirur poftqu.im ab eiufmodi notario facla cflent, diploma ipfuni 
cancellario, cuius in formula recogniridhis rnejicio fic, cradicum eft, qui 
deinde figno recognicionis notas quildam fibt follemn.es eafquc tironianas 
(12) ve! fig'as eti.im . alijfue liceras (1 camquam recoirnicionis & fub- 
fcriptionis fu«r teftes,, intulit. Nc»tae hae, quae foftafte nomen ancel- 
laci»> vel.fymbolum aliquod.il|iu3 indica«erint, funt adhuc diplomatico- 
rnm aenigm^ta, quae vero havM difilculter <phti pocerunt, fi notieTirc» 
njs ica r: vc fupra (§. 7 1 . ) (ditlum, elt, explieencur. Sed func eriam di- 
plomaca , qu »rum fignis t ccognitionisi cancellarias ipfum nomen fuum, 
literis difertis fcriptum , inferuit ( 1 4). 

Poftqujm de iis diplomatibus diximuv quae a diuerfis perfonis 
fcripts £ recognita fiint: fcquitnr, vt de i lis etiam sgamus, quae ab ea^ 
dem perfona 5;fcripca funt recognita. Atque. horum quidem diplo- 
maron» ab illis, prioribos dift^ngue«dor*Jim duplex pctciftimum modus eft. 
Prkno fcilket difpiciendum eil, q«m fignuin reco^njiTOnis- jiows aliquas, 

hoc 



Digitized by Google 



C. II. DE SEMIOTICA NOTARIALI. 1 6> 

hoc eft, vei notas Tironis, velfiglat ali.ifue iiteras , vel integras denique 
voces continent, an vero vacuiim (it? Qua in re id fimul cauendum eft, 
i»e duflus* arbitrarios , e. gr. literam /*longiorem, faepius repetitam , vet 
cincinnos, hoc eft, duchis intortos , pro notis literifue habeas, nc nu- 
bem adeo pro Iunone ampleclaris. Hi enim ductus eo Mntunv confilio ar 
notariis ndhibiti lunt, vt fua figna a fignis aliorum notariorum diflingue- 
tent, veietiam, vt eorum ope cellulas areae & tabulata appendicis for- 
marent: quamquam concedamus, eos du&us originem a- primordiali lite- 
ra vocis fubfcripfi vel fuhfcripfit duxifle, vt fignificaretur , fignum hoc, 
ex eiufmodi dudibus cpnflatum , ctmmunc vccognitionum & fubfcriptio^ 
num receptacuium elle. Quando igitur diplomata occurrunt, quorum, 
ligna recognirionis celjulas ac rabulata vacua habentj ea diplomata a no- 
tariis £ canceilariis fcripta pariter, atqne recognita efle videntur: nifiqui; 
exiftimare ma!'t, eiufmodi dipiomata plane non recognita, atque eam ob 
cauflam nullius vel parUi momenti efle. Huius geneiis hjnt duo dlplo- 
m3ta, vnum Lotharl? I. Imperatoris, alterum Ludouicilll. GermaniaeRe- 
gis, quae schannatvs (15) vna cum fignis xecognitionis in aes cxfcri- 
benda curauit. Referimus huc quoque aiia tria diplomata, quae in Cbro- 
mco GottXvicenfi p. 94, 140. & 194. aerc cxfcripta cernuntur. 

Sed pofTunt diplomata , quae a notariis C cancellariis & fcripta 6^ 
fecognita funt, ab illis, quae cancellarii tantum recognouerunt, non fi- 
mul fcfipferunt, alio criam modo dignofci. Notarii videficcr, fcu can^ 
ce|Iarii, qui diplomata fcripfcrunt pariter, atque recognoucrunt, figngm 
recognitionis ex fola voce fubfcfipfit formnrunt : ita quidcm , vt circum- 
duclus figni ex iireris ft coniunctis fieret, area autem intcrmediis literis 
vocis fubfcripfit compleretur. Huius generis diplomata duo in medium 
proferemus, quorum ynum a Carolo Caluo Imperatore (16): altetumab 
Hugone Capeto, Galliae Rege.( 1.73, datum eft. Prius diploma etiam io 
hoc fingulare eft, quod Gozltnus Csncellarius f. Archicancellarius nomeo 
fuum literis maiufculis Hfque rubris fcriptum , formulae recognitionis at- 
que ndeo nomini notarii,. Audacheri, qui diploma fcripfic & recognouit, 
fuperimpofueric : licet Audachero* notarius in formula recognitioois pro- 
feflus fit, fe-diploma ad vicem Gpzl.wi>rccognoui/Ie 6t fubfcripfifle. Jn- 
ducir nos hoc diploraa, vt fufpic^rnur, [Artbicanceliariorum quoque po- 
tas aliquas in fignis recognitionis exftare, quibus illi diplomaaliquodcon- 
lenfu fiio fcriptUm efle declarauerint: nHi bm ipfum nomeri fuum plene 
fcriptum, vt Gozlinus fecerat, formulae recognitiouis adiunxiflent.' For- 

X * tafle 

• 



16-4 DIPLOM. TllEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

tafle etiam notas aliquas Begijlratorum > Secretnriorum aliorumque homi- 
num, quorum vfus aliqui* in cancellaria Regum, Imperatorum, cet. efTe 
poterat, in fignis recognitionis cernere licec. Nos adeo Ambafciatorum, 
hoc eil , deprcc.itorum ( der Fiirbitter ) fubfcriptioues, verbis difertis ex* 
preflas, iu his (ignis animaduertimus ; cutufmodi. hoc exemplum in di- 

plomate quodamCaroli Calui Imp. eft: franco ppnjit (praepofirus) am- 
bafiauit («8). Quis vcro deprecatoris fiibfcriptionem figno cuidam re* 
cognitionis inefle fufpicaretur , fi fubfirriptio figlis , vel notis Tironis exa- 
rata eflec? Sunt etiam recognicionis figna , quibus plura Jubfcripthnum 
gtnera iudica efle, velex pluribus Chrijmi, qiwe illis infunc, figuris, ne- 
mo eft, qui non cOgnofcat ( 1 9). Non denique Tironis, qua vox Ji- 
gnaui (£f.), item verbum fubfcripji vel fubfcripftt (£) , ac nota 7« & 
(n) exprimitur, in rcliquis notis facile animaduerti poteft (jo). Vt vno 
verbo dicamus, de omnihus his rebus, quae fignis recognitionis infunt, 
tunc demum certiora aflerre Iicebit, cum fyftema notarum Tironis tale^ 
quale fupra ( $. 68 - 7 1.) defcripfimus, congeftum cxplicaturoque fuerit. 
ld vcro nunciam dicere pro certo poflumus, errafle Papebrocbium, qui 
notas fignorum recognitionis omnes pro dudibus otiofis ac nihil figuifi* 
cantibus hahere non dubitauit ; errafle deindc etiam auftorem Cbronici 
Cotfoiicenjis , qui non nifi cancellariorum nomina ac inonogrammata fi- 
gnis recognitionis inefle credidit. 

(t) papebroch. in propylaeo anriqaariq apud Bariug, in claue diplom. p.a©>. 
fq & «3. 

(>") MABILLON. L. II. C. II. $. 14. 

(|) Cbronhon Gottcoic. p. 98. fq- 
1 (4) MABI1XON. L. II. C 16. §. J. & PAPEBROCU. L C 
'' (v) MAB11 i.on*. in Tibb. 17, 19, ab, 11, aa. • , 

(6) mabillon. Tab. jc. in diptom. fiiperiori. 

(7) Tab nnfira V. fig. t, & mabillon. Tab. a». in diplom. fecundo. 

(8) mabili.on. Tab. 19. in diplom. pofteriort, itcm Tab. 10, in diplom. pri- 
mo , & Tob. a y. in dipfom. itidem prrmo. 

< 9 ) mabtlIon. Tab. aj. in diplom. primO ic Sohannat. T»b. a. 

(10) Vid Scriprurae fpedmina in MADiiiLdN. scBannAt. & in Cbronicp Goit- 
wic. eet.. " * ' 

(11) Vid. iridem diplomata in caxitatis raodo , aliifque diplomarum coUe£Ho< 

00 vid. 



Digitized by Google 



. C IL DE SEMiOTICA NOTARIALT. %6$ 

(la) Vld. Tab. noflra IV -VII. paflim, item SCHANNAT. Tab. 4, 7, &c. 

(15) 7rf*. «wjftvf VII. fig. 3, & schannat. Tab. 9, item Cbronicou Gottwic. 
adp. 164. 

(14) Vid. Tab. uoflraVU.fig. 8, & Cbnnicom Gottvic. 9«- 
(i^) schannat. Tab. f. in diplom. fuperiori & Tab. 6. in diplom. fuperiori; 
add. etiam Tab. no/ha VI. fig. j. & 4, item Tab. Vll. fig. 4. 

(16) Tab, nvflra IV. fig. j, & mabillon. Tab. 2 1. in diplom. inferiori. 

(17) 7i/A. »c/?n» IV. fig. f, & Nouveau Traiti de diptotnatique T. III. p. 671. in 
fuperiori parte tabuke 6%. Add. etiam T. IV. Tab. 7}. Num. II. fig. 7. ad 

(18) »r/?i77 V. fig. j. 8c mabillon. Tab. j a. Add. etiam Nouvean 7raU 
ttdt D'ftowatiqtie T. IV. Tab. 7). Num. II. fig. j. ad p. 608, vbi fignum 
recognitionis exhibetur , in quo leguntur baec verba : frotbortus ambafiianit* 

(19) Vid. inprimis Tab. noflra VI. fig. 1. Adde mabillonii Tab. >f, p. )9t. 

. (30) Vid. Tab. mflra IV. fig. j, & Tab. VI. fig. 1. & f ) quibus merito adiun- 
gendafunt figna, quae mabillonivs in Tab. 14. p. 1*9- ui diplomate in- 
feriori, 5c in Tab, ac. p. joi, item schannatvs in Tab. VII, in diploma- 
te inferiori, & in Tab. VIII. in vtroque diplomate, exhibuit. 

De fignis feu fignetis notariorum recentiorum. 

Notarii recentioret ad exnranda figna fua, quae vulgo figneta nota» 
riatut appellantur , vel ryparium quoddam, atxamento intinclum , vel ca- 
lamum feu pennam adhibere folent. In antiquiflimis horum fignetorum 
formis notariorum nomen pterumque non apparet : accidit vcro interdum, 
annis praefertim aliquot interieclis , vt fignetis areol.i quaedam vacua fub- 
iiceretur, eo quidcm confilio, vt norarii nomina fua calami feu pennae 
ope iis infcribere poffent. Sed funt etiam figneta , in quotum iam typa- 
rii? nomina notariorum vel figlis, vel literarum confequentia exprcfli 
fuerunt. Praeter nomina, inrerdum quoque fententiae quaedam , e.gr. 
Pace quid ejl meiius? fignetis infcriptae cernuntur. Figurae horum fi- 
gnetorum, vt hodie notariorum arbitrio reliitae funt, ita iuperioribus 
etiam faeculis arbitrariae fuifle videntur. Benrus vir, baringivs, duo- 
deuiginti notariatus figneta, tabulis aeneis exprefla, in clauc fuadiploma- 
tfcn poft pag. 228. publicauit. Antiquillimum eorum eft lac. Arnaldi, 
diplomati A. 134*. d.ito, adiunclum. Sed in treveri Gcfchlecbtshi- 
ftorie der Hcrren von MUnchhaujen , in cod. diplomat. p. 1 o. occurrit in- 
ltrumentum pubiicum , iam A. 1 3 04. a notario loh. Schnuphafte confe- ' 
V» • • *; X 3 clum, 



itftf DIPLOM. THEOR. S. K DE SEMIOTICA. 

ctum, fignoque notariatus imtruclum: figura tamen huiusfigni, quocMd- 
Jcndupi cft, non fuit aere exfcript.i. In '(*) nouo npere elipiowctico cx 
inftrumcnto aliquo publico, A. i2yrt. cxarato, hic epilogus afiortur: Et 
ego idem Kaunundus de Pradali notariur pubFtcui antt ditlut fubfcrib* 
& figtft DomtfO Pbilippo Kege Franciae: ex quibus verbis, fi quiJem 
cgo ca retle intelligam (nihit enim hac de re nobilcs huius opcris au- 
clores monuerunt) , figneta notariatus iam exeuntc (aeculo XIII. vfitata 
fuide patct. Sed quid opus eft coniecluris in re, cuius cxempla certa 
manu tenemus? Prouoco nempe ad fignetum illud, quod (**) mvrato- 
rivs, vir harum Terum , ijuas alii , tamquam minutias, negligunt, cu- 
riofiflimus, in aes incidendum curauit. Signetum hoc, primum atque 
antiquiflimum omnium illorum , quac mihi quidcm videre contigit , ad- 
iunchim eft inftrumento cuidam publico, in caufla grauiflima A. i2jd. 
fcripto. Placet, verba ea, quae in huius inftrumcnti epilogo leguntur, 
vna cum ipfo figneto, quod nomen NMCOLAVS, ad inftar mono- 
grnmmatum fcriptum, exhibet, huc transfcribcre. „Ego Gregorius, fa- 
„ croftnctae Romanae Ecclefiae Scriniarius, iis omnibus interfui, & hoc 
„inftrumentum fcripn & compteui, meoque figno flgnaui , & in publicam 
„formam redegi. , 

„Etego Nicolaus Fcrentinus, fanc>ae Romanae Eccleflae Scriniarius, 
„ "hoc Inftrumentum , ficut inueni in praedicto publico Inftrumento , ni- 
„hil addeus, vel minuens, velmutans, de verbo ad verbum, auctorrta- 
„te Apoftolicae Sedis exemplaui & in publicam formam fcripfi & figi 



(*) Souveau Traite de Diplomatiqtte T. II. p. 4 J f • not.(i). Adde etiam, quie 
ibid. p. 4J6. in not. itemqueT.IV. p, 6s, &p. a87 - j8j>. commemorantur. 

(**) mvratorii Antiquitatum Ital, medii aeui T. VI. p. o. Eadem huius fi« 
gncti figura occurrit etiam ibid. p. ta. 



CAPVT 



Digitized by Google 



C. III. DE SYMBQLICA. 1*7 
CAPVT ra. 

S YM BOLlC A, 

* pu FRESNE feu Du Cange in Gloffario mcdiac & infimae Latinitatis, fub vo- 
ce huejlitura. 

** Nouvtau Traitk dt Diphmatiqut T. IV. p, 6a.c — . 6f i , coll. p. 4*8 —470. 

$• »44- 

Definitio fymbolicae & fjmbolorum inueftiturae. 

Jnuejiitura % vox barbara* nihil aliud eft, quam admiflio in rei a!t- 
(muneris fcilicet, praedii, iuris) poflefiionem : quae quidem admif- 
fio quum non verbis tantum, vel literis fcriptis, Ced etiam Jymbolii qui- 
bufdam adhibitis, quae cum re vendita, donata, concefla, reftitura, cet, 
aliquid cognutionis habercnt, facla fit; patet, quid inuefiiturat Jymboih 
denotetuf. Illa vero difciplina, quae in his fymbolis inueftiturae expa- 
nendis verfari debet, haud exigua Semioticae ( $. 229.) pars eft, quamfi 
Symklicae nomine infigniamus, haud incommode facere nobb videmur. 

Au&oritas fymbolorum inue/fiturae. 

Quanta (ymbolorum inueAirurae auHoritat fit, ex hoc fecile poterit 
iudicari , quod ea inter diplomatum folUmnia numerata funt , in quibusy 
*t fupra ( §. f . ) diximus , omnes gentes , & barbarae etbm , fummam di- 
plomatum ipforum fidem ac robur inefle voluerunt. Symbola haec (igil- 
lorum & fubfcriptionum vim atque au&oritatem iis diplomatibus , quae 
his praefidiis deftituta funt, iargiuntur;, ceteris vero documenris omuibus 
fidem maiorcra concilianr. , 

J. »4<*- 

AntU\uita$ & duratio jjmbolorum inueftiturae. 

Quamquam inueftiturac anriqivflimis iam temporibus vfitstae fue- 
mnt, earumque criam in diplomatibus, facculo VII, immo antehoc fae- 
cuium lcriptis, mentio inikitur; multn ramen faepius imaeftirurae earum- 
que fymbola inde a faeculo IX. in dip'omatibus commemorantur : exhoc 
certe tcmpore ad fidem ipfisd.plomaribus faciendam, camquam follemnia 

(S- 



j6A DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA. 

l 45«) adhiberi coepta funt. Inuerticura , per cefpitem facla, adhuc 
fneculo XIV. in Gallia in vfii fuit: in Belgio vero haec inueftiendi racio 
ad recentiora vfque tempora conrinuaca eft. In quibufdam terris fymbo* 
loruin quorumdam vfus nunc quoque durac. , 

r ' 

Diuifio fymbolorum inueftiturae in ftataf naturalia 

& arbitraria. 

Si caxgi um audiamus, fymbola inueftitnrae in Jlata & arbhrari* 
.diuidenda firat. Stata feu fixa ( quae reflius fortaftc tuttujralia dici pof- 
knt) Canghu ea fymbola dixit,quac lcgibus vel confuetudine apud omnej 
fere populos recepta & vfu definiu erant, & quoniam cum rcbus ipfis» 
quae tradebantur, affiniratem aiiquam habuerunt, eodem fere modo iif- 
dcmque ritibusapud gentes diuerfiis inueftituris celebrandis adhibebantur^ 
arbitraria vero , qaae, pofthabitis vetuftioribus tradicionum formis, irir 
troducla funt, Cangio ea dicunrur, quae neque legibus moribufue erant 
(Jafinita , neque cum rebus tradiris cognationis aliquid habebanc, Scatp^ 
rum fiue naturalium inueftiturae fymbolorum hoc exemplum Cangius p«- 
fuit. „ Vt agri vel praedii inuefticuram fa&arn denotarenr, ccfpitem, gle- 
„bam, feu Wofoncm, vri loquebanrur, ex ipfo agro defnmium, in manus 
„illius, cui ddnabatur", tradebant: quo fymbolo fundi proprietas pror- 
„ fiis in eum translata innuebatur. At ne tantum folum ipfum conceflum 
„ credererur, addebatur tkramat, quo comprehenderetur foli fupcrficies 
„ (id eft, fi quid fatum & aedificatum eflet, vt funt vites, arborcs, plan- 
„tae, fegetes): quae quidem vfque eo" foli pars eft , vt non illud fine 
„hac tradi vel vfucapi pofllt, cum fuperficies folo ce/fat, vt aiunt lurif- 
^cOnfuIti. Addebatur hifce fyr\bo\\s feftuca , quae interdum ftiftit dici- 
„tur, baculur, virga &c. cuius traditione, dominium -rei pariter trans* 
„!atum crederetur: cum baculm ac virga domini in fuos ac rcs fuas ius& 
„ poteftatem denotet — Praeter ifta quandoque adhibita cultelli traditio, 
. „feu gladii, qui poteftatis , cuius fignum eft, vicem praeberet, vt qui 
„magis ad manum efiet, feu hocce fymbolo fignificaretur , eum, qui rei 
dominium fubibat , ius habere euertendi, disiiciendi, fuccidendi,. met 
„tendi &c. in eo praedio, cuius pofieflionem adibat,,. Sigillatim dein- 
de Cangius ad ftata f. naturalia inuefticurae fymbola refert inucftituras 1 ) 
pr cefpitem, x) pcr..btrbam& terram 9 3) per ramum cefpitem, 
. , 4) cum 



Digitized by Google 



C IIK DE SYMBOLICA. i € 9 

4) fum ramo & guafone vel\oafone, id eft, cefpite, 5) per guazonem^ 
andelatincm ( manum datam vel fecundum alios, b.iculum longiorem) 
& ramoi H* arbortbus , 6) per baculum^ 7) per bacutum & annuJum, n) 
pcr fuftem,- 9) cum itpto, ic) fer ctUieltum , i 1 ) pcr cultellum, fejlu- 
camnodatam, :-.mf ouem ( chirothecam ) & wafonem terrae , & 1 2) p t r 
cultetlum plicatum. Sed, vt bene recleque iam obferuarunt-nobiles 110- 
ui operis diplomacici auctures, tora haec fytnbolorum diuifio, in ftara f. na- 
turalia~& arbitraria, iubrica eft, neque Cangtus, vir ceteroqui dodiflimus, 
hac in re defendi vllo modo poteft, nifi forte eum de iis temporthus, 
quae omnia omnino diplomaca nunc exftancia anteceflerunt, locutum eflis 
dixeris. Conftac enim , fymbola njturalia & arbitrarii inde ab incunte 
facculo (X.indifcrimiuatim fuiflc vfurpata : nifi quod cefpites , glebae, ra- 
mi, aliaque lymbola naturalia reliquis fymbolorum generibus tunc plerum- 
que praelata funt, cum craditio'eo ipfoin Ioco, qui tradebacur, facte eft. 

§. 148. 

AWae fymbolorum inueftiturae diuifiones. 

Quoniam inuefticura triplex potiflimum eft, munerum, tam facro* 
rutn, quam ciuilium, bonorum ac iurium; fequitur, vt etiam fymbola, 
quibus inucftitura denotabatur, trifariam diuidi poflint, in fymbola fcili- 
cet \)t6unejum, tamfacrarum , quam ciuilittm, 2) bonorum, ac 3) 
rium. Ac munerum facrorum f. ecclcfiafticorum haec potiflimum fymbo- 
la fuerunt : ^nnulus , mitra , pcdum , portae vel claues eccleflarum , 6c 
campanarum fcu clocarum vel funes , vel fonitus etiam. Contra gladius, 
vexillum , hafta , fceptrum feu baculus munerum fiue dignitatum ciuiiium 
praecipua fymboia fuerunt : ita tamen , vc mox gladius 6c vexillum in- 
difcriminatim pro Imperiorum , Regnorum , Ducatuum , Comitatuum fc 
feudorum nobilium fymbolis vfurparentur, mox vero figillatim Regna 
gladio , Prouinciae vexillis , & Ducatus hafta vel iceptro fignificarentut. 
Sic Thaflilo, Dux Bauariae, vc in Annalibus Francorum S. Nazarii ad a. 
787 legicur, ad Cdrolum M. veniens, reddidit ei cum Baculo ipfam pa- 
triavti in cuius capite fimilitudo bominit erat. Symbola bonorum qualia 
fuerint,ex iis exemplis fymbolorum naturalium, quae p.iullo ante (§. 247.) 
Cangii verbis defcripfimus, qupdammodo incelligi poceft. His addimus 
nunc fymbola quaedam arbitraria, quae jngvlfvs, Angltis, qui A. 
1100. obiic, his verbis p.ooucommemorat: „ Conferebantur eciam pri* 

V „mo 



170 DTPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

„ mo mnlta ptncdia nodo verbo, ahfquc fcripto, vel chartt, tantum eum 
„ domini gladio , vel galea , vel cornu ( id eft poculo ) , vcl cratera , U 
„plurima tenomenra cum calcari, cum ftrigili, cum arcu, & nonnulla 
„cum fogitta,,. Sed iutium etiam fymbola varia erant. Sic cum lites, 
iuter Monafterin fir Praefules ortae, dirimercntur , ci parti, quac cauirjm 
obtinebat, baculus quidam datus cft. Deiudc fymbola inueftituraectiam 
in jymbola i) donationit f. traditionit, z) venditionif, j) ccffionit, 4) 
permtttatiunis , ac $) rcfthutiovis difpertiri polmnt: id quod pcr fc facile 
intelleftu eft. Inueltiturae non vno tantnm fymbolo , fed pluribus cciam 
interdum fymholis adhibitis fignificatae funt, c. gr. per ivafinem (cefpitem) 
terrtte & fiftucam nodatum (nodanm), feu ramo arborum utque per cul^ 
telhm & 'xanconem ( cjSirotbccam ) feu andcht&inem (manum djt.im f. le-* 
cundumalios, baculum longum ). Cefpirc-s inprimis & ramos coniun- 
clim adhibcre, admodum foliemne fuit. ita quidem, vc ramus virefcens 
cefpiti infigeretur. Exiftit inde noua fymbolorum diuifio in fmplicia 6c 
compofita. Quoniam denique fymbola inueftiturae non modo a largitori- 
bus f. donatoribus, venditoribus, reftitutoribus cct, fed ctiam viciflim a 
donatariis, emtoribus cet. data funt; fymboh quoque in fymbola traden- 
thtm (S accipientium diuidi poflunt. Ad accipientium fymbola pertinenc 
e. gr. annulus aureus , crarcr f. poculom , equus phaleratus , velHs aliqua 
facra, ccrta pecuniae fumma, peilcs, frumenta: quamquam fymbola ac- 
cipientium rarius , quam tradentium , in diplomatibus commemorantur. 

$. 249. 

Index alpbabeticus praecipuorum inuefliturae 

fymbolorum. 

Liceat mibi nunc praecipua fymbdorum inuefliturae genera ordine 
litertrum commemonre, additis fimut vocum barbararum explicationibus. 

Per ahtpam, vid. infra pcr cohiphum , fub lit. C 
Pcr ampboram pienam actutc maris. 

Per endflaginem (andihigincm , andihgon) fiue andelajtgum. Vocabu- 
lum hoc barbarum fecundum aliquos cantherium f. fulientaculum foca- 
rium, Gall. Landier, Germ. Feucrbock, vel etiam fuftem f. baculura 
Iongiorem fignificat; quamquam veri eft fimilius, illud ex vocibus 
tbcotifcis/w bandcn langcn, h. e. in manus tradcrc, confhtum cire. 

Sym- 



Digitized by Google 



C. III. DE SYMBOLTCA. ' 171 

Symbolum ipfum plerumque cum aliis fymbolorum generibus coniun- 
gitur, cuiufmodi haec exempla fiint *.£*r guafonem (cefpitem), ande- 
la^incm,tf r.uno, de arbnrtbut ; pcr feftu am& attdelacinem ; pcrgua- 
Jonem & andilagvn; per cuhellum, (fguantotte (chirotheca ) , fmulqui 
andUagine. 

Per annulum. Traditione annuli maiorurn praefertim dignitatum acprne- 
diorum inueftiturac fn<fhie funr. Annulus plerumque aureus fuit. Sin- 
gulare exemplum huius rei in Iihjnne, Domino Turonii, habemus, 

4 de quo haec in Tabulario Epifcopatus Parifienfis leguntur: „A. 1249. 
,,loannes frater AnfeUi , Miliris D. Turnonii , fecit homngium di<3o 
„ Epifcopo de illa parte, quam tenebat in diclo caftro — ad quod 
,, hom.igium admifir cundem D. Epifcopus, volens ipfum inueftire per 
n kacu!unt, vel fefiucam, prout moris efl : quam Inucftituram noluit 
„recipere diclus Iojnnes, dicens, qiiod ipfam non reciperet, nifi per 
„ anvulum aureum inuertirctur „ . Annufi ciufmodi oblati catena faepe 
altaribus in rei geftae memoriam annexi funt. 

Per annuhim de campand (campanae) Ecclefiae. Vid. iufira fymbolum: 
per cordam figni. 

Per baculum. Baculus ip(e vel altnri imponebatur, vel in manum etiam 
eius , qui inueftiruram obtinuit , tradcbatur : nec raro ipfis diplomati- 
bus infutus deprehcnditur. Definita plerumque limul eft fpecies ar- 
boris, cx qua baculus ficlus eft, e. gr. Uaculus querceus , miriceus, 
fraxSneus , coldrinus, h. e. ex corylo (coudrier) factu*. Interdum for- 
rnam etiam bacojorum defcripram inucnimus. Sunt praeterea baculi 
huius generis, qui infcriptionibus orn3ti funt, vt iofra videbimus. 

Per baeulum (pcdum) atmulum. Hoc fymbolo compofito Inueftitu- 
ras ecclefiafticas fadas efle, vel tirones hiftoriae ex cruenta illa, quae, 
dru orbem Chriftianum afflixit, inter Imperium & Sacerdotium con- 
trouepfia norunt. • , 

Per beretam & birretum , notum pilei genus. 

Per barbae eapiiiot, % 

Per berii/ut/t, h. e. confpicillum , ex voce theotifca Britte, GtW^Beficle. 
Per bibiiotfoam, h. e. per facra Biblia veterii & noui Teftamenti. 
Per calicem f. cum talhe. Intelligirur calix facer. : »1 : , 
Per calicfm. aurtum cum patenafua* ^ ...... j 

Per cambutam (pedum f. baculum) Epifcopi. AppeUant cam Epifcopi 
etiam virgam aucloritatit fuae. " > 

Y 2 Per 



1 7 * DIPLOM. TI IEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

Per candelabrum. Impofitum candclabrum plerumque altari elt 
Caaum venaticorum apprekenjtone. 
Pcr capcUtim (mitram) Prhris. 
Per capillos caphis. 

Per capillos baiiae. . . , 

Per cefpitent. Celpcs altari plerumque impofirus, & ex ipfo agro, prae- 
dio cet. , quo quis inuciliebatur, dcpromtus eft. 

Per rammn cefpitem , f. cum ramo & cefpite, culfelhaue cum manubrio 

albo. Rnmus ccfpiti plerumquc infigcbartir & altari iinponebatur. 
Per cbartam fuper altare , h. e. altari impoiitum. 
Per chirothccam f. cyrotb.cas. 

Pcr claues Ecclcfiac, f cum vna clauc, item fcr traditioncm libri & fpe- 
cialiter per traditionem clauium. Claues (cmper fere altaii impolitae 
funt. 

Per clocas (campanas) Ealefae, itcm pcr cfocas & oftia C. portas Eccfe- 
fae. Vid. paullo poft fymbolum : pcr cordam fgni. 

Per coclear ( cocblear) de turibulo. Cochlcar altari imponi folcbar. 

Per colaphum. Huius fymboli exemplum in charta fundationis Abbatiae 
S. Petri Pratcllenfis in dioecefi Lexouienfi, quae in makilioku- Ah- 
nal. Bened. T. IV. ad an. ioj4. p. jqj cxltar, his verbis commemo- 
ratur: „Sed quia Wiilclmus adhuc puerulus ciufiiem Roberti Comitis 
„ ( Nortmannorum ) filius', poit illum erat regnaturus ; eum pater Pra- 
„tellum mifit, vt fuo iullu etiam pucr propria manu donationem Tur- 
„ftini villae luper altare poneret. Huic rei interfuerunt vetulus Niyel* 
„hls Turaldus, qui vnum de fupra lcriptis caballis a Comite Robcito 
„dono fufcepit ; Radulfus Camberarius filius Gcraldi, Golcelhws Ru- 
„fus dc Formouilla , Humfridus conftructor eiultiem loci cum filns fcis 
„ Rogerio & Robcrto Wiilelmo , qui etiam a patre ob caufitm memo- 
„riae colapbum fu&epit. . Siufcepit etiam aliud colupbum Richardus de 
„Lillabona, qui ocream vini Comitis Roberti ferebat: -qui, cum re- 
„qu?reret, cur ^fibi-Hunfridus pcrmaximum (olapbum dediflct , refpon- >• 
„dit: quia tu iunior me es, Ac forte multo viues retnpore, . eniquete»' 
„ftis huius rationis, cum res popofcerit» Sufcepit etiam tcrtiumco- 
„tyfcww Hugofflius Waleranni Comitis,,, . 



Pct 



Digitized by Google 



./<; • III* DE SYMBOLICA.; <7J 

Per ro/«M«4«T<columnain, quantum ego quidem exiftimo) de ipfa curtt, 
Per inutftituram communionit tam corpora/itcr , quam fpiritualiter. 

Per cordam figni vel fynorum, h.e. per funes campanarum : item peran- 
i nulum de tampaui Ecc/efiae, Cum hoc fymbolo , quo Epifcopi & 
Abbates potifllmum diguimtibus fuis inueftiebantur , aJia etiam fymbo- 
lorum geuera coniuncli fuut. Eiufmodi fymbolorum compofitorum 
\ t cxempla haec funt: per Cordam ftgni per boftium domo , h. e. pcr 
funem campmne & per oftium domus, item pcr cordam de figuo ad 
bojHu dc domo & ccfpitem de tcrra , (iue ramum dc arboribur. Inpri- 
mis huc pcmncnt vcrba chnrtae, A. 1122. datac, quae du fresxe 
ex Archiuis Maioris Motuft. attulit: „Quo perarto, cum tertia die in 
„ Ecclefiam S. Petri praedictem veniflemus , diclus Iacob & filius eius 
„ per Cordas fignorum in manu noftra eandem Ecclefiam reddiderunt 
„& nos praediclum Abbntem & Monacbos per ipfiis fignorum Cordas 
„de cadem Jicclefia rilesnarie inueftiuimus, qut fulceptis-rde manu no- 
„ftra Cordis , fitna illa praeiuus fonauerunt , &per hoc imjcftiturjm 
„fuam de eadem Eeclefia omnibus, qui aderant, innotuerunt „ . In 
Tabularjo Dunenfi haec exftant: „ Eidem Mouacho Ecclefiam ipfimper 
„Cordam figni fradidit» Mpnachufque fufcipiens cordam traxit & fi- 
,,gnum infvttfth , quod parrechia (parochia) omnis audiiiit & vidit„. 
Referenda ctiam huc funt,' quie in Tabulhr. Kemr/erfcg. fjunc in rno« > 
dum commcmorantur : y jignorum ipfius ccclefiae^Cordis coadunatis, 
„coram Priricipe & n*lio"iuo frarrem fuum Bencdicmm Abbatem idcm 
„Pracful propria manu libentius iimcftiuit dc Ecclefia praedicla,,. 
Percoronam, auream praefertim._ Coronae, fymbolo Ludouicus Pius 3' 
patre Carolo M. an. 81?. imperium accepu. 1 

Per cornu, tiiplici fenfu, 1) vas, quo bibitur^. f. pbculi cenus, 2') cornu 
' venatorium, j ) 'atramontarinm. V 

Per eorrigiam , veT per .tprrigiam cin&urae meae , C. per ctrrigiam mei 
bautci ( baltei ) : item corrigta cerui cultellum continente, Definita ple- 
rumque cojii fnecies eft, cuius generis haec excmpla funt : „Corri£ia 
^uuclurae meae'eerurna eft, C^rigia W mei vacciiia eft .it Corri- 
gus interclum nodi, vnus, vel. plurcs, figni ai mcmorne caufa Dlfle- 
clcbantur: nccrarumeft, videre diplomata, quibus eiufmoaWprri- 
giac adfutae funt; plerumque tamer* alraribus imponebamm .. > . • 

y<-\ Y 3 Cum 



i 7 4* DIPLOM. 'THfc&R. S. II. DE SEMIOTIC A. 

Cum crocia ( pedo f. hzcxAoyAbbaris , item per traditionem erofac. Ba« 
culus nempe inueftiendo in manum dabatur. '\ 

Per cultrum f. cultctium , alrari fcmper fere impofirum. *\ 

Per culteUum , fejiucam nodatam , ^antonem ( chirorhecam ) , & toafottem 

(ciefpitem) terrae. • 
Pcr cultcllitm fratJttnj, h. c. qui in confpc&u omnium .frangebatur. 
Pcr cultcllum pliratum , h. e, qui propria largitofis, reftitutoris <S;c. ma- 
.j nu in confpeclu omnium complicabatur, & femper fere altari impone- 
. hatur. Kitus hi plerumquc in reltitutione bonorum ablatorum obfer- 

uari folebant, 

i« < . 

Cum ramo cefpitc cultelhque , cum manubrio aibo. . 

Per cupam auteann Cupa, V3S vinarium maius, Germ. Kufe, Gnll. Coupe. 

Pex denariot , kem per deuariot perforatot (in confpcclu omnium ) alcari 
impofiros, vel charrae ttdpen/ot ad inftar figillorutn. Denarirs ihter- 
dum aliud fymbolum addebatur, cuiu* generis hoc eft exemplum: 
per vnttm denarium Andegauinum & wtutn cultellunu r 

Perdextrum poliicem f. in dextro pollice. 

Per digitum* vcYdigito, item digito lingtJa promittert, confxrmare. 

Per tleemofynarian i, hoceft, marfupiiim. In diplprpare Simonis deBal- 
gentiaco A. u+p* kguntur haec vctba: „Et fuper altare ipfius Eccle- 
„fiae pcr Eleemofynariam meam, lapidem berillumintus habentempro- 
„ pria manu impofui „ . 

Pxr tradithnem en/tt euaginati, l loc fymbolo Comitatuum erecYio & 
inueftitura plerumque facla eft. . . 

Pcr ferulam^afloratem. v '? ' < ' ' \ 

Per fefluiam f. ftjlucam. Feftucae eiufmodi mox, donatorum, vendjto- 
rum cet. nominibusinfcriptae, mox imis chartarum limbis intcxtaeerant: : 
inrerdum alraribus etiam imponebanrur , inueftiendis in. manus trade- \ 
r bantur cVc. Per fiftucam f. feftucam etiamrcm aliquam \vcrpire tguer- 
[,pir'e(gttrpire, gripire &c.) T hoccl\ dimittere ac concecTere folpbant. 

PcrfioailltmcapiUorum* , , ;j 

Per folium. , . : ■ . - ; fb 

Perfolium nucir. 

O Per 



Digitized by Google 



Ptrfvrfkeb .T^bwlarhim. S/ Martini Fontifar. de hoc fyroholo hoc 
cxemplum habct: „Odo Comes de Corboilo conceflkDco fc S. Ger- 
„mano Poncifirienfi quandam vieriam, quam habcbat in terra Morifr 
„farti, deprecante matre fua Comitidi de Croceio, cum forficibus, 
„quas in nwnu tenebat, ciim quibus forficibus Robertus Monachus re- 
„ mueftmlt eiim de beneficio joci. Quibus etiam furficibus ftatim idem 
„ Cbmes totondit quendam armigerum Walterii Tofardi,,. 

Psr fojfijcm fhartac inhaerentem. 

Per fuues f. chordas^campanarum. Hoc fymbolo Epifcopi & Abbates di- 
gnitatibus fuis haud raro inuefiiti funt , & bona etiam, amifla praefer- 
tim acceperont. Vid. fupr* fymbolum : per cordam ftgnorum. 

Per fnrcam Ugiicam. • 

Ptr fujlcm r altari haud rarO impofitum. Idem faepe, quod fefluca figni- 
ficat. Vid. fupra. Anonymus in miraculis S. Columbnni n. 24. apud 

f M abi llon'1 vm hoc exemplum fingulare habet : ,„ Vcnientes , ioquit, 
,,ad iacratifiimum corpus, mittcbant in peram Saneli (Columbarii) 
,;finguios Fujfes., vt per hoc cunclis clarefceret, res S. Columbani, 

* „ quas antca iniufte inuafas' habeb.wt , ipfi Sanclo rcftitutas „ . 

Pcr gantum C g\x>antum f itcm \vanium fi ivantoncm t h. e. chirothecam, 
quae plerumquc in maniis inueftiendorum tradith eft; 

Cum ganto dextroy h. e. chirothcca dextra. 

Per gladium % f perfpdtham (enfem f. gladium maiorem), \tem per mu- 
croncm gladii. IIoc fymboro Regna plerumque rradita& acccpta func 

Per glaJium , capat/t £f cirxulum aurcum. Dc hoc fymbolo compofito 
in literis A. 1557. datis, ap. rymer. T. XV. p.4<5z. haec legunturi 
„IpfumqueThomam Baronem Perey huiufirrodr ftmi, gradu, fti!o,ti- 
„tuIo, honore & dignitate per cinciurum gladii y & vnius capae 1tmo- 

"■ „ris & dignitatity & circuli aurei fitper caput fuumJ>«fttionem\n- 
„fignimus, inuefiimus & rcaliter nobilitarnus, habendii & tenenda no- 
„mcn, ftntum , grodum , fiilum , tituium , honorem & dignitatem Co- 
„miris Northumbriae „ . Haec formula etiam occurrit ibid. p. 497. 

Per grana ineenjt, h. e. turis. Singuli nempe plerunique fincrula grana 
turis altari impofuerunt, quo quidtm fymbolo fe ad praefhnda ca, 
quae promiferunt, obligabant. 

Pcr \oafoncm ( cefpitem ) ttt rac, i$ per fijlncam r.odMttm (fefiucam nodo- 

fum) 



ij(5 DIPLOM. TtiE&R. £ £ DE SEXlIOTlCA; 

tarti) feu ramo arborum y atque per cuhellam <k guantonc ft pnmttntl 
{chirotheca ) ftntulquc andilagine. 

Per famum & guafmcm f. vsafouem , h e. cefpirem , item cum ramo & 
gttafone: qiuc quitlcm fymbola plcrumque nltnri impor.ebantur. 

Ver feftucam % pcr cultcUum , per \v tnnmem ( chirothec.im), 'per guaph 
ncm f. Xvafinem ( ccfpitcm ). Hoc fymholum compofitum itidein ple- 
rumque alt.iri imponebatur. 

Perfeftucam fif ande/aginem, perguafonem & andilagon, per terram & 
cultellum & ramos arborum. 

Pcr guazonem & andelaginem 1$ ramos de arloribus. 

Per bafpam, h. e. fibulam, qua ortium f. i.Uiua pofti nnnedlitur, ex theo? 
tifco vocabulo Hajpe f. Hafpe. dracton. Lib. II. cap. 18. $» i : 
„ Fieri debet traditio per oftium , per kafpam vel annulum , & fic erit 
„in pofleflione detoto,,. j 

Per baftam. Hafta , fignifera praefertim , fymbolum Ducatuum datorum 
fuit. ^ 

Per herbam 1$ terram , h. e. per cefpitem, qui conftat terra & herba. 
Praediorum rraditorum fymbolum. 

Per iuncum, f. viridem fcirpum. Acdium traditarum, vel reftitutarum 

fymbolum, propterea quod aedium aliquapars & materia ex iuncis 

conftabat. 
* ■ * i* 
Per lapidem , itcm per traditionem vnius parui lapidis. 

Perlapillum, qui inuefticndis in manus tradcbatur. 

per lif/rum, item per libri donationcm (5 ofculi fufseptionem , vcl pcrim* 
pofttionem libri fuper altare. 

Per librum colleflarium. 

Per librum Euangeliorum. Addita plcrumque ac definita funt libri for- 
ma, ligaturae ratio , ornamenta. 

Per librum Euangeliorum (S calicem. 

Pcr librum manualem. 

Pcr librum mijfalem, qui altari plerumqne imponebatur. 

Per librum & panem. Hoc fymholo compofito ctiam ad conferendas 

praebendas , quas dicunt , ecclefiafticas vtebantur. 
Cumlibro regulae, & cum regula (S. Bencdictij. 

Per 



Digitized by Google 



Ptrtfgnum t item per refiifutam , vel frufium f. frujlutum UgHt. Defi- 
nita plerumque arboris fpecies, vnde lignum decerptum erat, & td- 
iun&us interdum etiam eft annulus aureus. Dona haec lignea y vti in 
«•chartis Ciepe vocantur, attari-plerumque impofita funt. Praeterea funt 
chflrtae, quarum imis limbis pufilla ligni fragmenta intexta fueiuntv ' 

Cum lrgno y item cum tigno 15 ' cartula. , 

Cum femipede ligni lauri & vna iibra piperit in facculo ligneo, 

Per Hni portiunculam, 

Per linteum, 

Per lituum t qui fcepe m omniunt confpefha frangebatur vel diflecabjitur^ 
Per manicam. Hoc fy mbolo villae, terrae cet. interdum in manu atte- 
iiut greffiabantur , hoc eft , alteri tradebantur. Graffiare C grafiart 
proprie eftfcribere, deinde tradere, in pofteflionem mictere, quia 
traditiones maximam partem chartis fcriptis fieri folebanc. '• v 
Per mjppqtam, h<e. inuccinium. /, 
Cum marmore , quod altari imponebatur. •' ' 

Per particulam marmorit , feu marmorei lapidit, 
Per marfupium de paliio. 

Per martyroiogium. m . 

Per vnam mitram. t > 

Per mucroncm gladii. Vid. fupra per giadium. 

Per nodum. De hoc fymboii generc in Tabulario S. Seuerini Burdegaiv 
haec leguntur: „Sibi in allodio concefli, & vjc auftoritate.propria fae- 
„pefieri folet, conceflae hercditJtis nodum priorem manibus propriis 
„colligaui, ftcundum Gerardus Milefc, tertium Ramundus deVlnico: . 
«quo fa&o nodum fuper altare. pro meis debitis, & pro meis delictis,; 
„ & pro defunchmim parentum criminibus obtuli „ cet. 

per notutat, C per traditionem notutarum quarvndam. Vox NotuW 
chartam f. fcriptum, inprimis vero commentariolum f. breucm eorum, 
quae alibi fufius pertraciata funt, confignationecn, Gall. Minute dictem, . 
fjgnificat. s 

Per nummum: qui chartae haud raro inftar figilli appenlul eft. 

Per ofulum. De hoc fymbolo in Tabular. S. Albini Andegau. haec le- 

Z gun- 



DIPLOM. THEOm ' S, II. DE SEMIOTICA. 

guntur; ,,'Mainb filius Gualonis, annuente Eudone filio & Vieta vxo» 
„re fua, dcdit Deo & S. Albino terram de Brilchiot, pro cuius doni 
«confirmatione Wakerium.Monnehum pater & filius in fidei nomtne 
, ofculati funt. Vxor autcm illius, eo qtfod a femina Monachum o- 
„ fculaii inufitatum habemus, Lambertum quemdnm praefe&um S. Al- 
„bini, iubcnte Walterio Monacho, eadem fenrenria deofculata eft,,. 

Per ojlium dpmus , item per oftia & chcat ( campanas) Ecclejtae. 

Per palam f. pallam ex ferico t h.e. mappam , qua altfre cooperitur. 

Per paliium C. pallam , item per paiiium attaris, 

Pcr pmnem (2 ' librum. Vid. fupra per Ubtutn & panem. 

Per pannum fericum, 

Cum penna & caiamario. Tabelliones hoc -fymbolo inueftitos conftat 

Ptr pergamenum : fignatum interdum crucibus, & in confpedu teftium 
altari impofitum. 

Cum duobus pbylaftcnis , h,e. arculis, in quibus San&orum reliquiae re- 
conduntur. v ■• \ , \ 

PerpUeum, item per virgam & pilcum. Per pileum Richardus I, Rex 
Angliae, Henrico VI, Romanorum Impcratori, in cuius coftodia de- 
tinebatur, regnum Angliae tradidit, eumque de hoc inueftiuit. Per 
virgam & pileum Ducatus , praefertim in Anglia , cdtlati funt. 

Cum femipede iigni lauri vna libra piperis in facculo fignco. Vid. fiipra ' 
per Ugnum. 

Per pijces. Huius fymboli hoc exemplum in Tabulario Maioris Mona- 
Iterii exftat: „Teftes habuimus legitimos, qui omni lege probare fue- 
„runt paratt, quod Hildegnrdts ad opus emerit, & per pifees ex eius 
v pifcaria mueftituram dederit in vita fiia Monachis MaioriscMonafterii m 

Perpoflfcem ; item per dextrum pollicem. Vid. fupra per dcxtrum ptl- 
iicenu 

Cttm ponto alicuius fpatbae. Vid. infra f. v.fpatba. 

P4r ehcat 0* port4s Eccleftae. Vide fupra ptr clocasf. campanas Ecckjtae. 

Per pfalterium. . '. 

Pugillo terra impleto. Terra ex ipfb agro vel praedio, quo aiiquis in- 
ueftiebatur, depromta ieft. ' * 

i &cefpitcnu Vid. fupra fer cefpitenu 



Digitized by Google 



G III. DE SYMBOLTCA. ty* 

Cum ramo& guafiintf. uoafoue (cefpite). Vid. fupr* omguafont. 
Pcr guazonem \\ andelaginem & romot de arboribus. Vid. fupra per gua- 

zonem , item per andeiagincm. 
Per regutam* Vid. fupra cum tibro regulae. 
Per fccptrum. Admodum vfitata inueftiendi ratio. 
Per fcirpum viridem f. iuncum. Vid. fiipra pcr iumwn. 
Per fcypbum; qui altari plerumque imponebatur, ac diligcnter in tern* 

plis mcmoriae caufla cuftodtebnrur. Defiuitur etiam interdum materia, 

ex qua fcyphus paratus eft, e. gr. fcyphus argenteus, marmoreus cet. 
Per cordam figni, h. e. per funes campanarum. Vid. fupra f. v. campa- 

na , cloca & corda. 
Pcr fpatbae (enfis f. maioris gladii) capu/um, fiue, quod idem eft, cum 

ponto cuiufdam fpatbae. Symbolum hoc itidem aJtari imponi folebat. 
Ptr flipulam \vervire> h. e. ftipulatione faQa dimittere aiiqukj. Stipula 

feu feftuca admodum follemne ac vetuftum inueftiturae fymbolum eft* 

Inferta haud raro ftipula inferiori chartarum margini deprehenditur. 

ExpreiTa ftipulae eiufmodi veftigia in Tab. noftra aenea IV. fig. inr 

uenies: lineolis fdlicet nonnullis tranfuerfis infra fignum recognitioni* 

indicata funr« 

Per te/lurem. De hoc (ymbolohaec habetTabulariumKemperleg. : „Ego 
„Karaduc filius Kentlanlan dedi Moiinfterio S. Crucis villam vnam, in 
„qua eft ecclefia S. Caradoci, 6c afTerens cx ipfa tcrra mecum Tellu- 
„rem pro figno conceflionis in ipfius paricte Monafterii fufpendi,,. 

Pcr berbam & terram, h. e. per cefpitem, qui conftat terra & herba. 
Vid. fupra f. v. berba. 

Pugilh terra tmpleto. Vid. f. v. pugillo. 

Pcr texeum Euangelii, item fimpliciter cum Textu. Tabul. Vindocin,- 
foU 24 $i „Donum conceflertmt, & fuper alrare cum Textu argenteo- 
& aurco obtulerunt „ . Vetus Codex apud Seldenum ad Eadmerum 
p. 1 44 : „ Per textum Euangelii fpiritualem cauftm Epifcoparus , per 
„ annulum autem Regalium pofleflionem accepit „ . TabUl. Briuat. fol. 
19 j : „Per tradirionem cuiufdam libri Textus Euangeliorum cUm pc- 
n ftibu8 argenteis & imagine cruciiixi praefcntialiter inueitiuit„, Vid. 
eriafflfupra Cy.Lihr. 

Z % Cum 



rBQ DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. • 

Cum vefu. De hoc fymbolo in Tabul. Abbatue Deiparae de Longopon* 
te , & Maioris Monafterit haec commetnorantur : „ Pro buios doni 
„ confirmatione fregit vtru, & portiuncubm de ipfo bene excerfam 
„dedit Henrico Priori, dicens , vt auferret, & ex fua parte fuper al- 
„ tare poneret,, . du fhesne veru pro futie lignea accipiendum pu« 
tiuit: fed, quantum ego quidem cxiftimo, veiu ligneum commode 
intelligi potclt. 

Pef vexillkm. Admodum vfitata inueftiendi ratio, qua inprimts prouin- 

ctae, ducatus, immo & regna conferebantur. 
Per virgamveX virguhm: quae plerumque alrari imponebatur. Defini- 

ra etiam faepe eft arborts feu fruticis fpecics , ex qua virga decerpta 

fuit. E. gr. cum virga oferit ( viminis , Gall. ofter) duplicata. Vid. 

etiam fupra (. v. bactilus. 

Per Xcantum f. Xoantonem, gantttm, guantumto. guantonem, h. e. per cht- 

rothecam. Vid. (iipra (. v. g/tnttts. 
Cum ramo & gttafone f. vsafone ( ccfpite ). Vid. ftpra guafo. 
Perzonam, e. gr. argenteam. 

Atque haec funt praectpua fymbolorum inueftiturae genera, quorum 
multa cangivs in gloftario fuo, partim f.v. Inuejlaura, partim aliis in 
locis, pluribus explicanit. Amplior huius generis materia ex mvrato» 
& 1 1 potulimum Antiquitatibus Italic. medii acui colligi poteft. 

Ritus quidam, in tradendis accipiendifque inueftitarae 
fymbJis obferuari foliti. 

Etfi de ritibus, qut in tradeudls accipaendifque inueftiturae fymboltS 
qbferuari folebanr, multa iam, quum de fingulis fymbolorum eiufmodi 
generibus (§. praeccd. ) expofuimus, dicla funt; placet tamen, his noii- 
nulla addere, vel quae fummatim dtximus', latius explicare. Symbola 
inueftiturae ab iis, qui aliqoid donarunt, vendiderunr, concefterunt, vel 
reftituerunt, plerumque arae principi aedis alkuius facrac impofjta lUnt : 
qyaedam etiam , baculi inprimis qc feftucae, iu gazophylacia Ecdefiarunt 
fupt coniecia. Cultri haud raro in confpeclu omnium complicabanoir, 
vel frangebantur etiam , antequam donatariis oblqti, vel altartbus impofiti 
funu Praeter cultros, buccinas etiam, gladios cet. frangere folebant: 

quemv 



Digitized 



/ : c in. de symbouca; i$t 

quemadmodum nummi, qui offerebantur, perfbracr, nee raro ipfis char- 
cts ad inftar figillorum appenfi funr. Annult pari modo diplomacibus ad- 
iungebantur, vel etiam arae pHncipi catena anneclebantur. Qlebae ac 
cefpites non cantum altaribus impofiti, fed in templis ctiam magno ftudio 
cuftoditT, a6 pbfterorum oculis obiecli fimr. «Quaedam fymbolorum ge- 
nera, vt ftipulee, feftucae cet. diplomatibus adfut3, vel imis eorum lim- 
bis inferta deprehenduntur : qutd? quod comae etiam, ac capiilorum, e 
barba euulforum , certus numerus figillis adiungi folebanr. Chirothecae, 
vti apud omnes fere popufos, Ita inprimis apud S.ixones antiquos fym- 
bolorum Ioco vfui paue lunr. Saxones eas plerumque SaoQorum seli- 
quiis, alii vcro populi altaribus impofucrunt. Chirothecaeinterdum ( g}e- 
bis vel cefpitibus, ex ipfo folo,- quod tradebatur, depromtis, repletae 
fuerunt. Saxonum. principibus admodum familbre fuit, clientum feu 
vafallorum fuorum donationes digitis extenfis confirmare. Deiinitus etiam 
plerumque eft lymbolorum habitus ac forma, vc donorum ligneorum, 
quae vocant, librorum, pnnulorum, gladiorum, cet. In inueftituris, 
. per vexillum faclis , . hoc fere perpetuura fuit, vt tot vexilla inueftiendis 
tradereutur, quot prouinciae, Vel vrbes, vel feuda f. benefida concefia 
func. Neque inufitatum fuic, plura iimul inueftiturae fymhola;, e. gr> 
ramum & cefpitem, h. e. ramum cefpiti infixum; ftipularo nodo&m,Ta- 
mum, chirothecam, cukrum ac cefpitem, coniunclim ofTerre. Atque 
haec confiitcudo me racluxic* vtfupra (§.148. ) fymbola inoeftiturac in 
•fimplicia & compollta diuiferim. Praeterea obferuare licet, inueftituras 
non femper iis ipfis, ad quos illae fpedlabanr, «/tteVcwc f. immediace col- 
latas fuilfe ; fed fymbola interdum ludicibus, Principibus, Praefulibus, vno 
verbo iis, quorum poceftatr inueftiendi fuerant fubiecYi , commifla, &ab 
illis deinde iis, ad quos perttnehanc, reddita efle. Sunt denique inuefti- 
curae fymbqla , vc baculi inprimis ac cultri , quibus infcripciones quaedam 
additae fuerunt. Huc pertinet inprimis baculus quidarnv t qui nunc quo- 
que Turonii afleruatur. ConreOus ille eft lamina quadam plumhea , cui 
ttoc decrecum Lucfi II , Poneificis Romani, liceris maiufcuKs infcrlpcum 

eltt Atrno. Inc.Dnicc (Incarnatlonis dominicae) M.C.J.UV.Lucius.PP,lTi 

invejlivfc. Rome. iudich* Sce.Jitftcc. (Sanclfe Apoftolicae) Sedis. cum. hu~ 

eukifiuhtnn. f Tmrmfr. Eciiom. ( Eccle&m) dc, fubirUumt.. ^Ufs. 

Ecfia. et. Tregtrenfis. et. Briocenfc. p. (per) manufri. tni. (fromnli) 

i. i * *-•-.. - / * - . - J . - ■ 'i« »>< . • 

.. * • . « . 

», ■•■ Z j Uu^- 



Digitized by Google 



18» 



DIPLOM. THEOR. S. SEMIOTICA. 



Hugonit. Turmenfit. Arcbiepifcopu En tibi ipfii.* huius baculi formam, . 
prout ille in Nouvcatt Traiih de Diplomatique T. IV. p. 470. adumbra* 



tus cemitur: 




Iti ifabulario Ecclefiae Parifienfis curtoditur baculus quidam, pedem dimi- 
lliunt longus, & vnchm vnam craflus, cui aclusrecognitionis , quamdub 
inancipia Ecclefiac Parifienfis in confcflii totius capituli cathedralis ratio- 
ne bonorum quorumdam praeftiterant , literis minufculis infcriprus eft. 
Sed nihil in hoc quidem genere magis curiofum eft, quam virgula illa, 
in qus , quomodo Ludouicus VII, Rex Galliae, Canonicis Parifienfibus, 
<le iniurta quadam leuidenfi, ab ipfo his impruderiter illata, fatis- facere 
placuerit, annotatum eft. Parimodo cultrorum capulis f. manubriis in- 
fcriptiones faepe fuerunt adieSae. Afleruatur adhuc Parifiis in tabulario 
B. V. Mariae culter quidam acutus, in cuius capulo eburneo aftus qui- 
dam donationis, ineunte faecuto XK. faftae, his verbis defcriptus eft: 
,,Hic cuIteUus fuit Fulcheri de Buolo, per quem Wido dedit areas Dro- 
„gonis archidiaconi ecclefie fce Marie ante eandem-ecclefinm fitas proan- 
«niuerfario roatris fue„. Huius generis culter etiam Andegaui ( 4<tw/ 
f abbaie dc Rmcerai) exftat, quippe cuius capulo nigro emtio fcudi cu- 
iufdrra vetVigatis f. cenfualis infcripta ccrnkur. Vid. Nouveau Traite dc 
Diplom. T. IV. p. 468. 

• ■ ■ . ■ • . ,.*.•♦« 

§. 151. '• 1 

De cujlodia fymbolorum inueftiturae* 

Quoniam fymbolorum inueftiturae magna vis eft ?.d fidem ipfis di- 
plomatibus, quae illU munita funt, faciendam (§. 145.); aequum pro- 
fe&o eft, vt ea, quam fieri poteft diligentiflime curtodiantur, & ao!po- 
fttros rranfmittantur. Quorumdam fymbolorum ideo facilis eft cuftodta; 
quoniam ea, vtfupra(§, »49. fq. ) hincindc didumeft, diplomatibaa 
vcl intexta funt, vel aflura, vel alio modo adiunOa. Neque tabulariorum 
pracfeOu moleftum eflcpoterit, ea cuftodire fymbola, quae, vti fub fi- 
• nera 



Dfgitized by Google 



C IV. DE 5TAVR0L0GIA. *Sj 

• 

n£m paragraphi praecedenris obferuatum eft , infcriptionibus inflruda 
fuuc. Contra facilis admodum eft, ajt : multiplex ratio quorumdam fym- 
boiorum vel interfe cpnrundendorum , vel amittendorum ; ea nempe di- 
co, quae ab ipfis diplpmatibus feiuntta funt, atque infcriprionibus carenc 
Huius generis (ymbola quum haud raro in manus hominum incidiflcnt, 
qui harum rerum vel omnino rudes fuerunt, veLiuflo negligentiores ; c)i- 
ci non poceft, quanta hinc ftrages rei diplomaticae illata fic Sunc enim 
tabularia mulca , in quibus vel nulla , vel pauca admodum fymbola cer- 
nere liceac, quamuis permulta in iis diplomata exftent, quae fymbolorum 
iis adiunclorum ficiunt mencionem : in aliis vero tabulariis tanca obferua- 
tur fymbolorum confufio, vc, ad quod diploma hop vel illud (ymbolum 
referendum fic, ipfi archiocae ignorenc Cui incommodo vcin pofterum 
occurracur, iniungendum eric cabulariorum praefecVrs, vc primum ea fym- 
bola, quae nequechartis adiuncla , neque in templis aliifue in locis fuf- 
penfa vel collocaca funt, fed liberius quafi vagancur, fingularibus arculis 
includant, & ad quaenam diplom.ita pertineant, diligenter adnotent; 
deinde omnia omniho fymbola, quae in diplomacibus, ipforum fidei ac 
cfifae comrniflrs, commcmorantur, in tnbulas rcferantv ot in quibus fin» 
gula locis aflferuentur, verbis difertis iudicenc 



.... ' • • . ;t i 



t ) 

CAPVT IV. 



S T A VROLOGI A. 

• IAC. GRETSERi, S. I.,opera omnia de-.fincta cruce (Ingolft. 161 6. fol.), 
T. I. L. II. C. XVI. XIX, XXXVII-XXXIX, L-LVI; item T. III. L. I. de 
numis crucigeris. r i . \ . 

• CANGtvs in GloflTario btm. C v. Cmr. •**.•/* , it r- .... « 

" M abillon. in Bbris de re diplomatka pafiim (vid' tadeiQ', irtprimis veroL.a 
C* XXII, *t* . 

CHRiST. 'WIldvogeli! dc venerabili figna crucfa fcbediafina iaridicum. len, 

"•• ' »7J9.'4* • ■•■ > ; ; '■ ''•'■■[ ■ <"> A- '■,,-„■ u 

-}0H>e*m Trahi* DiplmmH^K fcfflm , ptaeeipW vetv TvlV. p. fto^ft, 
T<m-p*tt; 4»f» 4I>* *7*V . : > *,,■.:.; 

• 5 ' JD •'' • .: ,'•■'■ mi '- > ■ -vy viL- . ». ... :.j -:..\.-r> 

'*•': ' ' •' ' '-"• . •• ; - - i : >i . r- .\'A 

iu:. i $» lja. 



itf* DlPLO\L THEOR. S. H. TSt SEMtOTlCA. 

» r 

• - " '■■ ••: §. ._.*_; - . , •* 

Definiti& Staurologidt. 

Siaurologia m explicandis omrris generis crucibus verfari debet: 
;ae quidcm criices quum variarum rcrum figna fint'; atque eam ob cauf- 
- haud raro eriam fitnpliciter ac per eminciuiam figna appellentor ; ftau- 
>gia'm optimo iurc ad partes Semioticae _jq. J feferri , nemo eft, 
qui non intelfigat. Dignam autcm hanc Semioticae partent efTe, quae 
diligentius, quam adhjuc fa<frum eft, explicetur, ex iis, quae nunc di- 
cerc parati fumus , facile patcbit. 

ihu.v''. $ i; ;. i ci j.f»: - - ... . .•.:<. • ,.m „ 

i , r<: . Sjgnorum crucis antiquitas. 

Signorum crucis *f*t autiquijjimui eft. Ac de iiscrucibus, quae 
in (*) Bbnicorum «ummis aliifque monimentis "i3m ante Chriftum natum 
vfijrpatac .ceniuntur, iam nihil attinet diqere. C&niftikni flutem, qui, 
quanta & qmm innumcn fibi commoda Seruatoris Optimi Maximi crux 
atmiUrity pie cbgicabantv cruce tamquam publico aliquo retigionh fuae- 
fanclifllmae figno anciquitus vii func; & quemadroodum nihU fe rice acque 
aufpicaco agere & fufcipere abfque crucis figno exiftimarunc: ica non fa- 
ciTe quTdquam fcribereinfhruerunt , quod non frgrro hoc reHgi ufo vernrr 
munirent. 

(*) Vi«J. gretsfri opera de fanfta cruce T. I. L. II. C. jg. fq. item T. III. 
L. I. C. % 9 J(^^o0^aaJ^aifIdt{QipioM0ti^e "f, I^p.^^S, nct. (i.), 
& p. 599 not - (••)• * . 

.v . . j.__.ff_.. 4 H? . /../..... ..... 

Signorum crucis figura. - n_.i 

Signorum cxwc'\s figuram pluribus defcfi_vere y iuperuacaiieum duci- 
0_US_ Xoca tnim horurn %norum ratip vti ex honiinuru acbicrio pende- 
bac, ica nullo non cempore varia acque inconftans erac. Cruccs quas- 
<_.rr. dtc*jfat4,tefi$i q^s Aadreanai ypc^TG (oleat^ CX) f aliai or- 
dinarias (+)> alias denique ex vcroque hoc genere ad modum fteilula- 
W«v( £fc fcuv/fci 9fifi>poi4p^ f .res i« vulgus now, ci^. AccdTerunt.cm- 
cibus hauci raro aliae res, camquairr ?ddteamenca» r q<¥ae ornetus, vdhdu- 
criminis eciam caufla adiungebancur , vc pundia, accencus , ftellulae, ccc. 
linearucn, ex quibus cmces coagmentacae func, fpaciis vacuis inferta. 



Digitized by Google 



C. JV. pE STAVROLOGIA. iS* 

Huius generis croces vejlitat appellare Iiceat, vt a nudis crucibus dirtin • 
guantur. ■ Veftitis crucibus etiamilhc annumerandae funt, quarum lineae 
extremac lineis diagonalibus inter k ita coniun&ae ccrnuntur, vtrhombi 
fpeciem prae fe ferant (^). Qni, quam varia fuerit figura crucium, 
in vno eodemquc diplomate obuiarum , noire cupit, eum ad mahillo- 
nii Tab. $ j - 5 ?, item ? 7 , ablegamus. Addatur etiam Nouveau Trai- 
tk dt Diphmatique T. IV. Tab. 7} , itemque Tub, nojlra II. 

ri 

- 

§. zs$, 

Signorum crucis color. 
Atramenti ohr y quo crucis figna exarata Ainr, tam variusfuir, quam 
atramentum, quo Iibri ac diplomata (§. fcripta dcprehenduntur. 
Null-um fcilicet atrameoti genus eft , quod non crucibus ducendis adhi- 
beretur. Sunt itaquc cruces nigrae , virides, caeruleae, rubrae, argen- 
teae fic aureae. Nigcr tamen coior, hocelt, atramentum proprie diclum, 
omnium vfitatiflimus fuit: nifi quod Impcratores Conftahtinopolipahi Ja- 
croeneauflo, id eft, atramento purpuraceo , in fubfcriprionibus femper 
vfierant: quam quidem praerogatiuam fibi etiam Reges Neapotitani ac 
Siciliae, ex-Normannorum gente oriondi, item Principes atque Archie- 
pifcopi CJapuani , ac denique interdum etiam Imperatores Romani , prae- 
fertim Carolus 11. Caluus ac Fcrdinandus III, aliiquc Reges ac Principes 
vindicarunt. Angli, praefertim ante Norraannorum dominationem, non 
nifi aurent crueet in diplomatibus adhibuerunt, quibus quidem tan- 
tam vim atque aucloritatem tribuebant, vt illae cruces ipforum (igiltorUm 
vicem fupplerent, omniumque fere aliorum follemnium (§. 5.) loco ha- 
berentur. Neque praetermittendum eft hoc loco, quofdam eo vfque vel 
fuperftirionij , vel impietatls progreflbs , vt atramentum , quod ad exa- 
randas cruces & fubfcriprlones adhibituri erant (*), vino eonfecrato f. eu- 
cbarijlico diluerent: cui quidem fcribendi modo plus fldei roborilquc in- 
efle crediderunt •• 

m 

(*) Vid. cangii Glofiarium C v. Crux, p. 1191. Adde mabillon. L. II. 
C. »*. 

§'. i$6. 

Signorum crucis vfus. 

Signa crucis 1) in labaris feu yexiltis , galeis, aliifque armorum ge- 
neribus, 2) incoronis, fceptris, globis imperialibus, vefhbus ceterifque' 
* A a im- 



i g5 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

imperialis fcu regiae dignitatis fymbolis, 3) in armis fiue infignibus gentt- 
litiis, 4) in epitaphiis aliifque monimentis, 5) in codicibus MSS. atque 
epiftolis, ac 6) denique in diplomatibus corumque figillis potiflimum oc- 
currunt. Nihil itaque obftat, qoo minus ipfas crncts in militaret, ma- 
ieftaticas, hcraldicaf , lapiAariat ^ librarias & cpijlolicas , ac denique 
plomaticat & fpbragijihas -difpertiamus. 

Cruces librariat. 

Cnicis 'figna in codicibui manujcriptis vario confilio adhibita depre- 
.henduntur. Primo enim punclorum loco orationi iuterpungendae inler- 
uierunt: funtetiam(i) codices faeculi VIII, in quibus fignum parag ra- 
pbi cruce ordinaria denotatum eft. Deinde cruces quoque inter (i) fig/ta 
tritica numeratae funt Sic crux decuflata, eaque vel quatuor pun&is vefti* 
ta ^ , vel ad modum ftellulae * exarara, omiflionts fignum, quod afitrif- 
cut appellatur,fuir. Cruxdecuflata, eaque vel fimplex X, ve! duobus pun&is, 
▼el commate etiam veftita ^ ad GgniRcand^/tnttutias notatu dignat 
adhibita eft. Huc quoque referri debet ceraunion 3jc, quo quidem figno 
plures verfus improbandi denotabantur. Margini adiunclum / curfiuum, t 
idque f curfiuo ad modum crucis traieirum, rem denotare videtur, quae 
fenfu myftico accipienda eft» Inprimis vero ciucis figna v.iria Cbrifroi, 
hoc eft, inuocationis diuinae tacitae, loco ($. *jo. ) citulis librorum ma- 
nu exaratorum praemifla fuut; cuius generishoc excmplumex colleclioue 
canonum Corbeienf. apud (3) mabillon. iu Tab. VII. num. %. pone- 

inUS: Hfi INCIPIVNT -f NOMINA + APOSTOLORVM f. In tpiflolh 

figna crucis haud raro fubfcriptionibus non magis, quam fronti, pro 
chrifmo adiunda cernuntur; cuiufmodi (4) h.iec exempla funt, primoin 
fronte epiftolarum : „ + Sancliflimo fck a Deo femper conferuato Lullo, 
item: „t Sanclofc vener.ibili inChrifto fratri Guthberto M ; deinde in epi- 
logo: „fOpto te, charillime frater, orantem pro me, orantcm pro te, 
„in Domino valere, item: „ t Omnipotens Deus vos omnes diu incolur» 
»mes — cuftodire dignetur,,. 

-,„DileahT. fT. ac fflii t 
„ t Cuthberchtus Arcbiepifcop. 
„t Lulio Coepifcopiis, 

fntcr- 



Digitized by Google 



, C. IV. DE STAVROLOGIA. 187 

Interdum crux fini epiftolarum fubiefla eft, vt in hoc exemplo: „Lon- 
,,gaeuain ac vnlentem — beaticudinem veftram perenniterSaluator mun- 
di cuftodiat. f „ 

* (i) Vid. Nouveau Traite de DtphntatiqaeT. III. p. 48*. 
(j) Vid. SOuveimTraite de Diphwatiqtte T. III. p. 483, 48f, & 487- Adde 
Cfjrcnicott Gtitttpkenfe p. af. fq. & uvgonis librum de prinu fcribendi ori. 
gine, ex cditione tkotzm p. »74. ftjij. 

(j) Add. etiam exempla , quae in Nouveati Traiti He Diplom. T. III. p. 4J7,. 
$. IX. commemorancur. 
. (4) Vid. h*ec & id genus alia exempla in cretseri operibus de fanffca cruce 
L. II. C. iy. p. 4°f. . 

♦ . » » - * 

$. 2C8. 

Crucium diplomaticarum antlquitas. 

Cruces in dinlomatibus indt a faeculo V, hoc eft, ab iis inde rem- 

.porubus, ex quibias omnium, quaeexftant, anciqui/Uma diplomaca nobis 

luperfunt ($..15.), vfitatae tuerunt. Huius rei exempla exhibentur iii 

tfouveau Tfaite de Diplomatiquc T. III. Tab. 6 3. iq. Aride cjiploma ChiJ- 

«derici I, Regis Francorum, A. $83. dacum, ibid. in Tab. 66. num.L 

«. • . • 

•• • - ■ . . ■ .... .1 

$. 2 $9* 

Crucium diplomaticarum locusx i) cruces in fronte 
diplomatum pofitae. 

Cruces cliplomaticae non tantum in fubfcriptionibus , fed etfdm in 
/rontediplomatum, anteDatum, quod vocant, in margine chirographo- 
rum f. Cyrographorum , ac dcnique in ipfis charrariis cxaratae deprehen- 
duntur. Ac primo quidem quae in fronte .dipiomatum occurrunt cru- 
ces Cbrifmiy hoc cft ;, tacitae inuocationis diuinae, ponftimum vim at- 
quc auctoritacem hrtbent ( §. 33 1. p. 146.). £.gr. in diplbmate Childe- 
rici I, Francorum Regis, A.jSj. dato, m.Nouveau Traiti afe Dtplemw- 
tique T. III. Tab. 66. num. f, deinde in charta Leonis, Archiepifcopi 
Rauennatenfis , A. 1001. fcripta, apud mabjllon. in Tab. 5 1 ; itemfn 
diplomate Philippi I, Galliae Regis, A. 1068. clato, ap. -mabjll. in 
Tab. 40. Pofterius hoc diploma ideo quoque ndtatu dignum eft, quod, 
praeter crucem, fronti eius loco chrifmi praefixam, afia crux, eaqte ipfms 
Regis manu mouogrammatiregio fubfcripta eft. Pari feremodo duae cru- 

Aa 2 ; ■ '■— ces, 



iU DIPLOlvf. THEOR. S. II. DE SEMiOTiCA. 

; • - . t w 

ces, vna chrifmi, altera monogrammatis loco, vtraque vero fingularis 

' formae, exaratae cernuntur in diplomate Alphonfi IX, Regis Hifp3nne, 

A. 1 1 s 6. fcripto , apud mabili. in Tab. 45 ; item in diplomate Fer-,. 

dinandi III, Regis Hifpaniae, A. u \o. dato, in Nouveau Traitt Di- 

plbm. T. III. Tab. 71. num. IV. In Itaiia\ ac po&flimum in ejus regio- 

nibus meridrem vcrfus fpeclmtibus , haud raro accidit, praefertim faecu- 

lo XII, vt diplomatum textui fubfcriptiones praemitccrentur; quo in ca- 

lu plerumque etinm crucis fignum in fronte diplomatum apparet. Vid. 

mabilloh. L. II. C,V. §. XII, & Nuuveau Traite de DiphmatiqueT IV. 

p. 766: fq. Angh-Saxumm vero inprimis commcmoranda confuemdo 

eft, qui, quoniam figillorum vfum in diplomatibus regiis ante Edwini 

( A. 9>5.) & Edgari (A. 9 $9.) terapora, in reliquis vero chartis ante 

Wilhelmum I. Conquoftorcm (A. 1066.) ignornrttnt,, in crucibut fiiis 

aureit omnem diplomatum vim ac robur inefle volebant. Quorfiim per- 

rinent, quae in Concilio Celichitenfi, A. 816. habito, hunc in modum 

decret3 legimus : „Deomnire, quaecumque curn vexillo fanclae crocis 

'i,Chrifti roborata eft, fic ftare feruariqus praecipimus,,. Atque hae 

"cruces aureae non in lobfcriptionibus tancum , verum eriam in frontc di- 

plomatum cxaratae cernuntur. Reges inprimts crucis fignum manu pro* 

pria diplomatum fuoxum fronti , fubfcriptionis ac figilli loco , adiungere 

folebant: id qiiod cum ex ipfo diplomatiim intuitu, tum ex hi* verbis , 

matthaei varisii p. 5 2. cognofcitur: „ComqueinfpicerenturRegum 

„ Anglicanorum , Oflae fcilicet ac ceterorum , fcripta , in quibus pro fi- 

„gillis, noue more dependentibus, veteri confuetudine cruces aureaema- 

^nuRegum depiclae, in principio pofitae eranr, cer,„. Sunt viri ce- 

lebres&in his etiam mabillonivs (L. II. C. XXII. $.18.)» qui vfum 

(igillorum a Wilhelmo I. Conqueftore in Angliam introdu£lum efle con- 

tenduut.,. Deeepti fcilicec funt viri hi, ceteroqui docliflimi, auctorirare 

jngvlfi, qui in Hiftoria Crubndcufi p»99i. edici, Savil. haec rcfcrt: 

,„Chirographorum confeclionem Anglicanam quae antea vfquc ad jE//- 

9t trarJi Rejrii tempora fidelium praelentiura fubfcriptionibus cum cruci- 

„bus aurcis, aliifque facris fignaculb firma fuerunt, Normanni conde- 

„ ninantcs chirographajchartns vocabant; & chnrtarum firmitates cum cei ea 

;„impreffione per vniuscuiufque fpeciaje figillum, Tub inftillationc triuai 

ypWt quatuor teflium afbntium conficere confticuebant,,: itcm alio loco 

.(ejijt^pxon. T. I, p. 62,) apud eumdem Ingulfum haec leguntur : „ Coe- 

»P«t ergo tota terra fub Rege & fub aliis Normannis introdutlis AngKcds 

„ ritus 



Digitized by Google 



C. IV. DE STAVROLOGIA. 189 



„rirus dimittefe & Francorum mores in multis imitari — chartas & chi- 
„rographa fua more Francorum conficere,,. Sed quantum ego quidem 
exiftimo, Ingulfus non deregtis, fed de reliquis diplomatibus loquitur: 
dOcYiflimi certe cuftores noui operis diplomatici ( Nouveau Traitk de Di-, 
phm.)T, IV. p.200- 2oy. pluribus exemplis allatis demonftrarunt , An- 
glorum Reges iaro inde ab Edwint ac Edgari temporibus figillis fuifle vfos. 
Neque hoc practermittendum eft, quod mabillokivs ( 1. c. ) plurium 
exemplomm aufloritate fretus , ait, crucis figna apud Anglos adhuc ex- 
eunte faeculo XII, in fubfcriptionibus certe, vfltata fuifle; Hcet figillo- 
rum vfus dudum introdu&us eflet. Vid. etiam Nouveau TraWe de Di* 
plom. Tw IV. p. 76' j. fq. 

ao*o. 

2) Cruces, ante datum, in margine chirogrdpborum, in 

cbartulariis collocatae. 

Cruces, Dato, quod vocant, praemiflae, rarae quidem funt, nec 
jtamen nullae. Exemplo efTe poteft bulla Leonis IX, Pontificis Roman?, 
A. 1049. exarata, apud mabillon. inTab. 90. Cruces huius gcneris 
vim chrifmi feu tacitae inuocationis diuinae habere, nemo eft, qui non 
per fe intelligat. Eamdem poteftatem tribuimus crucibus , quae margint 
(*) Cbirograpborum, tara partitorum, quam indentatorum , quae dicunt, 
adie&ae fuerunt; cuius gencris chirogmphum idque partitum, A.1071. 
Rothomagi cxaratum , atque ob id omnium Galliae chirographorum, quafe 
mihi quidem innotuerunt, antiquiflimum exhibetur in Sottveau Traiti 
de Diplomatique T. I. Tab. I. num. II. Qui, quid chirographorum no- 
mine intelligatur, haud ignorat, is etiam me non monentc nouit, dimi- 
diam tanrum crucis figuram in chirographorum margine apparere pofle. 
In alio chirographo partito, A. 1 1 77. confeclo, margini adhaeret ima- 
go dimidia Seruatoris noftri cruci afHxi, eaque vocabulo cyrographttm, H* 
teris dimidiatis (cripto, hunc in modum interiefta: Cyro (locus imaginb 
lefu cruci affixi ) grapbum. Vid. in Nouveau Tr.de Dipl. Tab. clt. I. nutn. 
111. Neque hoc loco practereundom eft, eos, qui Ecclefits atiquid do- 
*o dederunt, interdom ipfis Ecclefiarum Cbartulariit nudum crucis fi- 
gnum, nullis aiiis follemnibus obferuatis, infcripfifle: ita tamen, vt pie,- 
rumque donatarii crucis figno formukim quamdam adiicerent, ex qua, 
quis donationis & ipfius fimul crucis auftor fuerit, cognoiceretur. De 

A a 3 hoc 



f 9 * DtPLOM. THEOR. S. H. DE SEMIOTICA. 

hoc finguleri ricu baec habentur in cang i t GloflarioC v. Crux p. 1 190: 
„ luterdum vero in ipfis Chartulariis Crux fubfcribebatur ab iis, quiquiuV: 
„ piam Ecclefiis donabant. Liber Chirographorum Abfiae fo). 6 1 : Coht 
„ccffit iifdcm Monachit omnia dona matri/ fuae, facietido cruccm cum 
„matre in Cb irtuUrio. Huuifcemoili fubfcriptiones complures exftanc 
„in Tabulario eiufdem Monafterii, hifce formulis ad Crucis figuras ad- 
„fcriptis: Hanc crucem fecit Grffridus Rufus: Hatic fecit Vaganus fraser 
„cius. Jfiam fecit Raginaudus frater eiut , & cet. 

(*) De Chirographit partiti/ & indentati/ aliquid dicere, haud alie« 
num hoc loco exiftimamus. Chirographa in locum charturum pari- 
r/flr«m(C paricularum, item paricolarum cet.) fucceflerunt. Etfi vera 
chirographis multa funt cum chartis pnriclis communia : illa tamen probe 
ab his diftinguenda iunt. In eo quidcm duo haec diplomatum genera 
conueniunt , quod fint duo pluraue vnius inftrumenti fiue chartae exerrr»- 
pla aeque autoerapha ; fed in chirographis hoc etiam requirebatur , vt 
primum omnia," quibus opus erat, exemplaria in vna eademque mem- 
brana fcriberentur : deinde inter bina exemplaria, eo fcilicet in loco, vbi 
exemplaria diflecanda erant , nunc verba quaedam , e. gr. cyrograpbum 
(h.e. chirographum ) 1 item Sanfta Maria , Santlus Dioiryjias cec literis 
nraiufcuUs, nunc imagines quaedam, nunc literae alphabeti , nunc plura 
horum fimul, in latitudinem, vel pro re nata etiam in longitudinem mem* 
branae ducerentur: fingula denique exemplaria forcipe alioue inftrumeiv. 
to ita diuecarentur, vtfecYioper mcdias fiteras & imagines, de quibu* 
diximus, tranfiret, atque adeo in fingulorum exemplarium margine fu- 
periori, vellaterali, vel etiam, licct rarius, inferion , pars dimidia tV- 
fcriptioms marginali/ (fic dicere nobis liceat literas &i imagines difleclas) 
emineret. Exhis, quae diximus, nemo eft, qui non intelligac , chiro- 
.f rapha ideo chartis pariclis fubftituta efie , quoniam in his ptus fraudis, 
quam in illis inefle poterat, praefertim fi vtfumque chartarum genus fi- 
gillis aliifque follemnibus deftitutum fuerit, id quod apud Anglo-Saxo- 
nes potillimum locum habuifle conftaL 

Se&io chirographorura initio ad lineam re&atn , deinde vero per \h 
neam dentatam fiebac Prioris generis chirographa chartnc partitae fiue 
diuifae, pofterioris autem thartae indcntatae , feu indent&turac appella- 
tae funt, m a d i llon i v s p. 6 . duo hacc chirographorUm genera ( quod 
velut in tranicurfu hic monebimus ) inter fe confundebat, Porro , char- 



Digitized by Google 



C. IV. DE STAVROLOGIA. [ 191 

tae partitae , pro infcriptionis marginnlis diuerfitate , in inflrumenta per 
alpbahetnm diuifa C.partita , & in cbartas per cyrograpbum interfetlas f. 
djuifas (quae pofteriores etiam cbartae cbirograpbatae f. chirvgrapbizatae, 
frequentius vero cyrograpba f. cirograpba, item cyrograpbi vocabantur) 
diuifae funt. 

Durauerunt chartae partitae 1) in Anglia ab A. 855. vlque ad finern 
faeculi XIII, vel etiam fortafle XIV: quamquam poftremis temporibus 
chartae indentatae vfitatiores, quam partitae, faflae funt; 2) in Gal- 

- lia inde ab A. 1071. (in Nouveau Traitt de Diphm. T. I. p. 366". 
falfo anni 1061. & 1 106. ex Mabillonio definiti funt) ; 3) in Wfp4- 
nia , ac praefertim in Aragonia charrae per alphabetum partitae faecu- 
lo XIII. vfitatiflimae fuerunt. Chartae indentatae autem in Anglia 
iuxta cum partitis inde a faeculo XI. (fecundum Mabillonium X, vel 
in prima editione IX. per errorem ), vel fecundum alios zb an. 1 1 85- 
inualuerunr, vfitatiores deinde fadae fub Henrico III. (A. 1216- 1 272.), 
folae denique dominatae funt inde a faeculo XIV. vel XV, vfque ad 
hoc , quo vivimus , fiteculum : quamqUam poftremo figura earum im- 
mutata eft, ita ncmpe, vt lineis plerumque vndulatis (non amplius 
dentatis) 6c abfque intcrfeclione literarum diuiderentur. 

Infcriptio marginalis chartarum partitarura & indentatarum , vno verbo 
chirographicarum vfitatiifime fuperiori parti, aut alterutri laterum , ra- 
rius inferiori parti diplomatum adiungebatur. Si chartarurn inferiori 
parti infcrlptio fubiecla fuit, vel figilla nulla adiuncla funt, cuiufmodi 
Anglo-Saxonum inprimis chirographa eflb folent, vcl figilla fuperiori 
parti funt appenfa. 

Partifio & indentafura chamrum initio vicem figilhrum, fubfcriptionum ac 
tejlium fuftinuerunt; poften tefiium praefentia, ac denique a faeculo in- 
de XII. etiam figiliorum vfus, fidei augendae caufla acceflit. Conf. 
Kouveau Traiti de Diplomatique T. 1. p. }j*f - 3 7 J- Adde iJI. ri- 
storii amoenitatum hiftoric. iurid. IM. p.4j. & pntefat. P.IU.item 
dreyeri, V.C. commentat. de chartis indenratis, & cbartuIar.Moel- 
nenf.+vm. 1 19. in fine, vbi huius generis chartarum exempla quae- 
dam exftant. 



i. 16-1. 



Digitized by Google 



i*x DIPLOM. THEOR. S. II DE SEMIOTICA. 

; v . - $. .... 

3) Cruces, fubfcriptionibus additae. 

Siibfcriptionum duo potiflimum genera funt, aliae propria fubfcri- 
ptorum hominum, aliae notariorum vel fecretariorum manu cxaratae: 
hae alicnac , illae propriae fubfcriptiones appellari poflunt ; & quia pro- 
priarum fubfcriptionum quaedam ex tbto, aliae vero ex parte tantum ab 
iis, quibus tribuuntur, hominibus profedrae funt:. pofliinc propriac Jub- 
fcriptiones in totales & partialcs fubdiuidi. Atque omnibus his fubfcri- . 
ptionum generibus cruces plerumque additae funt , ita nempe, vt in fub- 
fcriptionibus propriis, cam partialibus, quam totalibus, propria hominum 
lublcriptorum , in alienis autem fecretariorum vel uotariorum manu exa- 
ratae cernantur: id quod ex atramentt & fcripturae diuerfitate iudicatu 
haud difficile eric. 

§. zftj. 

Sohm crucis fignum fubfcriptionis loco babitum. 

Quod in Codice luftiniano (l.fcimus C. de iure deliberandi) de te- 
ftamentorum fubfcriptionibus hunc in modum fancitum legitur: „Sub- 
„fcriptionem fupponere heredem necefle eft, figniflcantem & quantita- 
„tem rerum, & quod nulla malignitate circa eas ab eo facla, vel facien- 
„ da , res apud eum remaneat , vel fi ignarus fit literarum , vel fcribere 
„praepediatur; fpeciali Tabulario ad hoc folum adhibendo, vc pro eo 
„literas fupponat, venerabili figno crucis antea beredi/ tnanu praepo/tto,,; 
id latius patet , & ad omnia diplomatum genera pertinet, quae inde a 
faeculo V, magis vero VIII, vfque ad faeculum XII. cum in oriente, cum 
inprimis in Italia, Gallia, Hifpania, Anglia , Germania cet. cxarata lunt. 
lienim,quosfubfcribere chartis oportebat, (i fubfcriptione literali vel non 
poflent vti , vel nollent etiam , figntfm crucis , vel etiam , quamquam ra- 
■ riflime, aliud manus propriae fignum adiunxerunt: cuius quidem rei 
exempla mox dabimus. 

Caujfae, cur figna crucis fubfcriptionum loco 
intrdducla fint? 

Variae autem fuerunt cajuflae, cur figna cruds fubfcriptionum Ioco 
introducla finc. Alii fcilicet fubfcriptione literali vti non poterant : alii 
vero nolebanu In illis fuerunt primo ii , qui fcribendi artem non calle- 

banc, 



Digitized by Google 



' 1f 0. IV. t)H: Sf A^tl0L6G!A. iAi f 9 3 

b.int, deincle ii-etiam, qui neceflitate quadam impediti , e. gr. ob caed- 
Mtem, mprl>am , feneftutem, ncgotiorum molem, cer. per confequen- 
tiam litcr^rum nomen fuom vel nliud quidpiam , fnbfcriptionis loco hnbi- 
tum, fcribere non poternnt. Sed fuerunt etiam, <rui, ctfi diplomatibus 
propria manu fubfcribere nomina ftia poruiffent, id tamen facere nollent, 
propterea quod vel commoditati nimium ftudebant, vel foftu quodam 
ignobili inducTr, fcribendi arteminfra conditioncm fuam ac dignitatem 
efle credebant, vcl denique ccdebant tempori ac confuetudini. £x his 
patet, quinque potlflimum cauflas negleclae fubfcriptionis literalts fuifle, 
ignorantiam, neceflit3tem, pigritiam, faftum ac confuetudinem : idquod 
nunc exemplis fingolaribus illuftrare placcp. 

I.) Ignorantiae cxernpla. Sijiuera, honefla femina , in charta do- 
nationis, circ A. 540. Eedefiae Rauennatenfi data, ignorantlae fttte men- 
tionem his verbis fieri iuflit: „Bono tabeUioni huius ciuiratis Rauennpe 




„fupra fcriptae donatricis, omnia fuprafcripta agnofcentis&confentlenris, 
V, Cui & reletta eft„. Witbredus, Cantiae Rex, faeculo VII. ad fibem 
properante his verbis ignorantlam fuam profefliis eft: „Ego Withredus 
„Rex Cantide fcmnia fupra fcripta confirrnam ,i arquc a me diclata ^propria 
„manu fignum fanclae crucis pro ignotantia litcrarum exprefli ,; i " Taf- 
Jihi Baroariomm Diix , Caroli M. Imperatoris acqunlis, diploriia; OftB- 
ni Abbatt Salzburgenfi darum, ica fubfignauit: „Quod manu propria, vt 
,.potui, char.iclcres chirographi inchoandd', dcpirixi coram indicibusat- 
,,que optimatibus meis — f Signum manus mefle propriae Taflilonis 
„ donante atquc corifirmante „ . Huc etiam pertinct Ffertkaldtttf "Comex, 
qui Ludbuico f!. hnperante vixit; is enim hunc inmodom fjlacito mami- 
fcripto cHarrariiCafauricnfis fubfcriptus eftr,, t^Sjfcrium Heribaldi Comiris 
„facri palatii, qui ibi fui, &, propter ignorantiam literarum, fignum fan- 
'„ ctac crucis feci „ . Sed inter homines etiam, lacro ordini adfcripros, 
fuerunr, qui literas omnino, atque adco nomcn fuum fcriberc nefcirent, 
vt Gratianut\ Subdiaconus quidam, de quo in charta plenariae fecurita- 
tis, Iuftiniano imperante Rauennae data, haec h;mentur : ,,+ Signumifti 
„ Gratiani V. S. fubdiaconi litcras riefcientem' & alta manufit fcripto,,. Re- 
ferendus huc quoque ett Gerardut , cuius fubfcriprio in Marini , Abbatis 
Caflinenfis, diplomatc, A. 1306". dato, his verbis concepta eft:„ fSi- 

Bb „gnum 



Digitized by Google 



,1^4 DIPLOM.-THEOR, & II.. DE SEMIOTICA. 

„gnum crucis propriac manus mel fupra ditli GerarcH teftis fcrtbere ne- 
„ fcientis rt . Prorfus fingularis ac portenti fere fimilis eft fubfcriptio Att- 
tonii, qui, etfi fcribere nefciebat, teftis tamcn literatus (hoceft, vt vide- 
lur, ftudiofus facrarum literarum) vocatus eft: de eo naraque haec in 
charca Angcli Rauc deCucurutio, per omnes & fingulas terras & loca ec- 
clefiae Caflinenfis ad caufliis & contradus iudicis, A. 1416. fadla, legua* 
tur: „t Signum crucis propriac manus fupra didi D. Antonii, reftis It- 
„ tcrati , fcriberc nefcientis , cct. 

II.) Neccjjitatit exempla. Qui neceflitate quadam, vt fenedute, 
caecitate, morbo, negotiorum mole, cet impediti, chartis ipfi fubfcrt- 
bcre uon pocucrunt, vcl aliara adhibuerunt manum, ad fuam regendam, 
vel crucem falcim fubfcriptionis loco adiunxerunt. Ita Eugcniut, Pref- 
byter ck Prior monafterii Leucadii libello cuidam per manum Paulli, Dia- 
coni ipfius monafterii, fubfcripfit , cum ego, inquit, non potuerim propter 

fcnc&uum. SzndLus.Autlomarus , Morinorum Epifcopus, quum fub vi- 
tae fuae finem oculorum vfum; amififlet, teilamentum fuum ita concluden- 
dum duxit: „ Baec abocellis feci, & alius marium raeam tenens fcripfit 
„& fubfcripfit„. Pari modo Inchadut , Parifiorum praeful, in literis fy- 

( nodicis, A* 8?a. fcriptis, haec de ipfe profitetur: „flnchadus,, Pari- 
M fi|cenfis ecclefiae epifcopus interfui, & quia ob amiflionem luminurn 
„fcribere ncquiui, manu propria fignum crucis fubterfirmaui„. Morbo 
autem impeditus Aribcrtui, Mediolancnfis Arcixiepifcopus, chartam pro 
coenobio Arabrofiano A. 1045. datam hunc in modum fubfignauit; „f 

- »> Signura Aribcrti , archiepifcopi , qui propter aegritudinem fcribere mi- 
„nime potui,,. Pipitwt, Rex Francorum, cognomine Breuit, fi non 
ignorattone literarum, negotiorum certe mole commotus eft, vt diplo- 
mata adiuncto crucis figno corroboraret , quum ante eum Meroueades 
nomen fuum ,, & integiam adco fubfcribendi formulam manu propria ex- 
arauiflent. Huc quoque (ex Nottveau Traite de Diplom. T.llL p. 6f6.) 
referendum eft exemplura Pbilippi /, Regis Galliae, qui, quura contra 
■Wilhelraura , Ducem Norminniae & Angliae Regem, proficifccretur , in 
re tam trepida A. 1076 diploma aliqupd nou nifi cnjcis figno muniuit, 
quod quidem fignum vim fimul.figilli habebat, quo Rex tunc temporis 
deftitucus erat. Idem Galliae Rex, quum A 1106. Andegaui com- 
moraretur, omnia bona Abbatiae S. Nicolai ita confirmauit , vt Stcpha- 
num, Cappellanum fuum, omnibus monafterii clwrtis figillum regium ad- 

.iungere iuberet, ipfe vero plerifque harum chartarum figna crucis manu 



Digitized by Google 



C; IV. DE STAVROlOGIA. xoj 

proprift adicriberet , qutbus CanceMarias indicati6nis , quam dicunt , for- 
rrrai.im , hpc eft verba : Signum Philippi Regii , cet. fua manu adiecic. 
Eiufmodi ftib/criptiones, dato ipforum dfplomatum rccentiores inde a la- 
bente rjotiflimumfjcculo ,X, vfqfie ad XII, admodum vfitatne fuerunt, 
Viriamque errandi occnfiouem iis, qui huius confuctudinis iguari funt, 
rfraebuerunt , Gt adhuc praebcrc polfunt. 

III. ) Pigritiac, vel fajlut etiam excmpla. Coniungimus haec duo, 
quia ditlu dimcile eft, num quis ex comijioditatis a<? pigrirJac amore, an 
e^e aflcclata quadam dignitatis praerogntiua totum fere fubfcribendi munus 
in f notariujp vel cancellarium reiecerit. De Carino autem Impentore 
conftat, eum non faftu. quodam , fed pigritia coromotum eflc, vf fubfcri- 
bendi laborem detreclarer: is enim, yopjsco refte, fafiidium Jcribtndi 
tantum hubuit, 0f impurum qupndam, cum quo femper nuridie iocabatur % 
ad fubfcribendum poneret • qucm obiurgabat p/erumque t quod bette Juam imi- 
taretur manum. Maiori autem iure haec pigririae vei faftus exempla huc 
referimus: i) Ego Aripaidus feribtrjt me iuffi & tefitt aabibcre» a) Si-. 
gnumfon&ae^cruch domni Rotberti. t) Signum cjttcit fiQum per ma- 
num diffi.Ve^i Guardcnfit Epifcopi. 4) Confirmo Jtgnummfirum perm*-. 
rtum notarii paginae imprimend*. sicnvm ingeiramnj .epi- 
• cofi ^jf- 

IV. ) Confuttudinit exempla. Huc perrinenc inprimis tejlium fub* 
fcriptiooes, quae quum fub Meroueadibus fiia ipfbnim maou facTae eflentV 
poftea plerumque per nptarios exorabanrur , nifi quod tefte* ad foecUwra 
vique XII, cruces, vel alia manus propriae figna fubfcriptioni nominum, 
a notariis cpnfeclae adiicera folerent. 

:* Vid. Nouve/tu Trtiite dt Diptomotiqne, T. m. Tafc. 64. ablnWo, & MABitV 
i.on\ L. II.C. XXII. g.a-6. Adde loy. Car. conr. oelrichs egregitm 

commentationem de ftampiUa diplomatica, p. g. * 

.* * • ■ * ♦ 

• : * * > • . ' ** 

Tr/^/^ cr«cw exarandi miusJ 

Cruces, aeque ac monogrammata & fubfcripriones omnino, frijpAV» 
potiflimum modo exaratae funt, pcnna f. calamo, lamina hiterrafiit, U 
jiampitla C typo anaglyprico. Lamhtae intenafilrt ex aurojlioue meral- 
lo, vel ex ebore etiam confeclae funt, atque ica perforatae, vt tuatus 
pro re nata, literarum, crucium cet. fpeciem prae fc ferrent, per quos, 

Bb * Telut 



i of- DIPLOM, THEOR, S. Ik,DE SEl^OTIC A. 



velut fulcos, calamus C penna ducebatur : fiampillar yera ita fculprae fiint,; 
vt figurae ftiperficiem eminerent, quac deinde dtramento tin&ae fuut 
chartaeque impreflae. Ac laminam quidem ifterrafi/etn ad fublcribendum» 
nomen fuum adhibu t Tbeudcricut , Oftrogothorum Rex ( A. 49} -5 io\), 
de quo ioh. cochlaevs in vka Theodorici p. 199. hacc commemo* 
rat: „Igitur Rcx Theodericus illitcratus erat, & fiq, obruto fenfu, vt,in 
„decem annos regni fui quatuor literas fubfcriptionis edictifui difcere" 
„nullatenus potuiflet. De qua re laminam aurcam iuffit interrafi/em fie- 
„ri r quatuor litcras Regis habentemy vnde, vt, fi fubfciibere voluiflet, 
„pofita Iamina firper chartam, per cam pennam ducerer, &' lubfcriiuio 
„eius tsuturn videretur,, . Hts, quaea Cochlaeo dtcta funtV ioh. pe- 
ringskioi.d addidir, ap. Cocblaeum I. c. p. 577: „Ex confuetudinef 
„illa ducendi literas per laminam auream interrafilem , potTus jnduftriae, 
„quam focordiac notabilioris percipi debere rationem. Hoc fcribendi 
„ comperMio ( pergtt Feringskibld ) in expeditionibus adeo crebris & fre- 
„quenti Iiterarum fcribcndarum vfii, regem vti conueniebat , tuxtare- 
„ceprum hodteque Regum Hifpanorurrr, Afiae etiam Africaeque Princf- 
,;pum morem V quuftV rtomina propria 1 , implexis tn gyrum literis , afttfi- 
» ctofins cxprimenda volunt,, . Pari modo luflinus / T Imperator ( A: 
518*527») quatuor numinis fut literas I VST tabellae C lamtnae ligneae 
ac perpolitae incidendum curauir, qua , purpureo colore f. (acro encau* 
flp tincla, ad. fubfcribendum vfus eft. .SrampH/ae C rypi anaglyprici v- 
forn in fubfcriptionibus haec comprobant exempia, quae fimul doceor T 
qrucis cnam fignum ftampillae f. typt cniufdam ope ruifle cxararurm \y> 
Signum fantlae crucis anuh fanclt Micbaeiit ( patroni ecclefiae cathcdrali» 
Wlrurarienfis in Italia ) figuratum ajffiximas, funt verba, ArderadK Wlta- 
rarienfis Epifcopt, nomine propofita. a) Hanc meam donationem (faec. 
XI. in Angiia faclam.) cum fi^illo (hoc eft, typo t ftampilla ) fanflae cru~ 
eit imprt([i. ,) Meuni rkmon 1 (faec XI. m Attglia darum) ctimfigiilo 
erucis conclufi, 4) Mcum dmum ( Edgar» Regis Angliae ) proprio figiiio . 
eonfirmauK 5) Meum donum (ciufdem Regis) froprio fietlio fanclae 
erucis imprcjfi. Yt taceamus exemplum Wilhelmi , Ducis Normanniae, 
qni r aurequam Rex Angliae faclus cflet, ftampilla ad fubfcribendas cru- 
ces vfus eft. 

* ViL Nouveaa Jrofc d* Dtpforu. T tV. p, 7^4. & oeirichs rfe ftampil- 
i»4iplo«utica r,,6,coll; nat. i r. ... » 

> 



Digitized by Google 



.. 'M tC IV. DE STA/VHDLOGIA; \YAQ 10* 

Locus crticium , fubfcriptionibus additaruht. 

jCrjices, fubfcriptionibus additae, nunc ante, nunc poft fubfcriptio- 
nurri formuhs, nunc vtrimque fimul,' interdum ctiam in medijkriis for- 
muiis, plerumque vero pofi. vocabulum^ntf/» collocatae funt; vnpver- 
bp. crucibus huius g^heris arbitrarius atque inconftans locus fuit. Clarius 
hoc 1 ex fis, quac nuhc leruito temporis ordine proponemus, exemplis 
patebic 

Pronunttatio mabiftratuum de publicandls expediendifqae aclis pu- 
blicis Rauennatenfibu/, ab A. 480. vfque ad A. 552. exaratis. vna cun^ 
magiftratuum eorumque orllcialium fubfcriptionibus : Cefta vobit lex ift, y 
quac ada funt , eompetent ex more edere curauit officium X. t Edanturf. 
\Fl. Seuerut txceptor ( tabularius primarius) pro bonilu (ProbO Nilo C. 
rjro Bonilo) praerogatiuarum edas X. Edantur X. Hae fiibfcriptiones 
rion continua oratione, fed diuerfis varieque difpofitis veriibus exaratatf' 
funt, crucefque andreanae, quasvocant, vlftmis vocum literis innexae 
apparem. Vid. Kouveeu Traitt de Diplomatiqut T.IV. Tab. 74. 

£fwrta venHuionts, Rauennae A. 546. data: Sinum (ughum.) ma- 
nus ] Tbu/gilonis h f (honeffae femlnae) vindetrice ff ( venditrids fuprav 
fcriptae). Sinum (iiffurjnr) manus f Domnicac b f vindctrice ff. Vid. 
. #&: ». Je Dip/. T.nr. Tar,. 6,. num. UV ^ 

Charta donationis, Rauennae clrc. A. 540 vel non Ita raulto poft 
data : Subter propria manu ( Sifiuera, honefta femina & dooatrix, loquitur) 
pro ienorantia literarum ftgnum venerabilem fanclae Crucit feci & tefli- 
bus 4 me rogitit (rogatls) opiuli fubfcribendam — (Iocus chrifmi, h. e. 
literarum I. C» S. pro in Chrifti Nomi.ne ) flgnum f Sijiuerae bonejlae fe~ 
minae fupra fcrjptae donatricit omnia fupra fcripta agnnfcentir & con- 
fentientis\ cui CT releila efl (locus chriimi alius). Vid. N&uv^ Tn de 
Dipl.T. III. Tab. 64. apinitio. 

Diploma Cliildeberti f, Francorum Regts, A. fs 8 datum .Signum 
Cbiidcberti Chrioftjftmi regit .; ^«1. (Arflen, _vel ajiud quidpiam) 
Vid: Nduv. Tr.dt Dip/.T.M. Tab. 67. ab imtio. 4 T, 

Diploma Chilperici I, «egis r W corum , A,5a^datum< 4 A^iww» 
atipertctg/unojilirgir, Vid. N *,„. Jr^ ^ipLT. UL T*.66. 

Bb 3 Diplomi 



r 9 & DIPLOM. THEOiuvS. lt DE SEMK>TICA. 

Diplom3 Chlodouaei IuniorisV A. 6$ 3. datum: t in XPI (Cririfti) 

komine E^i^yf^M.(^jfco^mJ syp.sciypsi, apud *h_mllon. 
Tab. i 7. 




Tab. 70. dipl. T. 

..... .Gharta. V-fi^dcmiris, viri illudris A, 6gp : f jEgo in t Dti nwiinc 

1'andcniirit kqnc cpiftola (epiftplarn ) a inefafla (fjclam^fc/^i (fclcgi) fif . 

lofonc - .*rJf*u \ bofi/totte, ftgn\ Cbtodoarde , Jgn f tngo^rtp, fign\\ _ 
jw^Aj gandalfo. Vid. mabill. Tab, .zo.djpl. II, ad quod^. 

Mab.llonio u.icc anuotata funt: f , 'Subfcription.es quaedam propriae funt. 
„cum fignis. figuiatu (fignis recoguitionit ) • cjuaedam notaiii mapu $«3$, 
«^raeter jignuni Ci^uas uriographum ,, . , ;. v:u '^ , flU '| . 

DipJoma Pipinipreuis, Regis Froiicorum A, 76*7 : Signumj K $qt~ 
pino gloriofjfimo rege y ap'. mabill. Tab. 23. num. 1; item diploma 
etoffiem Regis A*. 768: fignuth PippinighriofiJfimjReglt. Vtd, N<mv< 
Tr.de DipJ. Tim. Tab. 67. dipl.III. !** 

DiplomaCarolofnanni, Regis Fraticorum, fratris Carpli M., .^. 7<Sp^ 
Signum t Carolomanno gloridfifjimo rege % ap. m ab i ll. Tab. 2 3 . hum. z. 

* Crtrkra Anglo - S.ixonica , A. 773 • exnrata t \ fgtf Ecgberbt ttcx banc, 
meam donationem cet. Vid. Nouv. Tr. de Dipl. T. III. Tab. 70. dipl. IV." 

Fulradi Abbatis teftamentum, anno nono&quarto regnante domno 
Carolo gloriofiflimo rege Francorum & Langobardorum ac patricip Ro- 
manoiium : Si^num t teuderico. fignum \ hadritto, fignum ] bainrico. fi- 
gnum \uulfardo. fignum \ <^brodone. fignum \ Aribardo Copttte. fignum 
\balitulfo, cet. Vid. ^aBill. Tat>. fu / ' , 

Charta Anglo - Saxonica , A. 790. fcripta: t Ego Aetbaclbeartb cet. 
Vid. Nouv.Tr. de Dipl. HI. Tab. 70. dipl. III. 

Diploma Gifetae, fororis CaroliM, A, 791. datum: __»*£* (fignum) 
t Qhyfile mbiliffima filia Pippiui Regit, qui hanc donatitne fieri rogaui. 
Segnum t Caroii mHUffimi filii domni CaroJi Regit precellentijimi Regis. 
Signum t Pippini nobiliJfimi fUii domm Caroli preciUcntiJfimi Regis. SU 



Digitized by Google 



/ /.■-■;.-a"'IV , :'Dti:STAVROIiOGI«f>. T '-;<- 7 199 

gnum f Cblodoici ■nttbilijjimi fiiii domniQaroU fraectttentijjiml Regit. Vid. 
MADILL. Tab. 24. dipl. 11. 

Placirum Giunenfe fiib Carold M. *nno regni eras XXIV: 5/.... 
<6gnum) 1 f uincilani clcrico . . . 4 . fign f ualentino, ap. M a* i l u Tab. 2 7. 

Plachum fub Ludouico pio, anno eius primo : Sign f bcnito.ftgn. 
f tiVrf*, 9«/ as (has) condiciones iuraberunt. Jign f M?4»r« .... ««c 
Inrarhintum recepit — fign f francoberto. fign Xueneretto. /ignX teu- 
drio (£ vt Mabill. legit teuderico) , ap. mabiLl. Tab. 27. num. 2. 1 

Aliud placitwh fiib Lmlouico Pio , ' circ. A. 825 : 5jr£» f Ifpanildet 

aui bunc iefiatheritum ficri uolui Jign \ anfemundi .... . f cliasbi 

xpi nomine pretbpier a fupra fcripto bunc teftamentUm fcripfi &fff{()xb' 
fcripfijyZr* dic & anno quod fupra, , ap. mabill. T/b. 27. num. 5. 

Praeceptum fynodale A. 8 3 3 :' Si ( fignum ) f Aldricus Arcbiepifco- 

fUS f. f EBO INDlGNVS REMENS 1S ARCH I EPISCOPVS S ( fubfcripfi ). 

: f otgarius archtepifcopus f. f dRogo efiscopvs /" (fubfcripfi) f. Vid. 
mabill. Tab. 53. n. 2. 

Charta Anglo-Saxonica A. 847 t Eg a Aetbeluulf Rex ad confir- 
tnandam hanc donationem uenerabiliter tropbei fignum fanclae crucif exar- 
rabi (exaraui ). 'Vitf. Nouv. Tr. dc Dipl. T.III. Tab. 70. dipl. V. 

..... Bulla J^enediai.IIL Pontuicis Romani, A«855 i +3ene VALETEf, 
ip. MAbi IX. Tab. 47. Eodem modo fub£riptae funt duae bullae Ni- 
colai I, Pontificjs Romani, A. 8*53. exaratae» ib. Tab 48-fq. • SubLeo- 
ne IX. Poiuifice Romano, qui verba Bene Valete primus ad monogranv 
maos formam cxarari iuflit, circuli introdu&i ftlnt, quibus cruxcum no-. 
mine Pontificis & diclo aliquo.inferebatur. Vid. MAB iLL.Tabv50.fq. 

Synodus Piftenfis, A. 801. celebrata, a tnultis tam Epifcopis r quara 
.abbatibus fobfcripta eft, quorum pferique crucem , -alii monogramma 
Chrtfti, alii denique nnllum prorfus fignum rtominibus fuis prafemiferunt. 
■Inter Epifcopos. Aeneas , lonas & Godetfadu* nommibut iuis inufitatum 
aKquod fignum praefixerunt, qraod quidem fignum MAnuxoNivs prb 
litera graeca y, auclores ^cm noui operit diplomatUi pro cruce quadam 
negligentius formata Jiaberit; nos contra hoc figno nihil atiud, quam fi* 
clam vocis fgmtm, id eft, literam f denotari fufpicamur, praefectim quWdi 
tu Syuodo Sucflionenfr, A 802. habiw ,i eodemque fere mpdo, quo 
Syivodu5 Pifteu&, fijbfcri^», Godeifadw Epifcopus figno huic, dequo 

quae- 



iqo DIPLQMl THEOR/ ^ICCDE SEMIOTICA. 

qwertar, crucenr ordiruwiam poflpofuerit, vt itaque tota Gbtfelfndi fiib- 
fcriptiolta, mw quidem fententia legcnda fit: /(ligjium) \ Guhifa.tut 
CabtJonettJium epijcopus fubfctipfrtj Viu\ W *ni _j,.,T«b. tffedfe- . 

,dtW*|cta«>lMbrf_a$Gto^ A.87J :\_/^^i1gnum)' r !^- 

arenardo.Jtg ^Jf Vpericq. ftg -jjf., Stejxtno, Jig -fjf. falampn, qui bar 
condicionet iurauimut , ap. mahill. T;ib. 2 7. uutr. 3. 

Charta Rorjconis, Epilcopi Lauduuenfis, A. 961. data, & anno 
fequenti in fynodo quadam confirmata : ^(LiteraSdqpltci linea diagonali 
3d modum| crucis andrcanae traie&a pro vocabulo figno flC;J&mul pro :pfa 
Gtace) Koriconii inJigni lamluncnjium praefujit — ~|r- Eg«- adalbero 
S. Kemenjis ecclefiae arcbicpi ( archiepifcopus ) fubfcripfi corroJ/or.aut. 

Fgo Guido fxtejfionenjh ecclcfiac epc ( epifcopuS ) Jf ( fubfcripfi ) . 
Ego Tetboldus ambianenfit epc jf. -sjj- I-ga hiadulfut ttouiomenjit epc J'f. 

Ego bildegarius beJuacenfis epc ff. His fubfcriptionibqs ad latus irt 
duabus columnis aliorum hominumtam ecckfiaflicorum qu;im fiiecularium 
' fubfcriptiones adiunctae ccrnuritur, quorum alii litefam S, fimplioi, alii 
duplici linea diagonali traieclam , JZf J£ pro vocabulo fignum &pro cru- 
cefimul nommibus fuis praemtferunt. Vid. mabill. Tab. 53. jium. 3. 

'* Charta Leoriis , Archiepilcopi RaucnnatTs, A. 100 1. data : "Quam 
Jtraeceptionit nofirae paginam devs dedit Notario fanclae hoflrae Ka- 
tuenn. ecclefiae fcribendam iu(pmus\ in qna nos fuhfcrtpfimut fub die mettfit 
& imiiSione \xta tjusrta - decinm Kauennae. j" inctMy s f. A>cH?.- 
pifcopus hic fubfcripfifle fe huic chartae ait; nec tamen riomen fuom, 
<cd tantum vocabulum Legimur, duabus crucibus cinclum , adiunxit : 
quod quidem fubfcribendi genus fingulare eft. Vid. mab 1 ll, Tab. ji. 

Diproma Wiilirlmr, Regis Angliae ('A'. 1066 - 1 087. ) : MaktX pro- 
pria p.-efentcm cartam Jigno faucle crucis + ittprejfu (2 ' confirmaui. Si- 
gnum WiJ UeJmi regis Anglk. Signumi Tbome eboraccnfitArcbicprfeopi. 
Signum Willelmi t DutieJmenfis epifcopi -» Sig f mm BaJdeWini Abbatit 
Sandi Eddmundi. — Signutn iiugonis | ComUit de ceJJre. Signum Ro- 
berti co \ mitit nortltymbrorum. Signum Ricardi de f curceio. — Si- 
guum Mauricii ca j pellani. cet. Omhes hae fubfcriptiones praeteD cru- 
cis figna , notarii mauu exaratae funt. Vid. Nouvtau Traite" de Dipl. T. 
JVwTab. 77« dipl.lL . .. * 

• Cyrographum Abbatis Rotberti, Parifiis A. 1070« fcriptum: Jfi. 
(non tironis , yerbum fubfcripfi f. fubfcriptio exprimens) do mn i 
. > PHY 



Digitized by Google 



C.TV. DE STAVROLOGIAv aoi 

■ 

PH 7 1 L IPPI * t GIS. Vid. Noaveau Traiti de Dipl T. IVv Tab. 77. 
dipl. I. 

Charta donationis Hugonis Petuerenfis, militis, A. 1071. data: 
Vt autem baec carta omtti tempore firmior baberetur, ego Hugo & frater 
meus Albertut Domino noftro Pbilippo Regi eam obtulrmus att corroboran- 
dum, qui Ubentijfime eam dignatus efi corroborare & Jtti figilli autbori- 
tate & proprii nominis fubfcriptione. Signum PbiUppi Regis f 5>- 
gnum f- Hugonis filii TefceUni Petuerenfis militis, qui banc donationenf 
fecit Signum f Alberti fratris Hugonis & MiUfindis matris eorum Jf" 
(litera f, linea curua ad modum crucis traieda, pro figno crucis 6c 
^vocabulo fignum fimul) TefceUni filii Alberti, Vid. Nouvcau Tratti de 
Diplomatique T. IH. Tab. 6*. dipl. IV. 

Diploma Dunecani II. Regis Scotiae, A. 1094. «taratum: Crux 
Dunf ecani regis. Grfentonis fcribtoris. acefard. ulff. malcoUtnibf. 
eadgari f. ber f mer. bem f ming. alf f ric. teo f dbold. vin f get, 
ea f rnulf. Vid. Nouveau Traiti de Diphmatique T, III. Tab. 70. 
SeS.JI. dipl.l. 

Charta venditionis, quam Didagu Furtinrx iu Hifpania A. 1094. 
exarari iuflit: Didagu furtintzf rouoraui (roboraui) pro tejles Nuno 
tefiis. Aluito tejlis. Godino tefiis, Monio tefiis. Teltium nominibus 
nullum crucis fignum additom eft. Vid. Nouv. Tr. de Diplom. T, III. 
Tab. 71. dipl. III. 

Diplom* Ludouici VI. Galliae Regis, A. 1 1 1 3. datum ; Jg* ( figla 
vocis fignum, linea diagonali ad formam crucis decuftatae tra- 
iecla ) iugdouici regit. f % anfeUi dapiferi, %f Gisleberti buticw 
larii. % Hugonis confiabularii. % Guithnis camerarii. Vid. MA- 
BILLON.Tab.41. 

Dipbma Ludouici VI. Regis Gailtae, A. i (20. datum : Afianti- 
bus nobifcum (cum Rege) in ipfo monafterio, quorum nomina Aibti- 
tulata funr & figna. S {hoc S, pro voce ngnum, Jinea diagonali curua 
ad modum crucis decuflarae traieclum eft: idem de fequentibus KteriiS' 
tenendum ) Anfetti dapiferi f. • S Hugonis conftabularii f. S Gilberti 

buticularii 0J0. S Widonis camerarii Data per manus Ste (focns 

monogrammam regtf) pbaui caucetturii. Omnia haec verba notarii 
manu «xarata funt: fed figna cruci», y tpote diuerfa, fubfcriptpriimJiomi- 
num manus produnt. Vid. Nouveau Traite deDiplom. T. iVl.Tab. 68« 

Cc Piploma 



-- 



30* DIPLOM. THEOR. S. H. DE SEMTOTICA. 

D/pfoma Ludouici VI. Galtiae Regis A. 1 133. datura: Afianti* 
bus in palatio nofiro quorum nomina fub.itulara funt figna. S. Radulfi 
Viromandorum comitis. S. Guiffermi buticularii. S. Hugonis camerarii. 
S. Hugonis conftabularii. Data per manum (loccs monogrammarif 
regii) Stepbani /anceffarii. Omnia S in hac fubfcripcione ad modunt 
crucis decuflacae hnea diagonali lunc craie&a , cun&aque vocabulano- 
tarii manu icripta cernuncur. Cruces nullae adfunt, quarum vicem 
tamen litera S craiccla fuftinet. Vid. Nouv. Tr. de Diplom. T. IIL 
Tab. 76. dipl. II. 

Cirographum Ludouici VII. Galliae Regis, A. 116*7. dacum; 
Afiantibus in palatio nofiro quorum appofita fuue nomina & figna. S. Co» 
tnitis Tbeobaldi dapiferi noftri. S. Guidonis buticularii. S. Matbei came- 
rarii. S. Radulfi cpnfiabularii. Data per manum Hugo ( locus mono- 
, grammatis regii) nis canccUarii. De .hoc diplomare idem tcnendum, 
quod de praecedenci dictum eft. Vid. mabillon. T.ib.42. 

Diploma Philippi Augufti, Galliae Regis, A. 1 1 96. dacum : 'Aftan- 
tibus in palatio noftro quorum nomina fuppofita funt & figna. Dapifero 
nuffo. Signum Guidonis buticularii. S ( S, hoc eft figla vocis fignum, 

. linea perpenrficulari ad formam crucis ordinariae traieclum) Matbei 
camerarii. S (eodem modo decuflatum) Droconis confiabularii. Data 

•vacante (Iocus monogrammacis regii) canccllaria. Vid. MABILLON. 
Tab.43. Adde eciam cab. fequ.44. 

In diplomace Fcrdinandi III. Regis Caftiliae, A. 1230. dato> intra 
duas teftium columnas collocatus cernicur magnus circulus ifque duplex, 

* cuius cencro crux infcripca cft. Inrcriorem feu concencricum circu- 
tum haec verba , liceris capicalibusfcripca, ambiu.it: Signum Ferrandi 
Regis Cafielle Toleti, Legioni & Gallie: circa exreriorem vero fiue 
ecceritricom circulum Jegumur vcrba, literis minufculis exarata: Lupus 
diddci de faro alferiz domini Regis confirmae. Gon^aluus roderici maior- 
domus curie Regis confirmat. Vid. Nouveau Traite de Diplom. T. III. 
Tab. 71. diploma mecjium , icem Tab.noftra VIII. num. j 7. 

Eiufmodi circulos, eofque multo maiores, eiufdem operfs' diplor 
matici tabula 76, itcm tabula 73, enhibec. Monogrammacum loco 

. eos haberi poffe ac debere, rcs ipfa loquicur: vide rameh ea quoque, 
^mlac hac de re in Nouveau Traite de Diplom. T.IV. p.754. habentor. 

Similibus circiilis eciamRomani Ponttfices vfi func,qualis eflLeontslX. 
in tab.cit.73 Add.MADd L0N.Tab.50.fq.& schannati Vind.Tab.i.fq. 
itera Tab.noftraVIH. num.73, I11 



9 



Digitized by Google 



. , . C IV. DE STAVROLOGIA» - 



In Alphonfi IX. Htfpaniae Regis, figno, ap. MABiLLON.Tab.45. 
crux quadrato inclufa eft , & infcriptio addita ; signvm IMPERA- 
TORis. Vidw Tab. noftraVill. num.56. 

Nequeiioc loco praetermittenda videtor fubfcribendi ratto, qua 
Mathildts, celebris illa Italiae Comitifla, vfi» eft. Adhibuit illa nempc 
ftampillam, quae crucem exprimebat, cuius angulis verba haec literis 
capitalibus infcripta' erant: Matilda Dei gratia fiquideji. Vid. Nou» 
veau Traire de Diplom. T. III. Tab. 73. coll. T. I V. p. 75 f . In MVRA- 
Toiiii Antiquit. medii aeui T. VI. P*7'» exhibetur Mathildis Comi- 
tuTae concordia cum Abbatifla Monafterii Placentini S. §ixti, A. 1 102. 
confe&a, cui eadem ftampilla imprefla eft, nifi quod vocabulum svb t 
SCripsi infra ftampillam adiunaum cernatur. Vid.Tab. noftraVJII. n.6l. 

§. 266. 

k 

Significatio cruciuni fubfcriptionibus adiiitarum, 

Quemadmodum veteres ta&u crucis alicuius, -vel certe in con- 
fpcclu ciufmodi fymboli facri, iureiurando fefe nbligarunt, iterit cruci 
affixi Seruatoris imaginem fecuritatis ac fidei publicae caufla abfentibus 
miferunt; ita fignum crucis eodem confilto fubfcriptionibus*diunxe- 
runt, eofque, qui, quae interpofita figni huius facri religione promi- 
/erant, non feruabant, inter sxvqottxtclq fiue crucis conculcarores et 
inter periuros numerarunt. Vid. GRCTSERI opera de iauda cruce 
T. I. L. II. C. 1 6 - 1 8. P« 3 97 • 404. Quo fadhtm eft , vt manu propria 
iurajfe dicerentur, qui inftrumentis fignum crucis fubfcripfcrunt; cuiut 
rei hoc exemplum ponemus : Comes Tolo/attus banc eandem donatio- 
nem ibi deueniens rogatu noftro corroborauit , firmauit manuque propria 
iurauit. Vid.CANGll gloflarium f. y. cruce fubfcribere, p. ilpi. 

§. 067. 

Cruces Sphragifiicae, 

Cruces Spbragifticas ea crucis figna, quae in figillis apparent, fupra 
($• *sO appeilauimus. Atque hoc fatis quidem conftar, nullum facile 
reperiri figillum aeui medii, cutus infcriptio non a crucis aliquo figno 
inpiperer, durauitque haec confuetudo ab antiquifllmis inde tempori- 
bus i fque ad (aeculumXl-V. Nefcro>quibusrebus faclom fit, vt (*)hei- 
meccivs> virde iigiliorum do&rina ceteroqui meritiifimus, cruces 

Cc 2 fphia- 



adf DIPLOM. THEOR. S. It, DE SEMIOTICA. 

fphragifticas a crucibus, quae fubfcriptionibus diplomarum adiandae 
fant» arcefleret. Id chim facis conftat, vrriufque generis cruces ex 
vno eodcmque fonte, quem fupra (§.253.) indicauimus, fluxhTe. 
Ineunte autem facculo XIV. ab hoc prifco more recedere paullatim 
coeperunt homines, ita quidem, vt nunc cruces prorfus pmitterenr, 
nunc rofas ftelluUfue,& td genus alias res iu eorum locum fubftituerent. 
Keque vero in fronte tantum epigraphes, fed in campo etiam figillo- 
rum cruces varii generis cernere licet. Sic, vt alia exempla taceamus, 
in figillis Regum Merouingicorum, Theoderici III. Chlodouaei III. & 
Childtberti III. praeter crucem in priucipio infcriptionis pofitam, atiae 
duae cruces, vna ad deXtrum, altera ad finiftrum latus capitis regi/, 
collocarae funt. Vid. mabillonh Tab.ao 61 22. 

(*) heineccivs de figilris p 68. $.XI. Iu eo etiam fe aliofque fefellit vir bca- 
tu», qtiod \'fum perpetuum cruciuiii fphragtfticarom »d extrcmum vfque fae« 
cuhim XIV durauiflc fcribcret: namque incunte iain faeculo hoc, abauito 
niorc reccdi coeptum efl*e, ncmiui, qili in figillorum doclrina v paulk> vcrfa- 
iior eft, obfcurum dubiumtie efle poterit. Vtde e.gr. hveberi Auflriam 
cx arcbiuU Mclliceufibui illuflrataui, Tab. VIIL tuun. 5. 11. 18. 19. 

§. 268. 

De iudicio crucis velut in tranfcurfu agitur. 

Antequam ab hoc loco difcedamus, de iudicio crucis, cuius men- 
tionem diplomata pariter atque fcripcores medii aeui haud raro faciunt, 
pauca velut in tranfcurfu dicenda tfucimus. Quemadmodum fcilicet 
priorum temporum fuperftitione factum eft, vthomines, crimine ali- 
quo accufati, ferro candenti, vel aqua calida innocentiam fuam iudici- 
bus probare pofle crederentur ; ita crucis ctiam iudicium ad exploran- 
dam morum integriratem , vel omnino ad declarandam cauffae alicuius 
dubiac iuftitiam olim adhibitum fuiire conftat. Quale autem hoc cru- 
cis iudicium fuerit, noti vno modo viri docti, vt fit in rebus parum 
cogniris, interprctantur. Quantum ego quidem exiftimo, (*) cangii 
fcnrentia, cui ctiam mabillonivs & mvratorivs fubfcripferunt, 
magnam prae ceteris veri fpeciem habet, "Res fic agebatur (funt 
„verba mabillonii L. VI. Num.LI. in nota): MhTae temporc, fiue 
„dum Pfalmi oratioque Domihica recitarenrur, homines duo condudi 
„ad cruccm flabant brachiis expanfis. Qui prior laflus brachia depofuif- 
„fef, aut titubantia habuiflet; eius pars vk3a ccnfebatur. „ 
(*) Vid.tANCH GloflVrium C v. erucis-iudkmm, - • 

CAPVT 



Digitized by Godgle 



CV.DE MONOGRAMMATOLOGIA i)GENERALL aof 

- 

C A P V T V. 

MONOGRAMMATOLOGI A 

> SIVE 

MONOGRAMMATICA. 

• cottfb. leonhardi cavdisii Pncparario ad analyfin Monogram- 
o»tum Imperatopitn A Reguni Gcnmnicoruin. Lipf. 17 J7. 4. 

Eitiul Monogramuiatum Iinpcratorutn ac Rcguni Gcrmanicorum a Carolo M. 
vfque ad cxccfllim Conradi III. aualyfi» & vfui iu probationibui, Lipf. 

1757. 4- 

-i » ■ 

I) MO.NOGRAMMATOLOGIA GENERALIS. 

§. 269. 

Monogrammatologiae Sf Monogrammatum definitio. 

Monogrammaiologia fiue Monogrammatica eft fcientia monogranv» 
mntum. Eft autem monogramma (Gallis unCbifre; Gcrmanis, quam* 
quam minus commode ein verzogener Name, fiue der Namenszug, item 
das Handzeicben f didum) charafter, fingulas vnius, vel plurium etiara 
vocum Iitera,s,vario ordine difpofiras, exprimens. Ex quo fimul pater, 
monogrammata a figlis ($. 62.) pariter itque a notis Tironis (§. 6$.) 
difcrepare: quamquam, vt infrn ($. 276.) dicemus, tam figlae, quam 
alia fcripturae compendia monogrammatibui inefle pofliint, nec raro 
infunt. 

VocabuH monogramma fynonyma. 

Monogrammatis vocabulum in ipfo diplomatum contextti rariili- 
meinuenkur. Placct itaque, quibus nominibus diplomatum au&ores 
ad (igniflcandum monogramma vii Ytnt, paucis oftenderc. Dicitur 
autem monogramma plerumque fignum, hoc eft, fignum crucis ; item 
tiominis vel manus fignum, mavus propria, manus propriae ttota, cbiro» 
grapbum, fignaculum, cbarafler, cbaraffer tiominis, regius cbaratfer, regii 

Cc 3 nominis 



20<5 DIPLOM. THEOR. S. n. DE SEMIOTICA. 

nominis charafler, figni ebara&er, nominis figura, cet. Vid. Cel. BAV- 
Disn praeparat. ad analyf. monogrammamm p. 4. fq. , Quum iraque 
monogrammata fignorum aliquod genus finc; Monogrammatologiam, 
tjuae de iis exponic, iure meritoque inter partes Semioticae ($. 22p.) 
numerari, patct. 

§. 271. 

Monogrammatum definitio genetica. 

In quolibet monogrammare prae ceteris ad duttus fundamentales 
attendendum eft. Sunt autem dutfus mbnogrammarum fundamentales 
vel lineae, vel literae, & eiufmodi quidem, quibus, tamquam funda- 
mencis , tocum monogrammacis alicuius aedificium inniti poflit. Reli- 
qua fcilicet compages ex quadrunlici literarum coar&atarum genere, 
hoc eft, ex literis contigu/s, innexis t infertis $c columnatis , de quibus 
iam fupra ($.46. 56.) di&um eft, exiftic. Sunc tamen eciam, quod 
hic,camquam in loco, monendum eft,literae,quae reliquis iireris lineifue 
iimpliciter ac fine vllo compendio adiunclae cernuncur ; quas quidern 
fi. ob id ipfum adiunclas literas appellamus, haud incommode facere 
videmur. Exemplo efle poflunc Iiterae K & S in monogrammatibus 
Carolorum (Vid. Tab. VIII. num. f.). Sunt ergo quinque omnino 
monogrammacum conftruendorum modi: contignatio,.innexio, infer- 
tio, columnntio & adiuh&o. 

§• 272. 

Tabula, praecipuas monogrammatum diuijiones 

cxhibens. 

Quo facilius ea, quae dc monogrammatum diuifionibus dicenda 
funt, memoria teneri queant, placet rem totam hac tabula compleQt» 
Monqgrammata fcilicet funt 
1. racione ductuum fundamentalium 
1. linearia 
a. cruciformia 

j),fimplicia 1 j* rhombata. Tab. VIII. num. c & p. 2? -30. 

1 ve | J item num. 36V 

2) compofita " J non rhombata. Tab. VIIL num. 10. iq. icenn 

j l 20 & 23. 

b. quadri- 



Digitized by Google 



C. V. DE MQNOGRAMMATOLOGIA i) GENERALL* 207 

b. quadriformia C quadrara. Tab.VIII. oatn.2t.fq. item^d. 

c. circularia. Tab. VIII. num. 19. 57. 73. 
2. literalia, quae funt 

a. ratione numeri literarum fundamentalium 

1) fimplicia. Tab. VIII. num.6.7.8. 14- »8- 24*37. 74* 75- 78- Tq. 

2) compofita 

a) duplicial fcoarclata. Tab:VM. num.3.60.74. 

I I copulata, praefertimope cuiufdam lineaeborizon- 

b) triplicia [ vel j talis.T VIII. n.12.^.42.44 46.48.5 2.fq.66.&c. 

J linterrupta. Tab. VIII. num.3p.43. 

b. ratione figurae literarum fundamentalium 

j) cruciformia, Andreana praefertim, quorum litera fundamenta* 

iis X eft. Tab. VIII. num.69.fq. . 

2) quadriformia f.quadrara, quorum literae fuhdamentales funt H. 

M.N; H (dup T copulata), ^ (L&Ccopulata),cet. 

a) quadriformia partita. Tab. VIII. num. 1 8* 3 1* 5 8* 78» 

b) quadriformia decuflata 

*. fimpliciter. Tab.Vill. n.37. 
&. dupliciter. T.VIII. n. 15. 

c) quadriformia partita fimulque decuflata 
«. fimpliciter. T. VIII. n. 14. 

' * J6. dupliciter. T. VIII. n. 1 6. 

d) quadriformia nuda, h.e.neque partita, ncque decufTata. T.VIIl. 

n. 6. 7. 8« 

3) angulofa, quorum Iitcra fundamentalis V. vcl alia ei fimilis e(r. 

Tab.VHI.n.79. 

II. ratione contentorum 

1. nominalia. Tab- VIII- n. 2-1 1. 26-30. 31- fO. 

2. titularia. Twb. VIII. num. 1. 12- 18.20-23. 2f. 31. 55.69- 7l»7 6 * 

3. verbalia. Tab. VIII. num.74. 

4. mixta. Tab. Vlir. num. 10.24.f6.fq. 59. 60.61.63.73.77- 

III. ratione perfeftionis 

1. confummata. Tab. VIII. n. f -37. 

2. manca. Tab. VIII. num. 2. 3. 39. 40. 43. 46. 49. fO.64.65. 

IV. ratione quantitatis f. moduli 

I. magna £ maximi moduli. Tab. VIII. n. 19. 38. 56. 57. 77. 

2. media 



208 



DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 



2. media f. medii moduli. Tab. VIII. num.4-6. 

3. parua f. mininii moduli. Tab. VIII. num.7.64. 76. 
V. ratione materiae, in qua exarata funt, 

1. nummaria. 

2. vexillaria. 

3. parietaria f . Hrabaniana. Tab.VIH. n. 6*6 -71. 

4. fphragiftica. 

5. diplumatica, cer. 

VL ratione perfonarum, & quidem 
I. vel ratione dignitatis 
a. ciuilia f. politica 

1) Merouingicorum Regum ac Reginarum. Tab.VIII. n. 1-4. 

2) Imperatorum ac Regum Germaniae, ideoque vel 
Horum monogrammatum maximam partem, ea 

fcilicet, quaeinde a Carolo M. vfquead ex- 
ceflum Conradi III. occurrunt, Cel. bavdis 
explicautt: reliquorum enodatio adhuc exfpe* 
ftatur. Vid. Tab. noftra VUL n. 5 - 24. 

3) Imperatorum Conftantinopolitanorum. 



a) regia. 

b) imperialia. 



4) Regum Galliae. Tab. VIII. n. 2C -4? . 

5) RegumItaliae,Hifp3niaj,cet.T.VHI.n.45-c7. 

6) Principum. T. VIII. n. 5 8 - 60. 

7) Comitum. T. VIII. n.6 1.62. 64. 

8) Nobilium. T.VIII. n.63. 

9) Magiltratuum. T.VIII. n.5c. 

10) Notariorum,cet. Vid.fupra $.243.^.166*. 
b. ecclefiaftica 

1 ) PontificumRomanorum. Tab. VIII. nr€f>74. 

2) Epifcoporum. T. VIII. 11. 7J -78. 

3) Abbatum. T. VIII. n. 79. 

4) Monafteriorum, cer. 

2. vel ratione fexus 

a. mafculina. 

b. feminiua. Tab.VIII. n.3 & 61. 



Omnia haecmono- 
grammatum ge- 
nera architeaum 
adhucexfpeaant: 
quae enim ma- 
billonivs de 
illis, inprimilque 
de monogramma- 
tibus Galliae Re- 
gum habet, vix 
centefimam rei 
partem efficiuot. 



Digitized by Google 



C,V. DE MdKOi^AM\IAftC6G^i)G6NfikALr. Sd* 

t. V # 

De monogrammatiBus lineafibus , eorumque in crucifor- 
iw/<j, qriadrafa o circuiaria diui/ione, 

lam ad fingula monogrammatum genera explicanda ordine pro- 
cedenduhi eft. Quoniam du&us monogrammatum fundameiitales 
($. 271.) vel liueae iunt, vel iiterae, ipia monogrammata in Unearia 6c 
UteraUa haud incommode diuiduntur. Ac Unearium quidem mono- 
ferammatum cria poriiTimiim genera funt: crucifonnia, quadriformiaf 
t. quadrata } & ctrcularia. ' Crudformium alia JimpUcia func (vid.Tab.' 
VIII. num. f ,5?» 10. 1 i.if - 30. 32-34 ) alia cmtpofita: illis crux ordr- 
bariarantum, his, praeter crucem ordinariam, etiam decuftata crtuc 
fandomenti ioco ihfeftrfr (vid. Tab.VIII. num.sojc 23.)- Sed poC» 
funtcruciformia monogtammata etiaminrA0«tfrf/0&**» rbomfra/adifper- 
tiri, quorum flta rhombum, vocales A. O. V. vel omnes fimul, vel 
vnam cantum alteramque earum , complectentem in medio habene 
(Tab. VIII. num. 5,9. *f- 30. 31-34.)» haec vero non habent (Tab. 
VIIL num. I o. I 1. 20. 23 . f 9. 60. 6 1 . 63. 6*5. 76. 77 ). JQuadrata f. 
dri/brmia& voccrmonogrammata, quae quadrato, fi non ftmper abfb- 
luto omnibufcnje numeris fuis expleto, aliquo tamen, quod ei fimile eft, 
contineutur 1 cuius -generis funt monogrammata Ludouicf V. Bauarf 
(Tab. VIII. mim.2i.fq), item monogramma Conradi, Regis Burgun- 
diae (Tab. VIII. num.55*). Huc quoque refercndum eft monogram- 
ma AlphonfilX. HifpaniaeRegis, fi modo illud monogrammatis nomine 
dignum exjftimetur ( vid. Tab. VI IL num. c6). Neque noc negaue- 
rlm; pleraque monogrammata, quae quadratorum nomine ^ppellaui, 
vel ad cruciformia fimul referri pofte, vel monogrammatum genus ali- 
quod, ex crubiformibus & quadratis mixtorum , erTtcere. CircularU 
denique monogrammaca ea dici poflunt, quae circulis inclma cernUn- 
cur : qubrfum tam orbiculi iili Pontificum Romanorum ( Tab. VIII. 
num. 73.), quam rotae, quasdicunt, Regum Hifpaniae (Tab. VIIL 
nutn. 57 ) pertinere videntur : quamquam lubens fatear, de vtroqiifc 
hoc monogrammatum genere idem dici pofte, quod de quadratis modo 
dtximus. - Circularium formam etiam monogramraa Wilhelmi, Regis 
Romanorum, imitarar (vid. Tab.VIIL num. 10.) , 



ai9 DIPLOM. THEOR. S. tt DE SEMIOTICAi 7 : 



De monogrammqtibus literalibusy eorumque generibus* 

Literalia monogrammata vocamus, quorum dudrus fupdamentalei 
litcrae funt' ($. 273.). Pbfltint autcm Iiterafia quoque monogram- 
mata varie diuidi, ac primo quidem -in Jimpluia & comppfta; ■ quorum 
jlla vna dumtaxac litcra (Tab.VIIl. num.6«7.8.l4~ 24. 37.74- 7f» 
78» fq.)» haec vero plurtbus, duab.us fcilicet., ve1 tribus etiam literis, 
fuodamenti Ioco vtuntur ; vnde duo literalium compofitorum genera 
exiftunr, duplicia (Tab. VIII. num. 3. 1 2^.95.39, 42.44 46.53.64.) 
$c triplicia ( Tab. VIII. uum. 43. 66. 74.) . Quooism in monograrama? 
tibus literalibns iifque compofitis Literae fundameneales non tantainl 
coarflatae reperiuntur, id quod eJegantiflimum eorum genu%«/t ; fed 
etiam ope cuiufdam lineae, horizontalis praefercim, inter fe coniuntlae 
fuerunt; quid? quod fine vlla copula intercedence, feparatim vna ab 
altera, exhibentur; haud aegre inteliigitur, qui fadum fit* vc fupra 
( §, 272.) monogrammata literalia compofita denuo in coarfla/a, copu* 
lata & interrupta difpertiremus. Placec nunc diuifionem hanc, cxetn* 
plis quibuftiam illuftrare. Sic e. gr. follemnis ilra Pootificum Romano- 
rum formular Bent vaUte C Benevaleas monogrammate literali eoque 
triplici comprehenfa eft: ita quidem, vt tres licerae fundamentales 
B. A. E. intter fe coardarentur ( vid. Tab. VIII. num.74.). Eft igitur 
hoc monogramma literale triplex coarflaturo. Sed monogramma Karo- 
lomanni, Adrjani, LudouiciVII. inter liceralia compofita copulata 
numeranda funt, propterea quod in primo K U N, in altero I. R. D. ac 
in poftremo L & C. linea quadam tranfuerfa inter /e coniunda fuerunc 
(vid/Tab. VIII. num.46'. 66 £42). Literatium compofitorum iqcef- 
ruptorum exemplum eft raonogramma Ludouici IX. Galliae Regis, quia 
tres litcrae fundamencales L. O.C. copula carent (vid.Tab.VHLn. 4^.): 
fed aliud monogramma eiufdem Regis, idque duplex, lirerat fundamen- 
tales L & C. linea quadam tranfuerfa fibi iuoclas exhibec, idej&que ad 
monogrammata Iiteralia compofita, quae copulata diximuf, referendqm 
eit( vidi Tab. VIIL num.441). Quae huc vfque alJatae funf, mono* 
grammatum Iiteralium diuifiones, ad Jiterarum fundamentalium nume» 
nim refpictunc . Sed fi earamdem iiterarom fundamentajiura dSgtirits 
varias confideraueris^ facile anirrmduertes, monogramaiaiaj JicvralU 
etiam in cruciformia, eaque Andreana poufllmum , quorum litera run- 
.;> 1 damen- 



Digitized by Google 



C.V.J5EMONOGRAMMATOtCX5!A. i>GENB^ALI. an 

damentalis X eft (Tab.VlII. num.69.fq.), quOriftrmia , quorum lite- 
rae fundaraentales quadrati fpeciem quodammodo pra e fe ferunt, vt 
H. M. N, H (dupjex T copulatum), \£ (L&C. copulataL ,cet. 

(Tab. m num.« ic 8; 47- 71 & 78 ,7- itttfiW* * 44), 
Uangulofa, in quibus litera V, vel alia, ei fimilis, fundamenti vicem 
obit ( Tab. VII I. num. 79.) , dilpertiri pofle. gttadriformibus aurem, 
quae modo diximus,. qqatuor.fpecies fubieftae iunt : 1 ) quadriformia 
partita, quae ductu quodam perpendiculari in duas veluti partes fe$a 
funt(Tab.VlII.num. 1 8- 3 1- 5« -7*-)i 2) quadriformia deeufata,quo- 
rum lateribus decuflatura, vel fimplex (vna linqa diagpna!»), vel 
duplex (duplex linea diagpnalisS. X.) continetur,qUaeque pb i<f jpfiim 
iu ftmpliciter decufata (Tab. Vlll. num. 37 ), & dupliciter decujjfaia 
( Tab- VH I num. 1 f . ) diftribui poiTunc ; .3) quadrjformia partita, eaque 
ftmul vel fmpliciter (Tab. VlII.num.14 ), vel duplicitcr decuffata (Tab. 
^UI. nam. 16.); 4) quadriftrmia ttuda, hoc eft, quae neque partita, 
nequedecurTatafunt(Tab.VIIl. num.6.7.8.)- .. 



§• a 7S . 



Monogrammatum in nominalia y titularia, verbalia, & 

tnixta diftributh. -jhik.i 

BavdisivS, monbgrammatologiae quafi archite£hjs, mono 
grammata Imperatorum ac Regum Germanfae in (*) nominatia & ///*- 
laria (Abban Gottwicenfi in praefar. Chron. Gottwic. $. 18- niinus 
commodc Jimplicia & varia di^a ) diftribuit, propterea quod alia non 
nifi nomen Imperatoris aut Rcgis alicuius proprium, alia autem, prae- 
ter npmen, titulos etiam, qui cuique placuerunt, cxprimunt. Quo- 
niarn irero nobis propbfitum eft, dmnium bmriino monogrammatum 
ratione^m explicsre, duo adhuc monogrammarum genera, quorum 
vnum eorum eft, quae neque nomen aliquod, heque titulos, fed verba 
alia quaecumque continent, alterum eorum, quae praeterea etiam 
homen aliduod vel titulum, vel vtrumque exprimunt, bipartitae Bau- 
difii diftnbutioni adiuiigenda effe tfuximus; vt itaque omtria mono*. 
grammata, fi ad ! W, tjuae iisScoritinentur, refpexeris, in «o^M^ (Tab. 
VIII num 2-11.26. 30.32MOO, ^tuiana (T*b: VlfL ntrni. 
12-18. 20-23. 2f .3l.f5. 6p.7i-7<5.), verbaha (Tab f VIH.num.74-)» 

Dd 2 * 



k\i • - ; f>M&>t TttEoac* n. m3EMioTic& 

ttmixta (Tab,VlII.num. r9.24.f6.fq. ^9^6.61.6^3.^7.) diftri- 
fcuantur. 1 

(*) Bavdisivs ia pracparaiione ad aualyGn Monogrammatum 6. XII. 

• ' > 1 • t. ( '. :.T -t: . • ) 

* ;',,. % - ? >7<s. ' \ . " • 

Monogravimatum \n confummata f. plena $f manca 

dtuifio. . j 

1 - ' ---.•-«' 

Nemo eft, qul non intelligat., eam monogrammatnm rationem 
eJTe debere, vtomnia exprimant, quibus exprimendis dcftinata funti 
lioc eft, vt, quae iis continentur, voces a rerum peritis legi atque eno- 
dari poftinr (§. 269V). Sunr tamen monogrammata, in quibus nunc 
vna alteraque Iitera, ad Icgendum neceflaria, nunc linea aliqua, copula 
'•pracfertirn literarum fundairieritafium defideratur: quod quidem diui- 
tfoni monogrammatum m confammata, qualia omnia eflTe dcbercnt, fic 
manca locum aperit. M.incorum monogrammatum cxempla exhiben- 
tur in Tab.VlII. num. 2. 3.39. 40. 4-3'. 46.49. 50. 64 fq. Patet ita- 
^jue e^-hi», omnia monogrammata , qjjac Jupra ($.274.) interrupta 
diximus, in maricdrum numero habcncfa enc. Ncque tamen ihtet 
manca monogrammata rcfcrri volumusvea,; quac vel abbreuiaruras, vel 
ftglas, itemque uotas yumerales habent :. nam huius generis coropendia 
in monogrammata etiam, quamquam, vt y,erum fatear, admpdum raro, 
irreplerunt. Sic in monogrammatcRoberti,liegisGalIiae (inTab Vllf. 
num. 32.) mediam litcram B. lir.eola quae'dam franfuerfa fecat, quod 
qoidem abbreuiationis fignum lectorcm admonet,. vt litcrae deficiente* 
ER, more in diplomatibus ipfis aciniodurii vfitato, fupplendae fint. 
>orro moriogramma Xifti ill. Ppntiftcls Romani (in Tab. Vllf.n.69:} 
continet I ) monogramma Chriiti 2) ' figlam hoc eft, Iiteram 
initialem nomuris Xiftus, et 3) duas literas coutiguas Py\,. bis legen- 
das, pro titulo Papa. Denique in monogrammate Richardi II. Prin- 




Digitized by Go 



C V. DE MONOGRAMMATOLOGIA i) GENERALL 

I r ; 

$• »77' 

Monogrammatum diuifto inmagna> media&parua. 

Bavdiwvs, V. C monogrammata rarione moduli, vc in ic 
numaria fieri folet, inmagnb, mediaU parua, fiue quod idjem «it, in 
monogrammata maximi, medii & minimi moduli d/ftribaic: quae quidcm 
diuifio, vt bene (*) Baudinus obferuar, non prorfus negligenda eir, 
Kcec frequens variario rem paene in incerto relinqoat. SctJicet ante 
faeculum X. rnonogrammara, quo fimpliciora erant, eo minori forma 
ppteranc exarari. Saeculo X & XL crefccre qUidem corum menfura 
coeph: ita tamen, vt ne ab hoc inde cemppre ad perpecuam aliquatn 
regulam quancicacis exigi poffic, quum vel ideoi Princeps, vt Friderf-. 
cu5 F. Imperator, monogramrnatibus raaxitnis minimiique indifcrinuV 
natim fuerit vfus. 

(♦)' ViJ. Bavdisii Pncparado ad analyfln ruouojraaoiuatatn |.xi *XV. 

Monogrammatum in nummaria^ vexiliaria> parieiaria 
f. Rbabaniana^ fpbragiftica 9 diplomatica y ceu diuifid. 

Mpnogrammatum Veftigia iam inde a Philippi & filii eius Alexan- 
dri M. temporibusin (1) Graecorum numifmatibus cernuncur. Apud 
Romanos eciam monogrammaca nummis cam confularibus, quam fami- 
liarum antiquiiTimarum illata fuifle conftac Sic, vt hoc vtar, in 
(2)nummo aliquo, Ciceronis aetate cufo, vocabulum Roma monogram- 
mace expreflum eft. Pari modo (3)Imperacore$ Conftanrinopolitani 
(4)aliiquePrincipesaeuimedii monogrammatibus in nummisvfi fuerunt. 
Sed monogrammata non in nummis tantum, verum etiam, in (5) vexil- 
lis, in (6)operibus mufiuis & aulaeis cemplorum, in (7)figillis, ac deni- 
que in diplomacibus vfurpata deprehenduntur. Poflunc icaque mono- 
grammata ratione materiae, in qua exarata func, in nummaria, vcxiU 
laria, (8) parietaria, f. Rba&aniana, fpbragijiica, dipkmatica, cer. 
difpertiri. 

« , 

(l) EftASMvs Fboelich, vir rti nunraiarfae peritiunniM, ttonograiumar»» 
qoae tn Graccanicii numrats quibufcuraque obferuauerat* multa cum cura 
cdicjit in aitera cditioac Antuliun» *uormn cotnpcndiariorum Kejura & rerum 

' Dd } Syriae, 



7r\if DIPLOM. THEOR. S. II DE SEMrOTICA. ' > 

Syriae, cutu quibui confcrendi funtnumroi, quoi idem vir doctifliiBUi iu 
notitia elcracutari nuniifmatum antiquorum in acs incidcndoi curauit. Ad- 
dintur etiitn etjech. Sfanhemii egrcgiae dilTVrtationei dc vfu & prac- 
ftantia numiftnituin autiquorum , aliique libri uummarii. 

(2) Vid. Nouveatt Traitf de Diplomatique T.il. p. 60 j. coll.' cum tab. acuea 27. 
num.X. 11)7* '•'» 

(j) Legatur caroli dv faesne Hiftoria Byzantina. 

(4) Vid. Nauveau Dtnhi ie Diplowatique Tab. ^odc^I. . , 

(5) Notum in vulgui eft mouograiiima Cbriflt, quod CoAftaminui M. vexillii mii 
intulit.. Atque bpc m°»w>gramma, quamquaro alio fcnfu, iam inde a Ptolc- 
inacorum, Acgypti Rcgum, tcmporihus, in nuuiit, itcui in vctuftis Roraa- 
norum lampadihus aliifquc vafis, in collaribus frruorum , ez fuga rcceptor 
rum, cet. vfurpatum dcprthcnditur. Vid. 1011. rvrchardi MtN. 
CKENII Schediafma de hoc monograiniuafc ad Ioh. Ciampinum , A. 1696. 
in 4. Addafur DOMINICI Gt-ORGI I diff. dc iiionograraroatc Chrifti Do- 
mini. Ronue I7}8- 4- Sfncfar ttauslationis S. Stbnfltaui Cap. X X calicifl 
niitifdam aurci patinam, Caioli M. mouogramraate ornatam fuiflc, his verbi* 
tcftatun - "-Qui evm *c\ cuaugclium cft, caiiccm aureura cum patina, patril 
,',fui magni Caroli tnbrfugiammate inlignita, manibus uropriit, 'intcr' Jcgeu- 
„dum, pondcris iugcntis tcnuit, dc cum oblatioue facranda eidcm dicauit.y, 

(6) Hraranvs mavrvs onmia tnonogTatmnata fua ex pariciinii &. vclii tera- 
plorum repetiit. Vid. etiam nic.alemannvs dc parictiuii Lztcraocnfi- 
bui rcftituth, in Thcf. Antiqu. <5e Hiflor. italiae T.VIII. P. IV. in tabulht 
acneii, itcm ioH. ciampini Monumentor. vetcr. P.I. c, I. p, 12. |MI. 
c.IX. p 66. Tab.J9, c XXIV. Tab .44 dc 47 <Sc c. XXVII. Tab. 52. Conf. 
BAVDIiil praeparat. ad aualyf. monogr. § XIII. Eiufinodi monograniraata 
ctiam cancivs iu Gloflario mcdiaedc infimae Latmitatis, acri incifa cxh^ 
buit: vndc <Sc uoftra exflitcrnnt, quae in Tab VIII. num. 66-71. ejftatif? 
Sua ctiam piSlortbtiS monogrammata cftc, ncmo facile cft, qtii ncfiiat. De 
hii pi&orum monogrammatibut cxpofuit b. IOH. FRID. christivs in 
libcllo, quem infcripfit: Anzt>g4 uttd Aushgiiug dtr Monogrammatutv, vtr» 
zogcncn uud einz bun AnfangsUulfliltn de< Katuttt. Lipf 1747. 8. 

(7) Monogrammata figillis iam Conftautiui M. actatc illafa fuitTc, cx/actii Sy nodi 
VI. Coufl.mtinop. act. iz. p l}8> Tom. III P I. ConciJior. Seuer. binii 
patct, vbi dc Marii cpiflolit haec Icguntur : iViS». ( H<r«F iV» **?U iV^«. 
ytrutt* «n r./<>im tx.TvnC.-x fftly^ttuutt Kt/*rttrrttn itrriru , «vc-«vt«« ti xtu 
r« *-fo5>iA«V«ii« xvltKta, rni «-.Vo r "•^-/'^ >)'/'■'•*' b. c. w Et tradhac funt 
ch.«rtutae duae, obilgnatae ccreo figillo, quod exprimcbat mon< gratmnon 
ConOantini Ootniui , fimilitcr autem <St pracuouunati Codicct , idcm figilluui 
habcntei. ',, ftcm in a<5t. 15. p. 1 1 1 habcntur: k-.', ^ttx^uvrtt « »Cth tv>jt- 

fitrarts n»Av^»»»i«( £s*tj»> jSi.3NAA«,<cii«» J<« QtCxX*t ixrvirtvrr.t uci'y_auut* 
rit>.i ■-..'■•j c,u»A»y<T«i7, h c. 4 *Et protulit idcm vcnerabilit Polychroniu* char- 
tulam, bullafam bulla cxprimcntc monogrammon Polychronii ConfctTorii. ^ 
Huc ctiam pcrtinet Symmachi, qui taccuto V. vixit, excmplum. Ia fciliccc 
4 Lib.II. cpift.u. ad Flauianum fratrcm hacc fcripfit: «»Cupio cogaofccrc, 

* . . - 



Digitized by Google 



C V»DE MONOGRAMMATOLOGfA i) GENERALL 215 

tti bttinct obfignata» epiflola» fumfcris eo annulo, cjuo noraen ntcum nwgi* 
iotclligi, cjuatn lcgi promtum eft Conf. Cbmmcon Gotrtvic. p 9$. fq. 
Clariu» adhuc inonogranunatuQi in figilli» vfui ex ii* intclligitur, quac ma- 
BlLLONivs L II. c XV. § I. de Auifo, Vienncnfi Epifcopo, circ. A.52O. 
tnortuo. hunc in inochim fcripfit: ''•Apud Franco» Chlodoueu» M. in lircrM 
^ad Epifcopo» Gallicauo» poli bcllum GothicuiH fcripti» pollicctur c*ptiuo», 
„tujii clcrko», tum iaicos rclaxando», Jivt/iras, \\\<\\i\t,ef>tflolas dt annlo vt/irj 
^fignatas /ic ad nos omnimodis dingatis. Ex his Epifcopis vnu» erat Auitu» 
„VicnncnRj Antifte»/ qui in cpiftola LXXVIII. ( cdit. Sinnondi ) ab Apollimui 
„Valentino Epifcopo /igHatorium fibi promtflura pofcit, eo raodo fabricatum, 
„vt anuio ftrreo ejf admodutu teuni , vtiut coitcnrrentibus in f< dtlpbinuUt cott- 
^cludcndo , /tgdJt dupltcis forma gtminis cardinnlis iuftratur. Tum poft aliqua 
„fubdit: Si qttaeras,qtiid infculptitdum /igilh : Sgimm monogr anmatit mti per 
ngyrttm firipti ttommir legatttr indttio. Erat crgo monogramraa (pcrgit Ma» 
Jbilloniut) ia mcdio: nemen in circulo dcfcriptuin. „ Hi* adiungimm 
etiam.tam bulla» plnmbcac CaroJi Magni, CaroU CaJui or Heuric» Jl Sancll 
Iaipcratoruni , quam figilla ccrca Atenulphi, Principi» Beneucntani (ab. an. 
901. ad an e)io.), & Patdolfi ciufque filii Iohannis, Principum Capuanoruin 
(ab an 1022. ad an 1026 ) quortim qutppe parti pofticac monogrammata im« 
- prefia fuifle, cx eoruni picluri» , in Nouveau. Traite dt Diplomatiqht T. IV. 
p. 112. i6j. 190 de 192, cxflaijtibu», .patct. .. ,>;. 

(8) Pflri( «rt» vocamu», quia in parietibtl» ad imaginc» depicla fuerunt! Hr4- 
baniaiiorum auttm nomen iii Iribiri potcft 1 RABANof, hrabano mavap, 
vid.uot.6.huiu»^phl, ..... 

§• «79« 

Monogrammatum diplomaticorum origo. 

■■ ■ . . ■ * i' fi'-- • ' 

Omnium monogrammatum antiquiflima efle nummaria , ex iij, 
qoae ante ($. 278.) dkh fuut, haud aegre intelligitur: diplomatica 
autem mpnogrammata ceteris Omnibus recenriora efle, nunc tempus 
erir, oftendere. Etfi enim illorUm fententiae efle oolo, qui mono- 
grammara, diplomatibus adiunfta, ad carolvm M. auflorem refe- 
ruttt; quippe quo*. infigniter falli, a mulris iam fatis diWeide demon- 
ftratum eft; quoniam tamen monogrammara diplomatica vltraTaecu- 
lum V. non afcendunt, quo quiden>tempore reliqua mdnogrammatum 
genera, vt (§. 278) oftendimus, iara vfitata,/ueraot; paret, mono- 
grammata diplomatica ceteris cunftis recentiora efle. P/imupvero, 
^uantum.ego quidem fcio, roonogrammate in diplpinatibus vfiis -eljk 
THEODt r ic v s , Oftrogotiiorum Rex (A .493 -f-ftt»;)» cpiu» (?) mo* 
nogramma in aes incidendum curauitioH. peringskiold in annorat. 



zi* BIPLOM, THEOR. S. II. DE SEMIQTICA» :> 

ad ioh. cochl AEi vitam Theoderici p.*f 8'i. Nefbfo, att fitic quo- 
que Theoderici aequalem , ivstinvm I. Imperatorem referam, 
quem audores (**) uoufoperis diplomatici fcribunt, primum Imperaro- 
rum Conftantinopolitanorum fuifle, qui monogrammatis vham indiplo- 
mata induxerie. Prouocant fcilicet ad PROCopii Hiftor. arcan. 
Cap. V. ex quo quidem intelligitur, Iuftinum propter fcribendi impe- 
rltiam adexaraudas quaruoc nominis fui literas IVST eabellam quam- 
dam ligneam (vt nbs quoque fupra $.264. obferuauimus) adhifruifle: 
fedhoc ex Procopii verbis non cognofcirur, Iiteras IVST ad modum 
monogrammatis fuifle coniuncla;. In (***) Meroueadibus etianrfuifle# 
qui monogrammatibus diplomata lua firmauerint, ex mabilloniI 
Lib.II. c.X. y.X. difcimus. Pauci tamen, quod idem vir docli/mr.us 
addit, necalii, vt puto (fuerunt), qttam qui prae (aetate, aut) impe- 
ritia nomen fuum fcribcre non valebant.' Hos intcr cenfendi funt rjHLO- 
DOVEI DVO, fecundus ac tertius, amborumque matres, BALTECHIL- ' 
X>IS (Nantechildis) 0* CHAODechildia Reginae* Sed his etiam 
chlotharivs, Chlodouaei IL filius, vt ipfe Mabillonius Llb^ V. ad 
tabulam aeneam XVIII. obferuauit, adiungendus eJL Reliqui Mero- s 
ueades, icemque pipinvs brevjs, eiuftme filius alter, carolo- 
MANNVS a monogrammatibus abftinuerunt. Contra ea c AROLVS M. 
& ipfe monogrammate vfus eft, ©c in fycceflbribus fuis aliifque homini- 
bus cum in Gallia, tum in Italia & Germania habuir, qui eum hac in re 
per aliquot faeculorum decurfiim imitatentur. itaque Carolus M. 
non primus quidem monogrammarum auctor, is tamcn fuerit, a quo 
■vfus illorum perpetuus ad pofteros eft propagatus. Eidem Imperatori, 
(*♦*♦) cultiorem etiam formam monogrammatum deberi exiftimant, 
quam quidem vrrum ex parietinis & vciis baftlicarum, per ftaliam eo- 
tempore confpicuarum, sui aliunde hauferir, in medio relinquimus. 

(•) Couf. orlrichsu, V.C. CQmmematio de StampilU aipl«n»tica pa$. 9. 

• uot ' 28, . ! 
(**) Nauvtau Trohf <fc JtyW/*** T.IV. p.75<V 

(***) Mcroueadunl mouogrammata quatuor h» Tab. nofira atnta VIII. num. 1-4, 
cxftaut. 

(****) Id uon fiheratlone probabili ftatuk bavdisivs, V.C.mPraeparat.ad auarff, 
monogramnj, §.XUL p. 15. ''■'' •> 

' ' ; : ". : •- \ " ' 1 T ' • - ■ - 

S. a8o. 



Diajtized by Google 



C V. DE MONOGR AMM ATbtOGIA i) GENERALt % 1 7 

An Carolus M. fcribendi fuerit imperitus? 

» 

QurCarolum M. monogranjmatum auftorem faciunt, eum hanc 
nominis fcribendi rationem eo fibi confilio delegifle exiftimant, vt eam, 
qua laboraflet, fcribendi impeririam hoc artificio (peciofius occultarer. 
Sed hos alii explodunc, multo dirhcilius efle rari, monogramma aiiquod 
exarare, quam fcribere, nomen per confequentiam literarum : efle 
deinde etiam teftimonia haud contemnenda, e quibus Principem hunc 
literarum ducendarum faculrate praeditum fuifle conftaret. Scilicec 
rem dubiam quodammodo fecit locus EGinh ardi, in vita Caroli M. 
Cap. XX V. edit. SCHMiNCKtl p. 1 1 8 • Tentabat cT" fcribere > tabu» 
lafque & codicillos eircumferre folebat* vt 9 quum vacuum tempus ejfct 9 
manum effigiattdis literis ajfuefaceret : fed parum fucccjfu labor prae- 
pojlerus & fero incbqatus. Haecverba mouerMntquofdam, & in his 
mabillonivm etiam, vt Carolum M. fcribendarum literarum peri- 
tum fuifle ncgarent, & in hac Prineipis ignorantia' introdudi ab eo 
monogrammatum vfus cauflam deprehendere iibi viderentur. Alit 
vero, qui cum aliunde, tum inprimis ex alio Eginhardi loco, Carolo M. 
fcribendi artem vindicari pofle credebant, in Eginhardi verbis, quae 
modo atrulimus, vel emendandis, vel aliter interpretandis operam- 
collocarunt. Prouocanc nempe, neque id quidem, vt mihi videtur, 
fine caufla probabili, ad EGinhardi Cap. XXIX. vbi de Carolo M._ 
haec Iegunrar : Barbara & antiquijjimo carmina, quibus veterum 
Regum adus & belJa canebantur t SCRIPSIT memoriaeque mandauit. 
Gonftare deinde atunt ex thegano, Carolum libros correxifle: 
OTtfridvm porro, monachum Weiflenburgenfem, teftari, Impera- 
torem ftudio crjrptographico adeo fuifle deditum, vt varia ipfe excogt* 
tauerit alphabeta, quibus in recooditis r*bus vfiis fuerit, & quorum 
\duo adhuc exftent : quibus accedere & hoc, quod Carolus, tefte 
LEONE OSTIENSI, literas ligata oratione fcriptas ad pavllvm 
waRNEFRIdvm fimm miferit: fuperefle 4enique nunc quoque diplo- 
tnata, quibus Carolus nomen fuum maqu r propria adfcripferit, cuiu£ 
modi iiiud fic, quod nic schateniys in Hift. Weftphal. L. IX. ad 
nn. 802« publicauerit. Quae quoniam ica fint, Eginhardi priorem 
locum vel emendandum efle, vel ita explicandum, vt Eginhardus 
neque fibiipfe, neque aliis rerum geftarum mouimentis contradicere 

E e videa- 



ai8 DIPLOM. THEOR. S. II DE SEMIOTICA. /J 

■ * • 

videatur. Suadcnt itaque nonnuTlt, in Eginhardo pro cffigiandis litt- 
ris refcnfbendum cfle cfjmgendis verjibus , quae CHfUSTOPH. avg. 
. hevm anki parum probabilis fententia cft, vei etiam legendum eflfe 
pingcndis Mneamentis , id quod teALDELOTIvs (tfaudelot) Eginhardo 
obtrudere conatus eft. Alii contra, textum Eginhardi non mutan^ 
dum, fcd commodius dumtaxat interpreiacdum rati, contendunt* 
Eginbardum de literis diplomatumfoiwjkmbus, vel etiam de maiufcu* 
Ks Codicum litcrrs, vel denique generarim dc H&MiypiQtete ihidio» . 
ioqui..* vt eos taceam, qui, inuttb fane Eginhardo, CaroJum in exaran~ 
dis literis theotifcis, ve! etiam tn ptngendis aftrorum imaginibus paracn 
profpere verfatum cfle volunt. Mcdia quaii via incedunt audores 
houi operis diplomatich itanempe, vt Caroium co tempore, quo 
tnonogrammatumvfum diplomatibus intUlfcrit,' fcribendarum literarutn 
fuifle rudem exifttmenr, didicifle qtiidera eas poftea, noluifle tamen ob 

id monogrammatum vfum/ femet recepcum, abolere» 

! i ■*.*•*' ■ ! ' ■ f • * \ y. ..'..• i 

(*) Vid,BAVBl$il praeparat.ad analyf. monograinm. §. XIII. p.15. OELMCns 
de ftanipilla.diploinatu-a §. (11. p. 2. f j. d: VIII. p « tc «n Nmv<au Trukt 
*L Diflomaiiyt* T. II. p. 420 (q. »ot (Zj . 

De for f mulis monogrammaticis in traitfcwju. 

Quamqmm quae de formuHs diplomaticfe dicenda fuot, ad pro- 
xime fequentem feclionem IU. quam Formulariam infcripfimus, pcrti- 
tient; paucn tamen hoc ibco de vtonogrammatum formulit cxponenda 
videntor. Duae nempe ront (*) formulae moncgrammatum , ■ ■quarura 
vna commemorationis , alrera irtditationis formula dickur.' IUa in lirjc 
contcxtus diplomatki exprefla cettiitur, ledoremque ad exipeQandura 
Ttionogrnmma aliquod, diplomari tnaioris roboris caufla vd propria 
1'rinctpis altcriufue.hominis manu, vcl corum iuffu a aotario adiunOum, 
•quafi praeparat: haec vcro, ad vcrumque monogrammatts latus plo 
Yumque cxarata, cuius fie monogramma^ diferris verto» deciam. 
Vtnrmque hoc formatarum' genus in diploroatibu»: Imperatonim ac 
Repmn Ge^manioe, aGaroloM adFridericil. vfoue tempora ccmti- 
noatum, pofiero autem rempore, vt ipfa monogramrnnta, faepiffime 
ttegleclum futt. Harum formuiarum haec cxcmpla ex qutnque priori> 
i)U5 tabulis «eneis, in Ckrwko Gottsiicenji exftaatibusj aiTcxemus: 

••'-■■'>>' t t . , 



* Digitized by Google 



CV. DE MONOGR AMMATOLOGtA J) G*>C£rlAU. ar* 

l ) **Ec ve haec auQoncas noftrae Iargicaeis firnjitet habeacttr atque 
»per fucura rempora a fidelibus noftris verius credatur, naftra) 
vProprh manu fubter eam firtnauimus (formula commcmora» 
' „tionis), atque anuli noftri imprefllone fignari iuflimus. Signum 
„(locus monogrammatis) domui Chuonradi ferenijfimi regis (forv 
„(mula indicationis). 

a) „Ec vc huius complacitaeionis praecepcum firmum ftabilequeper- 
„maneac, manu noftra fubtus i llud firmauimus (form. commemor.) 
„anulique impreflione figillari iuflimus. Signum domni Cbuonradi 
„(loc monogr.) ferenijftmi regis (form. indtcat.). 

3 ) „Ec vc haec audtorttas firmior habeatur & diuturnis temporibus 
„melius conferuecur. Manu noflra fubrtts tam confirmari decre* 
n uimus (form. commemor.) anulique noftri impreflione con- 
„fignari iuflimus. Signum domni Cbuonradi ( loc. monogr.) piif 
„fimi regis (form. indicat.). 

4) „Et vt hacc au&oritas — firmicer habeacur noftra propria 
„manu fubtcr eam firmauimus ( form. commemor.) & anuli noftrf 
„impreflione fignari iuflimus. Signum domni Heinrici (loc. 
„monogr.) fereniffimi regis ( form. indicat.). 

5) „Etvthoc noftrae conceflionis praeceptum — racum perfeue» 
"rec, manunoftra illud ajfighautes firmauimus (form. commemor.) 
' & anuli noftri impreflione notari praecipimus. Signum domm 
!'(loc monogr.) Heinrici ferenijfimi regis (form. indicat). 

Harum formularum vfus in Gailiae quoque Regum diplomatibus vfque 
ad Philippi Auguftitempora, hoc eft, faeculum XII. durauit: quam- 
quam alcerucra incerdum omifla fuic. In aliorum Priucipum hominum- 
que charcis formula commemoracionis plerumque abeft. Vide diplcv- 
mata, a mabillonio, mvratorio aliifque publicata. 

(*) Conf. IAVDISII Praepar. ad analyf. mouogramm. |. XXV. p. J4. fqfr 

* ■ ■ * 

§. aaa. 

Monogrammata fubfcriptionum acfokmnium loco habita. 

Monogrammata fubfcriptiwum loco habita olim fuifle,nemo facile 
m dubium vocauerit, qui qualia fint illa, haud ignorec Aufim eciam 

Ee 2 affirmare. 



220 DtPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. ; 

* » * 



aftirmare, ea per aliquoc faeculorum decurfiim incer praecipun diplo- 
matum follemnla, in quibus fummameorum, quae dipiomaribus con- 
tinentur, vim, aufloritatem ac fidcm inefTe fupra ($.5.) diclum eft, 
fuifle numerata. Jpfi enim Principes reliquique omnino homines, qui 
monogrammatibus vfi func , in excrema diplomatum fuorum parce 
publice profitentur, velle fe, vc a monogrammatibus figillifque omne 
diplomatum robur atque fides obligacioque omnis repetatur/ Acque 
id quoque hac in re dignum eft, quod commemoretur, monogrammaca 
femper figillis praepont ; vc iraque pateac, maiorem illis , quam his, 
obligandi vim tributam efle. Nolumus hic formularum exempla , ex 
quibus hoc, quod dixtmus* incelligi acque comprobari poflic, cumulare: 
propcerea quod ea fam, quae ante 2gi.) allata func, rem extra 
omnem dubitacionis aleam ponunt, & omnes diplomacum codices iis 
refefci funt. 

§• »83. ■ < 

CauJJae tntroduclorum monogrammatum. 

Si, quibus cauflis commoci fuerinc homines, vc monogramma- 
tibusvci, quam per licerarum ccnfequenciam fcribere mallenc, quae- 
ratur; monogrammata diplomatica a nummariis, parietariis, fphragtftt- 
cis reliquifque feiungenda efle exiftimamus. Quae enim in nummis, 
parietinis, figillis, vafis, ccc. occurrunc monogrammata , eorum adhi- 
bendorum praecipua caufla fine dubio anguftia fpacii fuic; in diploma- 
cibus vero monogrammaia parcim ad fupplendam fubfcripcionem litera- 
lem, quam quidam ignoraue.rant, aIii„vero vel negotiorum multitudine 
alioue neceflitacis genere, vel pigricia eciam,faftu, confuecudine inducli, 
neglexeranr (conf. fupra $.263.): partim ad augenda diplomatum fol- 
Ienwia, vc ante ($. 282.) diximus, adhibica ruerunt. 

\ ) % 

Triplex monogrammata exarandi modus. 

, Vt omnes omnino fubfcriptiones, ita inprimis monogrammata, 
quaeillarum fpeciem fuifle paullo ante ($. 282.) monuimus, cripltei 
modo exarata fune: vel calamo f.penna, vel Jlampilla , vel denique 
Ununaimerrafili ($. 264.). Coecus fit oportcc, qui, fi mulca diplo- 



Digitized by Google 



C.V. DE MONOGRAMMATOLOGIA i)GENERALI. 221 

t 

mata autographa in manibusJiabuerit, non tamen viderir, eflc quidcm 
raonogrammara ,' quae calamo f. penna fcripta (int, fed efle etiain alia, 
quae manum artificio quodam, ftampilla fcilicet, vel lamina interrafili, 
adiutam prodant. Etfi vero atramenti diuerfitas, dufluum ratio, cete- 
raque eiufmodi, & plura aha, quo modo exaratum fit aliquod mono- 
gramma, faepe indjcaiTt ; facile tamen inducor, vt credam, quod 
mihi haud raro euenit, id aliis quoque euenire pofle, vt nullis fcilicet 
interdum indiciis certis exarationis modum deprehendere queant. Sed 
cauendum quoque eft, rie, fi quod monogrammar calamo f. penna 
Tcriptum effe conftat, inde ftatim concludas, illud ab eo ipfo, a quo 
diploma datum eft, fuifle exaratum : potuit enim monogramma a nota- 
rio feu cancellarid fcribi, immo femper fere a notario fcriptum fuifle, 
mox videbimus. Falfa itaque /unt, quae apud mvratorivm in 
Antiquit Ital. medii aeui T. III. p. II 7. de monogrammatibus manu 
exaratis huhc in modum leguntur : "Scilicet inter Monogrammata 
„Auguftorum et Regum, quae in Diplomatis a tempore Caroli M. per 
„aliquot faecula vifuntur (alioqui longe antiquior eft monpgrammatum 
„vfus), erantque olim eis loco fubfcriptionis, quum reuera iilorum 
„nomen fub compendio contineant, multa infpexi reuera calamo , hoe 
nfifty manu eorumdem Principum.exaratai fed nonnulla interdum occur- 
„rerunt mihi delineata charadteribu» tanta elegantia ac linearum du£u 
„adeo delicato ac vniformi impreflis, vt facla mihi fufpicio fuerir, non 
„caIamo, fed ftabili aliqua tabeila fuiffe Monogrammata illa efTormata.,, 
Quae poftremo loco timidius pronuntiauit Muratorius , ea extra 
omnem dubitationis aleam pofita. effe, nemo hodie, rei diplomaticae 
peritus, negauertr. 

An viri principes aliique hoimncs monogrammata manu 

fua exarauerint? 

■» . 

Si de monogrammatum fcriptione quaeritur, virot principes ab aliit 
bominibus probe diftinguendos efle puto. 1111 fcilicet, quantum ego 
quidem exiftimo, numquam monogrammata fua ipfi fcripferunt; hos 
vero id, non fempcr quidem, at interdum tamen fecifle, nihil impedit, 
quo minus credam. . Vt igitur viros principes a monogrammatum 

Ee 3 fcripti- 



aaJ6 DIPLOM. THEOR. S. TL DE SEMIQTICA. *> 

fcriptione abftihuifle clarum ffat, prouoco primum ad £)a*8orem iUum 
ctvovvjuov fyntagmatis difftindi , qui faeculo Xf. feu XH. vixic. Is dutn; 
de fccibeudis Pontificum Romanorum prruiiegiis praecipicbst, incer 
alia de monogrammatibus pontificalibus haecattulic: "Habentautem 
j^priuitegia (Paparum)— & monogramma in fine huiufmodi B - Ey 
„quod tft Bcne valece— Confueuerunc praecerea in extremo margine 
M priuilcgii quofdam infignire orbiculos, Antrftitis4)omen,6c pauca quae-* 
„Wbcc diuina verba coutinences in hunc modum. „ De monogramma- 
tibusvero, priutlegcis Regum adiungendis, haechsbet: "Poft haec 
„quod Impcrator propria rrianu fubfcripferit, & proprio fignari figillo 
„iuflerir, eric adiiciendum. Poft compleeum praeceprum, monogramma 
„eft ponendum, in quo nomen Imperatoris Augufti Dei gratia habearur 
„connexum, vel a'ia quaelibct quae Imperatorem condeceac Ex 
w vcrflque aucem monogrammatis parte longioribus & aequalibus hceri» 
„fcriptum erit fignum domini illius Imperatoris fereniffimi vel AugufH, 
„vel aliud quodlibee huiufmodi,,, Qunm praecepca haec de mono- 
grammacum fcriptione tironibus praxeos, qoam dicunt, iuridicae, non 
vero Principibus, data fuifle, clarum fic; pacec quoqoe, non Principes, 
fed noearios f. fecrctarios, monogrammata fcripfifle. Ne quis vero 
au&orem avowfAO» de moribus cancum, aeuo fuo vfitatis, loqui exifti* 
met ; alia afferenda fuuc, quae vera a nobis dici , dcmonftrenr. Vc 
itaque monogrammaca non ab ipfis Imperarorrbus , Regibus, PoncificH 
bus Romanis ceeerifque Principibus fcripca efle incelligas; finge cibi 
Principem aliqucm noftra aetate, vel Comitem eciam Imperit, fed eurn 
tibi finge, qut, concra morem hominum, jn excelfb vicam degencium, 
ipfe clavum regiminis ceneat. Ifne fi vel laboriofiifimus efl , ad rtono- 
grammata Jcribenda, vel pingenda pocius, fac cemporis habebir? Qui 
quancum operae temporifque in mortogrammaribus exarandis confu- 
mendum fic, ignorane, eos, vtipfi eorum vnum alterumque fcribaoc, 
rogamus; & facile animaduertenc, fieriprorfus non pocuifle, vc Caroft, 
Ottones, Henrici, Friderici olim efTicerenr, quod hodie ne ab exiguae 
quidem modicaeque terrae alicuius domino exfpeclari poeeft. Si qui 
vero tam percinaci animo fucuri finc, vc ne his quidem raeionibus 
moueancur; eos admonemus , ve, quo confilio monogrammacum vfus 
diplomacibus illatus fic, meminerinr. Monogrammatum fcihcec 
£ru£fus fuic, ve, qui fcribere reuera non poceranc, fcribere poffe vide- 
rcntur; qui vero nolebant, commodiorem ahquam facilioremque fcrf- 

bendi 



C V.. DE MONOGR AMMATOLGSIA 'l).GEN T ERALL tS) 



bendi rationem inucnirent ($ »83.).' Iam fi quis tam durus eft, vt 
fcCts Priucipibus monogrammatuin fcribcBdorum onus imponat: noirac 
eum credere oporter, Principes illos, qui commoditati ftudebant, dhH- 
tiliora praetutifle factlioribus, Jios vero, qui ne vulgares quidera iiteras 
icribere poreranr, artifioiofis monogrammatum du&ibus pmgeodis foifle 
•parcs? Vno>verbo, obligantur fic Principes ad ea facienda, quae fier* 
•non poflunt. Sed qoaero etiam ab adueriae fententiae patronis, qualis 
tfubfcribcndi per confequentiam iiterarum rario fuerit, poftquam raonor 
jrrarjrmatum vi&s Maxamiiiano I. imperante ceflaurt? £rraot nerape, 
^jui PriRcipesex hoc temporc, quo monogrammata defierunr, fua ipibr 
Tum ananu diplomatibus iemper fiibicripfifle exi&itnent; rariflime -enira 
■hoc ab ilJis & olim factutn efle, & noftra etiam aetare m Germania, 
«Gallia, Hifpania, Luittania fieri, [(**) certrtmmis exemplis oocemur. 
<^uum itaqde.flunc quoque fubfcriptiorte*; lkeralfes vel ftampiilae, veJ 
«Jaminae intefrafilis ope- fieri foJeant, <quid:mirum eflS, «nonografnmata 
vlim eodem ; modoi fuifle eamrata ?. Neque inde, <jnod Principes in 
■epilogo profiterenruT, diplomazb fci maw proprra Jirmafle, retleoonclu- 
4nnt, ab ijtfis Princip&us monpgraismaca fuuTe icripta, Jdem eniru 
*fle, manu prapria frmare % <Juod woriogramtaare firmatr, iam fupra 
•( $. 276.) , eo fctficet ooco, vlii de verbi mow^r&mvMfynotiymh expof 
■iujmus, cbfcruatum eft. Profiteoanrnr «taque Prkncipes, & id qnidera 
iure optimo, fc monogrammate firmpHe dipioma aliquod, at non dke^- 
tbant, monogramma ipfum manu fua icriprum fuifle* Vnum adhuc, 
-quod nahfo obiici poflet, reftare videtur: debilitari nempe ipforura 
-diplomarum fidem atque auaoritatem, fi mo»ogrammatuin talis, qualem 
^deicripfimus, rario fucrit. Sedafe, quos hutu» fententjiac effir non 
poenicer, regerendum eftV fubTe regna, in quibus mooogcafrrmatara 
vius vei ieatper,: . v*"I certis quibufdam temporibus ncgligebatur. lllud 
in Britannia, hoc in Germania, Gallia, flifpania cec accidifle, infra, 
quando d© harum tcrraium monogrammatibus cxponendi locns erif, 
dicemus. j . ... .. . :j 

\ t • ...... 

; • <•) Vid. fupra §. 1^. ;.. .,• 

'>p*)'Ei«np1a peranilta attulitOEtBlcas u€ottiinetit,4ei}aut F flla a^lomstiei 
•■■ j>w«% 

• "*-"* >•' •:.:■, . •*.•'. . : - - 

» ■ . .*•■«-. 



224 EHPLOW. THBOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

§.286. 

Veftigia manus propriae in monogrammatibus confpicua. 

• . • ■• 

Etfi vero Principes numquam , ccteri vero homines, quorura 
diplomata habemus , rarius in monogrammatibus propria *dftnu exaran* 
dis elaborarunt»* poflunt tamen, praefertim (i) anrc faeculom XI. 
quaedam quali vefiigia tnattus propriae in monogram/natibus cum aliorura 
hominum, tum Principum inprimis, facili negotio obleruari, de quibus 
«hanus propriae notis pauca nunc dicenda viientur. Sunt autem tria 
pOtiflimum horum veftigiorum genera. Ad primum genus ea refeeo 
rhonogrammata , quibns duffut quidam manu Principum ceterorumque 
diplomatum auclorum infcriptus cernitur: cuiufmodi funt monogram- 
iriata, quae fupra ($. 273.) cruciformia rbosnbafo dixiraus, illorum 
etrim -rhombo ineft duclus quidam ( Tab. V 111. num. 5. 25 - 29. .3 3. 
40. fij;)'» quem (2) MIbillonivs pro literajr vel « habet, ego vero 
literam'/, hegligentius fofmatam, tamquam figf am ^verbi. fnbfcripfi 
indicare fufpicor. Ne quis vero exiftimare poflit, du*rum hunc ad 
formandam literam A adhibirum efle, nihilque practerca fignificarc, 
partim ca monogrammata prohibent, in quibus irollum A neceflariura 

^uatta funt monogrammata Odoriis, Rodulphr, Lutfautcj Tranfm*- 
rini, Roberti.Philipoi I. GaMiae Regom (Tab.VIlI. num.25.26.27. 33. 
%0. fq.) ? partim ea etlam f in quibtts du&us hic omhTus cernitur, quia 
•fctlicet eiufmodi monogrammata a Principibus non recognita fuerunt, 
cuius geweris- eft monogramma aliqnod Caroli Calui, itemCaroli fitp- 
pHcis (Tab. VIII. num.9.). Obftare quidem noftrae fententiae viden- 
tur (3Vmonogrammata quaedam fphragiftica, quorum rhombo eriam 
du&us ille, de quo quaerfrur, ineft, fed haec mouogrammata eo coq- 
■filio in bullis ad modum monogrammarum a Principe recogattooom 
efficta effe puto, Vt ipfam monogrammatum recognuoram vimr atque 
auQorltatem habefent. " Quemadmodum vero diplomata reperiunti|r, 
quorum fubfcriptio non nifi in punfio aliquo confifiit, quaeque ob id 
appofire ad rem Cbartae per punflum conJirmaNie a (4) CANGIO appel- 
lantur, cuiufmodi eft charta illa Abbariae S. Vi&oris Maflilienfis, hnnc 
iu mddum fubfignataj "Ego Wilielmus, filiqs WiJIelrai cje Dropo, 
„qui feipfum dat Deo & S. Viclori, per pun&um confirmo'*i ita<nono- 
grammata etiam funt,quibuspun&umaliquod, vel alind interpuntlionura 
genus tamquam veftigium manus propnae, infcriptum eft. Exemplo 
V cife 



Digitized by Gbogle 



C V. DE MONOGR AMMATOLOGIA i) GENERALI. 22% 



efle poteft monogramma cruciforme rhombamm Hugonis, Galliae Regis 
(in Tab.VUI. num. 30. Adde etiam num. 3f .37. 40. 74.). Sed in 
manus propriae veftigiis, duclu quodam indicatis, numerandae eeiam 
lineae tranfuerfae fuue, quarum vfum in monogrammatibus, pTaefercim 
jn iiceralibus quadriformibus , icem in literalibus copulacis (§. 274.) 
non femel obferuauimus. Eft in manibus noftris diploma aucographum 
Henrici III. Romanorum Regis, A. 1046. dacum, in cuius monogram- 
mace licera H fundamencalis, eiuftnodi lineam tranfuerOim habec, jpflus 
Regis manu dudam: id quod aiiorum quoque virorum dodorum, qui 
idern iam obferu^ninc, aucloricace, fi opus eflee, confirmare poflem; 
fed fufBciae in praefenti folum vriLTHEMli, annalium San-Maximi- 
nianorum auctaris nondum publicaci, teftimonium , de quo haec apud 
(f)PAPEBROCHIVM hnbentur : " Circa menfuram qualicaeemque 
„eorum (regalium monogrammacum) quidpiam icicu dignum obferuauic 
„Wi!themius, cum San-Maximinianenfis archiui diplomata aueographa 
„curiofo examine denuo fcruraretur, videlicee aiia efle quae propriar 
t) manu Rex ipfe vel Imperacor firmafle fe fcribit, alia quibus rralla addi- 
„tor propriae manus mencio : & huius pofterioris generis omnia habere 
n monogramma grande, aequabile acque elegans fatis, vtpote a Notariis 
„ipfis formatum : prioris autem generis viditfe fe in praedicto archiuo 
„diplomaca minimum viginti folorom Otthonum vet Henricorum , in 
„iifque magnam notafle monogrammacum diuerfitatem. Nam aliqua 
„quidem, tota picla ab Imperatoria vel Regia manu (falfum hoc efle, 
„ex iis, quae fupra $.28?. diximus, patet), exilia ac rudia efle plera- 
„que & inaequali ac vaciitanti duftuum craclu ; quale etiam iculpi 
„debuit Hlotharii Imperatoris monogramma, quod chalcographus prae- 
„ter fidem originalis perfectiflimum fecit in fpecimine fupra pofito: 
„alia grandiora, facifque vniformia, praeterquam in vnica tranfuerfa 
h linea, quae vel exilior multo efl aliis, vel minus reffa, £f quandoque 
i} vltra procurrit quam opus fit: femper autem mtabHis eft varietate 
,JMi & atramenti, iflam vero lineam folam effe a propria firmantis 
„manu t reliquos dutlus non ita. Denique fignificauit, inueniri aliqua 
„Henrici Regis IV. Imperacoris 1 1 1. tamquam propria eius manu fir- 
„maca, cum monogrammace grandi, aequabili & eleganci ; fed quod 
„clare apparet, typo impreflum efle, non calamo duftum : & huiufmodi 
„eft id, quod fupra in ipecimine vlcimo cernitur. Talis autem typus 
„videtur apud pofteros fuifle frequeneiorj a quibus fimilis vfus ad publi- 

Ff M cof 



a*6 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. < 

^cos Nowribs tranfiit, &a qmmplurimis feruarur etiam hodic, cuht 
^magnO temptfris & Vnlformitatis feruandae compendio,,. HuicWilc- 
hemii teftimonio, noftrneque adeo fentenriae lunc vtiam haud leue 
pondus accedit, quod ipfi Principes interdum ad du&um iiiam obli». 
quum f. tranfuerfum, de quo loquirour, in formulis monogrammaticii: 
quafi prouocant. Legttur, vt hoc vrar, in diplomate Ottonis II. Imp. 
hacc formula : (6) Hanc cba?/am y counexis etiem nominis voftri literisy 
fubrus quodam charadere per obliquum. duclo, more npftro firmauimusj 
Quibus verbis quid clarius, & ad monogrammn ipfum a veftigiis manua 
propriae, eiimpreflis, diftinguendum aptius efle poteft? Ncfcio, an 
huc quoque refcram, quae in (7) aSis Murenfebus. diplomati cuidairc 
Henrici V. Imp. A. 11 14. dato, hunc in modum. fuhiecla: leguutur: 
Iftas tres virgulas iacentes firmauit ipfe Rxx in priuilegio ad indicium 
firmitatis: figuras certe, quae diplomati huic, praeter monogramma, 
itemque (g) alii diplbmari eiufdem Imperatoris, adiun&tc funr, altiore 
jndagine tiignas efle exifttmo. Vnum adhuc, antequam ab hoc Joco 
difdedamus, addendum vldetur, efle fcflicet diplomita, irt quihus duo 
piuraue manus propriae veftigia apparent, quorfum refereudum eft. 
($>) diploma Philippi I. Galliac Regis, in quo non folum mo«ogram:na- 
tis rhombus confuetam manus propria? notam habet, M fubietfum. 
etiam monogrammari %num crucis itidem ma m Regi? i{»h\is, vt, 
w a b 1 l l on 1 V s obferuar, exaratum cernixur. Addatur eriarm, fi p!c- 
cet, Tab. noftra VIII. num. 40. Sed pergendum nunc ad alterum vefti- 
giorum propriae manus genus, quod 111 appofitione mdnogrammaium t 
ipfa Principum aliorumue hominum, a quibus diplomata data funr, 
manu, vel ope ftampi/Jae, vel laminae interrafilis faffa, ponimus. 
Quemadmodum fcilicet (10) noftra actate in Gatlia fjctuni eflb nout- 
mus, vt ipfeRex figilli, diplomatibus aliifque fcriptorum generibus. 
imprimendi laborem in (e fufciperer ; ' ita olim quoque Imperatores, 
Reges ceterique altioris dignitatis homines, fl vel tempus fuppeteret/- 
vel rci ipflus dignitas ccteraque eiufmodi id poflulare viderentur, ip/a 
monoginmmata, non fcripferunt quidem calamo nudo,' manu propria 
tamen, artificiofo fcilicet inftrumento quodam adiuti, diplematibus 
fediimxefunr. Ad poftremum genjus veftigtorum manus propriae expli- 
candum (11) madjllonii verba, quamquam alio confllio «b ep 
icripca, haud incommode CranflTerri poflunt. ;*'Qui propria manu, 
^in^uit, uou iubfaibetant, neque arroonetaut figjuim cruc«; cbartam 

. ' u man* 



Digitized by Google 



C. V. DB^ MONOGRAMM ATOLOGI A i.)GENEEALL 457 

»manu tangebant, vt fubfcripttonem nominis fui, a Notario fa&Hn, 
„ratam haberent. Sic Thcobaldus Comes anno AILXXXIU. inftni- 
,>mentum de leruis fan&i Martini ab fe factum ilgno crucis i roborat, vfi 
•n&Adelais eius v$or: tum aliis rangendam chartam tradit. Verba 
•»>eius adferibo. Cbartam banc figillo aufioritatis nofirae impreffo t crutf 
it autem faffa manu nofira roborauimus , (S fidelium nofirorum manibut 
rfangcndo corroborandam dedimus. Gaufridi Aquitanorum Ducis charta 
,>apud Beslium : Prae/entibus ifiis fubfcriptis , ac fibi inuicem pellem 
nPorrigentibus. In regiis liceris.mb certia ftirpe regni Primores eretta\ 
r/nanu eas ratihabebant, vti apparet cx chartano hnfli Martini a Cam> 
»>pis, in quo pingitur Rex Henricus priuilegium. concedens in curia 
„Principum, id eft, Epifcoporum & Magnatum , qui Magnates aflident 
,,poft Epifcoposj coronafque in fronte gerunt, ere(fa quifque fiuifira 
^manu in fignum confirmationis. In his vero cafibus, vbi nulia idior 
,,grapha iigna appofita func, figni vicem valoremque obtinenc figillft 
w vt lunTperiti docent". 

(l) Data opcra faecnbm XI. nomfaaul, propterea quod eo ineunte fiibfcriptionw 
prooriac {§. 261,) in dcfuetudinem abire coepcruut, ita quidem, vt, ctfi 
fubtcriptionuUi fubindc incntio ficbat, diploinata tamen a capite , vt aiunf, 
vfque ad calccui a uotarii» f. fccrctarii» fcripta dc fubfcripfa fucriot. Vid. 
Nonveau Trarrf Je Diplomatiqnt T.IV. p.642 fq. itcirt p 744. 
■ (2) 'MABiLLow. Lib.Ii. c.A..$.if. itcm c. XXI. £. 5. . Lcgamur' etiam, qu« 
BAvdisi vs contra maoillonii opinioncw in Pracpar. ad Analyf.-niouo; 
«.grammit p.2g fqq. dixit. 

(j) Vide cxeuipla chifmodi raouogranjinatuin fphragiflieorum in Nouveau Traitf 
He piplom. T.IV. p. 112. 

(4) cakg{Vs in Gloffirio lat. T.II. p m.552. AddaturetUra Nottveau Ttaiti 
Ht Diplom. TIV. p, 759- it«» THI. p-474- 

(5) PAl'F.BROCH. in prdpyiaco antiquario, in Baringii Claue diplomat. p 275. 

(6) Diploma hoc exlbt in RECMANNI Avbatr, G(J<t>itbtt, P. III. p.429. Add, 
eccaroi Hift. gencalog primor. Marchionum Qrieutal, io probat. num.ig, 
p. 144 fijq . , . 

(7) Vid. eccardi origin. Habfburgo- Auflriac. p.2i2.fqq. vbi drplon» hoc ei 
acli* Murcntibu* dcfrriptutn cxfaibetur. 

. (8) Exflat diploma hoc in libcUo criflico, qui infcriptus eft : hi ittre fafa 
gtgttin&tt Gtfttn- Dedttftioit, iti Sab<n Scbnwtzknrg' Aruftadt cotttra Sacb* 
fen - Fh'tn<ir^ (1716. fol,) p..$'-6. in oianliflV 

(9) Diploma hoc cxhibetur a mabilloNio in T»b.ac»ea40. 

(10) Elcgantcr hic aClui rcgiu» dclinpatus ccrnitur au Kcnvtau Tvahi d* Diplom, 
1 IV. p. 1. 

U%) M abillonivs Lib.IL c.XXII.5.14. Addc etiara Nouveau Traiti de Diplom. 
T.IV. 0.642. fq. 

Ff2 §. 237. 



Digitized by Google 




228 DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA, 
Formularum commemorationis in duas clajfes difiributio. 

- Ex his, 'quae §. praeccdenti de tribus veftigiorum manus propriae 
generibus expofita funt, ipfae formulae monogrammaticae, quasfupra 
($.28l0 formulas commemorationis appellauimus, tantum lucit accl- 
piunt, quamtum illis reddunt. Poflunt autem formulae commemora- 
tionis ad duas potifllmum clafles referri. Sub vna comprehenduntur 
formulae, quibus Principes deciarant, fe diplomata manu propria FIR- 
masse, roborasse, cet. hoc eft, ie ipfos manus fuae veftigia 
monogrammatibus adiunxifle, ideoque non fcrjpiifle quidem mono- 
gramma totum fua ipforum manu nudoque calamo, at fecifle tamen, vt 
diploma aliquod manu fua propria firmarum dici pofl*et,propterea qubd 
nunc monogrammati, notarii manu fcripto, du&um qoemdam adfcripfc- 
rint: nunc monogramma totum vel ope ftampillae impreflerint diplo» 
mati, vel adhibita etiam lamina interraflli exarauerint. Altera vero 
clafle continentur fbrmulae, quibus Principes innuunt , fe diphmata 
manu propria roborari vel firmari I VSSISSE , PRAECEPISSE, cet. hoc 
«ft, iuflifle /e, vt monogrammata a notariis £ cancellariis fcriberentur ; 
quod quidem hi vel calamo, vel ftampilla, vel lamina interraflli eflfe- 
cerunt. Liceat nobis quaedam vtriufque clai&s fbrmularum exempla 
huc transfcribere. 

1) Prioris claflis formularum haec ponemus exemplat 

Chlodoueus lunior, Francorum Rex: ^Quam viro autoretati 
decriuemus Cbrifium in omnebus fubfragantem vt firmior babeatur, & 
per tempora sonjeruieur, fubfcriptionebus manus nofirae infra roborare, 
MABILLON in Tab.17. 

Carolus M. Manus noftrae fubfcriptionibus fubter eam decreuimus 
roborare, & de anulo nofiro fubter figgiUare, MABILLON inTab. 23. 
dipl. IIL itera : Nofirae ntanus fignaculis firmauimus. c ALMET ioHift. 
Loth. T. 1. iu probat p. 295. 

Ludouicus I. Pius : Manu propria fubter firmauimus & anuli 
nofiri impreftone fignari iujjimus. MABILLON in Tab. 26. dipl. I & II. 
itcm : Manu propria adfcripfimus flf anuli nofiri impreffione adfignari 
iujpmus. r alck. in Tradit. Corbeienf. p. 3 j 6. fq. Porro j Cuius tra- 

ditionis 



Qigitized by Google 



C.V.DE MONOGRAMaf ATOLOGIA OGENERALL 

dithnis cbartam, mminis noftri confcripti cbaraftere confirmanimus. 
brower. in Anciqu. Fuldenf. L.II. c 13. p. 157. 

Pipinus, Aquitaniae Rex : Manu propria /*.... (fiibter) Jirmauif 
mus iS tmuli mftri imfirejpone Jubter eam iujjimus Jignari. mabillon 
Tibi 39. dipl I. 

LudOuicus Germatiicus : Manu propria mftra fubter eam firmw 
uimus & 4uuli noftri imprejfione ajfignari iujfmus 0* dile&o filio noftra 
Karolo eam firmare praecepimus. mabill» Tab. 29. dipl. II. itenu 
Manus nojlrae fignaculh fubter eam decreuimus corroborare, SCHATEN. 
Annal. Paderb. T.I. p. 133. 

Cotharius I. Irap. Manu propria fubter eam firmauimus anulique 
noftri imprejfione adfignari iujfmus. MABILL. Tab. 30. 

Ludouicus IL Imp. More noftro fubter eam confirmauimus. M AR- 
GARIN. in Bull. Cafinenf. Confh 38. 

Caroius Calvus : Manu propria fubter eam firmauimus & anttli 
mftri impreffione adfignari iujfmus. MABILL. Tab.31. dipl. h 
&II. 

Ludouicus III. Germaniae Rex : Manu propria fubter eam fir* 
mauimus & anulo noftro figillare iuj/imus. SCHANNAT. in Vindicis, 
Tah.6". dipl.I. 

Ludoulcus Balbus: Manu propria fubter eam firmauimus & anuli 
mftri imprrjftone ajftgnari iujfmus. MABILL. Tab. 33. dipl. I. itenV: 
Manus noftrae conjcriptione Jubter eam fir.nauimus & de buffa noftra 
ujftgnari iujfimus. mabillon. Lib. VI. num. III. 

Carolpmannus, Galliae Rex : Manu propria fubter firmauimus, 
& anulo mftro infigniri iujftmus. MABILL. Lib. VI. num. 1 11. 

Carolus Craflus : Manu propria fubter firmauimus & anuli noflr$ 
imprejjione fignari iujftmus. f ALCK. Tradit. Corbeienf. p. j 3 7. 

Arnolfus: Manu propria roborata anuli mftri imprejfione fignari 
precepimus. falck. I. c. p. 203. item: Manu noftra eam firmauimus 
ftnuloque noftro fignari iujfmus. ibtd. p.482. 

Odo, Galiiae Rex : Manu propria eam fybtfr. firmauimus Cf 
uiiuli mftri imprejftone ftgillari iujfmus. MABiLL. Tab.34» dipI.II. 

Zuenteboldus, Auftrafiae Rex : Manu proprfa firmauimus anuli- 
mue mftri impreffione iuffimus infigniri. m abill. Tab. 35. 

.Ff3 Ludoui- 



LudonicusIV. Infans, Germaniae Rex : Manu propria fubih. 
firtnauimus & anuii nojlri impreffione fignari iuffimus. FALCK. Tradir. 
Corbei. p.513. » :• i 

Conradus I. Germ. Rex : Vt ideni fcriptum nominis noftri fignv, 
tum manus noftrae fcriptione firmaremus. iieoa in Hift. EpifCopof. 
Vltraiec>. p. 72. Porro: Manu propria fubtus eem notando corrobo- 
ratrtes, figiiti no/iri imprcffione iuffimus confignari. herrGOTT* m 
Gene.il. Habfburg. Vol.ll. p.67. Item: Noftra propria mattu fubser 
eam firtnauimus atque anuli naftri impreffiotic fignari iuffimus. Chrolk. 
Gottwic. ad p. 88. ;•'•;.* A 

Heuricus I. Auceps : Nofiro propria manu fuhter eam fitmaui- 
tnus & anuli nqftri impreffione fignari iuffimus. Chron. ;Gottwic ad 
p. 1 jo. Item : Manu nojira iffud affignantes firmauimus & anuli noftri 
imprejfione notari praesipimus. Chron. Qottwic. ad p. 140. ■ ■• • j> 

Rodulfus, Galliae Rex: Manu noftraeam fubter Jirmauimus Cf 
de anu\o nofiro figillari ivffimus', MABILL. Tab. 36. dipIJ. 

Ludooicus Tranfmarinus, Galliae Rex : Propria manu noftru 
fubtus eonfirmantes, aimlo regiae dignitatis noflrae tnandauimus infigniri, 
M aBill. Lib. VI. num. I3f • ... 

Otto I. Magnus: Manu noftra firmauimus& anulo noftro infignsrj 
iujfimus. Ghron, Gottwic. ad p. 1 64. Item : Propriae tuanus fignaculo 
J)0c fiaf/am confirmafionis nojirae roborauimus. GOLDAST. inConftic. 
Imper. T. II. p. 4f . Porro: Mapus noftrae infcriptione ittud fubtus 
firmauimuSi& anuli ttoftri. impreffione corroborar.i praecepimus* LEVBBR 
iu dilimiC ftapul. Saxon. numi 1 184. 

Conradus, Burgundjae Rex : frfcum.noftra confirmando fubfcripfi* 
. rnus, .& de figilio nojiro fnbtus figiffare titandauimus. HERRGOTT. in 
Geneal. Habfburg. Vol.lf. p.77.fq. 

Ottoll. Imp. Pracceptum-inde confcriptum figi/Ji nofiri impref. 
Jtone fignare iuffimus mattuque propria vt infra videtur corroborauimus. 
ChrOn. Gottwic. ad p. 15)3". Iteni : Hanc cartam, connexis eriam rtomi* 
nis noftri literis t fubtus quodam ckaracfere per obiiquum duffo, more 
ioftro firmauimus. BEfJM ANN. in Hift. Anhalt. P.tll. p. 429. 

Hugo Capetus, Galliae Rex : Manu propria iffud fubter firma- 
uimus, &figiffi ttoftri impreffione infigttiri iuffimus. MAfllLL. Lib.VI. 
qum, i^a. fq. 

i-V . Otto 



Digitized by Google 



CV.DSiMONOCJRAMMATpLOGIA ])GENERALI. pi 

.v Otto, III. Imp. Annulique nofiri imprejfione fignntum (prae- 
ccptnm) manu prcpria fubtus 'firmauimus. Chron. Gottwic. ad p. 209. 
Item: Hanc cartammanu nofira propria, vt infra videtur, fecundum 
confuetudincm Rcgum vel Imperatorum, firmauimut. GEWOLD. ad 
H vndii metrop. Salisb. T. I. p. 1 3 8 . fq. Porro : Hanc- chartam i'a& 
coffcriptam,, nofiraaut manu non fqlum literptam, fed ctiam corrobora- 
tamJigiUo prcprio iuffimus, vt cernitis, injigniri. SCH ATEN.m Annal. 
Padcrborn. L.IV. ad an. 1001. 

Robertus, Rex GaMiae : Manu propria fubtus cdnfirmauimur, 
fif atutli nofiri imprcffiont infigtiiri iufftmut. MABILLON Lib. VI. 
num. 147. 

j,. . Hcnxicus II. Imp. Hanc.cartam .- manu proptia corroboraiTtet figt/li 
nofiri impreffione iiiftgniri iufjtmut. Chron. Gottwic. db! p. 22 S Item: 
Maiiut propriae , i)t infra videtur notam addidimut. * S C H a T E N . m 
Annal. Paderb. T.I. L f V. p. 3^3.. Pprro : Nominit nojlri figarttm 
prqpria mamt fiknahtn infvrids. maKGaiIin. in Bull. Cafinenf. T. II. 

. tm. <rt. A ' r :•• ; - - - • 

Henrictfs 1. Galii.ie Rdx i jQuod Rex propria - mtittti firmnuit) 
atque figilfo regiae att&oritatis vonfignari fecit. v >. 1 1 LLON Li : .>. VL 
num. ffc • •/ • %A <•> "movh 

* , Cbnradus II. Imp. Matru pnpria roborantes JtgiHi mfirHmpreJL 
fione iuffimut hjgnfri. SC^anWaT. ln VindKcuV Tab; XI; dipkt 
Pt>rro cutfi fllio fuo': ' \*itrqne ih fai nominit figno manu propria Jubtut 
corroborauimut. Gewold. adwvNDii Metror». Salifb. T.I. p. 145. 
Ttem : Vterque in fuo mouogrammate mattu /ropria fubtut roborauimus* 
•CBWOLD. l.c p. 146. 

Henricm III. Ifnp. ~ Maiht fropria fubter tem firmauhnu* figil- 
loqur tiofirv infignfrl injimut.' schannat. m VinAc^ab» XL 
dipl* I!. .' fi uy.—U\ Z 

Htnricas IV.lmp. SigMnofiri 'rmprefftorre manu trofira (orro- 
lorataw rnjjitnus infitgnhi. Chron. Gomvic. ad/ p-379. - Jtera< Mimus 
•n&firat figno firmauimut. CALMET. in llilt. Lorhar. in prob. p. 494* 
Porro: ^AddiHrnus rtiara, ficut .mr>t tft t nofirat aadomntts fcriptuvL. 
*4lND*N»R*G*/cr4K<>r^^ * < <- wq 

.Un Ph.trppu» L Oaiiiac Rex: &g9.mipp*s^ti<*ttc Fran*rum-~ 
mann frofria frmaui, CTJigiUi rcgii imprtffmtjirmAn 
•v 'AA I tum 



a3» DIPLOM. TttEOk S. IfJ &E SEMIOTICA/ » 

tum mariibus multorum praefentium Regi Fraticorum fidelium corroboran> 
tfam iradi praecepi. MABILL. Lib. VI. num. 15 7. Item : Nofira manu 
fubter appofito figno roborauimus atqtte fidelibus mfiris prefentibus robo- 
randum tradidimus nofireque imagtnis figitlo infttper ajfignari iuffimus, 
MABILL. in Tab.40. 

Henricos V. Imp. Propriae manus fuhfcriptione confirmauimus, 
figillique nofiri impreffione infigniri iuffimus. HARTMANN. in Annal. 
Einfidelenf. p. 178. Item: Quam (carram) vt infra videtur , manu 
mfird confirmatam, & figilli nofiri impreffione omnis generationis tam 
futurae quam praefentis notitiae relinquimu*. H V ND. in Metrop. Salifb. 

Alphonfus JX. Hifpaniae Rex: Hanc cartam — propria manm 
ntea confirmo atque roboro & fignum proprium impoao. MABILLON 

Tab.4S- . 

Ludouicus Groflus, Galliae Rex: SigiUt aofiri au&qri/ate & 
nominis ttofiri Karaftere fubter firmauimus, MABI LL. Llb. V/. num« 1 7 tfi 
Adde Nouveau Traiti de Diplomatique in Tab. 7^-. dipLl^, - 

. Lothariu9 II. Imp» Cbirographo ■& figillo nofiro fiabiliuimus» 
LEVCKFELD. in Antiqu. Walckenrid. p.3ff. Item: Hoc praeceptum 

proprja manu fignauimus & aurea bulla infigniri fecimus, LVNlG. 
Spicileg. ecclef. T. III. p. 79 1 . fq. Forco ; Mafiu propria more Augu- 
ftorumypracdccejforum nofirorum, firmauimus^ c ALMET.in Hift. Lothar* 
T, II. in probat. p. 300. 

ConraduiI II. -Rex Rom. Praefmtemque paginam propriae fub- 
fcri)>tione manus roboratam figilli nofiri impreffione infignir't iuffimus^ 
II ar t M AN N.* in Annal. £in(idelenf. p. 205. - Ifem : Subfcripto figns 
nofirt cbaraiiere, cet. lbVCKFEld. in Anugu^Ringelh. p.l??. . ^ 

Fridericus I. Imp. Praefentem paginam impreffione Imperiaiit 
figni dentouimus, & figHli uofiri infcrtptioue corroborauimus, LE VCK- 
F61D. in Appendicr IV*. ad Anriqu. Poeldenf. num. la. p. 264. fq. 
Item : Manibus prtpriis corroborantes aurta buUa mfirae maiefiatis com- 
mttniri praecepimw, margarin. BuM.Caflin. T.U.-p. i7a.fi]. 

Philippus Auguftu^, Rcx Galliac :■ Praefcntem cartam figlUi mfiri 
ituihrifote dc regii nosnr»i$ Karatiiete inferius anriotato comnumimus, 

M AB ILrL. Lib, Vl^ UUm. l8t» . • r, 

Henri- 



Digitized by Google 



CV % RR WONC>Q^AMMATOLOGIA i)"GENERALL 23* 

Hem*ifcu.s'VL Imp. Hanc ihde cartam fcribi ivffimtis % & nofira 
fgtllo aureo communiri ■» nttmuque propria corroborantes idoneos tefies 
fubnotari fecimus. M 1 R A £ v S Donation, Belgic. L.II.p.483. % 

II) Pofteribris clams formularum exempl3 haec afFerend» duximus: 

i 

Ludouicus I. Pius : Eam cbartam nominis nofiri cbaratlcre muniri 
iuffimus. d' a c H E r y ia Spicilegio, T. VI I 1. p. 1 40. edit. vet. 

, Lotharius I. Imp. More noftro eam fubterfcribcre iuffimus. 
O' acheRy Lc. p. 12^4. 

Carolus IL Calvps : Manu propria nofira & anuli nofiri imfirej- 
fione eam adfivnari iuffimus. M abill. Lib. VI. nuro. 84« 

Conradus I. Germ. Rex ! Manu nofira fubtus eam confirmari 
decreuimus, annulique nofiri impreffione conjignari iuffimus. Chrooicon 
Gottwic. ad p. lo6\ 

Carotus Simptex, GaUiae Rex: Manu propria fubtus firmari, 
& nofiro praecipimus anuU infigniri. M ABiLL. L.Vl. n. 12.fl 

Otto I. Magnus : Manu noftra fubtus firmari curauimus & anuli 
nofiri impreffhne jigillaxi iuffimus. Chron. Gottwic. ad p. r 9. Item ; 
Mantts nofirae figno & anuli nofiri impreffione roborari htfjimus. M ABILL» 
in Saeculo V. Benedic^in. p.278» 

Henricus II. Imp. Hjc praeceptum indc confcriptum figilli noftri 
impreffione & nominis nofiri fcripto cbaratlere in fine praecepimus in- 
figniri. eccard. iri probar. Hift. Genealog Marchton. Mifnenf. num. 
12. p. 262. Item : Propriae manus cautione & figiUi noftri imprrjfione 
ratam ducentes fignari iujfimus, LEVCKFELD. in a^ddit, ad Antiqu» 
Halberih p.678. ' 

Phil.ppus I. Galtiae Rex r Nofiri nominh cbaratlcre figiUw 
fignari & corYoborari praecepimus* madillon. Lib.VI. num. 168* f 

Ludouicus VI. Galliae Rex : Nofiri nominis cbaratlere &figiU 
fignari & corroborari praecipimus. MABILL. Lib.Vl. num. 169. 

' Fridericus I. Imp. Praefentem paginam inde cjfnfcribi & fignt 
noflri cbara&ere firmari % . & ' aurea bulla noflra infigniri praecepimat. 
SC H A NMA T. in Vindem* literar. ColIecL H'< p. 1 r6. (q. Porro : Signf 
cbaracJere noflri fignari iufjimus. goldast. Conftit; Imper, T. If. 

4 . Gg Otto 



434 OTLOM. THEOR. VIT. DE SEMIOTICA, v*> 

OttolV. Imp. Praefentem inde paginam tonfcribi ' & ' figni ' nofiri 
impofitione confirmari fecimur. Chron. Gortwic. ad p. 402. 

Fridericus II. Imp. Hanc fmginam regio cbaraQere (f figiUi nofiri 
firmitudine fecimus infgniri. Hijtittt tefies, cet, # GEWOLD. ad hvn» 
Dii Metrop. Salifb. T. I. p. 380. 

Ludouicus V. Bauarus, Imp. Prefentes confcribi fif buUa nofir/s 
aurea iujjimus communiri , Gf fignum ttojlrum confuetuty apponi fecimus, 
prefentibus teftibus fubnotatis , cet. DE LVDEWlG Reliquiar. MSS. 
T. II. p.274. Item: Praefentem procejfum confcribi praecepimus & 
ipfum hofirae Jinpetialis Maiefiatis bultd fignoque nofiro Jmpcriali con» 
fueto iujfimus commumru BALVZIVS in Vitis Papar. AuinioneuC 
T.H. p.512. 

, . ,.. . 1. -• ,\ • • . ■« . . 

§. 288. » * ' 

' Locas monogrammatum diplomatkorum, 

Locus monogrammatum pro temporum varietate varius fuil. Etn* 
«nim monograrnmatn , quoniam fubfcriprionum genus aliquod fucranc 
(§. 282.) , femper ad epilogum chartarum reiecla funt; non conftantem 
tamen perpetuumque locum inter varias epilogi formulas habuerunt, 
Meroueadum ac Carolidarum aetate monogrammata formulam indicatio- 
nis (§. 28i.), quamquam diuerfimode, /cindebant: quae quidem 
monogrammatum collocandorum ratio eorum quoque fucctflbribus, 
quos inGallia, Germania, cet. nacri erant, prae ceteris placuit, fed 
ita, vt ab hac veluti regula haud raro difcederent. Monogrammara 
cnim nunc ad alterutrum formulae indicationis latus pofita iunr , nunc 
Vcro cidem formolae fubietTa cernuntur. Quid? quod ad ipfum, 
<juod vocanr, Tkitum ea reieOa eiTe, conftat, idque iterum duplici 
modo: nam mox Dati formulam fcindebant, mox ei fubiiciebantur. 
. Quia diuerfa haec collocandi mrio oculis melius percipi poteft, quam 
yerbis dectarari: ad fpecimina, quae mabjlloni vs, auclor Cbronici 
Cotttuicenfis, aliique publicarunr, .lectorem ablegamus. Conf. etiam 
bavdisii Praepar.ad analyf, monogr. p.32.fq. itemque ipfeMABiLL. , 
UU.cX.§W<b 



Digitized by Google 



C. V. DE MONOGRAMMATOLOGIA i)GENERALL fl*f 

Quamdiu mdnogrammata, in quibtts ierrisviguerint? 

De w/g/V monogrammatum diplomaticorum iam fupra (§. 279.) 
di&om eft: nunc quamdiu durauerint monogrammata , & in quibut 
territ viguerint , adiiciemus. Monogrammata aocem, vt a poftcriori 
incipiamus, viguerunc potiflimum in GaUia, Italia 3c Germania, icem- 
que in finitimis Lotbaringiae, Prouinciae & Burgundiae regnis. Iifdem, 
fcilicec fere, quibus ipfum Francorum imperium, difcerptum poftea, 
vnitum initio, finibus monoj»ammatum vfus circumfcriptus rjiic : neq 
Frincipes modo, venjm alii quoque compendiofiim hoc atque co/ncnon 
dum. fiibfijribendi genus fibi adopcarunt. In Hi/pania, quaacum f ego 
quidera fcio, monogcammatum vfusrarus, in Britannia autem nu{lus 
fuit. -Quod ^nim ad Anglot attinct, ii ante Normannorum incurfionem. 
(A. 1066" ) in crucibus fuis ac chirographis, tampartitis, quaminden- 
tatisj omnem omnino frllemnium vim inefle voluerune ($, 255. 2 c 8* 
26o.)t poftea ver°* ecfi a Normanais figulorum vfum acceperanr } 
monogrammata tamen neglexerunt, idque ob,eam, vc^mihi quidem, 
videtur, cauflam, quod illa co tempore in ipfa GaUia negligi coepca 
func. Capetii enim, tefte mabillonio Lib.II. c.X. $. 9. iam inde a 
Roberto Rege ( A. 007- 1 03 1 .), maxime vero a Pbilippo I. (A. 1 060- 1 1 08), 
quo regnante Normatfni Augliam (A. jo66\) oocupauefant, mono- 
grammata promtfcue nunc omiferunc, nunc vfurparunt, donec illa poft 
exceflum Ludouici IX. San&i (f 127O. ) abolerenrur : quamquam 
cangivs in tabula monogrammacum , gloflario (uo lacino adtuncra, 
vlctmttm Galliae Regum monogramma demum Pbilippo IV. Ptdcbro 
(A. i28f-l3Jia.) atcribuit. In Qermania omnia tardius eueneruncr 
neglecla cnim fant monogrammara iode a Friderico I. Imperatore, qui 
A. KIC2. ad impeml^m dignicatem peruenic : abolica vero vel fub 
TridericoW. (alfas Ifl.), A. l49i. mortuo, vel certe eius filio, Maximi 1 - 
iia/iol, imperantc. Quando in//a///7monogrammaca fcribi defierinc,det1- 
nire non audeo: caeterum occurrerunt mihi adhuc A. 1125. mono- 
grammara bina in vno eodemque diplomate, Iordani II. CciHcet&Roberti IL 
PrTncipum Capuariorum,apud MVR ATOlilh Antiquit. medii a*eui Ti IIF. 
p. 105. Caujfas exolefcentis monogrammatum vfus bavdisivSjV.C.hi 
•ftsaepiad anafy f2Monognp.3$» partmi in taediofa cbara8erhtfii&iotte > <\\izm 
in dies intricatiorem rcddiderit norarioruraartiflciofa a(tutia,partimin ea, 

G g % quac 



.... 



23^- DIK.OM. THEOR. S.. II. DE 5EMI0TIC& " 

quie poftea inualuerit confeqoentiatn literarum fubfcriptione, partim 
deoique iri eo ponit, quod ad fplendorem, conciliaudum fam fuerit 
figiUoram, aut buOarum etiam in rebus maioris momenti, appofitio, ita 
tamen, vt is ininime cum ant. matthaeo neget, bullam, tn 
fecunda terte epocha (h. e. a Friderico I. vfque ad Wencef !aum ) , 
firriul cum monogrammate confiftere 'potuifle. Sed neicro, an hae 
rariones, & prima earum praecipue, ornnibus fetis fint fa&urae, prae- 
fertim fi cogitenr, ceflafle monogrammata in Gallia prius, quam icr 
Germania^ licet in illo regno eorum ftrudura numquam. f aclu dimcilis 
fUeric. Huc accedit, quod Principes, ^jia monogrammata non ipfi 
nudo caJamo fcnbebant (ty. 28?.)> nihil taedii moleitiaeque <ex incri* 
eattoremonogrammatum ltructura perceperunt. Ego quidem, fi re&e 
coniiciam, monogrammatum negiccrum ex generali qurtdam rerum 
torraeTfione* quafi reuolutione, quam vnhierfa fubfcribendi ratio fae- 
culis potitftmum XI & XII. experta fit, repetendum duxerim: quor- 
fbm e.grvpcrrinent, quaefupra ($. 286. not. I.) expofica funt, irem» 
tfue tefNwn Aibfcriptorum nomina quidem, «t nonmanus, dc quo qui- 
dem raore noue infft dicendi locu» ertt» 

1 5 • :. ' • • »*" . ♦ ■ ' 

- Mon&gramrnatum regulae quaedam & cauttones 

generales. 

1. Monogrammatibu* firmata furrtomnia diplomata imper ialia & 
tegia, quae mde a Carolo M. vfque ad Fridwicum 1: in Imperio Ro- 
tnano-Germanico lcripta fderunc; in GalUa vero continua monogram» 
W«tum feries non vltra ttoberti &e%is lempor* dccurrit ( §. 289 )» 

2. Monopammaticis formulh ( § . .2 8 1 .) aegre carent diplomata, 
quae in Imperio ante Fridcricum I, in Gattia autem ante Robertani 
Regem exarata funt. 

3. t\ Frit_krici I. Imp. & Roberci Rcgis tempore monogrammfc- 
tum ;pan'ter atquc forraularum raonogramuuticarum vfus, arbitrariut 
Vui^.(f 289.)n . . ... ; , :i 

t 4 Cauerotom eft, ne pro falfis commentitiifque ftatim monfr- 
SrammattlMts habeancur, quae a jlruciura moDogrammacum fub Prin- 
£' ; f „ * cipe 



Digitized by Google 



CV.DEMONOGRAMMATOLOGIA i) GENERALI. 237 



cipe aliquo vfitata recedunt. Cautionis hutus rario ex triplici mono- 
graminata exarandi modo{§. 284) intelligirur. Habent fcilicec ple- 
raqae Principjs alicuius monogrammata eamdem, aut fimillimam certfc 
inter fe figuram, proptcrea quod maximam partem vel ope ftampillae 
vel faminae mterrafiiis exarata fuerunc: fed funt etiam monogrammara, 
quae etfi ab hac fbllcmrHore forma aberranr, nihilominus tamen 
gcnuina funt, u" nempe a not&riis calamo f. penna fuerint exaraca 
.($. 2«,.fq0. 

f. Stngula diplomata, quibus monogrammata adiunita funt, regu- 
lariter non nift vnum -monogramma hnhent : quod vero non in eam par- 
tera intelligendum eft, quafi nulla imt cffplomara, vel in fpuriis adeo 
numeranda, quae bina 3 vel trina etiam monogrammara habeaut. Atque 
eorum quidem diplomarum, quae bina habent monograramata, haec 
exerapla ponemus ; 1 ) Monogrammata regia Ludotrict Germanici 
eiufque iilii cognominis in diplomate, A.II53. daK> > falcxiv.m 
in God. Tradirion, Corbeienf. p.83- fq. cum duplici formula indicatio- 
tiis • Signum bludouuici forenijjimi regis. Sigt/um bludounici. 2) Mo- 
•nogrammata Hugonis & Lotharii, Italiae Rcgum, in diplomate, A.033. 
in VGHCLLn Ita!. Sacr.T.I.p.854. & m EccARDiOrigin.Habfmirgo- 
Auftriac. p.151. itefn in alio eorumdem Regum dipfomare, A. 045. 
dato, ap, BCC ARD. 1. c. p. 1*4. fq. tum formula iudicationis : Signa 
ferenijfintorum Vgonis & Lotbarii Regum. 3 ) Monogrammata Beren- 
gariill. & Adelberti, Regum Italiae, in diplomatibus rribus, A. 952« 
$60 & 961. datts, in m vr ATORll Antiquirat. medii acut T.I. p.909. 
p. f7« & T.V. p.403. cum formula indicationis in primo drplomate: 
Signa benignijjimorum Herengarii & Adelberti Regum, & in duobus 
pofterioribas : Signa Sirenijftmorum Berengarii & Adalberti Regum, 
4) Duo monogrftmmata, vnqm (itulare, Hugenis Galliae Regis, a!te- 
nim norainale , Rotberti Regis, Hugonis fiifi, in diplomare, A.988. 
dato, in Nouveaa Traite de Diplomatique X\*1L p.671. fq. & in Tab. 
aenea 68. cnm duphci formula incticstionis : Signum 'Tfugonis gkrfa- 
fifimi.regis. Signum Rotberti eius filii & regis. 5) Xfonogrammata 
bina, SUueftri II. Papae & Ottonis III. Imperatorw in diplomate, 
A. root. dato, ap. mvrator.I. c.T.V. 0.991. cum duplici for- 
. mula indicationis? Siluefier . ♦ . Epifcopus .... £9* SanQae Mariae Vrr- 
jinis Dci genitrhis snanu propria corroborauhnus. Jmperaroris Otto- 

Gg<3 *h 



2 3 8 DIPLOM. THEOR. SL II. DE SEMIOTICA. > 

nit Jtgnum, 6) Monogrammata duo, Iordani nempe&filii 

eius Riccardi, Principum Capuanorum, indiplomate, A. 1087. dato, 
ap. m v r a T o r . I, c. T. V. p. 783. cum, formula indicationis : Signum 
praedi&orum glor.ioforum Prineipum* 

Trinorum autem monogrammatum exemplum nobis occurrit in 
diplomate, quo Iohannes Pontifcx Romanus monafterium S. Iohannis 
Mifniae confirmauit, ap. madervm in Antiquir. Brunfwic p. !88.fqq. 
\ In hoc enim dtplomate poft monogramma Pontificale, bina Ottonum, 

patris & filii, monogrammata collocata cernuntur. * 

6. Genuinum poteft efle monogramma, lrcet alia mariu , vel 
utra.nento alio, quam diploma ipfum, exaratum cernatur. Conftat 
enim pleraquc omnia monogrammata vel ope ftampillae, vel Iaminae 
interrafilis diplomatibus adiuncta efle ($.284.), vt veftigia manus 
propriae,. quae in monogrammatibus apparent, iam taceam ($.286.)» 

7. Literae fundamentalet non femper funt primae Iiterae ipfarum 
vocum, aut nominum, quae monogrammate aliquo continentur :' nec 
reliquao literae , ex quibus monogramma aliquod coagmentatum eft, 
eo femper ordine collocatae deprehenduntur, quo in ipfis vocibus vel 
nominibus vna alteram excipere folet. Sic in monogrammatibus Hlu- 
douicorum I & II. Lotharii I. & Henricorum I - V. Imperatorum Re- 
gumque Germaniae, litexa fundamentalis H fimul prima nominum ipfo- 
rum litera eft: at non eft prima in monogrammatibus j CHonradi II. & 
LotHariill. itemquc CoNradi II. qui pro Iitera H, literam N, quae 
tertia in eius nominc cft, fundamenti loco fubftituit, quem morem dein- 
ceps Fridericus I, HeNricus VI, Philippus, Otto I V, Fridericus II, 
HeNricus VII, Fridcrici II. filius, Wilhelmus & Rudolphus I. imitati 
funt, ita tamcn, vt literam fundamentalem N, fi nomini non ineflet, ex 
titulo RomaNorum depromerent. Fridericus IV*. Imp. literara fundameri- 
talem H ex Hur.gariae titulo aiciuit. Qonf. bavdisu fracpar. gd analy C 
monogr. p. 1 8- < < , 

8- Literae infolitae t eique tempori, 'quo fcriptum eft dipioma 
aliquod, minus conuenientcs, monogramma, fi non falfum, iufpcclutn 
tamcn reddunt. _■ , 

<?. Omnia mamgrammdta confummata efle decet ($. 27&);neqne 
tnmen ob id ftatim reiicienda funt monogrammata mtmca, hoc aft, ea v 
quae non omnes duftus Iiterafue, quibus ad legendum opus eft, expri- 

nwnt. 

< -» 



Dfgitized by Google 



fc. V. DE MONOGRAMMATOLOGIA a) SPEQALL ft 3* 

fhunt. Acque id nemlni, quantum ego qutdem exiftimo, mtrum viderl 
poterit, qui, quo mudo exarara fucrint monogrammata , cogitauerir 
(§iU84-)« Quemadmodum enim, vthocvtar, in jpfis diplcmatibua 
quam maxime genuinis haud raro nunc duclus vnus 6t alter, nunc litera 
*ltquat vel fyllaba etiam, quid? quod veYba quoque integra , notario- 
rum vel ofciratione, vel.imbecillitnte qoadam, cunclk mortalibus com- 
muni, omifla cernuntur; ita nihil fingulare vel inexpe&atum eft, Q 
eiuidem ofcitationis humanaeque imbecillitntts veftigia iu monogram- 
matibus etiam, cafamo pocjjfimum £ penna exaratis, deprehenduntur. 

10. Sunt monogrammata, quae omnes.// teras, ad legendum necef- 
farias, figiUatim exprimunt; ied funt eciam, in quibus leclor vnam 
alteramque literam, femel dumtaxat pofirarn, plttries, hoc eft, toties, 
quoties necefle eft, repetere debet. Pofterioris generis monogram- 
mata tantum abeft, vt inter manca, vel vitiofa adeo & falfa numeranda 
Imt, vt potius nihil iis crebrius, nihilque ipfo monogrammarum no- 
mine dignius eflfe poflit. Sic in formula illa pontirtcali Ue/te VMete t 
litera E femei exprefla eit, quamquam quater legi debec Vid Tab a 
VIII. num.74. 

11. Neque ea monogrammata repudianda funt, in quibus abbre- 
miaturas, figlas, notafue numerales cernere licct ( §. 276.) . 

13. Contra fubleflae, vel nuMius etiara pro re naca fidei funt 
monogrammata, quibus vna alteraque Jitera fuperfiua ineft. 



II) MONOGRAMMATOLOGIA SPECIALIS. 

$ 291. !' • 

De Monogrammatologia Jpeciali in genere. 

Monogramiuatoleriae fyecialis eft, tradere ea, quae ad fingula 
monogrammatum genera tam explicanda quam diiudicanda faciunt: 
quae quidem monogrammatologiae pars vt diligentius in pofterum, 
quam adhuc faclum eft, cxcolatur, colligenda prae ceceris funt ex iibris 
non magis, quam ex archiuis omnia monogrammacum exempla, quae 
ad vnum ideraque genus pertineotj vnde denmm philofophia aiiqua 

snono- 



I 



■ t 1 

240 DIPLOM. THEOR. S. II, DE SEMIOTICA, > 

monogramoiarant exiftcre poterit, G praeferrim plures viri ernditi x faa» 
quiuis nationis monogrammatibus intcnt», rem fufceperint. Qus»e vero 
inhoc genere adhuc defiderentur,iam fupra ($.272.p 208 ) diclum eft. 
Satis me feiicem putabo , fi paucula ea , quae pro inftituti mei ratione 
de (Ingulis monogrammatum generibus in preefentt expOnam, aiiorum 
hominum, me dodiorum ftudia excjtarura fint* 

Jbcenfus monogrammatum, in Tab. noftra aenea- VIII 

exbibitorunK 

Quae in Tabula VIII. in aes incidenda curauimus monogrammata* „ 
non omnia quidem ad eam, quam in aurographis habent, quantitaiit 
rationem exarata funt : id quod facere, fpatii anguftia interdum prohi- 
bebat,- fingula tamen, monogrammata , quae arclioribus velut limiti- 
bus a nobis circumfcripta fiinr, ebrum faltem menfuram arque ambitum 
habent, quae in fuperioribus ($.377-) inte|c monogrammara parua £ 
minimi moduli uumerata fuerunt. Neque vereor, ne quis mihi id 
vitio darurus fir,quod monogrammatum quanritatem interdum muraue- 
fim: nam & alii ante me, vtCANGtvs, bavdisi vs, cet. idem fece- 
runt, & mutario ipfa fine rei detrimento nteri potefr, propterea quo<f 
monogrammatuin quantitas', vr eodem foco ($. 277.) dix/mrjs, num- 
quam non arbitrarw fuit. Eadem fpatii angultia, quae me ad dimi- 
nuendam quorumdam monogrammatum menfuram inducebat, effecit 
etiam, vt, tx quibut fontibut baufia fint monogrammara , in ipfa tabula 
aenea indicare non potuerim. Placet igicur, quod iliic omittendum 
fuit, hic fupplerc Continentur autem tabula VIII. 

I) Meroutadum monogrammata: 

1. Chlodouei lunioris, ex mabill. Tab. 17. 

2. Eiufdem, ex m abill. Tab. 18. dipl. 1. 

3. Nantcchildae Reginae, ex mabill. Tab. 18. dipl. I. 

4. ChlotarUII. ex mabillonii Suplenuad pag.69. dipLi. 

II) Carolidarum, aliorumque Impcratorum ac Rtgum Germaniac 

monogramniata : 

5. Karoli M. ex mabill. Tab. 24. dipl. i. 

6*. HIu- 



Digitizeti by Google 



ex davdisii tabula aenca. 



C.V.DE MONOGRAMMATOLOGIA 2) SPECIALL * 4 f 

, ♦ i 1 

6. Hludouuici I. Pii, ex mabill. Tab.26. 

7. Pippini, Aquitaniae Regis, ex mabill. Tab.29. dipl. 1. 

8. Hlotarri I. Imperatoris, ex mabill. Tab.30. 

9. Karoli II. Calui, ex mabill; Tab.31. dip!. I. 

10. Ottonia I. M. ex baringii praefat. ad clauem diplomat. p. 10. 
§. 13. • r y 

11. OttonisII. regium, ex atitographo. 

12. Ottonis II. imperiaie 

13. Ottonis II f. imperiale 
J4. Heinrici II. regium 
J 5. Chuonradi II. regium . 
J6. Chuonradi II. imperiale 
17. Herimanni regium 
ijj. Friderici I. imperiale 
j£. Wilhelmi regium , ex heineccii Antiquitat Goflar. UI.p.44. 

item L.1II. p.272. ;■■ 

20. Alberti I. Auftnaci regiura 1 

21. Ludouici V. Bauari regium I ex BAVDISII tabula. 

22. Eiufdem imperiale J " * ? 

23. Karoli IV. imperiale, ex Hueberi Auftria ex archiuis Mellicenfibus 
illuitrata p.$2. coIL cum tab. bavdisii > aliifque, exemplis huius 
.monogrammatis. < 

24. Friderici IV. (UL) imperiale, ex ba vdisii tabula. 

III) Regum Galliae monogrammata, A) aote Capetios : 

25. Odonis, Regis Galliae, ex mabill. Tab.34. dipl.ii. 
z6. Rodulfi, ex m.abill. Tab-36* dipl. r. 

'27. LiTcJbuici Tranfmarini, ex mabill. Tab. 3 $. dipl. r 1 . . 

28. Lotharji, ex mabill. Tab.37. dipl. 1. 

29. Eiufdem, ex mabill. Tab.37. dipLn. 

J9) Capetiorum : 

30. Hugonis Capeti, ex mabill. Tab.38. dipl.r. 

31. Hugonis eiufdeml ' _ . , , , - ____ . _ . • 

32. Robertt f Nouveau Trtut * de Diplomaticpte m Tab. 6$. 

. 33. Roberti eiufdem, ex m abill. Tab. 38. dipl. 11. 
34* Eiufdem, ex mabill. Tab.39. dtpt r. 

Hh 3f. Eiuf- 



34* DIPLOM. THEOR» S. IL DE SEMIOTICA, 

aj. Eiufdem, exPerardo, in CANGH GloflVio £v; momgramma. 
atf. Eiufdem, ex Tabulario Corbeienfi, in cangii Glofl*. l.c. 

37. Henrici I. ex Cbiffletio in Trenorchio, in CANGU Gloff. 

38. Eiufdem, ex mabill. Tab. 39- dipl.U. 

39. Philippi I. ex Cbiffletio in Trenorchio, in CANGlt Glofl. 

40. Eiufdem, ex Cbiffletio, Bibliotb. Cluniac. & Spicil. Acbcriano , ifl 

cangii Glofl*. " • - 

41. Eiufdem, ex mabill. Tab.40. 

42. Ludouici Vil. ex mabill. Tab. 44. 

43. Ludouici IX. ex MA3ILL. Tab.44.dipl. Jv . 
41. Eiufdem, ex mablll. Tab.44. dibl. 1 1. . 

45. Philippi IV. ex Tabulano regio, in cangii Gloflkrib £t. mono- 
gratntna. 

IV) Regum aliorum monogrammata : 
4Q. Karolomannii Regfc Itaiiae, ex dtplomate, A. 878- dato, apud 
mtrator. in Antiquir. medij aeui T. I;p.027.' 

47. Eiufdem Karolomanni, ex dipl. A. 878« fcu potius A. 879- dato, 

ap. MVRATOR. I. C. T.I. p.939. 

48. Lantberti, Italiae Regis & Imperatoris, ex dipl. A.8?f. dato, ap. 

mvrator. i.c. T.I. p;437» 

49. Eiufdem, ex dipl. A. 892. daco, ap. eumd. T. I. p. 287» 

50. Eiufdem, ex dipl. A. 899* fiue 898. dato, ap. eumd. T.III. p.{9. 

5 1. Ardpini, Regis Italiae,' exTabularioEpifcopat.Comenfis, in can- 

Gll Gloflario, fiv. monogramma. 

52. Bofonis, Regis Prouinciae, ex Tabul. Ecclcfiae Viennenfis, in 
cangii GilofTario. 

53. Ludouici, Regis Prouinciae, Rodulfi Regis ex Ermengawfa GMf . 
ex Tabut. Ecclefiae Gratianopol. in cangii Gloflario. 

54. Rudolfi II. Regis Burgundiae vtriufque, ex Biblioth. Cluniac. in 

cangii Gloflario, vbi vero Conrrfdo rffouitur; * ' 
jf. Conradi, Regis vtriufque Burgundiaey ex Tabul. EccleH Viennen- 
«• fis, in cangii Gloflario. y 

tlL l 6 ' Alphonfi IX, Hifpaniae Regis, ex diplr A. 1 i^&dato, in MABLLL. 
Tab.4f. 

57. Ferdinandi III. Hifpaniae Regis, ex d/pl. A. 1230. dato inivoa- 
veau Troitt dc Diplomatif. Tab. 71. num.4. . • 

V)Prin- 



Digitized by Google 



C.V.DEMON0GKAMMAT0LOGIA 2)SPEOALI. 2& 

V) Principam monogrammata: 

J 8* Iordanis I. Prindpis Capuani, ex diplom. A.1078. dato, in MV. 

ratorii antiqu. medii aeui T. III. p. 107. 
fg. Richardi II. Principis Capuani, ex diplomate anni incerti, in mv- 

rator.I.c T.III, p, 111. 

60. Rabodonis, Marchionis Tufciae, ex diplom. A. 11 17. dato, ap, 

MVRATOR. T. I. p. 3 f 

61. Mathildis, magnae Comitiflae, ex dipl. A.H02. dato, ap. MV- 

RATOR. T.VI. p.7I. 

VI) Cpmicum ac Nobilium monogrammata : 

62. Roberti Comitis, ex dipl. A.1004. dato, in mvrator. T. III. 

P» *07« 

£3. Robberti, nobilis viri, Limeflani caftri domini, ex diplom. Ao. 

1 109. dato, ap. mvrator. T. III. p. 109. 
$4. Luitfridi Comitis, ex dipl. A.903. dato, in eccardi Origin. 

Habfburgo-Aultriacis ex GuiUimanno, p. 144. 

VII) Magiftratuum monogrammata : 

$f . Adriani, Confulis Roroani, ex dipt A.934. dato, ap. MVRATOR. 
T.III. p.240. 

VIII) Notariorum monogrammata": 

* Nicolai monogramma vid. fupra $.243. p. 166. 

IX) Pontificum Romanorum monogrammata : 

66. Adriaml. 

67. Parchalis I. ^ NiM Akmnni , ibr0 de 

68. Nicola! I. I parietinisCap.III.ap.cANGlVMinGloflario 

69. Xifti III. 

70. Leonis III. 

71. Leonis III. aliud 
7Z. Silueftri II. ex dipl.A.iooi. dato, ap. MVRATOR. T.V: p-99i. 

73. Leonis IX. *! ex bulla A. 1049. d«a, in SCHANNATi Vindicii* 

74. Eiufdem / Tab.II. dipLx. 

Hha X)Epifco- 



f.v. monogramma. 



94* DIPLOM. THEOR. S. B. ©E SEMIOTICA. 

X) Epifcoporum monogrammata t m 

75. Gualterii, Archiepifcopi Raucnnatenfis, ex dipl. A. 1141. dato, 

ap. mvrator. T.V. p.159. 
75. Hugonis II. Epifcopi Nouiodunenfis (Nevers), ex dip!. A. 1031. 

dato,in gvv coqville Hiftoire du pays & duchd deNivernois 

(Paris 1612. 4.)» p. 6U 

77. Ioannis, Triuentinae fedis Epifcopi, ex dip!. A. 1 109. dato, ap, 
MVRATOR. T.III. p.109. 

XI) Abbatum monogrammata : 

78. Martini Abbatis circ A. 104«. ap. MVRATOR. T.III. p«76f. 

XII) Monafteriorum monogrammata: 

79. Erkenberti, Corbeienfls Abbatis, qui S. Viti martyris, Abbatiae 
fuae patroni nomen monogrammatis loco in dipl. A. 11 20. dato, 
vtarpauit, ap. FALCKIVM in Cod. Tradition. Corbeienf. p.2lf. 
itemp.58. . 

De Meroueadum monogrammatibus. 

Meroueadum rara monogrammata func , neque tamen omnino 
nulla. Ac in iis quidem, qui monogrammata adhibuerunt, a mabil- 
LOMIO commemoraiicur ClAodouei duo, /ecundus & tertius, amborum- 
qrte matres Baltecbildis (Nantechildis) & CbrodechiUis Reginae, quibui 
alio loco etiam Cbhtarium II. adiunxit, vid. fupra §. 279. p. 2 1 6. Inter 
quatuor Meroueadum monogrammara, in Tab. noftra VI II. num. 1-4. 
exhibita, primum ticulare eft, reliqua vero tantum nominalia funr. 
Cx primo, quo Chlodoueus' Iunior in diptomate, A. ^53. dato, vfus 
eft, dilucide patct, vfum tnono^rammatum titularium antiquiflimum 
efle, & ad ipfa adeo Meroueadum tempora referendum. Lapfus eft 
/h eo explicando vir beariflimus, mabilloni vs, dum iilud Sigeberto, 
' nefcio cui, tribuebat. Nobiliflimi au&ores noui operis diplomatici 
(Nouveau Traite de Diplom. T.UI. p. S 53«) veftigia vocum; Cldovip 
fcuCtdoviqs ( h. e. Chlodouius C. Chlodouicus ) Rex inlujler, vel erianl 
Ludouius Francorum Rex, in eo fe deprehendere dixerunc. Ego quj- 
derh iliud pro monogrammate literali quadriformi, cuius litera funda- 

mentalif 



Digitized by Google 



C V: DE M0N T OGR AMM ATOLOGIA 2) SPECIALL *4f 



mentalis H eft, habeo, eoque non nifi dup vocabulat Cblodouius Rex 
concineri puco. Alcerum, vero quod eiafdem Regis eft (num.2.) , item 
monogramma Nantecbildae Reginae (num. 3.) incer nominaUa, eaque 
manca f. mucila referri debere, nemo eft, qui non videat. Quarcum 
denique, quo Chlotarius II. vtebatur (num.4.) nomen Cblotarius expri- 
mit, ideoque nominftle tancum, fed coofummatura eft. 

De Imperatotum ac Regum Germanicorum mortogram* 
matibus, & quidem 1 ) de quatuor illorum epocbis. 

Qui primus Carolidarum ftirpi dignitatem regiam intulit, Pipinus 
Breuis, eiufque filius alter Carolomannus a monogrammatibo?, vt fupra 
{§. 279. p 2 1 6.) difl um eft, abftinuerunc. Pari modo eciam liberi regii, 
Carolo M. regnanre, non mooogrammatibus , fed eorum loco crucibus 
tantura vfi fuerunc, id quod ex hac fubfcriptione diplomaris Gifelae, 
Caroit M. fororis, A 791. dati, fatis cognofcitur.: Signum f Gbyfilae 
nobilijfima filia Pippini Regis, qui banc donatione fieri rogaui. Signum 
f Caroli nobilijfimi filii domni Caroli praeceUentiJfimi Regis. Signum 
f Pippini nobilijfimi filii domni Caroli praeceUentiJJimi Rcgis. Signum 
t Cblodoici nobilijpmi filii domniCaroli praeceUentiffimi Regit. Vid. M A- 
BRLONM Tab. 24. dipl.il. Ipfe tamen Carolus M. perpetuum mono- 
grammatis vfiim in diplomata induxic, quem morem omnes Imperato- 
res Regefque Germanici ab hoc inde tempore vfque ad Conradi III. 
obicum conftanter obferuarunt. Atque ex continua hac monogram- 
matum ferie (ab A.771 vfque A. il<2.) prima eorum epocba exiftir. 
In altera epocha, quae a Friderico /. ad exceflum vfque Caroli IV. (ab 
A. 1192-1378.) decurrit, monogrammatum vfus non quidem nullus, 
ac arbicrarius tafnen fuit. Contra in tertia epocba, quam Weneeflai, 
Sigismundi & Alberti II. principacus (ab A. 1378- M39 ) confticuic, 
monogrammata prorfus ceflarunf. Inftaurauic quidem eorum vfum 
Fridericus IV. fiue ///. vt ab alits vocatur (ab A. 144O- 1493-)» 
cuius monogrammatum fex circiter exempla in lucem prolaca func: at 
non inuenit in fuccefibribus, qui eum hac in re imitarentur, nifi quod 
eius filius, Maximiiianus I. (ab A. 1493 - 15 19.) tam in nummis, quam 
in diplomatibus, quamquam in his tam raro, vt, praeter Zytfefianam, 

Hh 3 nullum 



2 4 * ' DIPLOM. THEOR, S. II. DE SEMIOTICA. 



nullum aliud exftare putent, monogrammaribus vfos fuerit 5 vt itaque 
tota epocba quarta amborum Imperatorum Friderici IV. f. III. & Maxtr 
miliani I. regiminc contineatur. 

(*; ViJ. bavdisii Praeparat. ad anaJyf. monogf. §. XXVII • XXX colC cum 
i|ifa> analyfi p.9. nof.*), item oelrichsii Commcnt. de ftampilladiploi- 
matica p. i). not. $7. Add. b. koeleri Htftorifcbt MUntzbebtfiiFHug T.XII. 
p. 184. vbi nummus quidam Maximiliani I. niouogramnute iuligaitui , «- 
plicatur. 

S- 395. ' • ; 

2) De iUorum diuifione a) innominalia, titularia 
t & mixta. 

Diuifimus fupra ($. 27f.) monogrammata in nominalia, iitularia, 
verbalia & mixta. In Imperatorum ac Regum noftrorum monogram- 
matibus verbale nullum, at duo tamen mixta, Wilhelmi fcilicet Regts 
(num. 19 ) t & Fridcrici IV, (III') Imperatoris (num. 24.), cernere 
mihi licuit: in Wilhelmirio nempe infcriptio quaedam orbicularis, in 
Fridericiano autem quinque figlae illae in vulgus notae A, E, I, O, V, 
(hoc eft, ipfo Imperatore interprete, Auftriae Eft Imperare Orbi Vni- 
verfo ) occurrunt. Reliqua Principum noftrorum monogrammata vel 
nominalia funt, vel titularia. Ac tituiarium quidem originem ettt 
Bavdisi vs, V. C. in Praeparat. ad analyf. monogramm. $.XU.-p. 12. 
ad Imperatoris Ottonis II. tempora, h. e. ad an.973. reiecit: quoniam 
tamen iam Meroueadum aetate, vt in fuperioribus (§. 203.) didum eft, 
titularium vfus haud incognitos fuit, & Carolidarum etiam aliorumqufe 
Imperatorum ac Rcgum quorumdum, Ottone II. antiquiorum, vt 
Caroli M. t Odouis Galliae Regts (num. 2C.), Ottonis M. cet. mono- 
grammata titularia cx diplomatibus haud contemnendis afferri poflunt; 
inteliigitur, Ottonem II. Imperatorem non primum quidem huius gene- 
ris monogrammatum auftorem ; eum tamen faiffe, a quo continua. 
eorum feries in Impcrio Romano- Germanico initium ceperit. Quod 
itaque fupra ($.279.) deCarolo M. diximus, eum non au&orem mono- 
grammatum, fed propagatorem fuifle; id etiam deOttonell, fi dc 
origine titularium monogrammatum lpeciatim quaeritur, dicendura 
putamus. 

- 



Digitized by 



C. V. DE MONOGR AMMAtOLCiGI A 2) SPECIALI. 247 

§. *o5. 

b) In linearia & literaiia, cet. 
Inter Impcratores Regelque Germanicos vfi funt monogramma- 

\ ■ 

I. lincaribus 

j. cruciformibus 

a. fimplicibus : Carolut M. ceterique Carolidae cognomines , porro 
Amolfus , Cbuonradus I. ac denique (*) Ottones /.//&///. in 
monogrammatJbus nominalibus (num. 5. 9. 10. 11.). 

(*) Ccl. BAVDisivsin Praepar. ad anaJyf. monogr. §. IX. p. II. Ottonum 
monogrammata , tam nommalia, quaui titularia, cd litcralia rctulit , cx 
iifque fingularc gcnus litcralium fccit , quae Ottoniauorum nomine appei- 
Jauerat,- vt a LnJotticianh diftingui poftent. Diuifit ncmpc tuonogiJiu» 
luata litcralia in Ludouiciuua & Ottouiana. ILLa vocuiit, quoruni litcra 
rundamcnulis cx nomine proprio, faltcm ex tiiulo Principis cft dcuromta, 
1 cuiufmodi Ludooici Pii monogranima primum fnie (vid. tab. notir. VIIL 

nutn.6): bacc vcro, quoruni batii eft litera afcititia ( H x\ ncquc cx 
nominc, ucquc cx titulo pctita, cuiui gcncris monogramma Ottoni 
rribuk (vkl. tab. noftr. VIII. num. 1 1 - I }.) . Eg° vcra, partini illa figun, 
. quae in tab. cit. num. i o. ethibetur , partim aliii ratioribm induclu», 

nomiualia Otfouura quaecumquc ( num. 10. fq.) ad iincaria crUcifonnia 

. ( refero, quia fciJicet ita cqnftrjuda vidcnfur, vt litcrac O & T cxtremis 
Jiiicarum, cruccui cfficjcnfium , adhacrcant ; titularia autcm Ottonumr 
* ' (num. 12. fq.) itiihl litcralia quadriforuiia, caquc duplicia copulata funt: 
habeo enim duplcxT pro litcrii fundamentalibu», liuca quadam traufucrfa, 
tamquara copula , inter fc coniundtts. 

b. compofiris: Albertus I. toCarolas IV. (num.20 ck 23.). 

A. quadriformibus C quadratis : folus Ludouicus V. Dauarus (uum. 
ar. fq.). 

3. circularibus: -folus Wilbelmus (nwn. 19.).' 

II. literalibus, iifque tantum quadriformibus, habentibus pro litera 
. fondamentali 

1. H : Hludouicus 1. ceterique Carolidae cognomines (num.c?.), porro 
Hlotarius I. (num. 8-), Heinrici 1. II. (num. 14.), 7//./K V. item 
CHuonradus II. (num. ic. fq.) f Herimamius(imm.lJ.) t LotHa- 
rius II. & Fridericus IV. f. ///. Maximiliaui I. parens (num. 24 .). 

2. duplex T copulatum : Qttones I. II. III. in titularibus (num. 
ia.fq.). • , ; . 

3. N: 



»4& DIPLOM. THBOR. S. jtt; DE SEMIOTICA. ) 

3. N: CoNradus III. Fridericus I. (nunwi8), Henricus VI. Pbi- 
lippus, QttoIV. Fr ider icus II. HeNricus VII. ( Friderici II. Imp. 
filius), Wilbclmus, fi fcil. monogramma non eft circulis indufuni 
(num. io ), Rudolpbus I» Fridericus III. Pulcbcr. 

(*; Qyae hoc§. dicla funt, AtftruQuro mouogrammafum, (ub Prindpe afiqu» 
prae ceterli t/.><in» fcf quafi dominante y intclligi volo. Poflunt cuim alj» 
eiufdcm Principi» monogrammata ab bac folJcmuiori focnu reccdere, & 
gcuuiua nibilominui cflc, Vid. fupra ( $. 290. uum.4.) 

• • . 

0 /» reg7dt cy imperialia* 

r * ■ ■ 

B.ene refleque bavdjsivs, in Praeparat. ad analyf monogr. 
$.V. p.8* Principum noftrorum monogrammata in regia tc imperialia 
diuifit. Illa nempe dixit, quae Regibus noftris vel nondum, vel num- 
' quam etiam imperiali diademate ornatis ; haec vero, quae iifdem 
Imperatoribus coronacis in vfu fuerunc Atque haec diuiilo «x eo 
potittimum tcmpore, quo Otro II. Imperator perpetuum monogram- 
roatum titularium vfum in diplomata introduxit ($.295.), Iocum habet. 
Nam praeter Qttoncm II ', etiani Ot/o III, 1 Henricus II, Coaradus II, 
(num. If.fq-) Hcnrici III, IV, V, Jjotbarius II , Fridericus /61 II, 
& Ludouicus V. Bauarus (num. sw. fq.) regia monogrammata ab im- 
perialibus certis quibufdam chara^eribus tirulifque diftinxerunt. 

§. »98. 

. Enodatio fingulprum monogrammatum tum regiorum y 
tum imperialium inde ab Ottdne 11. Imp. 

Ante Ottonem II. Imperacorem pleraque omnia Imperatorum ac 
Regum noftrorum monogrammata nominalia funt : Otto autem II, 
poftquam A.974. folusad Imperium acceflit, titularium vfum perpe- 
tuum inrroduxit, ipfe etiam ^ntei , quum adhuc Rex Germaniae & 
patris in imperio confors eflet, nominali tantum conrenrus (§, 29$.). 
Vt rirones habeant, in quo cxercenntur, placet hoc loco, quae (ingu- 
lis Principum noftrorum monogrammatibus inde ab Occonis II. tempo- 
ribus contineantur, paucis indkare. 

Octonis II. Imperiale: Otto Impera/or Augujlu. r (prima vice). 

Otto- 

• * 



Digitized by Google 



C. V. DE MONOGR AMMATOLOGIA 2) SPEOALI, 249 

Ottonis IH. 1) Regtum : it) nominale : Otto. 

b) titulare: Otto Rex (Rex prima vice). 

— ■ • — 2) Imperiale : Otto Imperator Auguftus (mhil noui) . 

Henrici II. 1) Regium: Heinricus Rex (nihil noui). 

2) Iraperkle: Heinricus Romanorttm (prima vice) Impe- 

tor Auguftus. 

Conradi II. i)Regium: Chuonradus Rex (nihil noui). 
3) Imperiale: Chuonradus Romanorum Imperator Augu- 

ftus (nihil noui). 
Henricillf. j) Regtom primum: Heinric Rex. 
• — — fecundum: Heinricus Deigra, hoceft, gratia 

( prima vice ) Rex. 
> ■ 2) Imperiale: Heinric&s Dci gra, f. gratia Romanorum 

Imperator Auguftus. 

HeinricilV. i)Regium: Heinricus (^uartus (prima vice numerus 

additus) Dei gra Rex. 
■ — - 2) Imperiale: Heinricus Tertius (qua Imperator) Dei gti 

Romanorum Imperator Auguftus. 

Hermanni , Anti- Caefaris : Herimann Dei gratia Rex. 

Henrici V* 1) Regium; HeinricusDei griQaintnsRomattorum (prima 

vice in regiis monogrammatibus) Rex. 
1 ■ ■■ — — 2) Imperiale : Heinricus Dei gra Quartus Romanorum 

Imperator Auguftus. 
Lotharii II. 1) Regium: LothariusTercius Dei gra Romanorum Rer. 
< 2) Imperiale: LothariusTercios Dei gra Romanorum Im- 

perator Auguftus. 

Conradi III. Regium : Cunradus Dei gra Romanorum Rex. 
Friderici I. 1 ) Regium : Fredericus Dei gra Romanorum Rex. 

2) Imperiale : Fredericus Dei gra Romanorum Imperator 

Auguilus. 

Henrici VI. Imperiale: Henricus Dei graRomanorum Imperator/?Mr- 

per (prima vice) Augufhis. 
Philippi Regium : Philippus Dei gracia Romanorum Rex femper Augu* 

Jius ( prima vice in regiis) . 
Ottonis {V. Regium : Otto Quartus Dei gra Romanorum Rex Semper 

Auguftus. , 

Ii - Frir 



2cb DIPLOM, THEOR. S, n. DE SEMIOTlfifl,- 



Friderici II. i)Regium: Frldericus (fecutidus) Dei gra Romanonim 

Rex-femper Augu/his. Hierufilemi (Iheru- 
, falem) Skiliat Rex (prima vice terra- 

rum heiedftariarum ritult adiecli). - 
2) Imperiale : Fridericus ( fecundus) Dei gra Romanorum 

Imperator femper Auguftus, Hierufalem 

& Siciliae Rex. 

Henrici VII. (Friderici II. Imp. filii) Regium: Henricus feptimus pei 

gratia Romanorum Rex femper Auguftus. 

Wilhelmi Regium: WiUelmus Dei gratia Romanorum Rex femper 

: ' Auguftus. Acceflic infcriptio margindis; 
Spes mea dominus a iuventute mea, cet. 

Rudolphi Habfburgici Regium i Rudolphus Dei gra Romanorum Rex 

femper Augurtus. 

Albcrti I. Regium : Albertus Dei gratia Romanorum Rex femper 

Auguftus. 

Friderici III. Pulchri f. Aurtriaci Regium : FridericusDei gratia Roma- 

norum Rex femper Auguftus. 
Ludouici V. Bauari l) Regium: Ludouicus Dei gratia Romano* 

rum Rex. 

— 2) Imperiale: Ludouicus Dei gratia Romano- 

rum Impcrator femper Auguftus, 

CarolilV. Imperiale: KaroJus Dei gratia, Quartus Romanorum Impe- 

rator femper Auguftus, Boemie Rex. 

Friderici IV. Imperiale : Fridericus Dei gratia Romanorum Imperator 

femper Auguftus, Hangariae, Dalmatiae, 
Croatiae Rex. Infertae praeterea funt 
quinque licerae fymbolicae : A. E. I. O. V. 
de quarum fignifkatione lambeci VS 
duodequadraginra aliorum explicationes, 
& eas quidem omnes falfas , plerafque in- 
eptas etiam, attulit. Ipfe Imperator Fri- 
dericus IV. has literas in vtraque lingua 
ita interpreratus eft : 
Aujlriae FJl /mfierare Orbi Vniuerfa, 
Alies Erdreich IJl Oeftrcicb Vntertban. . * 

Vid.HBiNEccivs de Sigillis p. iro. fq. 

■ 

Digitized by Google 



C. V. OE MONOORAWMATQtOGIA *) SPEOALI. 

De Imperatorum Conftantinopolitanqrum jnonogram* 

matibus. 

4 ♦ * 

Imperatores Conftantinopolitanos monogrammacum vrum haud 

repudiafle, cognofcimus ex nummis Marciani (A. 45 0-45 7.), in pri- 

mifque /. ( A. c 1 8 - 527.) & luftiniani /. ( A. 527 - f 6f .) , apud 

carolvm ov FRESNB in Hiftoria Byzantina, quorum pofteriores 

Tbeodorae Auguftae nomen, ad modum roonogrammacis exaratum, 

eriam cxprimunc Eiufdem deinde Tbeodorae & luftiniani /. mono- 

gramma (colpcum in, Bafiiica S. Sophiae cerni, teftantur pavllv* 

81LENTIARIVS in eius defcriptione L. II. v. f I6\ & cangivs in 

commenc in eamd. defcripc p. f 83« Neque hoc obfcurum etf , io 

figilli* etiam Imperatorum orientalium, praefertim faec. VII. mono- 

grammata fuifle exhibita. An vero.eciam diplomatica monogrammata, 

praeter haec, quae diximus, nummaria, parietaria & fphragifttca, Con» 

.ftantinopoli in vfu fuerinc, haud inutilis quaeftio eft, Sunt quidem, 

qui ex procopii Hiftoria arcana concludere volunc, Iuftinum I. mo- 

nogrammate fubfcriptionis loco vfiim efle: fed quam lubrica haec con— 

cludendi ratio fit, iam in fuperioribus ($. 279.) obferuatum eft. 

Au&ores noui operis diplomatici 6c luftino I. & aliis poft eum Impera- 

-toribus, monogrammatis vfiim cribuere non dobicanc : fed rationes, 

quibus indu#i, hoc ftatuebant, non adiunxeronc Id certe explora- 

tum babemus, Imperatores orientales, fi quando monogrammatibus vfi 

fuerint, ab eorum vfu exeunte facculo XI. abftinuifle : nam ex hoc 

tempore junwAcytTv, hoceft, menfem & indidtionem abfque vlla alia 

fubfcriptione vel nominis, vef monogrammatis, prppria manu diploma- 

cibus fubiicere, coeperunc 

(*) Vid. oelrichsii Comment, de ftampilla diploraatica J.VIU. uot.28* P*8> 
& Nwvtau Trmti deQtplom. T. IV. p. 750. 

S- 300. 

DeRegumGaUiaemonogrammatibus^ & quidem i) de 

illorum tribus epochis. 

Monogrammata GaUiae Regum ad tres epocbas reduci poflunc In 
prima epocba t quae ab antiquiflimis inde Meroueadum temporibus ad 

I i 2 CaroU 



I 



«5» DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

Caroli M» principatum (ante A.77!.) decurrit, monogrammatum vfus 
rarus ($. 293 )» in altera t quam a Carolo M. ad Robertum ( ab A.771 - 
997.) computamus , perpetuus; in tertia denique, hoc eft, a Roberte 
ad Philippum IV. Pultbrum (ab A. 097- 1 3 12.),arbitrarius fuit($. 289.) . 
Quam variam monogrammata fortunam Capetiis regnantibus, hoc eft, 
in tertia, quam diximus, epocha, habuerint, liceat mihi mabillonii, 
tertis huius rei locupletiflimi, verbis commemorare. "Illud vero, 
„inquit (L.H. c. X. $.9-)> maxime obferuatione dignum, quod Capetii 
„a Rucberto Rege, fed maxime a Philippo I. in fublcriprionibus i ) a!£- 
„quando folum fignum crucis cum figillo fuo apponunt, abfque mono- 
„grammate & folita formula: Signum Philippi etc. ( vt in Bibliotheca 
„Cluniacenfi : f Hoc fignum Regis Philippi regnantis fua manu 
„fcriptum anno ab Inc Domini MLXXVI.), 2) aliquando haec verba: 
„Signum philippi , cum fola cruce ( vt in diplomate Remigiano apud 
„Marlotum relato , cuius autographum infpexi), 3) aliquando mono- 
„gramma folum abfque figno crucis & aliis : qualis eft fubfcriptio Uot- 
„berti Regis in diplomate pro San&i Petri coenobio Catalaunenfi, item- 
„que Heiurici Regis, 4) aliquando denique praeter monogramma, 
„etiam Jignum crucis & foliram-formulam adhibent, vti probant exem- 
„pla, quae in fpecimen fuo loco adducemus ". Idem eodem loco 1 o. 
"Proferuntur tamen Francorum Regum monogrammata (in cangii 
„Gloflario) a Chlodoueo I. ad Philippum IV. At poft Sandum Ludd- 
„uicum (f A. 1270.) nullum vidimus in variisPhilippilll. nutlV, quae 
„infpeximus, autographis monogramma. Verum quia duo eorum 
„monogrammata ex rabutario regio profert erudirus Cangius in Glofla- 
„rio; fortafle alicubi authentica exftant, quae nobis cernere non 
„licm't. Mirari porro fubit , in omnibus, quae quidem infpexerimu», 
„Ludouici Grofli (f. Crafli, hoc eft, Ludouici VI, t 1137.) autogra- 
„phis nulium, nifi vnicum, a nobis repertum monogramma fuifle : fed 
„aiiquando folum Regis ncmenCancellarii manu appofitum: aliquando 
„cum figno crucis a Rege fafto, vt in Bibliotheca Cluniacenfi". Quod 
vltimo toco Mabillonius de Ludouico VI. dixit, non omnino verum 
•eft, & ab ipib Mabillonio L. V. ad Tab. 41. rerradatum , ita Vt 
pro eo rcfcribendum fits Rara quidem efle Ludouici VI. monogram- 
mata, cxftare ramen aliqua; & pofteriorum etiam Regum vfque ad 
Ludouicum Sanclum. 

§• 301. 



■ 

t Digitized by Google 



C.V. DE MONOGRAMMATOLOGIA 2)SPEClALI. 253 

§. 301. 

2) De iUorum diui/ione a) in nominalia & titularia. 

NullusGaIliacRegum,quantum ego quidsm fcio, verbdimt mixto 
monogrammate vfus eft. Pleraque funt nominaHa, pauctflima titularia. 
Ac titularibus quidem monogrammatibus vfi fiint in prima epocha C&/o- 
tioueus lunior (Tab. VIII. num. I.) in dheraOdo & Hugo(num.2$ & 3 1.) 
in tertia nullus. Neque aliud quidquam , praerer folum Regis vocabu- 
lum, titularibus illatum cernitur. Sed in hoc etiam Galliae Regum 
monogrammata a monogrammatibus Imperatorum Regumque Gerraani- 
corum difcrepant, quod titularium in Gallia numquam feries continua 
fuit, quid? quod vnus idemque Rex nominalia pariter atque titularia 
indifcrimioaum adhibuit (vid. uuowi & 2. item num.30&3i.)* 

b) In linearialf literalia. 

Quam varia interdum momgrammata fub vno eodemque Rege 
fuerint , exempla monogrammatum , quibus Hugo ( num. 30. fq ), 
Robertus (num. 32- 36.), HenricusJ. (num«37- fq.), Pbilippus I. (num. 
39 - 41 .), Ludouicus JX. (num.43.fq.) vfi font, fatts declarant. In eo tamen 
omnia Regum Galliae monogrammata conueniunt, quod vel linea/ia 
cruciformia funt, vel literalia quadriformia. Vfi autem funt, praeter- 
mittendo fcil. tam Meroueadas, quam Carolidas priores, 

L linearibus cruciformibus, 

1 • fimplicibus : Odo (num. 25.), Carolus Simplcx, Rudolfus (num. 2 5 .), 
Ludouicus JV. Tranfmarinus (num.27.), Lotbarius (uum.28.iq.), 
Hugo (num.30.), Robirtus (num. 32-34.), Pbilippus, I. (num. 
40. fq). \» 
2. compofitis: folus Robertus (num. 36 )» qui vero etiam tam cru- 
ciformia fimplicia (num. 32- 34.), quam quadrata (num. 3f.) fibi 
adopcauit. 

II. literalibus quadriformibus t habenribus pro iitera fuodamentali 

1. N: Pippinus, Aquitaniae Rex (num 7.). 

2. H: Hugo (iium.31.) & Henricus J. (num.37.). 

3. B & E copulata : folus Robertus ( num. 3 c .) . 

Ii3 4.H& 



, 54 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. -) 

4 H & R copulata : Henricus I. (num. 3 8«) . 
f. P.P* 1) interrupta: Pbilipput I. (num. 39.) . 

2) copulata; Pbilippus II. III. IV. (num.45). 
6, L&C. i)copulata: Ludouicus VII. 6c IX. (num.42.44.). 

a) intcrrupta ; Ludouicus VII. VIII. IX. (num. 43 .) . 

.. ■ . 

§• 3°3« 

De Regum atque Imperatorum Italiae monogrammatibuu 

Percurramus nunc Regum atque Imperatorum Italiae monogram- 
mata, quorum fatis multa exemplaj in mvratorh Antiquitaribus Ita- 
liae medii aeui exftant, Referendi autem huc funt: 
1, Karolomamtus, Ludouici Germanici ftlius natu maximus, Rex Ita- 
liae A. 878 t 880. Eius monogrammata literalia quadrata fiint, 
duplicis potiftimum generis, vnmn duplex copulatum, iiteras K fic 
•N pro fundamento hahens & murilum C mancum (num.46 ), alte- 
rum fimplex, cuius litera. fundamentalis M eft (num.47.). For- 
mulae indicationis funt partim : Signum ( loc. monogr.) Karlo- 
manni ferenijjimi Regis, partim; Signum ( Icc monogr.) Karld- 
manni inuiflijfimi Regis. Vid. M V R A T o R. Antiqu. medii aeui T.V. 
p. 947. & T. I. p, 927. 919 & 03 r. 



%. Berengarius I. Italiae Rex A, 887 1 923. Monogramma eius eft 
literale quadratum, idque mutilum f. mancum, pro fundamento 



HteramN habens. Vid.in mvratorii Antiqu. T. I. p. 280. 
diploma Berengarii I. A. 890. datum, cum formula indicationis : 
Signum Domni ( Ioc. monogr.} Berengarii fereniffmi Regis. 
3. Wido t Imperator, A. 889 1 896* Monpgramma eius liheare cru- 
ciformeeft. Vid. diploma eius, A. f&i. datum, cum formula 
indicationis : Signum Domni Widonis fennijjimi Imperatoris % in 
mvrator.T.I. p.$f. 
4^ Lambertut, Imperator, A. 890 1 898« Monogrammata eius Iinea- 
ria cruciformia funt, mox confummara (uum.48.), mox murila f. 
manca (num.49. fq>). Formula indioationis eft : Signum Lantberti 
(loc, monogr.) Imperatoris Augujii, vel crebrior: Signum Domni 
(l.m.) Lantberti (item Landberti & Lamberti) ferenijfimi {piijfimi) 
Imperatoris Augujli. Vid. eius diptomata , A. 892. 89?» 898 & 

899- 



Digitized by Google 



C.V.DE MONOGRAMMATOLOGIA 2)SPECIALI. ac c 

899« data, in mV R ATOR. T. I. p. 287. & p. 437. iccm T. VI. p. 
341. & T. III. p*f 9« 

5. Ludouicus t (Prtuinciae &) Italiae Rex, A. 903-902. Mono» 
gramma literale quadratum, literam H pro fundamento habens, 
eique quod num.6. exhibuimus, per omnia fimile, nifi quod litera 
S ad imum ftilcri finiftri collocata eft. Formula indicationis : 
Signum Dotnni (loc. monogr ) Hludouiti gUriofiJfimi /l*|w.>Diploma 
A. 900. datum, ap. mvrator. T.I. p. 87« 

6. Rudolfas\ ttaliae Rex A. 921. Monogramma lineare cruciforme, 
cum formula indicationis : Signum manus (loc. mon.) Domni 
Rodulfi fcrenijfimi Regis , in dipl. A. 922. dato, ap. mvrator» 
T. I II, p. 5 3. In gvy COQ.VILLE Htjloire du Pays & Ducbe* de 
Nivemois (Paris 1612. 4.) p.54. aliud monogramma huiusRegis, 
a priori paullutum diuerfum, quod diplomati A.932. dato adiun- 
flum eft, exhibetur. 

7. ( t B li«R« A.9»«. ], ,„. mon m4 
| Lotbartus, Italiae Rex A. 932T949. J b 
literale quadratum, H pro fundamento habens, hoc lineare cru- 
ciforme, ac faepe mancum, eft. Formulae monogrammaricae : 
Manibus propriis roborames de anuio nojtro fubfcribere amotari 
(vel etiam: annulo nojito infigniri} iujfimus, Signa Sereni(fimo~ 
rum ( loc. monogr.) Vgonis (alias Hugonis) & LotbarJi Regum. Vid. 
horum Regum diploma, A. 932. datum, ap. vghell. Ital. Sacr. 
T. L p. 854* & in eccardi Origin. Habfburgo- Auftr. p. if ». 
itcm aliud eofum diploma, A. 94C . datum, ap. eccard. I. c. p. 
I$4.fqq. casGI vs etiam in Gloflario tria Lotharii monogram- 
mata in aes incidenda curauic 

8* f Berengarius //. Italiae Rex, A.947*9<>i-t 966. \ .... 
\ Adeltertus, Italiae Rex, A. 9?o- 966. j imosmo- 

nogramma literale quadratum triplex eft, literas B. A. E. pro 
fundamenro habens, mutilum femper, interdum abbreuiationis 
figms notatum : huius vero monogramma eft lineare cruciforme. 
Formula indicationis: $igna benignijfimorum , alias & iaepius qui- 
Atcrxferenijfimorum, (locmonogr.) Berengorii & Adelberti Regum. 
Vid. horum Regum diplomata, A.^f 2.96O.&961. data, ap. mv- 
rator. T.L 0*909. & p. 57. item T. V. p.403. 

9. Ardoi- 



Digitized by Google 



2$6 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 



9. Ardoinus C Hardoinus, Italiae Rex, A. 1002 t ioij. Eius mono- 
gramma eft literalc quadriforme, -H pro fundamento habens 
(oum. 51.), ex cangii Gloflario. Solus Ardoinus inter Reges 
atque Imperatpres Itaiiae monogrammate titulari, quantum ego 
quidem fcio , vfus eft. Exprimit illud nempe verba : Hardoinus 
Rex, quamquam litera E non fatis ditucide exprefla eft. 

• 

§• 304- 

De Kegum Lotbaringiae, Prouinciae & Burgundiae 

monogrammatibus. 

g. Zuentcbulebus f. Zuenteboldus , Lotharingiae Rex, A. 895. t A. 
900. Monogrammate vfus eft Hneari cruciformi , cum formulis : 
Manu propria firmantes anulique noQri imprefiiotie iujfimus /nfigni- 
ri. S/gtium Domni ( loc monogr.) Zuentebulchi gloriofiffimi reg/s. 
Vid. eius diploma, A. 896. datum, in mabillonii Tab. 3f, 
CANGivs in Gloflario mutilum exemplum monogrammatis Zuen- 
teboldiani ex Hift. Leod. fic Broiveri Hift. Treuir. attutit. • 

2. Bofo, Rcx Prouinciae fiue Burgundiae Cifiuranae, A. 879. Eius 
monogramma literale duplex copulatum eft. Vid.Tab. noftr. aen. 
VIII. num. ci. 

3. Ludouictts, Bofonis filius & fucceflbr, t A. 923. Eius mono» 
gramma (num. 53.) literale duplex copulatum eft,pro fundamento 
Hteras L & C habens. 

4. HugOy Comes Arelatenfis, A-923» Rex Prouinciae f. Burgundiae 
Crfiuranae, denique A. 926. Rex Italiae. Vid. §. praeced. 303. 
num. 7. 

5. Rudolfus I Rex Burgundiae Tranfluranae A.888t« A.91*. 

6. Rudolfus II. A. 91 1. Rex Burgundiae Tranfiuranae, & ab A- 93 O. - 
padione cum Hugone inita , Rex vtriufque Burgundiae f. Regni 
Arelatenfis, t A.937» Monogramma eius, quod cangivS Con- 
rado, dequo ftatim dicetur, tribuit, lineare cruciforme, idque 
mutilum eft, vid. num.f4. 

7. Conradus, Rex vtriufque Burgundiae, A. 93 7 -994« Eiusmono- 
gramma lineare quadratum, idque titulare, vid. num. 55. 

8. Rudolfus III. vttimus Burgundiae vtriufque Regum, e Weifonum 
gente prognatorum, A.994* fA. 1033. 



Digittzed by Google 



GV.DEMONOGHAMMATOLOGIA 2)SPECIALI. 257 

S- 3©5« 

De Regum Hifpaniae monogrammatibus. 

Reges Hifpamae, poftquam nomen fuum per Jicerarum confequen- 
tiam diplomacibus fubfcribere defieranr,fingularia %na, ad inftar mono- 
grammacum exarata, eaque initio quadrata(num*^6.) cum infcripcione: 
Signum Imperatoris , mox vero circularia (num. f 7.) cum dupftci epi- 
graphe orbiculari, iis adiungi iuflerunt. In area circularium fignorum, 
quae rotae dicebantur, primo crux, dein<Je arma feu infignia regnorum 
exprefla func. Prioris generis eft illud, quod in tabula (num. f 7 ) aeri 
incidendum curauimus. Infcripcio eius interior haeq eft : Signum Fer- 
randi ( Ferdinandi III. ab A. 1230- I2f 2.) Regis CafleUe & Toleti, Le- 
gionis Gatlicia extenor autcm haec : Lupus Didaci de Faro Alferiz - 
Domini Regis confirmat. - Goncalvus Roderici tnaior domus curie Regis 
(onfirmat. Vid, ipium diploma, A. 1230. datum, in Nouveau Traite de 
D/plom. inTab. 71. Aliud eiufdem generis fignum idque maximi 
moduli in eiufdem operis diplomatici Tab. 73 • exhibecur. Pofterioris 
autem generis exempla cria, eaque omnia maximt moduli ibidem, in 
T^b. 76. exftant Ab his rocis ipia diplomaca in lingua Hilpanica los 
privilegios rodaios appellata funt. Acque haec figna quadraca. & circu- 
laria faeculis potiflimum XIII. XIV. in vfu fuerunc. Vid. Nouveau 
Traitk dc DipUtm. T.IV. p.753. fo,, 

§. 306. 

D? monogrammatibus Frincipalibus. 

Ha#enus de imperialibus & regiis monogrammatibus dictum eft. 
Jam fequicur , vc de reliquis monogrammacum generibus, quam fleri 
poteft, bi euiflime exponamus. Ac in principalibus qmdem monogram- 
matibus ea potiinmum commemoranda func, quibus Salernitani, Bene- 
uentiniy 6t Capuani Principes, icemque Marcbiones Tufciae fuerunt vfi, 
quorumque permulca exempla in Muratorii Antiquitatibus medii aeui 
exftant. Monogrammata haec omnia fere Iincaria cruciformia, eaque 
nominaliafunt, praeterjnonogrammata quaedam lordanis I. U Richar- 
di II. quorum illa (num.58) quadriformia liceralia, N pro fundamento 
• habenua, haec crucifurmia quidem, ac fimul mixca func (num. 59.). 

Kk l. Wai- 



258 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

1. Waimarius y Salerniranus Princeps fic Imperialis Patricius, vid. 
diploma, A. 899. datum, ap. mvrator, T. I. p. 1 8 f . Ibidera 
T. III. p. 107. exhibetur monogrammn Guaimarii excellentiftlmi 
Principis Salernitani, incerti anni, ,cum formufa indicationis: 
Signum (loc. monogr.) DomniCitaimarii excellentijfimi Principis* 

2. Landulfus I. Beneuenti Princeps, qui c/rc. A. 944. ad hanc digni- 
tarem peruenit, & cui mvratorivs T. III. p. og- fq« mono- 
gramma tribuit cum hac formula indicationis: Signum Domni (loc 
monogr. ) Landulfi excellentijfimi Principis, Eidem Principi tri- 
buenda videntur etiam duo monogrammat^, quae MVRATORIVS 
I. c p.99. exhibuit. 

3. Atenolfus £ Atenulfus , incertiis Princeps Bencuentanus £ Capua- 
nus. Eius monogramma vna cum monogrammate Londolfi ap« 
mvraaor. T. III. p. 1 02. exftat. Formula indicadonis haec eft : 
Signum (locus duorum monogrammatum) Domnorum noftrorum 
Landolfi & Atenolfi ghruforum Principum. Atenolfi foliu* mono- 
grammata etiam ibid. T. III. p. 90. & p. 103. exftant, cum formula : 
Signum (loc mcnogr.) Domni A enolfi glof iofi (al. fcrenijjimi) 
Principis. * 

4. Landenolfus, Princeps Capuauus. Monogramma eius, quod diplo- 
mati, A. 987. dato additum eft, vid. in mvrator. T. V. 
P- 775- 

5. Laydulfus, Princeps Capoanus. Monogramma A. 005. ap. mv- 
rator. T. III. p. 10 1. exftat, item T. V. p.777. 

6. Paldolfusy Pri'iceps Capuanus. Monogramma cius, anni 1025J 
vid. in mvrator. T. III. p. 103. icem p. 101. Pofteriori loco 
exftant ctiam duo monogrammata incertorumPrindpumBeneuen* 
tanorum f. Capuanorum, cum formula indicationis .- Signum Domnt 
(loc monogr.) Paldolfi, & Signum Dottini (locmon.) Landolfi 
gloriofiff. Principum. 

7. Pandulfus, Princeps Capuanus. Monogramma A. 1055:. cum for- 
mula indicationis: Signum (loc mon ) Domni Pandolfi Priucipss, 
vid. ap. mvrator. T.HI.p. 101. 

8. Ricbardus I. Princ. Capuanus. vid. cius monogramma A. Io6f. in 
MVRATOR.T.IU.p.103. 

1 

P. ior* 



Digitized by Google 



C. V. DE MONOGR AMMATOLOGIA 2)SPECIALI. %\ 9 

9. Iordanus C Iordanes I. Princeps & Dux Capuanus. Eius mono- 
grammata duplicis gencris funt ; alia linearia cruciibrmia, cuiulmodi 
funt, quae diplomatibus* A. 1070. IO85. 1087. datis, adiuncla 
funt, ap. mvrator. T.V. p.781. T.III. p. ioc. T.V. p.783: 
alia funt lireralia quadrata, quofum exemplum, ex dipl. A. 1078» 
ap. mvratoRi T.III. p. 107. depromtum, exftat in Tab. noftra 
aen.VHI. num.58. 

10. RicbardusII. Princeps Capuanorum. MonogrammatV eius omnia 
quidem linearia ctuciformia funt, fed in hoc tamen inter fe diuer- 
ia, quod alia, praeter nomen Ricbardus & notam numeri binarii II, 
etiam literam F inuerfam, tamquam figlam vocis Filius (fcil. lor- 
dani I.) in imo habent (num. cc.) alia vero non habent. Prioris 
generis exempla habet mvratorivs ad an. 1087. & ad an. 
inccrtum, T. V. p. 783« & T.III. p. 1 1 1 ; pofterioris autem fpeci- 
miua idem ad an. 1 101 & 1 103, T. V. p. 779* exhibuit. For- 
mulae indicationis funt : I ) Signum praedi&orum ( fcil. lordani, 
& filii eius Richardi ) glorioforym Principum. 2) Signmm Domni 
fecundi Ricbardi ( loc. monogr.) gloriofijpmi & magnifici Principis, 
3) Signum Domni fereniffimi (pro fcrenijjimi iTne dubio vel au&or, 
vel typographus ponere debuit fecundi) Ricbardi (loc. monogr.) 
gloriofijjimi magnifici- Principis. 4 ) Signum Domni fecuudi 
Ricbardi (loc. mon.) ftreniffimi & magnifici Principis. 

1 1. Robertus, Princeps Capuanus. Eius monogramma, cum formula: 
Signum Domini Robcrti (loc. monogr.) gloriofi Principis Capuae, 
mvrator. T.I. p.951. ad au. 1109. exhibuit. 

12. IordanusII. & RobertusII. Principes Capuani. Horum bina mono- 
1 gramnfata in mvratou. T.lll. p. ioc. ad an. ii2f. exftant, 

cum hac formula: SignumDomni (locus prioris monogr.) Iordani 
fecamli Principis Capuani, & Roberti (Ioc. pofterioris monogr.) 
filii eius. 

13. Maebilda, magna ComitifTaT filia Bonifacii, Ducis & Marchionis. 
Eius monogramma , fi modo hoc nomine dignum eft eius fignum, 
quod in Tab. noftra VIII. num. 61. exhibemus, in mvrator. * 
T.VI. p.71. ad an. 1102. exftat. 

14. Rabodo, Marchio Tufciae. Vid. num.6*o. quod quidem exemplura 
cxmvrat or. T. I. p. 3 1 5. ad an. 1 1 17. depromfimus. 

Kka §. 307. 



%Co DIPLOM. THEOR* S. II. DE SEMIOTICA. 

• ■ * 

§• 3*7- 

DeComitum, Nobilium^ Magiftratuum & Notariorum 

monogrammatibus. 

I» MonogrommttaCo/aw/*'*. Huius generis duo inTab. aen.VHI. artu- 
limus, fcil. . 
1. Monogramraa Luitfridi (num.64.), quod eft ticerate duplex inter- 
ruptum, literas fundamentales L & F habens, cum formula indi- 
cationis : Signum ( loc. monogr.) illufiris Comiris & filierum eius 
Hunifridi Luitfridi & Hugotfis. Diploma, cui addebatur mono- 
gramma, darum cft A.003. & publicatum ab Eccardo iuOrigin. 
Habf burgo Auftr. (ex Guiliimamo) , p. 144.. 
2* Monogr amma Roberti, lineare cruciforme, ex dipl.A. 1094* daro» 
cum formula indicationis .* Rodbertus ( loc. monogr.) Conses manu 
propria me fuhfcripfi, ap. mvrator. T. III. p toj. Eodem 
Ipco aliud eiufdcm Comitis monogramma , cum formula : Signum 
Domni (loc. monogr.) Comitis. Addici funt vocabulo vltimo 
Comitis quinque circelli, crucem rcferentes, & punclum pro cen» 
rro habentes. 

II. Monogrammata Nobilium. Exempli toco (num. 63.) ex MVftAT» 
T. III. p. 109. allatufn eft monogramma nobilis viri Robbfrtf, 
Limeflani Caftripomini, quod lineare cruciforme idque mixtum ert> 

. exprtmic epim practer nomen Rubberti vocabulum Signum, Diploma» - 
cui adiiciebaror, exaratum eft A. i ioo. 

III. Aionogrammata Magifiratuum. Eorum exemplum eflTe poterlc 
monogramma lineare cruciforme idque mancum Confulis Adriani 
(num. 6f ), qui in diplomace, A.934. dato, ap. mvraTOH. T.III» 
p. 24O. incer hos teftes fubfcrfptus cft : 

" Iohanne Subdiaccmus & Primicerius Scholc Cancorum manu fua 
1} roborauit, 6t teftes fubfcribendos rogauic. 
„Teftes V R S B. 
„Sergius S B. 
% „tohannes Conful» 
„Rodulphus Confut. 
„( ioc. monogr.) Confut. 
),AdrianusScriniarius&Tab«lIio vrbisRom** completttc&abfoluic" 

IV. Mono- 



Digitized by Google 



C.V. DE MONOGRAMMATOLOGIA 2)SPECIALI. 261 

IV. Monogrammatt Notariorum. Huhls generfs eft monogramma 
Nicolai, quod fiipra p. 166. attulimus. 



De Pontificum Romanorum monogrammdttbut. 

Explicatis his, quae ad monogrammata perfpnarum ciuilium C. poli* 
ticarum pertineot, fequitur, vt de monogrammatibus^^&fftfr«wyifr<i- 
rum £ ecclefiafticarum, hoc eft, Pontificum Romanorum, Epifcoporum» 
Abbatum, Monachorum &c breuiter agamus ( §. 272.). Ac pontifi» 
calium quidem mohogrammatum duo genera m Tab> noftraVIII» nuiiu 
«9 - 74 allata funt, parietaria nempe 6t diplomatua. 

I. Parietaria, hoc eft> ex aedibus facris, non ex diplomatibus de- 
promta monogrammata , pontificalium omnium anriquiflima func. 

- Attulimus fruius generis cria, fcil. 

I. Xifii (Sixti) III. (ab A. 431-446.), literale CFttciformeAndrea* 
s hum, tdqtte ritulare, immo mixtum, exprimens l) motiogramma 
Chrifti _»2, a) Hglam nominis Xiflus, 3) tituIttmP/}^(num. 69.). 

a. Leoms III. (ab A. - 8 f O» literale cruciforme Andreanum» 
idque mixtum exprimens 1) moftogramma Chrifti & 2) nomen 
*>i> (mim. 70 ) ' 

3. Leonis III. almd, nempe linearfc cruciforme, idque mixtunv ex» 
primerrs 1) monogramma Chrifti, 2) nomen Leo, $) tituluro Pap* 
(num 71.). 

Plura huttM gcneri» bionograttoffaata hi CANClt Gloffario ct Ninki Alt- 
taaum libro dc Latcraucnfibui Paricjini» Cap.UI> «JJata futit. 

II. Diptomatha Pontifteum Romiborum monogramrhara 1n tres potitfi- 
mum formas £ fpecies difperriri poflunt, cuiufmodi funt 

I* titularia^ omnhjm rariflima. Exemplo efte poterit monogramma 
Silueflri II. ( A. 999-1003.) literale quadratum, pro fundamento 
Iiteram M habens, &, quantum mihi quidem videtur, praeter 
nomen, integrum tltulum, qui ei in /pfo diplomate tribuitur, hoc 
•ft, verba : Siluejler fervus feruorum Dei Apoftolicae Sedis Epifco- 
pus, aut certe a!ia his fimilia, exprimens. Vid. Tah. noftr. VIII» 
num. 72. Pormulae monogrammaticae ftmt t 1) Mnnu mfira 
fubter firmauimus & nofiro figilk fignauimuu 2 ) SHutfler ...... 

K It 3 ' Bpifio. 



Z6Z DIFLOM. /THEO*. ?. k PE 35MIOTICA. 

Epifcoput (loc. monogr.). & Sanffae Matriae Virginis Dei 

Qenitricis manu propria.cQrroborauimus. Qiplomihoc, A.1QQI. 
darum, quod ideo etiam notatu dignum eft, quod monogrammari 
Pontificis Romani fimul moncgramma Occonis III. Imperatoris 
fubie&um fuit, exftat in mvratorii Antiquit. medii aeui 
T. V. p.99 1 ' 

%. vcrbolta^ quaeverba: BeneValete, monogrammate Iiterali qua- 
drato, coque coat-aato, tres litcras B"A E pro fundamentalibus 
habente , exprimunt. Exemplum habe9 in Tab. uoftra VIII. 
num.74. exsCHANNATi Vindic. Tab. II. num. 1. depromtum. 
Bulta Leonis IX. (ab A. 1049 -'iOf f.), cui hoc monogramma 
idiunfihlm eft, data fuit anno primo ( A. 1049.) huius Pontificis, 
qui, quod notabite cft, hoc monogrammarum genus primus intro- 
duxlt : natn eius praedeceflbres vocabula Bene Vdete Hterfe 
mahifcuHs iine coar&arione butlis fuis adfcribenda curarunt, id 
quod ex bullis Benediffi III. (ab A.8?f - 8f 8 )• Nicolai /. (ab A. 
858* 8^7«) > & Ubannis XIII. (ab A» 9^5 - 972«)» a P» M A b 1 L l 6n. 
tn Tab, 48 - { o. item ex bullis Benediffi IX. (ab A. 1 0 3 3 - 1 044 ) 
& dementis II. (ab A. 1046'- 1048-), in schannati Vmdic. 
Tab. I. num. 1 & a. fitis dilucide cognofcitur. Ceonis IX, fuccef- 
fores verba Bene Velete pariter ad modum monogrammatis coarctari . 
exhibuerunt, vt patet ex bullis Alexandri II. (ab A, 1061 - 1073.)» 
in schannati Vindic. Tab. II. num. 2. PafcboUs II. (ab A. 
1099-11180» m MABtLLONH Tab. f i. num. I. Innocentn II, 
(ab A. 1130- 1143.), in heineccii Antiqu. Goflarienf. 
p.143. b.MwnHV. (ab A« 1154-1159.)» »P. H£lNEcc;l.c. 
p.iS3. 

3. mixta. Refero huc orbiculos, quos dicunr, Pontificalet, perpenutyt 
illos verbalium monogrammatum, de quibus modo di&utn eft # 
, comites. Horum orbiculorum, vt verbalium monogrammatum, ' 
au&oreft Leo IX. cuius orbicutus (num.73,), ex schannati 
Vindic. Tab.II. mim. 1. depromtus, exprimit 1) crucem.mono- 
grammatis fundamcntum interius, 2) noiueu U titulum,- LEO. />. 
( P.ipa) , quae quatuor literae quatuor crucis anguHs infertae funt, 
3) duplicem circulum, monogrammatis exterius fundam.encum, 
cum epigraphe orbiculari: Dni(Domini) Aiia (nYifericordia)plena e 
(eft) tra (terra). Eiufmodi orbicuiis etiam LconislX. fucceflbres 

vfi 

. 1 p. 



Digitized by Godgle 



C. V. DE MONOGRAMMATOLOGIA 2) SPECIALI. %6i 



vfi funt, nffi qqod inde ttbVrbaai II. (f 1099.) eemporibus, prae* 
ter nomen & fententiatn fudmi, ettam Peiri & Pautli nomina orbi- 
culorum arcae indiderint. Vid. fpecimina in mabillonii Tab. 
50. fq. schannati VindicTab.il. 6t in heineccii Antiquit. 
Goflar. p. 143 & 153. Gonf. etiam mabillon. L.H. c.X. §. 14. 
item cXXH. j.u. 

(*) Ad e», quic de verb*h'Hu» dr mixtit Pontlfieum Romanoruni uaonogram- 
matibua dicaa funt, pertinent quoque illa, quae outlor «mw/mc Jjmttgmatit 
diftandi, quifjec. XI. vel XII. viuebat, bunc in modum pronuntiarit: 
Habtut auttm priuilegia ( Paparum ) — mouogramma m ftnt buiufiaodi 
B-E, quod ty? Bene rakte. — Couftieuerunt' fratterea in extretno mar- 
giue priuilrgii anofdam infignire orbiculos, Aittifiitis umttt^ & patica qttat- 
libtt dmna vtrla tontiucHies iu huttc modum, VW. fupra ». 26. 

De Epifcoporum , Abbatum & Monafteriorum monogram* 

n/atibus. 

Epifcopos etiam pariter, "dtque Abbates tam fuo, quam monafierio» 
tum fuorum nomine, monogrammatibus vfos eife, nemo, qui diplo* 
mata eorum vcrfauit, ftcile ignorauerit. mabili.oni vs certe, Iocu- 
pleuflimus huius rei teftis, vtrumque monogr.immatum genus fibi 
oburum fuifle, his verbis, L. H. cXXU. §. 10. teftatur: "Inpriuatis 
f) chartis item Epifcopi eodem fere modo (ficut in literis fynodicis) 
»uomina fiia apponebant, aut certe apponi curabant, vel eorum loco 
,,w«/»// fui monogramma, quale habetur Walteri, Epifcopi Cabilknen- 
nfis, apud Perardum & Chiffletium: Raotperti Mettenfit & AHalbero- 
rftit, itemMettfnfir pro SoaCb Arntilfi: 6t Rotgeri Catalaunenfis pro 
,>Sandi Petrt monafteriis in eonun archiuis. Sed & Abbatet quaridoque 
,,monogrammate vtebantur , \t Nicolaut^ Abbcts Corbeieufit , in charta 
M anni MCLVII". Ego vero ne cttfv/uJ&oAe? ab hoc loco difcederem, 
huius ctiam generis exempla aiiquot in Tab. VIII. num. 75 - 75?. aeri 
incidenda curaui,.quae paucis cxplicanda fiint. , 

I. Gualterii; Archiepifcopi Rauenratcnfis, monogramma (num. 75.) 
literale qoadrirorme, idque titulare eft, pro fundamento literam 
N habens. Exprimit l) nomen Gttalterius & 2) tirulum Rauen* 
natenfis Eps f. Arcbicps (Epifcopus & Archiepifcopus), vel ctiam 

Pracfui 



a * 4 DIPLOM. THEOR. S. 11« DE SEMIOTICA. 

Praeful Rauennas. Diploma ipfum, ad quod perrinet monogramma 
hoc A. 1 141. dacum, & a mvrator. in Anriqu. medii acwT. V. 
p. 1 59. publicatum eft. In claufula diplomatis aute fubfcriptiones 
ipfe Gualterius de fe. proficetur: «Ego Gualterius Archiepifco- 
„pus hanc norieiam confirmans, auia manu propria non potui, fub- 
„fcribi meo vice precepi'\ 

%. Hugonis II. EpTcopi Nouiodunenfis , monogramma (num. 75.) 
iiueare cruciforme eft, idque dtulare, exprimens: -Eps (Epifco- 
pus) Hugo. Vid. diploma, A. 103 1. daturrr, in gvy coqville 
Hiftoire du Pays &DuCbe de Nivernois (Parts 16 1 2. 4 ) p,6 1, 

3. Iobannis\ Triuentinae Scdis Epifcopi, monogramma (num. 77.) 
lineare cruciforme, idque mixtum eft, exprimens 1) vocem 
Signum, 2) nomen loannis, 3) titulum Epi (Epifcopi). Vid. 
diploma, A. iiop.daturo, in mvratoru Antiqu. medii aeui 
T.UI.p.109. 

4. Martini, Abbatis, monogramma (num.78.) literale quadriforme, 
idque nominale eft, habens pro fundamento literam M , initialem 
nommis Mar/inus, Diploma, circ,A.iQ46\ datum, habet M v R a to r. 
UcT.IILp.76s. 

j. Erkenberti, Corbeienfis Abbacis, monogramma (num. 79.) literale 
anguiofum eft, idque nominaie, exprimens nomen Vitus, qui 
'patronus Ecciefiae Corheienfis eft. Formula indtcationts haec eft : 
Signum fci (fen£i) uiti mtris (martyris). Diploma, ad quod 
hoc monograroma pertinet, A. 1120. datum, 6e a falckio m 
Cod. Tradition. Corbejenf, p. 215. publicatum eft. Aliud 
eiufdem generis monogramrna idem falck. pag. f 8- exhibuit. 
Sunt autem omnia haec monogrammata , quoniam non Abbatom, 
fed Patronorum Ecclefiarum nomma conrinent, monaftica potius, 
quam abbatialia dicenda, 

§< 3to, 

De monogrammatibus feminims. 

Sed feminae «tiam, quod vltimo Ioco adhuc commemorandum cft, 
monogrammata fibi adoptarunt, quamquam hoc ranflime fatfum eft. 
Ex Regiuis iiique Merouingicis, Naneecbildis & Cbrodecbildis ($.293.% 



Digitize«i by Google 



C. Vf. D£ SPfilftAGIStlCA i)GENERAU. 2 ^ 

ex Principibus autem Mathildis ($. 306. num. 13.) huc perrinent. 
MaBillonivs L. VI. num. Ig2. atrulit diploma Adelaidis, Galliae 
Reginae, A. Hf3« dacum, in cuius epilogo haec leguntur : «Ne 
„diucurnicace cemporum hurofmodi rerum memoria poflit deleri, lice- 
„rarum memoriae tradi, figilli noftri aucroritace roborari, & nominis 
iyjo/iri aj/rjQ&'rortf firmari ptaccepimus". Cauendum aucem efTe, ne 
CX verbis poftremts concludatur, Reginam hanc monogrammate v/am 
efle, iam monucTune doctimrm auetorcsnouL operis dipiomacici {Nou~ 
veau Traite de Diplom. T.IV. p.733^q-) Verba enim haec vel de for- 
mula: Signum A.lclaidis Reginq** marm nocarii fcripca , vel porius de 
infcriptione nominis , figillo addica, incelligenda func. hEvmannvs, 
vir beacus, in commehtariis de re dipiomarica [nrperatrjcum Augufta- 
rum ac Regtnarum Qermaniae locum huuc de monogrammacibus femi- 
w>is, nefcio quibus rationibus inducTius, praetermifit. 

■r - * .. ' , •,;;.. 

CAPVT VI. 1 

SPHRAGISTICA. 

• olivar. vredii Sigilla Comitum plandriac & infcriptiom» tJipJomafmp. 
JJrugit 16 J9. f. V- ■ - : 

tbeodori hoepingk de Sigillorunj prifcodc nouo iure traaarut. Norib. 
1042. 4. 

henr. gvnth. thvlem ARiVs dc Bulla aurea, argcntca, pluuibea, 
Heidelb. 1682. 1687. 4' it. Francof. 1697. f. 

.jo. mich. heineccii dc vcteribus Gernianomm aliarumque mtiouuin 
figillh fyntagma hjftoricuin. LipC 1709. 0 1o V« tlt '& P rac 0 »7*9) f 
PH I li berti H vederi Auftria «x archiuis Mclliccnfihuf iiluftrata. Lipf, 
; ' 1722. f. 

votvc. leyser dc Contrifigillii medii afuf. Mdnift, 1726. 4. ' 

Lvdov. anton. mvratorii DitTcrtatio dc Sigilli» mcdii aeuj, in"eiu» 
Antiquit. rocdti »eui T. III. ( Mcdiol. 1740. fol. ) difl*. XXXV. p. fi j. fqq. 

f domenico maria mannt Oflervaiiont Iftoricbc fopra t ftgiHt anrkhl 
(• dc' fccoli baftl. in Fircnxc T. I - XI. 17)9 -1749- 4* 

■ '«-v AD. FR.ID, GLAFRV Spetirocn detadcm figilloruiu complexum,quibus hifto» 
riamitaliac, GaUiie atquc Gcraianiac pjluttrat. Lipf, 4749. 4. , . j 

F»uv<*u Jraiu- dt D^mniqut J. IV. p,. I 7 44J« ..... , c 

LI I) SPHRA- 



Z66 DIPLOM. THEOR, S. S, DE SEMIOTICA. 

I) SPHRAGISTICA GENERAUS. 

SigiBorum & Sphragifticae definitio. 

Sigiffa quum finr figna, quae diplomacibus matoris roboris ac fidei 
caofla accedunt; patet, figillorum docrrinara, quae Sphragiflica recle 
dicitur, in partibus Semioticae numerandam efle {§. 229.). 

> 312- 

Verbi figillum homonymia. 

Sigiflum non vno fenfu dicitur : denotatenim non modo fignum 
ipfum, diplomacibus impreflum, vel appenfum, verum etiam typarium 
f. initrumentum fignatorium, quid? quod ipfum quoque diploroa, 
figillo inftruQum; quae cfiuerfae notiones etiam in ' buttae vocabulum 
cadunt. Interdum figilli vox,qoamquaro rarius pro paruo aliquo fimu- 
lacro, aut pro lapide fepulcris reliquiarum fuppofito, itcm pro cruce 
obiatii cucharirticis imprefla, omnique crucis llgnacUlp accipitur. Vid. 
H E 1 N ecc 1 v s de figtllis p. 1 6 . 1 8* & Nouveau Traite 4e Diplomatiauc 
T.IV.p.8.fq. 1 

• ,d»v '»T ,«»! c .10x1 "i .2 j i 'l f - 3 -'~ i'>.:J'ili. ; i..c*.*i!'f 

' ' ' Vocabuli figiUnm fynoiiymd. 

Sigflla haud raro aliis nomimbus appellnca funt , rjoorfum pertinet 
primo vox fghum , quod ab* anfiquiflimis inde temporibus vique ad 
ftcc. V & VI. eamdem viih, ' quani figfllum, rUbuit : fed progreflu 
temporis cruces potiiUmurn & monogranima.ta,,( irpmo fubfcriptiones 
puiufcuroque gerieris ligna vocata funt, ita tanjen, vt faeculo adhuc 
XlV. fignum idem, quod figillum, fuerit. Deinde figilla etiara buffae, 
jccm buffae cc/eac, fgneta, fignacula, (*) infprcjji(fncs y fecreta difla 
funt. Antiquiflimum vcro figiliorurtt nomeu tft /mmitus , fku, vt neuo 
medio pieiumque fcribebatur atiuluS, Giaecc . <f*HTLv\w? & ffctftfyV. 
. Durauit hoc nomert tod faeculum vfque X. ex qtio quidem cempore 
vocabulum fgiffum prae ceteris vfu receptum fuit. Cbara&erium vero 



Digitized by Google 



C VI. DE SPHRAGfSTIGA i)GE>ttfcAU.: * *6y 



& cttutcrium iniuria inter figilli fynonyma referuntur. HEINECCIVS 
I. c. p. 18. fq. & Nouvcau Traiti dc Diplom. T..IV. p.O- 12. 

(*) Dtcuntur etiam -figilla imaginct, vel potiui imaginit imprtflio, itcm imagiuh 
Jtjmim. ExcmpU habet Chrtmicon Gottwic. p. 105. <* LINDENBROG itt 
' Priuileg. Ecclef. Hwibur*;. . num. 45. p. 1 5 5. 

Dejtgillorum antiquitate & de populis, qui iis vfifuerunt, 
, & ex parte nuhc quoque vtumur. 

Ecfi figilla, Seneca quidem iudice, turpfc humano generi fraudif 
ac nequitiae publicae confefiio funt; tor mille tamen amplius funtanni, 
ex quo annulis plus, quam animis credere maluerunt homines^ neque 
vlla futt natio fuuilo moratior, quin figilla, aut certe altud.quidquam, 
iis fimile, padis firmandis.adhiberet.. Hebraeos iam patriarchae Iacobi 
aerace iigilli«-vfos, ex Gen. XXXVW. 18. conitciunt. Certiora funr, 
quae ex Exod. XXVIIL 1 1. Cant. VIII. 6. I. Reg. XXI. 8- & Ier. 
XXXII. 10. afferuntur. Quamquatn ex his locis, qualia fuerint 
Hebraeorum figilla , nonconftat: eft tamen veri fimillimum , ea figu- 
rls imaginibufque caruifle. AegyQtios, fi noniti aliis negotiis, in fecris 
tamen, figilla -dhibuifle, ex Gen. XLL 42. item ex Herodoto & Plu- 
tarcho, contra Pliuium oftendere volunt. Sed iua etiam Babyloniis, 
Medis ac Perfis figilla fuerunr, id quod ex Dan. VI. 8- * 15. 17« Efth. 
I. 18. & VIU. 8. ' item ex Currii VI. 6. & Polyncni Stratag. VIII, pacct; 
Idem inftitutum Cyrenenfibus quoque, vt alids omittam, placu^le 
Aelianus Hift. var. XIL 30. teftatur. Craeci, inprimifque Lacedac- 
tnonii, jnitio ligna a vermibus exefa, quae S^nrifatL & £§i7ro'J&gfcT« 
vocabant, typariorum loco ad fignandum adhtbuerunt : doooc circa 
Olympiada LIIL annulos fignatorios, & inde ab Olympiade LXil. getn- 
mea quoque figilla introduxiuent. Romanis figillorum vfum nemo, 
nifi qui dotryliojogiae & fphragifticae plane expers eft, abiudicabit. 
Continuarunt hanc fignandi confuetudinem non modo Byzantini Caefa- 
r-es & Patriarchaei verum etiam Franci. Reliquos vero Germaniae 
poputos, & in his Boioariorum, Tburingorum & Saxonum Rcgulos iam 
ante Caroli M. aetatem figillts vfos tradunt, idque non tam ex eorum 
diplomatibns, quam potius ex literis, quos ad exteras gentes mififfenr, 



%6% DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 



ab iifque viciflim accepiflent, probare volunt. Wifigotbos Hifpanorunl 
Reges iam faeculo VII. diplomaribus figilln adiunxifle, haud incredibile 
eft. Sua ctiam Langobardis figilla fuerunt. Quam fcro Anglo-Saxones 
figillis vti coeperint,* iam fupra (§. 3f 91 p. 1 88- fqO di&um cft. Sed 
ad Vngaros quoque, itcm ad Ruffos, Danos, Suecos, Pohnos, Siculos cet. 
figillorum vfus propagatus cft. Signant ctiam Turcae, Perfae & Indi, 
fed ab omni fimul imaginum'gcnere abhorrent: contra Sinae, lapa- 
nenfes & Abeffmi imagimbus deleftantur. Vid. HEINECC. p. 2o - 30. . 

Sphragiftica ars notia. 

• * 

Licet figilla, vt ante ($.314.) vidimus, in rebus antiquiiTimis 
uumeranda fint, eorum tamen dodrina, quam bcatitfimus vir, 10. 
HEvmannvs appofitead rem ipfam , Spbragifiicae nnminc infigniuit, 
patrum demum noflrorum aetate inuenta eir. PrimUs fcilicet Sphra* 
gifticam 10. MlcH. HEineccivs ad artis formam aliquam redegit, 
cuiu» egregium opus a muris, inprimifque fl polvc. le.YSEro in 
Commenrar. de conrrafigiliis mcdii aeui, hnud poenitendis accetfionf- 
bus locupletatum eft. Quam multa vero hodie inucntis eorum addi 
poflinr, & nos in oratione de artis diplcmaticae difliculrate p. ZO. fqq. 
oftendimus, & nobiliflimi au&ores noui opcris diplomatici re ipft 
demonftrarunt : quamquam ne nunc quidem omnia , qtiae dcfiderari 
poflunt, praeftita efle exiflimo, id quod vel ex eo, quem iple poflideo, 
figillorum haud exiguo apparatu demonflrare poflem, nifi angurti, qui- 

bus liber hic circumfcribendus eft, fincs id prohibercnt. 

■ . . . 

§. 31& 

De typariis f. inftrumentis fignatoriis^ eorumque cuftodia. 

Antiquiflimum typariorum genus, fi ad aeuum medium refpexeris, 
arnuli funt, quippe quibus & Meroueades 4t Caroiidae, quid? quod 
nonnulli ctiam ex torum fuccefibribus vfi funt. Sigifforum nomen, 
quatenus typariis triburum eft, inde a fieculo X. pociflimum inualuic 
Interiecto deinde tempore annuli quoque redierunt, fed afiis nomini* 
bus infignitu Sunt enim nunc figiUa tninora, nunc contrafigilla , nunc 
tigiiiafecretatfecreti, itcm figneta cet, appcllati. Atque horum ori- 

gines 



Digitized by Google 



C VI. DE SPHRAGISTICA i) GENERALl. 269 

gincs ad faeculum XII. vel etiam XI. referunt. Nouveau Traiti dt 
Diplom. T. IV. p. o. item' p. 12. fq. Cuftodia typariorum numquam 
non viris, & munerum dignirare, & integritatis laude confpicuis deman- 
dara fuir, Apud Giaecos, vt lioc vtar, typarii rim imperialis, quam 
patriarchalis cuftades Logotbetae fuerunt. Meroueadum annulosifr/J»- 
rendarii cuftodicrunr, in quorum tocum quum deinde Carolidis impe* 
rantibus Cancellarii fuccefliflent, penes hos anntili quoque regii curam 
fmflc, haud incredibile videtur, licet iis abfentibus Comes-Palaeii annuli 
cuftos fucrit. Sigilia ecclefiarum non minorl diligentia aiTeruata func. 
Neque faoc cuiquam obfcurum efle poteft, inftrumenta fignatoria, ne 
in manus impoftorum veniant, inde ab antiquiflimis temponbus vel 
cum ipfls poflcflbril^us terrae mandari , vel inter caerimonias funcbres 
frangi, vel alio modo a caliidis falfariorum manibus fecura praeftari ac 
falua. Interdum Principes moriruri ilgilla fua virginum facrarum foda- 
litatibus, a quarum integritate nthil fraudis metucbant, teftamento lega- 
runt. HEiNECCiVsp. 1 3 - 1 f . Conf. etiam Nouveau fraiti de Diplom. 
T. IV. p. 418-421. item p. 4)4» 438. Quae quidem fl quis confi- 
derauerit, habebit fime, quod miretur, qui faclum fit, vt ducenta 
nonaginta typaria in vnius hominis priuati, SERTORll VRSATf, No- 
bilis Veneti (f A. 1678.) > »anus vcnire poflent, quae poftea ad 
STRicKtRVM, Confutem confoederati Belgii apud Venetos, ab hoc 
vero ad mercatorem Norimbergenfem, geiseliv m peruenerunt, a. 
quo ea aere fuo Evchar. Gottl» rincK, Anteceflbr apud Altorfi- 
nos olim prrmarius, redemit, morienfque filiae fuae vnicae, vxorl 
adami prid. glafev, Polon. Regts & Elecr. Saxoniae a confiliis 
aulae & iuftitiae, vt & ab archiuis fecretioribus, Drefdae haud ita pri- 
dem mortui , reliquit. Atque ex hac formarum fignaroriarum colte- 
clione ipecimen illud, quod in fronte huius capitis laudauimus, exftititt 
quamquam b. 10. hevmann Vs paullo ante Glafeyum femicenturiam 
horum figillorumOpufcuIis fuis coronidis locofubiecit. Heumannus fci- 
licet de formisRinckianis cerea fibi finxitcc1ypa,eo quidem confilio.vt 
illa aliquando, aKeruacionibus fuis illuftrata, cum orbe erudito commu- 
nicari pdflenr. Sed immortuus, pruh I dolor, huic confilio, horum e£ty- 
porum apparatum viduae /uae,matronae non fexus rantumfui ornamen- 
tis, ied eruditionis etianvmuttiplicts laude iJluftri, reliquit, a qua mihi, 
dum haec 1'crhSo , fpes fadta cft, hanc coIJectionem, infigne profeflo, & 
fuae, & mariti fui beauflimi beoeuolentiae monimentum, accipiendi. 

Ll3 §• 317- 



3 7 0 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

» '# 
§• 3'7. 

De typariorum materia. 

• , ♦ ■ • * 

Varia autem fuit materia, ex qua typaria confecla fiinc. Huc 
tnetalla poriillmum, gemmae & ebur referri debenr. Ac gemmis qui- 
dem non modo veteres Aegyptii, Graeci, Errufci, ac permulri alii 
• antiquitatis populi, fed etiam mediae aecacis homines vfque ad faecu- 
lum XII. ad fignandum vfi fuerunt. Ex ebore autcm anciquiflima Da- 
norum figilla, & pauca alia, in quibus eit illud, quod fub finem farculi 
XI. commemoratur, figilhim S. Trinitatis Domus, confe&a /unt. Nou- 
veau Traitc de Diplom. T. IV. p. 16 - 18* Conftat denique , Principes 
quofdam, & in his etiam Carclum M. icem Robertnm t Dominumde 
Vitri ad an. 1 160. giadio f. eufe fuo diplomata fignafTe, hoc eft, ryparit 
loco pomum f. pilam , manubrio enfis praefixam adhibuiiTe. Vid. Nou- 
veavTraitk de Dipkm. T.IV. p.23. 

.\ s ... 1 - , . 

typariorum variatioiie. 

Princjpes aliique etiam homines pluribus faepe ac druerjit inter fe 
typariis & olim vli funt, & nuuc quoque vtuntur. Non iam de eo 
difcrimine, quod inter typaria bullarum, figitlnrum cereonim eorum- 
que maiorum , & concrafigillorum ceterorumquc minoris formae figil» 
lorum neceffaria quadam racione intercedere folet, fed de variecatc, 
quae inter plures erufdem Principis bullas, vel eciam incer plura eiufdcm 
hominis figilla obferuatur, Ioquor. Sic, vc hoc vcar, Friderici II. 
Imperatoris bullae tam pondere, quam infcriptionc inter fe inuicem 
difcrepanr, fir Rudolphi I. Habf burgici o&uplicis generis ftgilla afferun- 
tur, quorurh quinque priora, quum adhuc Comes efTet, cria vero pofte- 
riora, poftquam Rex Romanorum fatfus erac, vfurpauit. Eadem typa- 
riorum variecas in figillis Praefulum, Nobilium, cec deprehendicur. 
Poflunt vero plures huius varhtionis caujpie commemorari, quarum 
aliae ab ipfis typariis, aliae ab eorgm poireflbribus repccendae funr. 
Illa fcilicet nunc cafu aliquo, vtfir, amictuntur, nunc Jongo vfu, vei 
vitium aliquod contrahunc, vel pcnitus pereunr: hi vero moX digni- 
tate aliqua, mOx terra vel .dominationc noua augentur. Praeterea 
Infignium quoque gentilititfrum mucajio, quae inde a faeculoXIV. baud 

raro 



Digitized by Google 



G VI. DE SPHRAGISTICA i) GENERALI. 271 

raro accidit, item falfariorum aufus temerarii, qui admodum genuino- 
rum figillorum falfa tyrparia effinxerunt, mucandis fubinde typariis 
locum fecerunr. Principio diplomata mutacorum typariorum millani 
fecerunc mentionem, fed laecuio XII. ex quo quippe tempore diplo- 
matum praecipuum robur in figillis ponebatur, coeperunt variarionem 
typariorum commcmorare, ne qua impoftoribus chartarum fingenda- 
mm occafio daretur. Eodem confiiio Principes, fi forte typarii ia&u- 
ram feciflent, omnes iibi fubiecJos edicto fingulari mpnebant, priuati 
autem, quibu* idem euenit, in iudicio prorltebantur, irritum efle, quid- 
quid inpofterum typario ehifmodi fignatum , prodieurum efiet. In 
reftituendis autcm typariis,vfu dctritis.id potiflimum operam dederunt, 
vt noua typaria a prioribus nulla re difcreparenr, vel fi fcuipcoris ofci- 
tacione a priftina flgura fuiflet aberratum, omnibus rem notam face- 
rent. Vid. Nouveau Traite de Diplom. T. IV. p. 430 -43 6, & HElNECC. 

p.i3.*V 

Dcjigillorum auSforitaie y eiufque tribm epocbis. 

Quanta vis atque auftoritas figillorum & olim fuerit, & nunc 
quoquefir, nemo, opinor, ignorabit. Priucipum cene leges pariter, 
BtqvLeformulae fpbragijiicae. in diplomaribus obuiae', figiNa incer prae- 
cipua diplomatum follemnia (§, 5.) commemoranr. Haec vcro non eo 
valcnt, quafi falfa fint diplomata, quibus nu!!a adiuncla figilla fuerunt. 
Maximus enim diplomatum numerus eft, quorum follemnia non in 
figillis ($. 4 & 5 ) fed in aliis rebus, v. gr. in crucis figriis ($. 259.), 
in certo aliquo ceftium numero, in chartarum pareicione vel iudencura 
{§.260. p. 19O.), cet. pofita fuerunt. Sigilla igitur, quaiitamCumqUd 
au&oritatem habeant, non ad ipfam veluti elfcntiam diplomatum perei- 
hent. Vc vero reclius de figilldrum au&orirace ac pretio pronunriafi 
poflit, tres epocbas .diftingucndas efle exiftimo. In prima epocba, quae 
ad faeculum vique VIII. dccurrit, vfus figillorum' neceflarius atque 
yniuerfalis fuic, ita quidem, vt ipiae leges dipjomaca, quae non fub- 
fcripta figillifque munita eflent, pro infeclis declaiarent. In altera 
epocba. quae a facculo VIII. ad mediiim vique iaeculum X.II. compu- 
tanda videtur , figil lorum vfus reftrictior & quodarhmodo arbitrarius 
fuu, crucis enim figna aliaque foiiemniuui genera figiliorum loco in 

quam- 



3 7 i DIPLOM. Ttf EQR. S. II. DE SEMIOTICA, 

quamplurimis diplomacibus horum temporum fuernnt. Quare fa&um 
cft, vt diplomata eiufmodi, etiamfi non fignaca erant, in iudiciis tamen 
admitterentur, & a Regibus confirmarentur. In tertia epocba, hoc eft, 
a medio faeculo XII. vfque ad faeculum XV. prifttnus figiilis honor 
quafi reftitutus eft; ex hoc enim temporc tamPrincipes,quamEpifcopi 
& Abbates, itcmque Nobiles, quid? quod priuatt etiam figilta fibi 
adoptarunt, tantaque omnino figillis aucloritas tributa eft, vt nullum 
diploma, nifi quod fignacum efler, pro lcgicimo habererur, ipfaque adeo 
figilla omnium fere follemnium locum icnerenr. HEINECC p, 9. fqq, 
U Nouveau Traiti de Diplom, T. IV. p. 4« - 4*5. 

Sigilla confirmationis , fubfcriptionis ac teftiutft 

loco vfurpata, i'-' 1 

Eo ipfo tempore, quo pleraque diplomata/vt paullo ante(§. 319.) 
diclum eft, (ine figillis comparebant, tanta nihilominus figillorum-au&o- 
ritas fuit, vt ea fola cbartit donationum confirmanHit fu/ficere crede- 
rentur. Vt fcilicet fumtibus laboribufque, qui fcnbendis charcis nouis 
impendendi erant, parceretur, rogati fleges ac Principes fueninr f vt 
diplomanbus iam antea fcriptis, figilla tantum fua adderent, quibus 
folis chartas priores confirmari pofle exiftimabant. Atque hacc con- 
fuetudo ideo quoque notatu digna eft , ne pro commcntitiis falhTque 
diplomatibus habeantur ea, quae interieclo dcmum aliquo ccmpore 
fignata reperiuntur. Sed fubfcriptionum etiam ac teftium viccm figilla 
fuppleuerunt: cuius quidcm moris vcftigia aliquai iam JVleroueadum ac 
Carolidarum aetate cernere Iket, frequenciora aucem iride a iaecuIoXl. 
vfque ad faeculum XV. apparent. Quare nemioi hoc mirum viderj 
dcbet, fi quando vni eidcmque diplomati decenyvel viginti, vel plura 
etiam figilla appenfa videat. Singulare tamen.in hoc generefc vnicum 
fine dubio exemplum praebet querula Bohemorum epiftola, ConciUi 
Confiantienfis patribus A. 141 1. d. 30. Dccembris oblaca, qui,>pe quae 
CCCL. figillis munica erat. Nouveau Traite dcDipl. T.IV. p.42f -430» 
icemp. 410-415. 

S. 3ai. 



Digitized by Google 



C VI. DE SPHRAGISTICA i) GENERALI. a 7J 

• . • 

De Jigillis fpuriis. 

Etfi in figillorum falfarios grauiflJmae poenae decretae fuerunr, 
vt quos vltimb etiam fuppiiciis afTectos confiat, heineccivs p.!2; 
multa tamen figilla funt, in quibus vel fingcndis, vel adulterandis maie 
feriari homines elaborarunt. HEiNECClvs(p. 174. fqq.) fex potifli- 
tnum modis fraudem in figillis admiflam efle ait "Aut enim figilla 
nfalfa faljis diplomatibus ihnexa, aut fatfa veris addita, aut vera faljis 
„adpofita, aut charta eo modo incifa, ac fi figilla decidiflent, quum 
, t nuffa adfuerinr, aut figilla auerfae diptomatum faciei per eVrorem imV 
„prefla , aut figilla denique ipfa inuerfa font." Quoniam vero duo 
pofleriores modi fub prioribus facile comprehendi poflunt, accuratius 
videtur efle fi fraudes fphragiflicae ad^/*or,rantumr/^/reuocentur. 
Sed impoflrorum infidjfc pontificales etiam bullae expofitae erant, qua- 
rum adulterandarum nouem modos Innocentius III. Pontifex Romanus, 
bis verbis. (Lib. V. Decret. tit. ao. cap. f .) recenfct: "Prima ipecies 
„falfationis haec efl, vt falfa bulla falfis iiteris apponaeur. Secunda, vt 
„fi!um de vera bulla extrahatur ex toto, & per aliud filum immiflum 
„fa!fis literis inferarur. Tertia, vt filum ab ea parte, in qua charta 
„plicarur, incifum cum vera bulla falfis literis immictatur, fub eadenr 
„plicatura cum filo fimiiis cannabis reiburarum. jQuarra cum a fupe- 
„riore parte bullae altera pars fili fub plumbeo refcinditur, & per idem 
„filum literis falfis inferta reducitur intra plumbum. jQuiata cum lite- 
„ris bullatis & redditis in eis aliquid per rafuram tenuem immutatur. 
„Sexta, cum fcriptura lirerarum, quibus fuerat appofita vera bulia, cum 
„aqua vel vino vniuerfaliter abolita (eu deleta, eadem charra cum 
„catce & alii« iuxta confuetum artificium dealbata de nouo refcribitur. 
„Septimac\im chartae, cui fuerat appofita vera bulla, totaliter aboli- 
„tae vel abrafae , alia fubtiliflima charta , eiufdem quantitatis , fcripra 
„cum tenaciflimo glutine coniungitur. Eos etiam a crimrne fa fitatis 
„non reputamus immunes, qui contra couftitutionem noftram fcienter 
„Iiteras non de noflra vel bullatoris noftri manu recipiunt. lllos quo- 
„que, qui accedentes ad bullam falias Iiteras caute proiiciunt, vt de 
„vera buila cum aliis figilientur. Sed hae duae fpecies faifitatis non 
„poflunt faciie comprehendi, nifi vel in modo dictaminis, vel in forma 
„fcripturae, vel qualitate chartae falfitas cognofcatur. In ceteris 

M m „aucem 



DIPLOM. THEOR. S. TU DE SEMTOTICA. 



„autem diligens indagator --falfitatem poterit inraeri, vel in adiundHonfe 
„filorum, vel in collattOne bullae, vel motione vel obtufione, praefer- 
„tim fi bulla non fit aequalis, fed alicubi magis tumida, & alicubi magis 
„deprefl*a." Quae quum ita fint, e folo figillo neque verftas difloma- 
tum, neque falfitas aeftimari debec 

§• 3«- 

De fide D/pbmatum, quorum pgilla perierunt. 

Non alienum erit hoc loco quaerere, quam audoritatem quam- 
que fidem habeant diplomata, quorum figitta vel penitus.. vel aliqua ex 
parte perierunt? Etfi diplomata, quae vel auulfum & feiundhim a ft, 
vel detritum varieque confumtum , vel nullum etiam figillum habent, 
altioris femper indaginis fiint: quoniam tamen, praeter figillum, alia 
jnulta, eaque certiora funt criteria, e quibus diplomatum fides aefti- 
mari poffit, & antiquiorum in primis diplomatum figilla tam.ipfa tera- 
poris edacitate ac fitu, quam impoftorum fraudibus, archiotarum (*)ne- 
gljgentia, aliifque rebus detritnenti muljum capere poruerunt, & cepc- 
runt faepius; iniuftum foret, diploma aliquod propter figilli vel amif- 
iionem vel detrimentum ftatim reiicere, aut in dubium adeo vocarea 
quum praefertim eiufmodi dipiomata, fi cetera paria eflent, ab antiquis 
inde temporibus in iudiciis admifia, & a Regibus confirmata fuerint. 
Antiqniora autem fint diplomata, quibus hbc veluti priuilegium con- 
cedatur. Nouveatt Traite de Diplom. T. IV. p. 43 8 - 44 3. 

(*) Infignc huiufmodi negltgcntiae cxemplum commemoratur hii vcrbii in Iour- 
ttal hi/loriqne^ Dtfccmbrc 1752. p. 440: Vnt ptrfone qtii rangoit {ily a deja 
pluficttrs awifei) les titrts dt certainti arcbivts {bien couuues') 6sa tous les fceaux 
des aticiens, qui empitboient qu*ou ne pAt placer a letir aife ces titres dans let 
paqttets^ liajfes ou boettty Jelou tordre qui leur convenoit. Les pltis antietu 
fccanx, dit-ou, itoient cetix qttt lui deplaifoitnt le plus, foit parce qtte leur relief 
faifoit davamagt goufter ies hajfet, foit parct qti* ils itoient Its plus dififuris par 
la vettifli; tnfortt qn'il fit hh faatfict giuiral dn tout,comme dts iuuttles, Ego 
ipfc vidt hatid fcmel , figilla quaecumque, «Sc in hii ctiam clegantilllma, pticrll - 
crepumliortim loco ab impcritit hominibus tradita, quid ) qtiod a mulicrculit, 
ntrtiis profeclo auarii ac fordidii, ad fila, quibui ncbaut, ccra induccnda adbi- 
bita eflc. Indignum U\m vcncrandii antiquitatii reliquics fatuui! 

r 



Digitized by Google 



C VI. DE SP«RAqi5TI5^ i) £EN£IUU, »75 
De iure figillorum. 

Ecfi THEODORVS HOEPINGKIVS in Iibro fingulari de iure figil- 
lorum expofuit, nondum tamen hic locus pro dignitate fatis tra$acus 
eft. Atque hoc iam fupxa ($. 315.) diximus, paullp feriusPrincipibus, 
Epifcopis, cet. inprimiique Nobilibus inferioris ordinis aliifque priuatis 
vfum figillorum reflitutum efle. Plebeii vero omnium tardiflime ad 
fignandas chartas admifli funt, vt adeo olim nobilitatis inflgne atque 
argumentum fuerit, fi quis figtllorunx iure gauderec Sed in Nobiii- 
bus etiam fuerunt, qui proprh k figilio earere in diplomatum claufulis. 
proficereurur : de qua quidem fc varie fenferunc homines eruditi. Fal- 
luncur autem, gut pucant, iilos tantum proprio figillo vibs fuifle, qui 
iam, pro more iftorum temporum, foliemniter ciagulo miiitari induti 
eflenc, eos vero, qui nondum eflent hunc honorem confecuti, ab aiiis 
equeftris ordinis hominibus mutuatos efle flgilta. Etd enim omnes fere 
au&ores, qui hunc locum de ture figillorum tra&aruiir, pro cerro affir*. 
mant, non famulos olim, fed milites folos, hoc eft, equices, figillis vfbs 
efle ; attamen b SCHEIDTIVS in den Nacbricbten von dem boben und 
tiiedern Adel in Teutfcbland §. 26, fq. p. 21 8- fjq» &CI. OETTER in 
der Gefcbicbte der Herren ,Burggraven zu Nilmberg P. II. p. 194. Iqq. 
permuira eiufmodi exempla atrulerunt,e quibus plane ac dilucide incel- 
ligicur, & famulos fuifle, qui figillis vtendi poreftacem habuerint, & 
milites , qui propriu caruerinc figillis. Quare non dignicas equeftris, 
fedalia, ea^ue nondum fatis explorata caufla ius figillorum effeccric, 
necelfe eft. Conf. Hijloria mea Holzfchuheriana p. 30. Hodie nemo 
non figillis vtendi poteftate gaudet, modo caueatur, ne figilla infigni- 
bus gentilitiis exornentur ab'iis, qui horom infignium iure defti- 
ruuntur. 

De formulis fphragifticis. 

Formularum fpbragifiicarum, hoc eft, formularum, quibus, figit- 
lum diplomati alicui adiundum efle, indicatur, iam fupra ($. 287-)> 
dum de formulis monogrammaricis exponebamus, multa aliata fiinc 
extmpia, qmbus nunc alia quaedam addere placec. Variae autem pro 

Mm 2 dtuer- 



»7* DIPLOM. THE6R; S; n. DE SEMIOTICA. 

diuerfitate temporum formulae fphragifticae fuerunt. Ac Merouea- 
dum quidem aetate , etfi Regum annuYt diplomaribus imprefli fuerunr, 
pauca tamen reperiuntur diplomata, in quibus formulae fphragifticae 
legantur, cuiufmodi funt ': Anuli noftri imprejfione adftipulari fecimut, 
item: Anuli noftri imprcjjione fubter figillare iujfimus. Contra inG*/D- 
lidarum diplomaribus annuli imprefli mentio rariflime omifla fuit. For- 
mularum haec exempla ponemus, i) fub Pipino : Anulo noftro figiUare 
decreuimus, vel: de anulo noftro figillauimus i 2)fubCaroloM eiulque 
fucceflbribus: De anulo noftro fubter figillare, vel: anuli noftri impref- 
fione adfignari ( f. fignari) iujfimus ,.item : BuUit noftris iujfimut infigniri, 
vel: DebuUanoftra figillari fecimut , cet. Monendum vero eft.hoc • 
loco, vocabulwn figiUvtn, etfi in ipfo diplomaram carolingicorum con- 
textu interdum apparet, in formulis tamen fphragifticis rariflime com- 
memorari, (ed femper fere annuli feu buUae mentionem fieri, nifi quod 
fub vltimis Carolidis ab hoc more non numquam.receflum eft. Sic in 
diplomate quodam Caroli Simplicis legttur formula : De figilli mftri 
imprejjhne infigniri iujfimut. Priores Capetii interdum annuli, faepius 
autem figiUi vocabulo vfi funr, cuius generts has formulas ponemus: 
Sigilli regii imprejfione Jirmare iujfi, vel: Noftrae maieftatis fignamus 
figiUo, item : Anuli noftri imprejfione fignauimus. Neque vero pofteris 
temporibus, & adeo adhuc faeculo XII. annuli nomen infolitum prorfus 
ruit, id-quod ex diplomate Ludouici VII. Galliae Regis, A.i ifio.daro, 
fatis dilucide cognofcitur, in cuius epilogo haec leguntur: Quodvt 
ratum in pofterum babeatur , annuli noftri imprejfione confirmari praece- 
pimut. Inde a faeculo XIII. omnium vfiratiflima haec formula fuit : 
In cuius rei teftimonium ( fiue : Vt autem baec res, venditio, cet. firma 
atque rata, fiue inconvulfa permaneat) praeftntet literas, fiue banc lite- 
ram figiUo noftro fecimus roborari, cet. Pari modo in Germania et/am 
formulae fphragifticae variarunt. Vocabula enim Anulut & figillum, 
fignarif cenjigniri, ajjignari, infigniri, JigiUari iujfimut, cet. promifcue 
vfurpata funt. Id vero fingulare cft, quod interdum verba appenfio & 
imprejfio figilli inter fe confufa reperiuntur , id quod diploma Henrici 
III. Irrtp. A. 1 066. datum declarat, cuius formula, etfi figilium cereum 
diplomati impreflum fuir, histamen verbis concepta eft: Hanc cartam 
fcribi & figilli noftri appenfione manu noftra corraboratam iujfmut 
* n fig n ' rt ' Ex quo fcilicet figilla chartis appenla fuerunt, ' ipfe formulae 
fphragiflicae ad hanc figilli adiungendi ratiouem reipeihun habere 

folene. 



Digitized by Google 



CVI. DE SPHRAGISTICA i) GENERALI. 377 

folent. Inufitatum prorfus exemplum praebet charta quaedam, A. 1333. 
fcripta , in qua formula fphragiftica cum chronica formula f. ,dato hunc 
in modum coniun&a deprehenditur : In quorum pleniorem notitiam 
nojlra figilla anno Domini M.CCC. XXXIII. feria tertia pofi Dominicam 
Laetare Ierufalem in fignum perpetuae decretionis funt appenfa. Vnum 
hoc addere liceat, quoniam in Meroueadum diplomatibus femper fere, 
in pofteriorum autem Regum atque Imperatorum chartis, iifque omni 
furpicione carentibus interdum formulae fphragifticae omiflae fuerunt, 
licet diplomata figillis eflent munita ; cauendum efle , ne diplomata, 
quae hoc quafi defe<2u laborant, pjo falfis commentitiifque habeantur. 
Atque haec de formulis fphragifti^is hoc loco dlcenda putaui. Plura 
habentur in Iibris, qui de fingulorum Regum, Imperatorum , cet. re 
diplomatica figillatim exponunt , cuiufinodi funt Cbronicon Gotttvicenfe, 
b. hevmanni Commentarii de re diplomatica. Vid. Nuveau Traite de 
Diplom. T. IV. p. 41 f - 4 1 8. 

S- '325- 

Sigillorum diuifiones, tabula quadam exhibitae. 

Liceat mihi nunc varias figillorum diuifiones tabula quadam con> 
ple&i. Difpertiri fcil. pofliint figilla 

A. partim in publica&priuata; ordinaria & extraordinaria ; communia 
tt peculiaria ; propria & mutuo fumta ; nota & ignota ; conqerfa, 
inuerfa, informia; genuina & fpuria, cet. 

B. partim funt 

L ratione impreflionis 

1. monofphragifta f vna ex parte fignata. 

a. amphifphragifta f. vtrimque fignata , quae funt duplicis generis 

a. mfmmaria, f. ad moduffl nummorum vtrimque aequalem fcui- 
pturam habentn 

b. contrafignata, C contrafigillis munita 
II. ratione quantitatis 

1. maiora f. authentica, quorum fpecies maieftatica Imperatorum, 

Regum> Principum, funt. 
a. minora, quorum fpecies funt contrafigiila. 

♦ Mm 3 III. ra - 



27 8 DIPLOM. THEOR. S. H. DE SEMJOTICA, 

« 

III. ratione materiae 

1. metallica, Bullae proprie difla 

a. bullae aureae. 

b. bullae argenteae. 

c. bullae plumbeae. 

d. bullae aeneae. 

e. bullac ftanneae. 

2. cerea, Sigilla proprie dUH, 

a. pura, vt alba, flaua, rubra, viridia, caerulea, nigra. 

b. mixta, hoceft, ex diuerfi coloris cera facla. 

3. cr.etacea. 

4. fannacea. 

5. malthina f. ex maltha facla. 

IV. ratione figurae - 
1. rotunda ' 

a. oibicularia. 

b. oualia, tam perpendicularia, qtiam horizontaluu 

c. parabolica, tam cufpidata, quam rotundata. 
3. triangularia 

a. triangularia proprie ditta. 

b. cordiformia. 

c. fcutiformia tam cufpidata, quam rotundata. 

d. piriformia fiue foliata. 

e. trifolina. 

3. quadrata 

a. quadrata propric dicla,- 

b. oblonga, tam horizontalia, quam perpendicularia. 

c. rhombata. 

4. pentagona 1 Iineis refliSj ve i incoruatis tam introrfum ( figilla 
f . hexagona , cornula ) quam cxtrinfecus. 

6. oftogona J „ .. . c 11 

7. caua (iue lanciformia, aliaque figurae extraordwariae Hgwa. 

V. ratione infcriptionis 

1. ep ; grapha. 

2. anepigrapha. 

3. monepigrapha. 

VI. ra- 



Digitized by Google 



t. VI. SPF&AGIST ICA i) GENERALl. Vj* 

- 

VI. ratione annexionis 

1. imprefla 

2. pendula, eaque tam metallica f. bullae, quam cerca. 
C. partim ratione eorum, qui figillis vfi funt vel vtuntur, 

I. diuidi poflunt in duas clafles, figillorum faecularium f. ciuilium fic 
ecclefiafticorum. , 
. i. Prima claflls : Sigilla faecularia £ ciuilia, item politica. 
Ordo I. Sigilla imperialia & regia. 

Ordo H. Sigilla Ducum, ceterorumque Principum. . . ( 

Ordo III. Sigilla Comitum. 
Ordo IV. Sigilla.Nobilium. 

Ordo V. Sigilla ciuitatum, iudiciorum, magirtratuum, commu- 

nitatum ac collegiorum cuiufcumque generis. 
Ordo VI. Sigilla Notariorum , ludaeorum, priuatorum. 
2. Secunda claflls : Sigilla ecclefiaftica. 
Ordo I. Sigilla Pontificum Romanorum. 
Ordo II. Sigil la Cardinalium. 
Ordo III. Sigilla Conciliorum & Synodorum. 
Ordo IV. Sigilla Epifcoporum & Capirulorum. 
Otdo V. Sigilla Abbatum & Monafteriorum. 
Ordo VI. Sigilla ordinum (acrorum & militarium. 
Ordo VII. Sigilla Praepofitorum, Deamorum, Generalium, Pro* 
uincialium, cet. 

II. funt ratione fexus 

1. mafculina 

2. feminina, vt Imperatricum , Reginaram, Principum, Comitif- 
farum, Abbatiflarum, cet. 

De Jigillis monofphragiftis & amphifphragiftis, 

Sigilla , quae in ceteris quoque rebus haud incommode cum num- 
mis comparari poflunt, in hoc potiflimom aliquam cum nummis fimili* 
rudinem habent, quod nunc vna ranrum ex parte (quam in re numma- 
ria aduerfam partem appellare folent), nunc vtrimque fignata reperiun- 
tur. In hoc tamen nummi a figillfe difcrcpant, quod illoriuu maximus 

nume- 



A go . DIPLOM. THEOR. S. VL DE SEMIOTICA. 

numerus duplicem fadem imprefTam habct, quum coatra in figfllis 
pauca tantum inueniantur, quae vtrfmque fignata (int. Exiftit inde 
figillorum in tnonofpbragifta f.fimplicia (Tab. IX. num. I -f .), & ampbifpbra- 
gifta f. duplicia Tab. IX. num. 6-8 ) diftnbutio. Illa fciiicet vna ex 
parte tautum, haec vtrimque fignata funt. Quoniam vero figillorum 
ampbrfpbragiftorum duo genera cfle video, & vnum quidem eorUm, 
quae ad modum nummorum aequalem vtrimque fculpturatn habent, 
aiterum eorutn, quae figillis minoribus a tergo funr munita; exiftit inde" 
noua amphifphragjftorum in nummaria (Tab. IX.n.6.7.) & contrafignat* 
(Tab.IX. n. $.) diuifio. Tam nummaria, quam contrafignata ex duo- 
bus proprie figillis, illa nempe ex figillo aduerfo 6c auerfo t haec vero 
ex primario & contrafigiUo , compofita funt. Ad ampbifphragifta num- 
viaria refero primum omnis generis bullas, quae iromquam non ad 
* modum nummorum vtrimque impreflae fuerunt, deinde «a etianx 
Jtgilla cerea, quorum tmprefUo auerfa eamdem , quam aduerfa , quanti- 
tatem habet: vt itaque omnit ea figilia, quoruni pars auerfa rninor eft, 
quam aduerfa, & quae contrafignatorum nogiine appellaui, ex hoc 
numero eximantur. Neque vero cum heineccjo p. 166. exiftiman- 
dum eft , figilla tantum pendula a tergo imprefla efle : id enim fahura 
efle, partim ex Priucipum Langobardicorum figillis non pendulis, fed 
imprejfis, quorum exempla ( faeculi X.) habentur in Nouveau Traiii de 
Diplom. T. IV. p. 364. ,coll. p. 19Q. fqq. partim exinde etiam intelligi- 
tur, quod in auerfa membranae parte latis magna cerae copia apparer, 
cui figillum auerfum imprimi porerat. Omnia vero figitla nummaria 
partim maioris fidei ac roboris caufla, partim vt figilla primaria a falfc- 
riorum fraudibus fecura praeftarentur, adhibita fuoc 

§• 327- 

De figillis maieftaticis. '- ^ 

Sigilla in maiora C autbentica & minora diuiduntur. IUorum genus 
praecipuum funt figiUamaieftatis f. maieftaftca (Tab. IX. n. 4 & 6.), quibus 
hoc nomen in ipfis interdum fbrmulisfphragifticis,ic in epigraphe etiara 
figilIorum,aC ideoquidera tribuitur,quod imaginesImperatorum,Regum 
ac Priucipum integras & ad Aimmam maieftatem compofitas, hoc eft,cotona 
tecras, throno infidentes , fcepcruraque & globuin terreftrem manibu» 
tenentes , aut alia maieftatis ac potentiae infignia prae fe ferentes exhi- 
bent. Sigilla maieftatica iti imperialia, regia & printipaUa diuidi pof- 

fuot. 



Digitized by Google 



C VL DE SPQRAGISTIGA i) GENERALL 2$ t 

fiint. Huias generis figilla in Imperio Romano Gevmnnko Henricus IT. 
San#us(ab A. 1002-1024.), in Gallia Henricus I. ( A. 103 1 - io5o ), 
in Anglia ^duardus Confejfor (A.IO42- I06f.), in Scotia Edgar (A. 
1098-M07.) primus adhibuit. Principes vero figillis maieftaticis in 
rebus *potiflimum feudalibus vfi funr. heineccivs p.76\ fq. & A T o«* 
7><w/i </* Diplom. T. IV. p. 14. fq. 

- 

(*) ivst. henning. boehmeri duT dc iure & authoritatc figilli autbcotid. 
Hal. 1742. 4, 

mich.henr. GRIBNERI obfcruationes iurii publ <(e ftgiilo makflatis Sazo* 
nico. Wittenb.1712. 1718. & »« cfufd. fckaii opufculii iurii publici P.W, 
p. 46*6). 

POLYCARPI LBYSERI figillum maJeflatii Brunfukcnfc. Helmfl. 1725. 4. 

10. ZACH. CLBICHMANNI aliai HELMON oi coromriftatio iuridko-poli- 
tico-biftorica de magno, ducali figilJo maicflati» Sazonico. Icu 1740. 4. Adde 
etiam quae de verbo: MajefiUt • Siegel in documcnti* Sazonkii leguntur iu 
Mullbri Staats-Qtbinct lYte Oefn. P . 171. 187. 

§■3*8. 

De contrafigilUs. 

Sigifforum mrnorum ($. 327.) genus praecipuum funt contrafigiUa. 
Etfi enim ab au&oribus noui operis diplomatici illa etiam figilla cerea, 
quae^nte (§. 326.) ampbifpbragifta nummaria appellauimus, ad contra-" 
figilla referuntur; rei tamen cbnuenientius videtur efle, fi omnia figilla 
nummaria, (iue bullae fint, fiue cerea figilla, a contrafigillis feparentur. 
Sunt itaque contrafigilla, quantum ego quidem exiftimo, nihil alrud, 
quam figilla minora.quae figillorum primariorum f. maiorum facici auer- 
fae imprefla funt. Horum alia perpetuum contrafignandi vfum habent, 
nec alio confiiio vfurpantur; alia veronon nifiob magnitudinem diuer- 
fam imprimi folent, nec raro feorfim etiam adhibentur, & fccretorum 
plerumque nomen prac fe ferunc Poflunt autem omnia contrafigilia 
ad haec decem genera reduci : 

, 1. Contrafigilla, quae in ipia epigraphe contrajigilta vocantur, idque 
mox literis omnibus expreflis, mox per compendium aliquod, vt 
l)ContraJig. a) Contraf. C Contra S. 3) Cont. Jigil/um , item 
4) Conr.S. 5)ft.Sigil.fiue fS. porro 6) Corf. (vid. Nouveau 
Traiti a\e Diplom. T.IL p. 679 ) , mox figlis tantum C. S. 

Nn *♦ Con- 



■ • • • ' 

38* DIPLOM. THEOR. S. JL DE SEMKfiNGA. 

2. Contrafigilla, quorura epigraphe eft continuath epigrapbes figilli 
maioris, e.gr. Sigillum Pbilippi Comitis Flandrie, quae infcriprio 
in cbnttafigillo verbis: & Viromandie continuata fuit. Huc etiam 
referuntur contrafigilla, quorum infcriptiones tam vagatixaa, vt 
iine primario aliquo figillo non fatis poflint intelligi, e. gf. Secre- 
tum Comitis, Secretum meum fiue Secre/um michi, Clauis figiUi, 
Sccretum colas, Secretum ferua, Secretum veri, Secretum, Annulare 
fecretum , cet. quamquam ha^c exempla et:ara ad tertiura genus 
referri poflunt. 

j. Contrafigilla, qnorom epigraphe nuUum quidem cum primario 
figillo nexum habet, ita tamen comparata eft, vt ipfa contrafigilla, 
non facile feorfim adhiberi poflint, cuiufmodi eft contrafigillum 
Caroli JV. Imperatoris, cum infcriptione : Iufle iudicate filii 
hominum. Refero huc etiam figilla, quae hauc vel fimilem ei 
infcriptionem habent: Dcum ttme, Ave Maria gratia plena, Deus 
tn adiutorium rneum intende. 

4. Contrafigilla, quae exprefiis verbis in ipfa epigraphe Sigitta miuora 
appellantur, vt S. minus Ducat. Geldrie & Comitatus Zutpbaniae. 

j. Contrafigilla, quae, etfi ad contrafignandum adhibentur,tamen non 
hoc,aut fimili nomine infigniunrur, (tdfigilia dicuntur fimpliciter, 
e. gr. Sigillum Amedei Comitis Sabaudie* 

6. Contrafigilla, quae vel fecreta fimpliciter, vel figilla fecreti, vel 
denique figilla fecreta vocantur. 
• 7. Contrafigilla , quae eamdem fere, quam primaria fua, faciemaut 
infcriptionem habenr, neque a primariis alia fere re, nifi quan- 
titate difFerurir. , 

%. Contrafigilla ancpigrapba, hoc eft, quae nullam infcriptionera 
habent, adcoque noaniCi figueta fiue cacbeta funt, 

9. Concrafigilla aliena , hoc eft, quae ad primarium figillum prorius 
non pertinent, fed alterius cuiufdam hominis funt, cuius in ipfo 
diplomace nulla mentio fit. Pleraque autem huius generis contra- 
figiPa vidcntur vel fecretariorum, vel eorum omnino, qui diploma 
aliquod fcripferunt, figneta efle. E. gr. Sigillo primario, quod 
infcriptum eft f S. Rodolfi Nohilis de Depbolte, additura eft con- 
trafigiMum cum epigraphe: S. HENRIO Pafi. (oris) £«*(EccIe- 
fiac) Bcrcnfiorp. Rcfcro huc quoque Sigilla iudicii prouincialis 

.Norim- 



Digitized by Google 



C VI. DE SPHRAGISTICA i) GENERAU. »83 



Norimbergen fis, quorum aucrfae parti fecrctarius iudicii figillum 
fuum geotilitium contrafigilli loco imprimere folebat, quale e$ 
iliud, quod to Hifloriae meae Holzfcbubcrianae Tab. XVII. ad an. 
1396. aeri incifum exhibui 1 primarium.enim figillum ita irjfcri- 
ptum eft : \ S. Iudicii. Prouincialis. Fridrici. Burcgrauii. De. 
Nuerenbercb, contrafigillum vero exhibet infignia gentilitia fecre- 
tarii £ notarii cum hac perigraphe : f S. Vlrici. de. Kudorf. Cla- 
rius hoc patet ex iudicii eiufdem prouincialis figillo, quod CI. 
OETTERVS in der Gefcbicbte der Burggraven zu NUrnberg P. U. 
p. 764, aeri incidendum curauit. Primarii figilli haec eft peri- 
graphe : f S. ludicii. Prouincialis. lobannis. Burcgrauii. de. Nueren- 
bercb.% contrafigillum vero exhibet infignia genrilitia Eboerianae 
familiae, circa quae haec verba in orbem fcripta cernuntur: t S. 
R. Ebn. (Ebneri). No. (Notarii) Prov. (Prouincialis) de Nur. 
(Nurenberg). 

10. ContraftgMa contrafigiUorum, hoc eft, figilla, quae etfi alias & 
proprie non nifi ad contrafignandum adhibira funt, interdum. 
tamen primariorum etiam vicem fuppleuerunt, atque ob id aliud 
figillum minus, contrafigilfi vim habens, admiferunt. Huius 
generis eft figillum curiae Hafberftadienfis, Epifcopi , quod, licet 
ahas primario Epifcoporum Halberftadienfium figilio ceu contr*- 
figillum adiunflum eflet, nonnumquam tamen primarH loco vfurr 

»• patum fuit cum alio minori contrafigillo, ita infcriptot S. Fcm. 
( FaOum) Anno Dn. M.CC.XCI. 

Contrafigilla, aeque ac figilla nummaria (§. 325.), diplomatibus partim 
maioris fidei & au&orieatis c&uttk t partim ne quid detrimentt a fJjh- 
riorum manibus caperent figilla primarja, adiun&a fuut. Etfi vero 
figiila nummaria contrafigilhs antiquiora funt: nam qerea inde a fae- 
culo X. in Italia vfitata fuerunt ($.326.), bullarum autem vfus, vt 
4nfra dicetur, multo eft antiquior; contrafigilla tamen non tam recen- 
tia funt, quam quidam exiftimauerunt, & exftant, quod contra hei- 
neccivm notandum, contrafigiiia, figillis criam impreJJU y imn pendu- 
lis tdiuum, adiun$a, cuiulinodi eft figillum Rudoifi, Epifcopi Halber- 
ltadienfis, diplomati A. 1 146. dato, : imprefTum (non appenfum) fimul- 
que contrafigillo muiutum (ap. lbyser. de contrafigillis pag. 32 ). 
Qmnimn amiquiffimuiD,. quantum conftat, eft fccrctum Henrici III. 

N n % Impera- 



. ag 4 •blPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA. 

Imperatoris, (f lofS.) qnod charrae cuidam, Ecclcfiae Niuellenfr 
datae, & quidem fpecialis dileffionis caufTa, adinn&um fuifle, ex diplo- 
mace HenricilV. Imperatoris, eidem Ecciefiae A. 1059. dato cognofci» 
tur. "Niuialenfis Ecclefia (funt verba diptomatis) francorum regno ' 
„finitima permaximas calamitates faepe fuftinutc, quod patef meus 
„Henricus III. Imperator animo indoluit, adeo vc in confecrationc, 
„quam ad aduentum fuum referuari iuflerat, praefentem fe exhibens 
„pignora facratiflima virginis Gertrudis propriis humeris fan&uario im- 
„portaret, Iocumque donis imperialibus exornans, de rebus eiufdem 
„Ecctefiae praeceptum faceret, quodque fpecidis dileffionis indicium 
■ n ejt t non eommuni (maieftarico) iUud Jigitto, fed fecrejto fuo fignaret? 
In Galliae Regibus primus contrafigillo vfus eft Ludouicus VII. Iunior 
(ab A. 1 137- 1178-), non vero, vt mabilloni vs ftatuit, Philip- 
pus II. Auguftus ( A. 1 1 78 - 1 »13.) . Flandriae Comites alilque Opti- 
mates ac Principes circa medium faeculum XIL, Arcbtepifcopi vero & 
Epifcopi iam inde ab ineunte faecolQ XII. ( A. 1 138 fic .i 146.) contra- 
rfigilta fifc»i adoptarunt, vt itaque infignirer in temporis ratione peccaue— 
rit HEiNECCl VS, qui antiquiffimum contrafigtilum ephcopale <ad an. 
1299. rctulit. AngliaeU Scotiae Reges etfi iam inde a faeculo XII. 
rfigillis cereis nummariis vfi fuerant, contrafigilla tamen eo tempore 
non adhibebanc. . Contrafigilla haud raro feorfim, a prxmariis adiunda 
diplomatibos fuervQC, praefertim in rebus negottifque quotidianis ac 
.minoris momenti, fed autbenticorum figillorum vtm atque aufforitatem 
ferius obtinuerunc Nam licet contrafigilla iam faeculo XIII. authenti- 
corum loco vfurpari coepta fint, confuetudo tamen generalis non ante 
faeculum XV. inde exftitit. Quare fa&ura eft, vt in formulis fphra- 
gifticis diplomatum, fo\i$ contrafigillis fiue fecretiVante hoc rempus 
munitorum caufTa a£erretur, cur hac vice contrafigtflom C fecretum, 
non authenticum £ maieftaticum, diplomati addftum fuerit. Sic in 
charra confirmationis autographa AlbertM. Regis Romanorum, A» 
1299. d «a, quae in manibus meis eft, haec verba leguntur: "In 
„cuius rei teftimonium hanc exinde confcribi paginam, & SigiUo 
„fecreti nofiri , propter CaneeUarti ttoflri abfehtiam, fectmus cdmmu- 
.,',niri.'* Simiiis caufTa* in charta donarionis Maghi, Regis Sueciae, 
A, I3f exarara commemoratur : "In cuios eoidenriam firmiorem 
itfecretum mjirum t figillo tton prefente, prefentibus cft appenfum." 
Vide polyc. leyseri egregiam cornjnentacioneni de contrafi- 

gillis 



Digitized by Google 



CVI. DE SPHRAGISTICA i) GENERALL * *85 

* * • 

gillis medii aeui, coll; cum Nouveau TraWc de Diplomatique T. IV. 
p. 36*2-374. 

De mattria JtgiUorum. 

Sigillis efficiendis! non folum adhibita fiint metaffa, in his aurum, 
tkgentum, plumbum, aes, jlannumi verura etiam cera, partim pura, 
<fcaquealba, flaua, rubra, vindis, caerulea, nigra, partim 'mixta, ex 
piuribus fcilicet cerae generibus ; porro creta, farina fubaffa ac deni- 
<que maltba. JEx quo intelligitur, ipfa figilla rationc materiac in metaU 
lica liue buffas, cerea f. proprie dicla figilla, cretacea, farinacea fic 
maltbhtai. hullas aucem inprimis in bullas aureas , argenteas^ plumbeas t 
arneas bjlameas difpertiri pofle. 
..•.•», 

• • / i * . §• 33°* 

De buUis aureis. 

De buffarum aurearum origine variae fimt hominum do&orum 
atque difcrepantes fententiae, aliis eas ad Francos, aliis ad Imperatores 
Conjiantinopolitanos au&ores referentibus. Ac me quidem haud poeni- 
tet ebrum fententiae efTe, qui Imperatoribus Oyzantinis , vtpote quos 
•in epulolis fuis ac diplomatibus quaecumque magnificentiae ac fplen- 
doris genera prae ceteris affectafle conftar, bullaxum aurearum inuentio- 
nem rribuunt. Nam vt alia, quae HEINECCIVS p. 32. fq» attulif, 
omiitam, luftiniams iam auro fignauit, id quod ex Iuris Graeco-Ro- 
•maniL.IL p.72. aliifque libris dilucide cognofci poteft : inOccidente 
«urem nento ame.Carolum j*£auream bullam adhibuit. Ve itaque harum 
bullarum vfum ab Imperatoribus Graecis ad Francos propagatum efle 
conltet : quamquam docli audores operis noui diplomatici contrariam 
Jiuic opinionem defendendam fufceperunt. Conftar vero quaelibet 
aurea btnTa ex duabus lamellis auri concauis, quarum iundturae circello 
quodam ferruminatae cohtinentur, ita, quidem, vt fpatium ihterius 
omnepice, cera, gummraliaue fimili materia repletum deprehenda- 
tur, «jtrerha aatem facies ad modum nummorum vtrimque fignata fit. 
jQvaritiroJ buliarum aurearum varia & inconftans. eft, nec femper ex 
Phncipunv.vel magnificenua vel parfimonia, fed iaepe ex eorum, qui- 

Nn 3 * but 



1 



2*6 DIPLOM. THEOR. S. H. DE SEMIOTICA. 

bus daneur, condieione lumtuumque erogadone ae/timari debec. Qu» 
fa#um eft, vc diploma idem, fi plura eius exempla autographa 
exarata fuerunc, aliisauro, aliis cera ^fignatum darecur. Sic Franco- 
- furtenfes auream Caroli IV. bullam, aureo, Norimbergenfes aucem 

cereo figillo munieam acceperunt. Quo receneiores butlae fune, eo 
ponderofiores efle folenc Pro minima & vilifiima habecur illa Conftan- 
tinopolicana Andronici, quam Meibomius prorulie, vt quae ex tenuiffi- 
mis lamellis auri Rhenani, non Pannonici, confiaca cft, dupJicifqte 
aurci Hungarici magnicudinem vix excedic. Maximi cootra moduJi 
bulla fuic, de qua in Chronico Goflarienfi MS^ haec.relata legoncar: 
"Dedie praecerea Hcnricus III. Imperator Ecclefiae SS. Simonis 5c 
„Tudae quandam liteeram, a Rege Grecie fibi miflam, cum figillo aureo 
„{aris ponderofo, de quo fiebac catix aureus, de lictera vero fiebat 
„palla (mappa) alcaris." Caroli Calut Imperacoris bulla aurea, raona- 
fterio S. Conradi Compendienfi daca, o£to vel decem ducacorum fuit. 
Carolina illa celeberrima, quae Francofurti in curia cuftoditur, dupli- 
cis circiter imperiaiis ambicum habec. Multo vero maiores fiint bullae 
Friderici III. & Ferdinandi II. Henricus denique VIII. Angliae Rex, 
rabulas foederis, cum Francifco I. GalliaeRege, inici, bulla fignauir, 
quae decem aureorum Hifpanicorum pondus exaequae. Non pro- 
mifcuus & quafi quotidianus aurearum bullarum vfusfuit, quippe quas 
in grauioribus tantum negotiis & aduerfus perfunas clariores adhibieas 
efle conftac. Auro fciliqet fignata funt i ) Decreta & coofticutiones 
Principum maioris momenti, 2) iiterae ad alios Pcincipes ac Reges miC- 
fae, 3) cabulae pacis ac foeaerum, 4) iiterae, quibus fundacas a fe 
Ecclefias vel Academias profefli func Prindpcs, 5) erediones Duca- 
tuum, confirmationcs variorum iurium ac priuilegiorum, 'ac tf)ho»- 
noris caufla eciam in roinoribus negotiis. Vfi aurem ranc aurets 
bullis ■ : . .. ' . . •/ - 1!.. . t 

I. Impera/ores Graeci , & in his primus, quantum conftat, Iuftinia- 
nus I..(.A. 527 - S 6 S )» & inwr alios.etiam Andronicus II. Manuel 
II. Ioanncs VII. Palaeologus. Horum builae auceae inxerdurai 
gtmmis eciam cxornacae deprehenduncur. 

• 2. etf Imp^atoribusIiegibufqueRamano-Germanicis: Carolus M. cuoi 
*■'< 4i\io fuoPipino, Ludoaicus I. Pius, Carolus Caluus , Arnulphus, 
OctoJ. M. Qcto III. Henricus IL Sanftus, Conridus IL Henr 

rici 

v 1 

\ 



Digitized by Google 



C: VL Dfi SPHR AGISTIC A i) GENERALI. 2 87 

rici IIL IV. V. Conradus III. eiufque filius Henricus immamra 
morte Imperio ereptus, Fridericus I. Henricus VI. Philippus & 
•Otto IV. Frkfericus II. Rudolphus I. Ludouicus Bauarus, Caro- 
lusIV, Sigifmundus, Fridericus III, eiufque demceps fucccflbres 
omne*. 

3. ex Imperatoribus Regibufque Italiae : Wido cttm filio fuo Lam- 
berto. * * , 

4. ex RegibusCaUiae: Ludouicus VII. Iunior, PhilippusVL Philip- 
pus Auguftus, Francifcus I. 

5. Reges Hifpaniae (Alphonfus Sapiens), Angliae (lohannes fine- 
terra, HenricusVM.), Hungariae, Siciliae (Wilhelmus), Daniae 
(Chriftiernus V.), Bulgariae t ceu 

6. Imperatores Rujfici, Turcici, SuUani Iconienfss. 

7. Principes, & in his Guaimarius, Capuanus Princeps, & Duces 
Apuliae, item ( adhuc faec. XVI.) Lotharingiae Duces. 

8; Refpublicae^U in hisVeneta (Andreas Dux Venet. A. 134.? .). Sac- 
culoXVI. Refpublica Veneta diplomata, quibus dignitas Nobilium 
concedebatur, auro fignari iuflit. i 

9. Pontifices Rotqani, quorum rariores quidem aureae bullae, neque 
tamen nullae funt; quorfum referuntur bujlae, qaibus Romani 
Imperatores confirmantur, item quidam Cardinales creantur, prae- 
terea aliae quaedam, vt diploma Clementis VII. quo Defenforis 
fidei titulus Henrici VIII. Angliae Regi datus eft. 

Vid. thvlemarivs de4>ullis, item cangivs in Gloflario fi h. v. 
heineccivs p. 32-40. & Nouveau Traiti de Diplomatique T; IV- 
p. 18-22. 

De buUis argentete. 

Buffae argenteae albis coruis rariores fiinr. Ac Dagobertina qui- 
<)cm bulla argcntea, quam tenZelivs e Gazophylacio Gothano pfo- 
tulir, magni profe&o aeftimanda efiet, fi eam genuinam efic fatis con- 
ftaret, ipfiimque, cui appenfa erat, diploma adhuc fuperefict. Aflfer- 
tur ctiam bulla argentca Ludouici I. Pii, fed eam non figillum, fed 

figilli 



agg DIPLOM. THEO&. S. II. DE SEMIOTICAy 

figilli edypum efle recle ftatuit m abillonivs. Porro fuperelt bullt 
argencca Paderbornenfis Hcnrici II, Santfi, de cuius fide nemo quidem 
dubitare poterit, quonram verg eam inauratam efle conftat, malujt eam 
heineccivs inter bullas aureas numerare. Etfi vero nulla adhuc 
(*) Imperatorum ac Regum Occidentis bulla argentea , . quae extra 
omnem dubitationis aleam pofira eflet, prolatafuit; certo tamen cer- 
tius cft, Imperatores tam Byzantinot, quam ceteros orientales, argento 
interdum diplomata fignafle. Deinde exftat etiam diploma Koberti II. 
Principis Capuani, A. 1 r 28. datum , cui bulla argentea, mvratorio 0 
teftante, appenfa cernitur. In Principacu Araufionenfi bullas argenteas 
fuifle vfitata?, HONORATVS bovche (in Hiftoire He Province L VIII. 
p. ggo.) ex diplomate, A. 1288* dato, pluribufque figiliis, argenteis 
aliis, aliis plumbeis munito, demonftrare ftuduit. Typarium autem 
argenteum, non figillom fuit, quod Clemcns IV. Pontifex Romanus, A. 
J266. monafterio S. Aegidii inGothia dedcrat. Idem dicendum vide- 
tur de magno figilh argenteo Epifcopi Leodienfis, ex quo Heinecciut 
probare voluit, argentea figUIa Occidentaiibus non plane fuifle inco- 
gnita : quamquam idem fimul largitur, pofle illud eriam de typario 
argenteo intelligi. Vid, HElNECCivs p.40-42. & Nouveau Traiti de 
Diplom. T.IV. p.22. 

(*) Imperatorem tamen Friitrktm I. A. I!C,J. «riplicl figillo, aureo, argtntto «fc 
ftanneo vfum fuuTe, in wibaldi, Abbatii Stabiilcnfis & Corbeicufii epiftol* 
' J48- in MARTtNE amplhT. collcc"*. T.U. p. 520 lcgiuiui. 

S- 333. 
De bullis plumbeis. 

Bullarum plumbearum vfus antiquiflimus eft, muftoque latius, 
quam argentearum, & aurearum adeo bullarum patuit. Plumbo fcili- 
cet fignarunt 

I) ciuili dignitate confpicui: 

I. Imperatores veteres Romani, vtTraianus, Marcus Aurelius, Lucius 
Verus & Antoninus jPius, quorum bullas plumbeas FICORO- 
nivs, V. C. publicauit. Ab his fine dubio bullarum piumbea- 
rum vfum acceperunt 

a. Im- 



Digitized by Google 



a VI SfHRAQISTICA *) GENERAU. *$ 9 



' %<~ fmperatorts Conflantinopolitani t qui, ficut hullas aureas Sulcanis 
6t Regibus, argenteas belfiDucibus fcPonrifiabus interdum Roma- 
nu} iw plumbeas Pefpotis, Pacriarchis, Sebaftocracoribus cete- 
rifaue primi ordinjs magiftratibu* dederunt. Pro antiquiffima 
■ habetur bulla plumbea Gallrn Plavidiae (faec. V.)i quam heinec- 
- ^ci vs minus rccte nummi cuiufdam ectypon plumbeum efle fufpi- 
t cabatur, Saeculo VIH. btillaa plumbeas Gonftantinopoli admo- 
~ dum vfitacas- fuifie, «x aclis Synodi Nicenae II. djlucide cognofci- 
tur. Sed Latini etiam ImperaHrer, qui pulfis Graecis Conftanri- 
nopoli regnabant, plumbo fignarunt: quid? quod burlarum huiuf- 
modi vfus pr ogreflu. temporis etianV cum Mufiriorikur aulae pro- 
ceribus communicatus fuic* 

3. Ex Tmperatoribus Regibufqui Rm/mo-Cermanleh: Caroltfs M. 
Ludouicus l. Pius , Carolus II, Caluus, Cafotus III. Cr^flus, Otco 
X* M. Otto Ul Henricus II. Sanclus, Conraaus, H. Salicus. ' 

4. Reges. Ex Qalliae Regibus poft Carolidas, de quibus diximus, 
nemo Capeciorum plumbo fignauic: fi^narunt, tanien non nuUi Cx 
Hifpaniae, Siciliae &■ Cyptt Regibus. 

5. Pria(if>es t Cornitts, Djnqftae, vtDuces Spoletani (inde abA.781.)» 
Veneti, Hugo de Baucio, Boamundus Princeps Anriochenus, 
Cofmas Procopacricius, Raymundus Comes Tripolitanus, Raymun- 
dus de S. Aegidio Come* Tolofanus, aliique Comices Tolofani, 
Wilhelmus Dominus de Mouterjeflulano, cet 

II) ecclejiajlica tpgnitate confpicui; 
\. Pontificet Romani. Pe origine buHarum plumbearum Pontificum 
Romanorum magna difcordia inter fe cercanc homines eruditi. 
Nugantur (inedubio, qui Silueftrum h (A. 3i4-33f.) & Leo* 
nem I (A.440-461.), ve( his a,deo ancjquiores Ponc<ficesUoma- 
nos iam plumbo fignafie dicunt,. Peinde falluntur eciam, & iufto 
recentiorem harum buHarum vfum faciunc, qui eas adAdrianuml. 
(A. 77*-7?f) audjorem referunf. heineccivs, qui niedia 
incer vtrofque via incedere volebat, probabile effe iudicauir, 
^inicio papas pauca diplomaca eaqne fola cera figuafle, deinde 
„vero faeculo VII* coepifle plumbo ac cera vci promifcue^ donec 
„demum faecula VIII. plane cefae vfiis euanuerit & ad Breuia, 
„quae vocanc, fic relegatus." Rem acu fere ceciguTe Heineccium, 

Oo ex 



M o DIPLOM. THEOR. S. H. DE SEMIOTICA; 

cx iis bullis plumbeis, qaas MVRATORIVS, rinprimifqae.vir 
celctoerrimus, ficoronivs produxerunt, fatis dilucide cogno- 
fcitur. Etfi enim, quae auetores noui operis dipiomatici de Gre» 
gorii M. (A. f 00- 604.) bullis plumbeis tradunt, nondum fatis 
explorata funtv dubitari tamen non poteft, quin iam.Pontifices 
quidam faeculo VIL dari, fcil. Dcusdedit (fA.]6i80> Tbtodo* 
rus I. Vitalianus & Zohanne* V. (t 68*>«) j»Iumbo fignerimv Fe- 
cerunt idem Zacharias ( A. 741 - 75 2.)» Paullus L (A." 7 5 7-7*7-) 
& Iohannes VIII. (A. 872 -88*.). Vtrum vero PontincesRo* 
mani humilitatis ftudio- incirati, an aemulationePatriarcharuotCon* 
itantinopolitanorum intfammati, viliiCmum omnium mctallorum, 
plumbum ad fignandum fibi fumfcrint, hoc looo alienum cftiudi- 
care : .quamquam; pofterius Heineccio arriferit, Id cexte conftar, 
Pontificcs Romanos bullarum plumbearum vfum Ita iibi velue 
vindicafle, vt, praeter ipfos, pauculimi fint, qui iis hodie vtan- 
tur. j s 

2. Pa:riarcbae ConJIantinopolitani, quos iam ante Pontifices Rpmanoa 
plumbo fignafle Heineccius ftatuit, 

3. fyifcopi tam Galliae & Angjiae, quam Italiae & Gcrmaniae, quos 
quidem, fi non prius, ab ineunte certe faeculo IX". bullis plumbeis 
vfos fuilTe, cum exemplis bullarum cpifcopalium, quae adhuc 
exftant, fatis declaratur, tum ex his verbis actorumCouciliiCabi-. 
lonenfisll. A.8 r 3* habiti, cognofcitur :, "Prefbyter ad alium 
,,Iocum migraus literas etiam habebit, quibus fint nomina epifcopi, 
„& ciuitatis plumbo imprefla." Plumbo Epifcopi adhuc faeculo 
XIII & XIV. fignarunr, 

4. Abbates, quamquam rariflime. Huius generis exemplum ad an. 
1181. spelmannvs & mabillonivs commemorarunt. 

III ) Col/egia, & quidem 

1. Collegia ciuilia, inprimifque ciuitates, vtRoma, ciuitas Lucen- 
fium. 

2. Collegia facra, inprimilque Conciliaic Synodi. Originem Syno» 
dalium figitlorum heineccivs ad, pofteriora faecula rtSetfc: . 
"Anriquifiimorum enim conciliorum decreta Iblis Epifcoporum 
„fubfcriptionibus munita efle; in mediae autem aetatis fynodis autT 
„lmperacores, qui praefidebanr, aut praecipuos Epifcopos figilla 

>»fu* 



Digitized by Google 



<3.VI, DE SPHRAGISTICA 1} GENERALfc 



„fha appofuifle. Probabile efle, laeculo demum XV. iheonce, ac 
,,in Pifano quidem concilio, excOgirara fuifie figilla fyoodalia.quae 
„dejnde in Conftantienfi, Bafileenfi ct THdentino f eteota fuitfenct 
„efle autcm ifta figilla, non cerea, fed plutnbea.V His obiecit 
LEVSERVS buWam plumbcam > quam Conradus 5 Epi fcopus Hal- 
berftadienfis, diploraati euidam, A. 120%. dlto, appendi iuflenc; 
quod quidem diploma quonianVnonEpifcopale efle, fed;(ynodale, 
-« ©x ipfo eius contexta patere credebat Leyieros, hincfcullarum 
fynodalium vfum muleo anriqtiiprem, quam Heioeccius rradidcrie, ' 
eflertarait. Vid. ficoronii Piombi anticbi, thvlemariVs 
debullis, canGivs in Gioflario iub voce bulla, HEINECCIVS 
p. 43 - 5 0. & Nouveau Traitf de Diflom. T. IV. p. 24 - 30. 

§• 333^ 

De bnliis acneis xf ftattheis. 

Aere etiam lc ftanno interdum, quamquam vt verum fateamur, 
admodum raro, flgnata efle diplomata, nemo, rei diplomaticae peritus, 
facile negaucrit. Ac aeneis quidem buffis vfi funt vetercs Daniae 
Reges, item Alexander Imperatar Romanorum (velis, qui faeculo X. 
imperauir, vel Alexandcr ille Dcfpora f. Imperator Athenicnfium, quj 
ad concilium Conftanrjenfe legaros miferac, incerta enim reseft), & 
Alefta, £Iia Marchionis Mohtisfcrrati, vxor Neapoleonis de filiis Vrfi, 
ve in ipfa bullae epigraphe dicirur, Neque plane incognirus fuit buUa». 
rum ftannearum vfus, id quod partim ex fupra iam ($. 3 3 1. not.) com- 
mcmorata epiftola Wibaldi Abbaris, in qua legimus, Fridcricum I. Im- 
peracorem criplici figilio, aureo, argenreo 6t ftamteo vfiim fuifle, par- 
timexhis verbis Hiftoriae Leodieofls apud Heineccium cognolcitur: 
"Oftenfum fuit in capiruio coramMagiftris flgillum plumbeum flue ftan- 
n neum t eiufdem typarji cum magno figillo argenreo cpifcopi." Vid. 
heineccivs p. 50. nom. XX. coll cum Nouveau Traite de Diplom. 
T.IV. p.22./q, icemp.'i84. fq. 

% 334- 

DefigiU'ts\ cereis, eorumque in pura & mixta diuifione. 

Cera vfiratiflimuui paritcr atque antiquilfimum materiae genus eft, 
cui figilla imprefla cernuncur. Vt enim Graecos & Romanos veteres 

Oo 1 omic- 



S 9 * DIPLOMI THEOR. S. n. DB SEMlOTtCA» 

omitram, qoos cera fignaiTe omnes norunt, non taiitum Imperjttoret 
Conftantimpolitani tam.iu Jkeri* fajuiliaribus, ad matfes fuas, . conioges, 
filios miflis, quam in mp|tis conftirutjonibus, fed etiam Reget atque 
Imperatoret. tam Fwcjci, qtutm Germonid,. item firtoret PtnrifUe* Ro- 
rmtni, ceram ad fignanda diploma«a adjiibuerunt, fit ex parte nunc 
quoque adhihent. Vatiauit autem cerae lolor pro diuerfitate tempo- 
rum, rerum & perfonarum, vt ftatim vtdebtmus. Atque hinc ipforum 
figillorum, cerae jmpreflbrum, in alt\t> Jiaua, ruhra, vir/dia, caerulea 
& n/^r/i diftributk» eaiftit» quae quidem ottmia pnra tuuc vocantur, fi 
ex vnius tantum coJoris cera conftant, quiims opponunrtir mixta> hoc 
eft, quae ex diueril coloris cera futit connaca. Incipiemus a pucorum 
figiilorum generibus. V , 

, Be JjgiQis cereis piiris. 

i. Sigitta alba fiue tandtdd omnfam cereorum anriqui/iiml fiint» 
Signarunt enim cera a!ba i) Reges arque Imperatores tam Francicl 
qjuam Germanici ab vltimis inde Meroueadum temporibus vlque ad 
Frtdericum IV. Maximiliani I. pareiitcm, frJCa^erii, 3) AngliaeRegeS 
vfque ad Carolum I. iremque 4) omriis generis Principes, Ccmites» 
Epifcopi & Abbates. Ettl vero figtlla Jilbn poft fieculum XIII. rartor* 
fafla funt, praeferrim extra Germantam , ita vt Fridericus IV. Impera- 
tor creato a fc DuciModenae & Reggii cera alba fignandi poteftatem, 
tamquam prtuilegium fingulare concederet i eft tamen altquis adhuc 
figillorum alborum, praeferrim in Gallia 6t Anglia; vfus. Vnum hoc 
addendum videtur, figilla atba quo antiquiora furtt, ' eo facilfus cUftt 
flauis fiue iureis confundi pofle, & confuflt etiam a quibufdam efle, quf, 
cerae colorem album fitu ac vetultate corrumpi, non cogitauerint. 

1. Sigilla f.aua fiue lutea faeculo demum XII. inualuerunt. Sae* 
culo XIV & XV. monafteria etiam 6t priuati, in Germania praefertim. 
eorum vfum fihi adoprarunt. Neque eo fecuis eodem tcmporefrjfi 
quoque Imperatorer, Principes, ac Epifcopi cera flaua fignare diplo- 
mara pernxerunr. InGallia cerae flauae vfus non vltra faeculum XIII. 
afcendere videtur. Poftcro tempore Reges Galliae figilla flaua ibli fere 
fibi quafl vindicarunt, ita vt nuuc quoque literae regiae 6c a&a vlualia 
ccra flaua fignentur. - 

J. Si- 



Digitized by Google 



aVI» DE SPHRAGISTCA ^ GENEIlAt^ . %9t 

3. Sigilla tubr* primi omnium imperatores Byiantini vfurpafte 
videnturi conftat certe, eos duplici cera» rubra nempe fit viridi 
fignaGe» & eam quidem ob caufTam» teftante iiolfam**, vt 4c Impera* 
tores fe fc Patriarchas efle demonftrarfiniy maBiLLoKIV.9 quidena 
iam Meroueadas parlter» atqtte Caroiida» cero rubritata ioterdum vfo* 
efle ttadki fed videtur figilla alba, qu** vetuftas ih ftaua aut rubricara 
mutauit/cum rubris confudifle. In .Angliae Regibus Wilbelmus tk 
Rufut (A. 1087 - 1 100«) Galliae Regibus Ludouicus Vtl. Iuntot 
(A 1 137-1178 ), & inter Imperatores Germanicos Fridetieu* LBat* 
baroJfa\t\* nja-U^O.) primi, quahtum conftai, eera rubra figna* 
runt. Poft interregnl fttagni^ qtibd votant,- telhpora» hoc eft, fub 
finem faecttli Xlll cerae rubrae vfus tam in Gallia, quam in Gecmania 
frequentiortaauseft , ita vt tmperatores quofdam, multofque Priuci* 
pes f .£pifcQpQt> Abjwsei^id} gpod Milet etiam (vi^tfi/lprso mti, 
HoizjLhubertana^. 32. fi).)e.i fignafle deprehendas. InGermania tameft 
magnum h.uic cerae genexi jffetium ftatutum eft* adep vt Sififimmdua, 
Imperator adhuc A. I423. Friderico Beilkofo, Saxoniae EJeclori, cer^ 
rubra vtendi poteftatcm, ceu priuilcgium quoddam, concederefc 
Etft vero hodie tam Imperatores ordinefque Impexii, quam Regea 
Daniae, Suecjae Poloniae t figilla rubra j>rae ceterjs vfurpare folenU 
iu GalUa tamen & Anglia teftriclsior eorym vfus efti JUic enim expe*; 
diendis tantum negotiis, qttae a^ Proujnciam*, Delplunatum» aliafque 
terras cum Regno hon cohiunclas fpe&aht, hic fignandis dumtaxat com- 
miffionis, quas dicunt, literii adhibentUr, Ponstfcee Romdni a rnultis 
retro faeculis Breuia aunyJo Pifcatoris in cpra rubra ilgnare jfolent. 
Cardinales etiam ihterdum ceta nuhi-a Vios eue coniht. : n , 

4. Sigilla viridia^ antiquit us ab Otiensit I m p er a tor i bus b Pa tr i- 
arcriis yfurpata funt; inOallia tameh non ante faecuium Xli» irt.G***. 
mania autem & Anglia demum faeculo XIV. innotuetttnt. Quemad- 
modum vero fig.lia vtridia , pura nempe» m Germania admodum rara 
funt ; itae contrarip,in Gallia runc qupqu«, maguo in precio habentur, 
regiifque literis vel m^^imi momenti imprimi; folent. 1 lo Anglia hodie 
cerae vindis vfus Ittefis tantum, quas ch« r Ms \(cbartres) vocant, llgnandis 

rcferuatu» eft. »V" . .n, .•■♦t Ij/fv. .tin •••• 4 •i!.ja.»it , l 

5. Sigillorum caetuleorum nullum eXemplum exftat» hi(i quod 
Carolus V. Imperator Uoclori Noiimbergenfi^ef^«fr#A»l5«4« ^er» 
taerulea tt«ndi w ac poteftatem dedit» ' . . ,i 



I 



2# DtPLOM, THEOH S. II, DE SEMIOTTCAi 

6. Sigilla nigra in Qermania quidem nulla, iu alUs vero terrfs non 
nrorfus incognita fuerunt. Vt cnim Patritrcbas Conftantinopolrtanos 
eaceam, quos cera nigra interdum fignaflc tradunt, Magnus Ordinia 
TeUtotdci m' PtUffia Afagifter, item Magnus Mclitenfium Equitum Magi* 
fter t praecerea NabHes quidam nigpis figl|lfe vfi funt. In Gailia ian» 
Ai i274.cerae nigrae vftts cognitus fuic Vid. HElNECCI VS p.fO-54. 

&muvea*r*ait$(kDiplotn.TAV-?.i%-<{l. . 

•m- • . ••" l ». • • vy.* - '. ., J % .. . : • ~ :• . \ - 

! ^ J D$ figillis. ainis. mxiis. . 

Sigilia cerva mixta funtfigifla, quae ex diuerfi colotfs cera funt 
compofita, , Arque huiufmorJt figiiiorum nulfom, fiteculo XIV. anti- 
quius, vidifle" fe heinEcciv* prqfitctor, reprehehfus^b McW* 
bearo Cbrmtci Gott-xreenfis auttdre (p: 104.), ttimiab" auctaribttJ /roui 
fyeris- diphnusfitf. ' Sed Heiitecciu*, qUanrum ego quldcm iudibare 
pofimii, caufia nbmfcim cecidit. Etfi enim farts multa i Carolidarum cc 
fubfequentium Imperatorum ac Regum diplomara vidi, nullum tamen, 
irateor, mihi occurrit, cuius figtllttm in iimbo illo emtnenriore alium 
cerae colorem, &diuerfurn ab interiore parte, cui tynartum impreffiim 
eft, prae fe ferrec Cerae itaque colore haec figilla a Mcroucadum 
itgillts non difTerunt-t • idem vtrobique coldr deprehenditur, margo 
autem feU limbus eminentior inCarolidarum & pofterorum Principuni 
flgtllis inde exfticir, quod haec,quia maiora Merouingtcis annulis erant, 
vehementiore vi atquc imperu imprimerentur, ideoque alttora ryparit 
veftigia & quafi excauationes relmqoerent. *Sed vt redeam ad tcV 
vnde cOepi, figillorum mixtorum qustuor potiflimum genera func 
Pritnvm eft eorum, quae a tergo contrafigillum alio colore imrjreflum 
habenc cuiufinodi rriulta funt Cdroli IV. Sigifmundi aliorumque hutut * 
aetatis Imperatorum, kem quamplurimorum Epifcoporum figilla. 
Alterum getnss eorum eft, quae fculpturam qutdem mbrae, aut viridi 
cerae impreflam habent, ied cereae quafi lanculae aflt albi, aut fiaut 
cdfOrts infufa carnuOcur. Huiu» generfs Cvmt pleraque figtUaPraefuium, 
Principum, Comitum ac Nobilium, quac lacculis XIV &XV. Comparue^ 
runt^' inprimlfque*ea^ quae fecreta appeliantur. Ac initio quidem 
iralla fere <Joloris«tio in hoc fiijillorum tnixtorum genere habita vide- 
tor : fiquidcm omnes facrae dignicatis homincs, vt Archiepifcopt, 
v Epifco- 



Digitized by Google 



C. VL t J>E SPHRAGISTICA » A i ) G E N E R AU. ua^c 

:- 

Epifcopi, Abbates & Abbatiflae rubram ceram vfurparunc, faeculares 
veru Principes Comitefque non dubitarunt viridem etiam adhibere, 
quam tamen eodem tempore non tantum ciuitates/ Monafteria, & 
Nobiles, fed priuati etiam vfurpabant, Sed paullo poft «rae rubrae 
>e/ciOiquid praerogatiuae tributuin eft, adeo vt ftecularibus etiam per- 
fonis color viridis difpjfceret, qucm cum rubro commutare non Pnn- 
cipes tantum & Comites, fed etiam ciuirates ac Nobiles ftuduerunt, id 
quod partun ex ipforum figillorum intuitU, partim ex multis diploma- 

tibusCaefareis, quibus his illifuc ius vtendi cera rubra concedebarur, 
coguofcere licet. Occurrerunt,mihi,vt hqc addam, recentiorum, 1 prae- 
fertim Imperatorum figilla, taiitae quidem magnituHnis , vt laacif 
cereae, cui iofufa funt, diameter integrum fere pedem aequet. Ad 
ttrtium figuiorum mixtorum genus referoj figilla non limbata, hoc eft 
ea, quae timbo f. margine eminentiore carent, licet ex dioerfi coloris 
cera conflata fiint, ita nempe, vt, vna ex parte vel rubra vel viridia 
fint, ex altera vero yel alba vel ftaua appareant. Atque horum figil-, 
loruiu ante fteculum XVI. non tam exiguus numerus, quam Heinec- 
cius exiftimauit, reperi^ur.. ijuartum denjque genus eil euruni , quae 
ex binis djuerfis figiilis quafi coagmentatafunt, vt (< fi quando Princeps 
,>& fubditi (funt vcrba Heineccii) eidem cerae imprefiere figilla, atque 
„adeo ille rubro,, hi alio colore vfi fiint. Tale eft illud Ciuitatis Fran- 
„cofurtenfis ad Viadtum, diplomati fuper fundatione Monnfterii Kar- 
n thtifienfis die 10 Augnfti anno 1396. confeclo, adpenfum, quippe 
„quod, ill. Sam.Strykio tefte in diH. (de cera rubra) GaUum ac reliqua 
^injignia Fraucofurtanae ciuitatis i» dba tera exprejfa exbibet, cuius 
„parti fuperiori inferta confpicitur aqaila Elcfioris Brandenburgica fru~ 
yjulo cerae rubrae imprefa." Rariffima huius generis figilla efle, per 
ft intelligitur. Duo adhuc, priufquam ab hoc loco difcedimus, obfer- 
uanda videntur. Vatim eir hoc, reperiri inde a iaeculo XV. figilla, 
quae pura quidcm per fe funt, fed mixtorum fpeciem ideo habenr, 
quod capfulis vel metallicis vel ligneia inclufii cernuntur, cuiusgenerts 
figilla aliquotj eaque viridia ex feeculo XV. ipfe poflideo. Alterum 
hoc eft, inualuifle ineunte faeculoXVI. confuetudinem, ceram, rubram 
inprimis, frufiulo quodam papyraceo albo ita tegendi, vt typarium non 
cerae ipfi, fe I fruftulo papyraceo imprimererur, id quod nunc quoque 
in figilli* farinaccis fieri videmus, qnae ex obhtis f qui$ dkunr, parantur. 
Vid. HEiNECCivsp.c4.fq. & Nqhv. Trmtk de DifL T. IV. p. 42. fq. 

337. 



atf DIPIiOMi THEOR. S, II. DE SEMrOTICAi 

• ' '•' v ■ ••> S* '-337. • ' « »*•' < .'•;;•--' " 

Qt yfc/iWx crtiaceis , fqrinaceis (f malthinis* . 

Sigilla *re/<wMomwumfortafle figillorum antiquiffima funt.vtpot© 
quibus iam Aegyptii veteres, icem- Graeci ac Romanl, vccbantux: 
Eorum mcdia quoque aetace, quamqUam rariflime, mentio f*t. Sed 
liceras etiam Regumi publicas farina : macerara, quam paflam f. crudura 
panem dicebant, fignatas fuhTe, ctmftat. Atque haec fuut figifla, quae 
farinacearum nomine infignirc placet. Ad farinacea etiam referri pof- 
funt figilla, ex oblatis % quai dicUnc^ parata, quorum Hddie vfiis quam 
Jate pareat, ncmo eft, qui tgnore*. M^tbina denique, fiue mafticbat* 
figilla vocu , quae ex malrha fiue maftiche faiU funt, Maltha autem, 
quae intcrdum ad fignandum adhibica efl , varie explicatur : aliis enim 
eft pix cum cera mifta ; alii vero eam epice itquida dtaxungia, vel 
feuo, icem c calce minutatim fuperadie&a confetfam efle tradunt. 
Occurrit mihi eiufmodt figillttm malthinum, ftue qood idera eft, mafti- 
chatum, quod in praefatione Hijforiae fyeae Holzfcbuberiane p.8. de- 
fcripfi. lmpreflum eft (non appenlum) litcris, ehartae hnteae A. 1389. 
infcriptis, a Friderico HoUfchuhero, Ordinis TeutOnici equite, Vid. 
ttEINECCIVS p. Jf.fq. & Nouveau Traitk da Diplomatique T. IV. 
p. 31. fq. coJI. cum TROTZU oocis ad ffugonis Iib. de prima fcribend* 
origine p.73-fq- 

• T * 1 • .*.•!•.•."■ - 'u . u :'! •;: 

$• 33«. . ■ >s? t . 

De cera Bifpanica ht tranfcurfu. 

Cera Hi/panica, qua hodic ad obfignandas literas plerumque vri- 
mur, ante hos centum 4; viginti quinquc circiter annos mGaUia a mer* 
catore quodam Parjfino, cui nomen er.K ttoujfeau , inuenta' cft. Is 
quum fortunam tam aduerfam cxpertus efTct, vt omnta fua flammi* 
amicteret, ncceificate, vltimo telo coatrus, ceram hanc fignatoriam, 
-cuius conficiendae modum in India orientali didicerat, elaborandam 
fufcepit, tantumquc inde lucri cepic, vc breui tempore ac velut repente 
cx Iro Croefus fieret. Dedit autein huic ccrae nomen Hifpanicac, vt ; 
eam a liquida gummi lacca diftinguerct. Vid. Nouveau Traite deDiplom. 
T.IV. p. 33. Adde hUbneri Kunjl Lexicon, in quo hoc ccrac gemis 
pluribua defcripctun eft. 

S- 339. 



Digitized by GoogU 



fc. VI. DE SPHR ASISTTO* \) GEftERAU. , %n 

s- 339. ; • 

v. Dc/jgiUorum jigura. , * 

Sigilloram^iwv» admodum yariauit. Nam vt veteram Graec*- 
rum Romanorumque anmtlos pariter, atque tabcllas aeneas omittam, quae 
pofteriores cum literis, rum inprimis fidilibus vafis aliifque rebus obfi- 
gnandis adhibebantur , <6e plerumque quadratum oblongum , interdum 
plantam pedis, vel circuli quadrantem, foleam fcrream, iunam crefcen- 
tem, cet. referunt; poflfunt figillar, mediae praefertim aetatis, ratione 
figurae in rotmnda, rriangularia , auadrata, pentagona, bexagona, otfo- 
gona, & caua f. lanciformia difperciri, de quibus fingulis pauca dice- 
mui, 

» » 

S- 340- * 

De figitth ' rotundis, eorumque in orbicularij,. oualia 

& parabolica diuifione* , _ 

Sigilla rotundafont vel 

I. orbicularia (vid. Tab. IX. num. I - 7.) Huhis gencris funt 1) omnes 
ferebullae, tam Imperatorura veterum Romanorum , vt Aurelii & 
Lucii Veri, quam eorum omnium, quos bullis, aeuo praefercim 
raedio,vfus fupra (§.330-333.) diximus, 2) figilla cerca a)omnium 
Meroueadum, folis Childerico I & III. exceptis, b) exCaroIidis tan- 
tum Caroli III. Crafll, Arnulphi & LudouicilV. Infanris, icemZuen- 
teboldi, Regis Locharingiae, & Locharii, penulcimi Carolingiccrum 
Galliae Regum, c) omnium Imperatorum ac Regura Germanicorum, 
d) omniura Capetiorum, (oIoRoberco excepto, e) omnidm Regum 
Hifpaniae, Siciliae, Scociae, & plerorUmque Regura Angliae. 
. Deinde vcaeres etiara Duces, Comices , Dynaftae & Nobiles orbicu- 
laribus pterumque figillis vfi funt. Eamdem porro formara antiquif- 
fima figtlla ecclefiafiica habenc. Etfi vcro orbicutaria figilla eccle- 
fiaftica poitmpdura rara fac^a funt; multis tameu Epifcopis, Abbati- 
bus & Abbatiflls figilla orbicularia a faeculo XII - XV. placuerunt. 

a, oualia 

a. perpendicularia (vid. Tab. V. num. 3 or 6.). Huiufraodi figillis vfi 
fiint J)quidam ex veteribus Imperacoribus Romani;, vc Alexander 

P p Seueruc 



*S>8 DIPLOM. THEO^r & IL DE SEMIOTICA. 

Seuerus in Eulla quadam ptumbea, 2) ex Meroueadibus foli Chil 
dericus I & III. 3) Carolidae omnes tam in Gatlia > quam in Ger- 
mania, exceptis Carolo III. Craflb, Arnutpho» Ludouico IV. In- 
fante, item Zuenteboldo Lotharingiae Rege, & Lothario, penul- 
timo Carolingicorum Galliae Regum, 4) Eudes f. Otto, Gailiae 
Rex , s ) ex Capqtiis folus Roberrus. Inde a faeculo XI. raxa 
haec figilla fieri coeperunt, ita tameu, vt fubinde, praefer- 
tim faeculo XIV. ab Epifcopis & Comitibus vfurpata depreheri* 
dantur. . , . 

b. borizontalia ( v.id. Tab. IX. tium. 9.) . . Horum vfitt in Italia prw 
fertim inde a faecnlo X. inualuit. 

3. parabolica 

a. rotundata (vid. Tab.IX. num. 10), quae inde a faeculo XII. potif- 
fimum Epifcopis, Abbatibus, Abbatifiis, Monafteriis, Capitulis, 
6/ficiatibus & feminis illurtribus placuerune. 

b. cufpidata ( vid. Tab, IX. num. I !.), quiHus inde a fiiecuto XI. per* 
fonae ecclefiafticae & feminae illuftres, item Priucipes & Optima* 
tes, quamquam rarius, vfi funt. 

4. triangularia , quibus inde a faecuto XII. (hoc efr, ex eo tempore, 
quo infignia gcmilitia figitlis inferri eoepta funr) Principes rarius, ae 
Comites, & Nobtles tam agrarii, quam vrbani f. Patricii femper fere 
vtebantur." Ex his figillis quoniam nonnulla triangult , alia cordis, 
rurfus alia fcuti, vel piri etiam fiue folii, item trifolii fpeciem prae 
fe ferunt, pofiunt denuo diftribui in 

a. triangnlaria proprie diSta, (vid. Tab.IX. num. g.) . 

b. cordtformia, (vid.Tab. LX. num» ta.) • . v . ' 

c fcuriformia, tam cufpidata (vid. Tab.IX. num, 13. »4. tc.), quam 
rotundara (Tab. IX. num. I6\) 

d. pirifbimia fiue foliata (Tab.X. num. I.) 

c. rrifolina, quae omnium rariifima funt ( Tab. X. ntim. 2.) ' 

:>:i . :«. . . 

• Vicl. nrtNECcivs p. 56-59. & XobveaH Traiti dt D^hwattqut T.IV\ 
P-.44-57. 



1 



: ■ 1 



Digitized by Google 



cmWE SPHRAGIS-HCA'' i) GENERA&f,- m 

De jigiUis quadrdtis, pentagonis, bexagonis, offpgoms, 
itein eauis / lanciformibus, 

f , ISigilla qtiadrata admodum rara func Pertinent huc l 
a, quadrata proprie diffa, cujus generis bullae quaedam phjmbeae 
Junt, vt Traiani Imperatoris, item Sergii kStephani, Pontificuni 
Homanorum inccrtorum ( Tab. X< num. 3 ). 

»*) borizontalia (Tab. X. num.4.), cuim generis figiWsy iifque 
aeneis, tam Graeci, quamRomani.veteres vfifunt, vid, fopra 

4) ptrpendicnlaria (Tab-X. rium.5.), cuiufmodi pauca ex faeculo 
potiflimdm XIV, fuperfunt, 

c. rbombata (Tth.X. num.£.)> 9 u ^ia iam faeculo XIII, quamquam 
raro, vfurpata fuht, 

2. Sigilia pmagona) ex faeculo XIV, vid. Tab. X. num. 7, 

S.Sigilla kexagona, tam w**/* inde a s faecu!o XIII. (Tab.X- num.g.V 
quam liueis reflis formata, ex CtecuIoXlV. (Tab. X. num. 9. jo.J. 
Hexagona non tam rara fune, quam pentagona. 

4. Sigi\h oflogona iam in veterum annuljs exprefia cernunnjr, vfurpata 
- deinde etiam faeculo XVI* a quibufdam Nobilibus fiint, vid. Tab.X. 

num. 11, . . 

5, Sigilla caua fiue lanciformia, quae HEiNECCio ea dicuntur figilla, 
quae fculpturam in medjo orbe admodum depreflam » perigraphen 
vero exftantiorcm habent, vt totum figillum lanci videatur fimite. 
Huius generis exempla duo hejneccivs attulit; alia, aeque inu- 
fitata, in nouo opere diplomatico exhibentur. 

' * V|d, hbineccivs p,6p.f9. * Nouveau T'ait( dt piflom, T,IV. p. 57-6}. 

$. 34* 

De JtgHforum quantitate, 

Qjtantitas figillorum non minus, qnam figura 6t materia, variauit» 
buUarum quidem aurearum quantitas in fupehoribus {§. 330) pro 

Pp 3 infti- 



300 DIPLOM. THEOR/ S. H, DE SEMIOTICA.» 

infliruti noftri ratione dcfinita tfk, ' Quod vero ad cerea figiUa nttinet» 
placet eorum quantitatenv HEINECCII verbia defcribere. "Cerea 
«Francorum (mquit p.6i.), vt & Conradi I. & Henrici I. aetate, flo- 
„renum Germanicum vix excedunc. Poftea fehfim magnirudine creue- 
„runr. Trium Ottonum figilla tres fere djgitos hahent in diametro, 
„Conradi H. quatuor, Henrici III. & IV. paullulum minus quam qua- 
„tuor, Lotharit quaruor $t femifTem, Conradiill, quaruor, Friderici L 
„quatuor, nec non quatuor & femuTem. Nec vidi ex faeculo X. & XIL 
„(igillum, quod quinque digitos excedat. Ac faeculis infequentibuj 
„mirum,quantopere creuerit figillorum molcs, OttonislV. HenritiVfL 
„GuiiieImi figilla diametro quinque digitos, Rudolphi I. paene fex, *t 
„omnium maximaFridericiill.ieptem abibluens». Idcm quoque difcri- 
„men in principum, epifcoporum, monafteriorum figillis obferuatur, 
„quorum feorfim hic definire magnitudinem , . nimis eflet taediofiim. 
„Deficiente iam prope faeculo XIV. figillorum moles vcluti ad cxtre- 
„mum dedu&a, pauJlatim decreuit, donec ad eam, qua hodie vtimur, 
„rediit. Hinc exrpirante faecuIoXV. & ineunteXVI. figilla ab epifco- 
„pis ndpenfa notaui quadrimulo quem eincn Matticr vel Vicrling voca- 
„mus, haut multo maiora. Adeo etiam ex figillis diuerfus Tacculo* 
„rum genius hominumque animus ad nouas fubinde mutationes procli- 
„uis elucet, cet." Quae Heineccius de figillis Germaniae dixit, ea 
quoque ad reliquorum regnorum figilla pertineht, id quod cum -ex 
ipforum figillqrum intuitu, tum cx nouo opere diphmatico pag. 64. (q. 
cognoicitur. Conf. etiam, quae fupra ($. 336.) de maguitudme figilio- 
rum, recentiorum praefertim Iraperatorum, di&a funt. 

T>e Jtgiilorum infcriptiombw. 

Scripturat in literalct U reaies diuidi, iam fupra (§.jl.p. $2.fqq.) 
ditlum eft. Vrrarumque fpecimina in figillis obfCruantur. Poflunt 
itaque htfcriptioncs figifforum, hoc eft, ca in vniuerfum confiderata, 
quae figillis infcripta cernuntur, fiue verba fint, fiue res reruroque ima- 
gines, in literales & rcales difpertiri. In plerifque figillis vtriufquc 
generis infcriptioues, reales nempe pariter, atquc literales animaduer- 
tuntur. Atque haec figilla dodrrinae caufla epigrapho dicere lkear, 
quibus opponuntur tum mottcpigrapba, quae non ntti infcriptiones iite- 

raies 



Digitized by Google 



a Vt PB SPHRAGlSTICAi I) GENERAU %oi 

rales habent, quam awpigrapha t quae omni infcriprione literali carent. 
Clarius hoc diicrimen ex ii>> quae de infcriptionibus figillorum litera* 
Jibus 6t xeajibus figillatim dicemUs, intelligecur» Quoniam denique 
iuTcriptionum : literaIium aliae in margine figUJorum , aiiae in ipfa aret 
ad expUcAtionem quarumdam imaginum, exaratae deprehenduntur, 
Bpuunt infcriptioties literales in perigrapbas 6c epigrnpbas . vel etum 
tn prjtmrius k fecundarias infcriptiones difttogui. 

• ■ * 

: i ;i • §• 344- 

» • De infcriptionibus JigiUorum literalibns. '< 

-, . . . . » n»' 

. De inferiptiontbus XiteraXibus figillorum haec teneamus 
• Vid. hbineccivs p.62-7j- t* Afowvfcw Traiti tk Diplom. T. IV. p.6$*>7l» 

L Gcneratim : 1) Quo antiquiora figilia iunt, eo fimpltctores & bre* 
niores eorura"lnfcriptiones literales efle folent; ft) Longtores in- 
lcriptiones inde a fiieculo XI. magis vero a iaec XIII. inualuetunr; 
&) Vnius eiufdemque perfoftae figtlla diuerfas haud raro infcriptio* 
nes iiteraks habenc,quia ncmpe,vt in fupcrtoribus ($.318*) dtoum 
eft, Princtpes aliique etiam homines pluribus faepe ac diuerfis intet 
fe typariis & olim vfi fiinc, & nunc quoque vtuntur; 4) Bullarum 
rnfcripriones literaJ.es ab infcripcionibus figillorum cereorum mul- 
tum difcrepantt -c ) Infcriptiones figillorum iiterales ad regnum 
fcripturarum arcificiale pertment, de cuius ordinibus, partittontbus, 
generibus ac fpeciebus iam fupra (§. 73 - 222) plurtbus expo* 
futmus. 

i7. Specuittm notcntttrt 

i. Littrae, quae interdum grtecie, piertrmque vero Yatinie, *c 
maiufculae quidem vfque ad medram faeculum XIV. ($. 73.) , 
fucrunt. Ex litef fs ngillorum iplbrura aetatem ac fidem aeftimari 
pofTe, per fe inteJligitun 

Interpun&ioires, vid. J. r4, 

3, Siglae verbnles {§. t>2.). £.gr. in bulla ttoadaui piumbea Caroh* M* 
infcrlptio figlis huhc in modum exprefla eft : DN. KA R. .\ M P, 
P» F. P P. A V G. hoc eft : Domivus nojler Katokts hnp<v*tor % pius> 
felix, perpetuus Auguflut. Huc etiam Friderici IV. Itnperatoris 
JigUe aenigmaticae A.E.LO.V. referendac funt. ■ ■ 

Pp % * Xota* 



3 oa DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMlOtlCifc 

• 4. Notae numerates paricer atquc verba numeralia, <jU'bU5 paftim' p?u- 
res eiufdem nominis Imperacores ac Reges, iccm PuntiriceS Ro- 
, rnani diftinguebancur , parcim annus, quo cyparium faflttniy Vel- 
•' eciam pofleflbr eius nacus eft, indicabacur, Ex Impewonbttt 
. «1) Icalicis, Ludouicus Wl iam ineunce faeculo X. * )' ex C^rW 

•■ nicis Henricus III. S< V. Locharius II. Conradus (II. Ludouicus 
Bauarus, Carolus IV.' FridericusIV. Rudolphus II. cec.i cx Regi- 
bus Galliae folus Francifcus I. quancum milti quidem conftac; ex 
Regibus Angliae Henricus I. icem Richardus I. Normanniae Dux , 
& Poncifices Romani inde a Leone (X. (A. 1049-1054.) numerit 
huiufmodi a praedeceflbribus vel fuccefToribus fuis eiufdem nomi- 
nis diftinfli fuerunc. Typarii aueem confeSi epocha in conrra- 
jfigilto curiae Epifcopi Halberftadenfis diplomaci, quod A. 1302. 
exaracum eft, adiuncto, ap. i,E yser. de cOncrafigiflis p. 41. ia* 
hac perigraphe indicaca eft: S, FCM. ANO. DN. M. CC 
XCI. hoceft: Sigilhm faSum anno Domini npu Simile. ex- 
emplum in C*I» QETTERl Gefcbicbte der Burggraven zuNiirnberg 
P. I. p.79- exhibecur, ica infgripcum : SigiUum Iudicii prouin- 
cialis Burggrauiatqs in Numberg {4fo. Quonia.m fiinc, qui 
ftacaanc, nocas Chronicas in figillis numquam expreflas efle, inpri- 
mifque ioachim, V, C ht der Ehdeitung zur Teutfcben Diplo- 

r . matic p. 104. id fibi aliifque perfuafic; placer aha quaedam huius 

t generis exempla ex hveberi Auftria illuftraca huc tranf^ribere, 
vt: l)adan. I459 : £. Frederici Dei Gratia Romanorum Impera- 
torix Semper Augufti Aujlrie Stirie etc, Ducis I4fS » 2 ) ad an. 
I478 : Sig. Qafpar. Vorfter. Prepojiti. Domus. S. Fioriani I4&ji 
5) ad an. 1483 : S. Friderici. Romanorum, , Jmperaforis — {464* 
4) ad an. 1484: Sigiff. lorjg. baftb. 147J; c) ad an. 1497: Sigil- 
lum SanCli Scbafltani M Eberfperg, & remuatum eft fubaano domini 
M. CCCXXIi 6) ad an, 1 53 1 : Hainrici Abbatis in Seiten- 
fteten IJ24i 7) ad an. 1 f gc : SigiUum Conuentus , Aledlicenfis, 
Anno. 1740. Huius generis exemplum exftac eciam in falckii . 
Cod. Tradition. Corbeienf. Tab. XI. num. 6 ad an. 1 f 3 8 : Sigil- 

•'1 ' lunti ciuitatis. Hannouer IJJ4. Ah'a duo'figiIIa, numeris rtoraca 
ego ipfe in Hiftoriae meae Holzfcbuberianae Tab. XVII & XVlH. 
ad an. 1552 & if6o* exhibui, quorum vnum praeter figlas 
G F M B P ZCy hoc eft, Georgius Fridericus Marcbio Branden- 

burgenfis. 



Digitized by Google 



jC. WLrUE SPHftAGISTICA 1) GrNERALT. 3^ 

burgenfi , Prufliac etc. annum /f-f/. alcerum vero, quodfuic 
Wilbelmi, Arcbiepifcopi Rigenjis, natu Marcbionis Dran/ienburgen» 
Jis, praeter noinen 6c titulum, quorum pauca) veftigia in perigra- 
phe iuperfunt, aonum ; f 4 f . exprimic Sed iigilla eriam incer* 
• < dutnannum, quo pofleflbres eorum naci-funt,, deHgnanc Huc 
percinec 1) (Igillum RudoJrt IV. Archiducis Auftriae ad an. 1359» 
apud HVtBER. in Auftria illuftraca, ica infcripcum : f Rudolfut 
jQuar/ut Dei Gra/ia Palatinut Arcbidux Aufirie S/yrie Karin/bie 
■ Sueuie <f Alfuic Dominut f Carniolie Marcbie ac Portut Naonis% 
, Narus Anno Domini M. CCCXXX} & a) ftgillum Fridetici IV, 
, Impcinroris ap. HEJNBCC. p. 109. cum hac perigraphe: Sjgil/um 
Mtieflatit Friderici Dei Gratia Romanorum Imperatoris Semper 
Augujli Ducis Auflrie Karintbie & Carniole Comitifque Tirolis etc> 
• : ( & infra addicum : jQui natus eji in die Matbei Apoji* clDCCCCXV. 

.. . Monogr<mimoto t vnde iliad monogrammarum. genus exiftir, quae 
fupw ($. ?780 monogrammnti fpbragtfica diximus. 

• 6. Signum trtais, dequo fupra ($. 267.)» j 
7. VoX ftgiUum, vel ihtegris literis, vel figlis atiifque fcripturae 
compendiis, vt S. Si. Sig. Sigiff. kem 5".«» fcripta, demum 
faeculo X. magis vero inde a faec. XII. infcriptioni figillorutn 
praeintfla eft» 

g. Fotrnulft Dei tjratid , elque fimiles aliae forfnulae, vt Dei miferU 
•r {1 ~fora%, nutu t cet. 'Formula haec primum vforpata eft a Carold II. 
Caluo, negleda ab ommbus Meroueadibus & a pleriiqueCaroIidis, 
rcftirura deinde ab Imperacoribos Gcrmanicis, Cftperiis, cet adhi- 
bita etiam a Priocipibus^ Comitibus, itemab Epifcopis, quam* 
quam non femper, 61 inde a faeculo XII. ab Abbatibus quoque. 
Exeunte faeculo XIII. pnftqnam. ele&iones abolitae funt, Epifcopi, 
Principum iaeculariym, vt.cnedibiie eft, exemplnm fecuti, non 
Dei fancum, led apvfloKcat eciam fedis gratia fe E^ifcopos efle 
-«jecIaraTUnc,.cuiufmodi eft (igiilum Amoldi, Epifcopi Bambe*gen- 
".ti: :((•» i? arv ; li87' krfcripcum : , f Amoldus. Dei x &. Apiice. Sej, 
. tv faa.^obenbejgen, Jfcps., ^Principejj faeCMlarts ia|p faeculo XI. in 
,, ;. diplpmac^us^j'gnit,a,ceri^ fyam fteitf jmpefjftris ■gratU+ostptktb 
n ^liife, , ^el.^erfibpIdiV Pucis^rin^ei^ (t.iQ77.)exempIo 

w/pir P« -fV«* 



i 



&i tflPLOM. TOEOr. S. DE SEMIOTICA, 

ffomfaa & tituli, difcrepant parrTminrer pro temporis d»uer-; 
fitate, parrim a nomiitibus & titulis, in fronre ipforum diptomatum, 
exprefiis. Terrarum bereditariantm nomma figilKs primum, quan- 
tum mihi quidem conftat, iltata funt in Anglia ' *a Wilbtlmo /. Con- 
quejfore ( A. f 06"6- 1087.), w Sicilia a primo Siciliae Regey Roge* 
rio (A. 1 130.), in Gallra a tudouico VII. Iuniare (A. H^j-1 17$.), 
in Germania ab Henrico VI. Impcratore (A. 1190-1197.), in 
Oriente a primo ImperatoreLariuo, Balduino (A. <204.), iiiHifpa» 
nia a Iaeobo y Aragoniae Rege (A. fi26 ), cet. • Otto III. Impera- 
tor in irgilli» imperfalibus, & Henricus III. in regtis ; titofUm Roma- 
noruwptimi adhibuerunt: quemadmodum Henricus VI.'tam in 
'regiis, quam in imperialibus figillis voQntem/emfer titulo Auguflus 
primus praeraifit. 

10, Nomitta cognationis etiam (igiltis infcripta fuifle ex his exemplie 
. cognofcitur » i) ad an. 1-194- : t tidmtintis fliu* MarcbionirNa- 
murci Qmtitis Hattoie; 2) ad an. 1225: t S. Margarett Sororis 
Comitijfe Flandrenfis ; 3) f Conradus» ( IV, A. 12f <J - 1 254.) Diuu 
AuguJii. Itttpetatoris. Frideriei. JUius* Dei. Gratia. Romajtorunu in* 
Rcgenu eledus. ($. Iferes, lerufaUm i 4) ad an. ^2<>9 i t Ofakari. 
£tu*. Premislai* Quintu Regis. Boemorunu tyarckiourt, Morauie* 
Jilii. Wcnceslai. Rcgis. Quartiv 5) ad an. 13$}; \Stgillum Pbi- 
lippifliiRegisFrancorumDucisBurgtt^ ( l „ 

i> Na/ales praeterea in figUus qjiibufdara indicatos eUe^iam num.4. 
huius diadraus. 

22* btfcrigtfants mttricat & varia tttrfuttm laoniuomm, quot dicunt» 
ij>ecimina in figillis iam inde a faequlo IX. obiecuanrmv r i 

.••»■-.. i" M • i . 1» *'* 1 •*■<> 

4 . lfj'i J.. 345« , : >i-i- :.»':( 

Ife infcriptionibus Jjgillorum reatibvK 

Quemadmodum iam antiquiffimis temporibus moris fuit, in figitfis 
imaghtes ^jiiptrrtfque fymbotiear varii geueris exhiberey & Ghriftiani 
'vetere# etiafn ihnutos h»bucrunt, quhSus fimulacra mulrarum rerum, vt 
tolum^^nV 1 ^ . pifcium, ancorarum, lyrarum, tiuarum rrianttum fibi 
'inuiceW iuSaarum , cet. .tamquam fymbola MAJ!pta e^rant ; ita eadem 
confuetudo ad mediae quoque aetatis homines, & : hincad ,i lioftrum 

vfque 



Digitized by Google 



C. VI. OE SPHRAGISTICA i) GENERALK joc 

■ 

vCque aeuum propagara eft. Omnia vero haec imaginum figurarumque 
genera ad fcripruras reales peninere,ex iis,quae fupra ($«72.p. 82.fqq.) 
di&a fiwt, patee. . Paflunt aut em infcriptiones JigiUorum reales in duas 
potiflimum clafles defcribi, i) jd/opragntaticas, tam boiograpbicas t quam 
cyriologiaas, 2)fymbolitas: de quibua nunc figillatim pauca dicenda 
func. 

I. Infcriptiones idiopragmathae. Refero huc imagines cum Sanclo* 
rum f tum Imperatorum, Regum, Principum, Comitum, Epifco- 
porum, Abbatum,cet, qudrum quonlam nunc capita tantum, nunc 
protomae fiuo effigies vmbilico tenus, nunc integra corpora in 
figillis exhibita ccrnuntur ; patct, infcriptiones idiopragmaticas 
figillorum vel cyriologicas e(Te t vel bolograpbicas. In figillis vero 
an fatis accurate vultus eorum, quos diximus, expreiTi fuerinr, tam 
inerti praefertim artiumque rudi aeuo, quaerunr, varieque, vt nios 
eft homiuum doctorum, reipondenr, Ego quidem etfi cum hei- 
NECCiO p. igt.fqq. & p. 2il. fq. ftacuere non dubito, figilla 
multum prae numis praerogatiuae hoc in genere habere, & id quo- 
que commodi nubis afTcrre, vtex imaginum vultu & habitu ipfo- 
rum flgillorum fidem aeftimare poflimus; varie tamen contra ipfa- 
rum rerum naturam hac in re ab artificibus medii aeui peccatum 
efle video. Sic, vt hoc vtar, Ludouico IV. Infanti, quem num- t 
quam ex ephcbis excefliiTe conftat, figilla eaque maxime genuina 

' vulcum viri paene fenefcentis tribuunr. Vid. Tab.IX. num.3. 

II. Infcriptiones fymbolicae. Conf. Nouveau Traiti de Diplom. T.IV. 
P-78-9S- & P« 374-394« Hucpertinenc 

I, Cruces, pietatis chri/tianae ac fidei fymbola, quae in area figillo- 
rum, in fronte pcrigraphes & poft nomina eriam ($. 267.), item 
in globis terreftribus, fceptris, coronis expreflae, quid? quod 
fceptri etiam Iqcq vfurpatae cernuntur. 

Coronae, Imperatorum, Regum, Principum capitibus impofitae, 
flimmae vel ad fummam proxime accedentis audoritatis fymbola. 
• ' Variant autem coronae mirum in modum, vt ex earum figuris a 
BERNKARDO DE montfa VCON {Monum.de la Monarch. Franc. 
T.I. Tab. 2. & ab heinecgio p. 208. fq. exhibitis patet, cum 
quibus conferendus eft cangi vs in diflertatione XXIV» ad loin- 
villeum. Sunt fcilicet, coronae laureae, radiatac, florigerae, 

Qq quarum 



3©6* DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

quarum fpecies liligerae funt; item margaritis gemmifue dirttn- 
Oae; porro apertae, claoiae & ad modum mitrarum compofi- 
tae, cet. Meroueades omnes, <t Chtlpericum I, & Childericum III. 
excipias, coronis abrtinuerunt ii» figillis. Pipinus, eiufque fiiios 
Carolomannus, itemque ipfe Carolus M. antequanvad imperialem 
drgdtatem perueniflct, diademate redimiti in figillis cermintuc 
Carol dae inde a Carolo M. vfque ad Ludouicum 4V. Infanrem, 
Cermaniae Regem, & Ludouicum Vltramarinum, Regem Galliae 
laureis potiflimum coronis deleclati funt. Duo autcm Ludouici, 
quos diximus, radiatas coronas, primi, quantum mihi quidefn 
conrtat, in figilla induxerunt, quas in Gallia mox Hugo Capetus 
Horibus lilii dirtingui iuflerat,- Coronis claufis Imperatores ac 
j Reges Cermanici inde a faeculo X. vfi funt. In Anglia coronas 
claufas iam Wilhelmus I. Conqueftor (,t 1087.), in Gallia vero 
demum Carolus VIII. (t 1498.) figillis intulit. Scuta gentilitia 
fero, & io confinio circiter faeculorum XV. & XVL coronis tecla 
fuerunt. 

■ 

3. Haftae, quae potertatis & imperii fymbolum funt, & interdum, 
pilorum & Iancearum fpeciem prae fe ferunt, iam in numis vete- 
rum Imperatorum, deinde in figillis etiam Childerici III. Caroli III. 
CraflJ, Conradil. Richardi II. Normanniac Ducis, aliorumque 
expreflae d^prehenduntur. A fuperiore bipennis parte repetunt 
quidam homines eruditi fioret lilii, qui quum initio noda plerum- 
queomamenta eflent, progreflu temporis multorum Principum, 
Nobilium, cet. inprimifque (inde a Ludouici VII. Regis tempore) 
Regum Galliae infignia fiebant. 

*. 

- 4. Sceptra, dignitatis regiae vel imperialis antiquiflimum infigne, non 
confundenda cum baculit regiit,qvd licet interdum quoque fceptra 
regalia difli fuerint, proprie tamcn pro gubernaculi fic adminiftra- 
tionis fymbulo habendi funt, ' Definunt autem fceptra nunc tn 
crucis, nunc in lilii figuram, interdum globulis terminantur. 
Ante Arnulphum Imp. fic Lotharium, penultimum ex Carolidis 
Galliae Regem, in figillis nulla fceptra proprie dicta animaduerri. 
Richardus I. Angliae Rex manu dextra fceprrum, cruce ter- 
minatum, finiftra vcro baculum aureum, in columbam definen- 
tem, tenet. 



1 

Digitized by Google 



C VL DE SPHRAGBTICA i) CENERALL 107 

f . Baculi regii, diuerfi a fceptris, vid. num. 4* praeced. 

6. Globt terreflres, feu poma imperialia , quibus veteres iam Impera- 
tores Romani in numis vfi funt, vt orbis fe dominos c(Te oftende- 
rent. Ab his globi ad Impcratores Conftantinopolitanos perue- 
nerunt, qui inuidiae minuendae caufla crucem addiderunt, quo 
fa&um eft, vt globi hi etiam crucigeri globi vocarentur. Eiuf» 
modi globus cruciger in bulla LUdouici Pii primum, detnde in alia 
quoque bulla Caroli Calui, poftea etiam in figillis cereis, potifli- 
mum inde ab Octone II. obferuatur. Etfi vero in Gailia non 
minus quam in aliis Europae regnis, globus cruciger femper pro 
jnfigni dominationis fupremae habitus eft ; nullus tamen Galliae 
Regum , praeter Hugonem Capetum eiufque filium Robertum, . 
item LudouicumXII. in rebus Italiam refpicientibus, globo cruci- 
gero infigillis vfus fuit. Conf. heinecc. p.8^. 

7. Manus iuflitiae, quac dicitur, eft /ymbolcm iuftitiac fiipremae 
* Regum ac Principum, primum ab Hugone Capeto vfurpatum(vid. 

Tib X. num. ia ), deinde reftitutum quafi a Ludouico X. U con- 
tinuatum ab eius fucceflbribus vique ad Carolum VI. qui primus 
manum iuftitiae cum fceptro coniunclam, prouti nunc quoque 
moriseft, *adhibuifle dicitur. Ex Imperatoribus noftris nemini 
hoc fymholum placuit: contra Reges Angliae moVem gallicum 
imitari non dubitarunt. 
%. Tbroni in figillis potiflimum maieftaticis expreffi cerauntur,& cum 
his fimul introdufti funt. Vid. fupra §.327. Vetuftiores throni 
fphragiftici a fellis vulgaribus parum difcrepant. , 
o, Gladii , qui inter antiqui/fima auttoritatis & iuftitiae vindicatiuae 
fymbola numerari debent, in contrafigitlts pariter, atque in figillis 
cqueftribus Regum, Ducum ac Comitum veterum exhibencur. 
Gladius inprimis nota audloritatis principa!is, vt fceptrum regiae, 
erat. Sigtllorum Hcrbipolitanorum perigraphe : Herbipoiis fola 
ittdicat en/e flola, in prouerbrum fcre abiir. Fuerunt autem gladii 
fphragiftici plerumque nudi, ac initio quidem breuiores acutioref- 
que, poftea longiores tantaeque molis, vt nunc clypels, nunc tho- 
racibus catena fatis longa anne&ereutur. 
10. Vexiffa, fupremae dominationis Priricipum, qui ea manibus renent, 
fymbolum, tnfigillis Caroli JII. Crafli, Conradi L Henrici I. & 

Qq 2 Ottonis 



♦ I 
* m 

308 DIPLOM. THEOR. S. H DE SEMIOTICA. 

Otconis TII. iremque defignati Regis Galtiae, Ludouicf Crafli, dc 
faeculis XII & XIII. in permultorum Principum Comitumque figil- 
lis exhibentur. Figura vexillorum quam varia fuerit, ex hei- 
neccio, qui ea in opere fuo de figillis p. loo. aere exfcribenda 
curauic, cognofci poteft. 

XI. Clypei, defenfionis, quam Principes hominibus fibi fubie&is de- 
bent, fymbolum, in figillis Ludouici Pii, Caroli III. Craffi, Con- 
radi I. & Ottunis I. item Ludouici VII. Galtiae Regis, ac denique 
in multorum Principum figillis exprefli cernuntur. Clypei hi> in 
quibus totius artis heraldicae origo latet, varii genens fuerunt, 
orbiculares, triangulares, ouales, cufpidati cet» & plerumque 
vinculo quodam coriaceo vel catena collo alligati funt, ne fcilicec 
in contfi&ibus praeliifque cum honoris periculo amitterentur. 
Siniitro plerumque lateri, interdum vero etiam deXero appenfi 
cernuntur. Vid. heineccivs p» 201. fq. vbi & eorum figuras 
varias, aeri tncifas videbit. 

12. Vejlimenta, ac primo quidem paUinm fiue cblamyt^ humero deX- 
tro fibula quadam alligata, ira quidem, vt brachium deXtrum 
nudum, finiftrum vcro velatum appareat. Eiufmodi chlamyde 
vfi func cum Reges Gallici fecundae & certiae ftirpis, tum pleri- 
que Imperatores ac Reges Germanici. Infra pallium f. chlamy- 
dcm iidem togam quamdam plus minufue longam & anguftam 
gefiarunt. Milites nobili genere nati , in Anglia praefertim, eo 
tempore, quo Iohannes fine terra (A..1159- 12 16.) regnabat, 
loricis tunicas ad talos vfque promiflas fuperinduere coeperunr» 
Reperiuntur praetcrea iu figillis hnmines, a capite od calcem lori- 
cati, vel pellibus ami&i, quum contrn alii nudi fere apparcanr» 
neque aliud quidquam veftium, nifi galeam, vel mitram cuiuicum» 
que generis capiti impoficam oftenccnt. lam fieculo XII. Princi- 
pes aliique dignitatis altioris hominCs breuiore habitu vii funt, ex 
quo ornamenta quaedam, in Cufpidem dcfinentia dependebanc. 
De tinicarum prolixiorum aetate minus commode, vc videCuf, 
heineccivs pag. 206. hunc in modum toquitur : "Maiorec 
„noftros a Francorum aecate in vniuerfum video cogas proiixiores 
n in pace breuibus choracibus praetulifle, veftefque adeo -ad talos 
„vfque promififle, quippe quemjwbitum viris credebant dignio- 

„rem. 




Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGfSTICA i) GENERAU. 309 

■ 



„rem. Hinc vbicumque aut Principes aut pripati ftanres, feden- 
„tes (equitantes enim & velut ad bellum compofitos breuiorem 
„habitum induere commoditaris caufla oportuit)> femper toga 
„promifla adparent veftiti. Sic Caeiares, iic Reges, fic Principes 
„Comitefque finguntur, vtadeo breuiorem habitum, qui hodie 
„inter plerofque obtinet, ante facculum XV. vi* inuehias. £x 
„eo enim tempore coeperunt fenfim tunicas reddere breuiores. 
„Quod tamen iam tum non adeo placuit viris antiquae grauitatis 
„ftudiofis." Quibus addit p. 207 1 "Quemadmodum igitur Fran- 
„corum aetate breuiori habiru dele&abantur Germani, ita emor- 
„tuaCarolingorum gente quum SaXones ad imperium adfpirarenr, 
„fimul prolixior habitus videtur inuedus." Magis placent, quae 
idem vir do&iflimus p. 2o2. de tboracibus & loricis attulit. u Ex 
"iis (figillis) patet, inquit, I. antiquiores nonnifi breuiores tho- 
„races in medio per lumbos cindos induuTe, eofque 11. paullo 
„poft circuhs ferr/is non tam contra fagittamm quam gladiorum 
„idus praemuniuifle. III. Iftos circulos, quos & annulos voca- 
„bant, fenfim fecifle minores> vt etiam fagittas fuftinerent — 
„IV. Necdeefle thoraces *eque ac loricas, quibus eodem traclu 
„adhaerent galeae aut certe mitrae, galeis fupponendae» V. Or- 
„natus cauflj nouas fiiperindui coepifle fiue camifias, fijje tunidrs 
„manicis carentcs VI. Has porro tuhic&s nonnumquam Ieclif- 
„fimis coloribos folit&s diftingui, aut VII. jnfignibus etiam gentili- 
„tiis orhari, donec iufti fuccederent thoraces ferrei. VIII. Porro 
„in figillis notabir loco circulorum ferreorum nonnumquam adhi- 
„beri folidas laminas (maculas vocabant), ex eadem materia arti- 
M fIcio.'e confutas, vt veiuti iquamis piicium refponderent (vnde 
„& /cammatat quafi fquamatae dicebantur), facilique negotiO qua- 
„qua verfum fteclerentur.'' Eodem loco p.204. i)tunica breuior, 
a) lorica fquamata, 3) lorica mitiorum circulorum, 4) thotax, cui 
galca adb,.eret, j ) lorica alia minorum circuUrum , 6) lorica maio- 
rum circulnrtim y 7) lorica cum galea, Jj) camifia Ibris fuperinduta, 
p) tunica variegata, 10) tunica pifla, II ) tunica variegatd, 



tcgebart. quarum figuras varias videfis apud H£lNECC.p.208 fq. 
Nthil iam de cbirotbecis , ocreis 6t calcaribus dfcam, quarum qui- 




Qq 3 



dem 



3 i© DIPLOM. THEOR. S. It DE SEMlOTICA. 

dein reram nofcendarum cupiditate qui tcnentar, eos id hei- 
necc. p. 204.. ablegamus. 

13. Animalia. Ac primo quidem equt, quibus Principes atiique illo- 
ftrioris dignitatis homines inde a faeculo XI. tnfldentes in figillis 
exhibentur, initio non erant ephippiis, fraenis ac ftapedibus in- 

, ftrufti. Ephippia anciquiflima admodum fimplicia eranr, nihilque 
a puluinaribus chfFercbanc, nifi quod incerdum piura lora habue- 
rint, quae per equi lacera vtrimque derluebanr. Lorum, quo 
ephippium equis adftringebarur, per pcdus eqoorum tranfibac, 
mutrifque phaleris, tintinnabulis globulifque condecoratum erac 
Ec in reliqua etiam equorum fternendorum veftieudorumque 
ratione recenciorum remporum equitcs ab anciquis moribus difceC" 
ferunt. Stapiarum vfus faeculo Xlf. nondum vbique locorum 
inualuit. Sacculo XIII. equorum ftragula it dorfualia pulcher- 
xime picla, variifque figuris, animalium, florum cet. plerumque 
vero infignibus gcntilieiis exornata apparent, ita quidem, vt equi 
phaleris quafi inuotuti efle videantur: quorum ornqmentorum 
originem meineccivs p. 20f. fq. ab expeditionibus , quas 
vocanc, cruciatis rcpecere non dubitauit Sed feminae etiam 
tUuftret inde a faeculo XII. equis, vel feminarum, vel virorum 
etiam ritu infidentcs , manibufque nunc aues , nunc Iitia aliofue 
flores tenentes, in figitlis animadqertuntur. Omnia vero figiUa 
equejlria ad indicandum inprimis natalium fpiendorem adhibita 
funr, & in Germania quidem vlque ad faeculum XV, fed peregrini 
Reges ac Principes eorum vfum ad pofteriora etiam tempora con- 
tinuarunt. Practer equos, «r*vetiam, canes, falcones, aliaque 
volanlia in figillis exprefla cernuutur,quae quidem animalia vena- 
tionts fymbola efle, resin vulgus noca eft. Neqiie quemquam 
latere poterit, feminas iliuftres non facile, olim praeferrkn in 
publicum fine aue quadam, quam manibus, tamquam dignitatis 
fuae notam prae fe ferebant, prodiifle. 

14. Florer, vt palmae, fanctkatis, conftantiae& vi&oriae iymbolum; 
rofae, lilia, aliique flores, quos, ramquam morum integricatis 
teftes, Epifcopi, Abbates, AbbatifTae & feminae illuftres manibus 
cenebant. In figillis Ecclefiarum & Monafteriorum flores ad indi- 
candum florenccm rerum rtatum adhibiti fuerunc 

ic. Tur- 



Digitized by Google 



C.VL DE SPHRAGISTICA l) GENERALL 3 I 1 



15. Tttrrer, portae, caJieHa, quae inde a fteculo XfT. in figillis Prin- 
cipum aliorumque illuftrioris dignitatis hominum, item in vrbium 
figillis admodum vfitata fuerunc, nifi infignia tanrum genriUtii 
itlis tignificata efle conftat, pro iurifdi&oiiis pocetfarifque fupre- 
mae fymbolis habenda fuot. 

16. Injignia f. arma geneilitia, Ac de infignium quidem origine ac 
natura iam nihil atrinet dicere, vt quae res ad Heraldicam perti- 
nent, & a me ipfo in lihello heraldico; quem opert meo de Genea- 
logia & Heraldica recentforum temporum (Handbucb der neuefie* 
Genealogie und Heraldic , Norimb. 1763. 1764 & 176C. g.mai.) 
fubieci, iatis pro inirituti ratione explicacae funt. Illud vero hoc 
loco non eft praetermittendum, ngillis,genuinisnenipe,ante feecu- 
lumXL(A.ioco.) nulia indita cerni infignia gentilitia,vt quae fae- 
culo demum XU. paullo vfitatiora fatla funt Inter primos, qui 
armis gencilitiis vfi font, refertur Godeiridus Coxnes Andegaucn- 
fis 6c Cenomanenfis. £x. Galliae Regibus Ludouicus VII. (abA. 
1 1 37 - 1 178.) primus lilia in contrafigillis oftentauic In Angliam 
HenricusII.(A. 1 1 54- 1 1 %9.)infigni\im gcntilicioxum vfum intro- 
duxifle 'fertur. Angliae proceres arma primum figiliis auerfis 
circ. A. I2I8> intulerunt, deinde ab A. 1366. figilla non nifi armia 

- * gentilitiis cxornarunr. In Scotia arma indeab A. I l6f. quoWil- 
helmus Leo Rex fadus eft, in Portugallia vero ab A, 1 13C. repe- 
tuntur. In Germania fcuta gencilitia figillis demum faeculo XIII. 
illata efTe tradunt. Quod vero ad Aquilam Imperii t quam dicunt, 
attinet, fimplici aquiia Ludouicum IV. fiauarum primum ruuTe in 
contrafigillis vfum, & anfam etiam aquilae duplicis f. bicipitis 
effingendae pracbuifle vulgo exrftimant,ita quidem,vr aCaroloV. 
aquilae duplicis vfus perpetuus deriuandus eflet, cet. Atmibi 
aquila fimplex iam tn figillo /ecreto Albertil. Auftriaci, Romano- 
rum Regis, quod dipIomati,A. I2S>©. dato, appenfum eft, occurrir, 
vide Tab. wtfram aen, IX. nuui. ? . vt adco aquilae imper ialis origi- 
nem nondum fita exploratam eflc pateat. Dignum fane eft AI- 
befti I. iecretum, quod pluribus explicerur, fed 111 aliud tempus 
vberiorem eius illuftracrcnem-diffcrendao» efle video, quianunc 
ad rcliqwt, dequibus dicereinftirui, pergendum eft. Lotharin- 
giae Duces exeume faeculo XII. AUolroges vero quadraginta cir- 
jcker annis maturius, <5c Principes D<mv*£Jlen/is cjrc A. 1239. 



3 I2 DDPLOM. THEOfc. S. IU DE SEMIOTICA. 

figilla armis gencilieiis diftinxerune. Epifcopi quidam infignia 
dignitatis iam inde ab A. 1 128« (igiWis intulerunt, id quod Abba- 
tes eciam eodem f«eculo XI(. fed paullo ferius, quam Epifcopi, 
faciebanc. In MotiaJIcriorum deuique figillis arma inde ab A. 
1 173. magis vero ab A. I2f o apparenc. Quando aucemBpifcopi 
& Abbates ecclefiarum ; quibus praefueranr, infignibus gentilitia 
infignia addere coeperine, varie definiunc viri rei diplomacicae 
peric». Audores noui operis diplomacici, Dominum de qvDE- 
Nvs fecuci, annum 1320. defitmarunc : concra herugottjv s 
'<n Genealog. dipl. Gentis Habfpurg. T. I. p. 101» demonftrare 
conatus eft, hunc morem iam a Rudolpho, Epifcopo Gonftanrienfi, 
in figUljs A. 1278. 1287 & 1288 obferuatum fuifle. Paullo 
alcius, & ab ipfts adeo iniciis faeculi XIII. res haec repetenda eft, 
fi Nobilium figilla refpiciamus, id quod in orat. mea de di/ficulcaee 
^rtts diplomaticae p. 4$. fq. not. 69. oftendi. Pontifices Romani 
binas iitafs poceftatis pontificalis claues inde ab ineunce faec. XIV. 
iigillis imprimi iufterunr. Armorum a Prjncipibus qonceftbrum 
exemplum antiquiHimum exiftimaeur illud, quod a Richardo I. 
Angliae Rcge ( A. 1 1 89 - 1 »99.) prefe<him eft. Lucecia Parifio- 
rum itidem iam A. 1 190. a Philippo Augofto arma accepit. Etfi 
vero infit>nia quaedam iam faeculis XI & XII. baereditaria facla 
fiinc; conftat tamen, adhuc faeculo XIV. immo ferius, vnkis eiui- 
demque gentis homines variis faepe ac diuerfis imagimbus clypeos 
gentilitios condecorare confueuifle. Vid. orat. mea dc diffic. arcis 
diplom. p.f3.noc. $Q< 

" De figiliis imprejjis, 

Sigitlavel ipfis diptomatibus innexa, vel e fllis, chordis lorifue 
membranaceis appenfa deprehenduncur. Exiftic inde ipforum figillo- 
rum in imprejfa & pendula diftribucio, Ac bullae quidem numquam 
non diplomattbus appenfae func : contra figilla cerea inttio impreifa, 
poftea vero pendula fuerunt. Faciemus ab imprejps figillis dicendi 
initium. Vcteres Romani epiftofis ac teftamentis figilla exerinfecus 
impreflerune. Nerone imperance aduerfus falfarios, vc aic SVETO- 
Nivs, primum reperrum, ne tabuiae, nifi pertufae acrer Kno per 

foramina 



Digitized by Google 



fcVI. VB SPHRAGKTICA i) GENERAU. 313 



foramina traie&o, obnVnarentur. Atque hanc obfignandi rarionem ad 
mediam quoque aetacem propagatam efle, cx formulis Marculphi 6c 
Lindenbrogii conftat. Neque hodie mos ille prorfus abrogatus cerni- 
t»r, fiquidem epiftolae claufae Principum adhuc, non lino quidcm, at 
lons tamen membranaceis traiici folent. Quod vero ad modum atrinet, 
quo figilla diplomacibus imprimcbantur, membrana, quid ? quod charta 
etiam Acgyptiaca feu papyrus, in crucis vel ordinariae, vel decuflacae, 
vel ftellulae etiam modum inciia cft , ita quidem, vt, reuulfis incifurae 
angulis, cera per foramen eranfmiccerewr, & ex parte aduerfa obfigna- 
returi quamquam, vt fupra ($.326.) diximus, Principes Langobar- 
dici ceram vcrimque.iignarunt, vt icaque errenc, qui pendula cancum 
ilgilla vcrimque fignata fuifle tradunr. Etii vero, vt cera chartis h*r- 
mius adhaereret, figillumque ipfum ab impoftorum fraudibus fecurum 
praeftarecur, pili interdum cerae immifcebantur, vel vincula membra- 
nacea particulaeue ligneae figillis traiiciebancur, vel deaique verba 
quaedam, notis Tironianis exprefla, vt fubfcripjit , ambafciauit , auc 
dudus quidam arbicrarii nunc infra, nunc fupra figilli aduerfi fuperfi» 
ciem fcribcbancur ; haud raro camec accidic, vc figilkvel cafu e dinlo- 
macibus deciderenc, vel a falfariis eciam inde denaherentur, aliiique 
diplomaribus, mox genuini?, mox commencitiis adderencur. Vt icaque 
hic (ignandi modus non inter opcimos nunierandus flr. 'Locus ordina- 
rius figillorum impreflbrum in diplomatibus regiis & imperiaiibus ad 
dextrum diptomatum Iaths fuit; ac in Merouingicis quidem diploma- 
tlbus figilla paulto fupra vlcima Dati verba, jn Carolingigis poft aut 
fupra flgnum recognitionisCanceliariorum, & in pofterioribus e regione 
figni & recognitionis Cancellariorum , interdum vero, in Gallia prae» 
fertim, infra Datum collocata fuerunr. In chartis Ducum , Epifcopo- 
rum & Abbacum flgilla ad calcem Iicerarum reieda iunr, ica quidem, vc 
vel mediae paginae, vei extremae charcarum orae, &c dexcrae quidem 
plerumque, numquam fere finiftrae affixa ccrnanrur. In diplomatibus, 
quorum flgilla perierunt, veftigia quaedam fufci coloris eo in loco, 
quem figilla occupabant, plerumque imprefla cernuntur, ex quorum 
figura & ambitu flgillorum 6i ipforum diplomatum aecas ac fldes aefti- 
mari poteft. Durauerunt autem figilla imprefla l) in Anglia vfque ad 
Eduardum Confeflbrem (A. 1041- 1065,), ve ' watn vfque ad Wilhel- 
mum I. Conqueftorem (A. 1066- 1087.); 2) in Caffia vfque ad Ludo* 
uicum VI, Craffum (A. 1 JO$- 1 137.); 3) in Qermania vfque ad Fride- 

R T ricum 



3 H DIPLOM. THEOR. S. 'tf. DE SEMIOf fcA. 

ricum I. ( A. 1 i?2 • I 190.); 4) in Flandria vfque ad BflWtiinum Vff. 
Comitem (A. 1 1 12 - 11 19.), qui Secttrit cognominabatur. Eprfcopi & 
Abbatcs vfque ad faecutum XII. & in Gtf/Wd quidem vfque ad A. 1 164. 
in Germania vero vfque ad A. 1 190. figillis impreflis vfi eXiftrniaiirur. 
Vid. HhlN£CClvs p. 169. fq. & Nouveau Traiti de Diphm. T. IV. 
p. 394. 398* Ncque vero praetermittendum eft, I) conCurrifle ad 
extremum figillorum impreflbrum & penduiorum vfum, ita vt iidem 
Reges, vel Principcs etiam & Praefules nunc his, hunc illis vterenrar; 
II) figillorum impreflbrum exempla etiam faeculfr XIII. XIV & XV. 
occurrere, quorfum pertinei l) figillum Henrici > Dueif Saxoniae & 
Comitis Palatini ad Rhenum, quod diplomati A.lsai. dato, imprefTum 
eft, ap. falcK. in Cod. Tradition. Corbeienf. p. 780, fq. 2) figillura 
Fridcrici Holzfchuheri, Equitis Ordinis Teutonici, A. 1389« literis in 
char ta lintea exatatis, impretfum, quod in pr aefatione , Hijforiae meae 
Holzjbuberianae praemifla p. 8* defcripfi, 3) figillum Senattis Erfor- 
dienfis binis literis A. 1445- f« membrana fcriptis, imprcflum, itemque 
aliud figilluiu Senatus Wolhiifenfis literis eodem anno 144*. fn mem* 
brana exaratis , affixum, quas quidem tres chartas , & aliam praeterea 
iis fimilem, A. 154$. d. 14. Iunii datam, ipfe in fcriniis meis cuftorfio* 
Refcro huc etiam ordinationem fupremae rationum curiae Parifienfis, 
A. «370. datam, & quinque figillis impre/fis munitam, licet de his figil* 
lis timidius pronuntiauerint audores noui operis diplomarici T. IV» 
p. 396. Pacet itaque, figilla imprefla poft faeculum XII. in defiietudi- 
nem quidem abiifle, numquam tamen prorfus ceflafle. 

§• 347- 

De figiUis pendulis* 

Sigillorum penduhrum, eorumque cereorum, antiquiflimum eJt> 
emplum fuppeditat diploma Roriconis, Epifcopi Laudunenfis, vtpote 
A.961. datum. Eius aequalis, S. Dunftanus, Angliae Epifcopus itidem 
figillum fuum chartis appendi iulfit, vt itaque figilla pendula in Gallia 
& Anglia eodem tempore inualuerint, & inter omnia pendula Epifco- 
palia pro antiquiffimis habenda fint. Gaftonis, Vicecomitis Bearniae» 
diplomati A. lOCO. dato feptem figilla pendula adiunda funt. Primt 
porro figillis pendulis vfi funt : 1 ) ex Normanniae Ducibus Richar- 
dus II. A. 10 1 f . 2 ) ex Gatiiae Regibus Robertus A. 1025. magis vero 

Ludoui- 



Digitized by Go 



^VJhDS.SPHftAGKTICA G€NERAU, 31, 



Ludouicus VI. Craflbs (t 1137.) & I^udouicus VIMunior (f IT78 )» 
3) ex Anjliac Rcgibus EduardusUI. Confeflbr(A- 1042- 1065..), 4)ex 
Scotiae Rcgibus Duneanus II, ( A. 1Q9$- I ioo.), 5) ex Imperatoribus 
Kegibufquc Gcrmanicis Fridericusl. (A. I ! 52 - 1 190.) , 6) ex Wfpaniac 
Regibus A'phoiiAjs IX. poft medium faeculum XII , 7) ex Fland ' iae 
Comitibus Baiduinus VII. Securis ( A. 1 1 12 • 1 1 19.). Antiquiflimum 
Equicum Ordinis Tcmplariorum (Tgillum pendulum ad an. 1190. refer- 
iur. De figillis denique pendulis Germaniae in vniuerfum tencudum, 
quae faeculo XII. antiquiora finr, vel falfa efle, vel certe fufpccla. 
Sigilfa pendula initio plerumque monofpbragijla fuerunt, poflea vero 
_ atnpbifpbragijla eciam, tam numwaria, quam conrrajignata incrodufta 
fhttX. 326". 32g.): cauendum camen elr, ne ad amphifphragifta refe- 
raruur, quorum tergo foramina vel pollice, vcl inftrumeuto qujdam 
impreffa 1 cerhuntur. Neque hoc praecereundum eft, figilla maiora 
interdtfm pendulorum nomine fuille inflgnira. Quod vero ad locum 
figillorum pendulorum accinec, ca fempef fere ex inferfore charrarum 
ora, raro ex fuperiore, vel ex vrroque latere, dependenr. Ad inufl- 
cata & rariflima exempla pertinec tcltamencum Bernhardi, Domini de 
Turfe, Parifiis A. 1248. datum, vcpoce quod V/ginci quinque figillis 
municum eft, quorum fex infcriori orae $ quinque fuperiori, reliqua 
lacenbus, & oclo quidem dexcro, fex vcro finiftro appenfa funt. Ecfl 
incerdum,' fi qua diplomata pluribus figillis inftrucla func, orvjfc quidam 
interfigilla, quem perfonaram natales, dignitas, fexus aliaeue res defi- 
nicbanc,obferuatus deprehenditur > numquam tamen hoc ad perpetuam : 
aliquam velut regulam tradudhim efle, conftac Inde a faeculo XIII. 
cumin Germania, tumalibi, & in Gallia praefertim, nomina eorum, 
quorum figilla chartis appendenda eranr, vel Ioris membranaceis, e 
quibus ilgilla pendenr, vel fupra inciferas, quibus lora vei fila inuexa 
erant, a uorqriis adftribi folebanr. /BVo, e quibus figilla depend.nr, 
6i cotore & materia imer fe differuar. Aiia fuur membranacea, alia 
coriacea, alia ferica , cannabina, cet. Serica nunc vnius, nunc diuerfi 
coloris funt: in membranaceis vero Idiingulare, 6c ad feruanda flgilla 
valde appofltumeit,quod faepe, praefercim extra Germaniam, lora ex 
ipflamembranis,quibus diplomatainfcripta funr, excidcbantur. Sequiori 
aeuo-EpifcopijPrracipes, Comites, Monalceria, in Germania poculraium, 
non filis fericis aut cannabinis, fed loris membranaceis vcebancar. Vid. 
HElN BCC. p. 170 - J 73. & Nouv+TraitideDipUm. T. IV. p. 398- 406. 

Rra §, 348. 



31* DIPLOM. THEOR. S. H DE SEMIOTICA/ 



$• 348. ^ 
Dtf r/V/^ax /« imprejjione vel appenjione JigiUorum 

obfruatis. 

Varia olim foBemnia in figillofum fiue impretfione fiue appenfione 
obferuata funt. Conftat enim, maioris fidei ac roboris caufla nunc 
pilos aliquot capitis, vel barbae figillis adiun&os, nunc dentium mor- 
fus illis imprcflbs eiTe. Interdum foramina auerfae figillorum parti pol- 
lice, vel inftrumenti cuiufdam ope imprimebantur. Fuerunt etiam, 
qui varia fymbola inucftiturae , vt annulos aureos, margaritas, chiro- * 
tnecas figillis fimul adiungerent. Neque hoc practermittendum eft, 
diplomata, non publica tantum, fed priuata etiam, in conuentibus 
publicis, in praefentia Imperatorum , Regum, Principum, Epifcopo- 
rum, cet. fiemata efle; vt a!ios huius generis ritus taceam. Conf. Nott- 
veau Traite dc Diplom. T. IV. p. 406-410. 

, ' : s- 349. 

Rcgulae quaedam> ad difcernenda JigiUa fnppqjititia 

neceffariae. 

heineccivs in opere fuo faepius iam landato, p* J77'fo> regu- 
las quafdam, difccrnendis figillis fuppofiritiis inferuientes, attulie, qua- 
rum praecipea capita huc transfcribere liceat: 
I. Quodcumque figillum figurae multo recentioris eft, quam diplo- 
matis aetas ferre poflit, illud merito eft inter adulterina referen- 
dum. 1 . 

1L Si cera coloris iit euro temporis nondum recepti, itgillum etiam 
non caret furpicione — Hic porro monendum eft, non noodo- 
colorem, fed 6c ipfam ceram probe efle infpiciendam k num tantam 
aetatem fcrat. Quum enim diuturnitate temporis cera magis 
magifque exficcetur, ita vt demum argillae, quam materiac eiuf- 
modi pinguiori videatur proprior, (^im cura videndum efty num 
ceraequaedam adhuc inefle videatur pinguedo, aut certe, num 
alcerutra faciesceram videatur habere altera|pinguiorem. Hoc fi 
ita fit, ftatim deprehendent fagaciores, quid figillo facium fit. 
(Hanc regulam ego quidem pro lubrica & fajlaci babco; habeo 

enisn 



Digitized by Google 



C Vr. DE SPHRAGISTICA 2) SPECIAU/ 3 17 

■ t 

enim experimenrts propriis compertum, fiiam cerae vel recenti£> 
' fimae pinguedinem adimi pofle). 

III. Si figillum cereum adpenfum didtar eo tempore, quo nondam in 
ifta regiooe hic mos inualuerat, aut fi innexum ( imprejfum) fertur 
eo terapore, quo dudum haec coofuetudo obfoleuerar, oon dubi- 
tandum videtur, quin figillum 000 fit ex eo aeuo, quod diploma 
praefert. 

IV. Si figillum aliud in fine diplomatis nominatur, aliud membranae 
adpenfum eft,' vix hoc voiHiotf abfolui poteric. 

V» Si in figillo faeculorum VIII. IX. X. vel ioeuotis XI. infignia genti- 
litia aut fcuta ad heraldicae artis regulas compofita inueniantur, 
fraus videtur io oculos iocurrere. 

VI. Si io figillo antiquiori titulus prolixior & ad hodiernum morem 
compofirus, aut plane ineptus habetur, fraus commifla ftatim 
patefcic 

TII. Si in figillo mmen proprium exftat, quod tum oondum in vfu fuit, 
de eius fide merito dubitatur. - < 

VIII. Par ratio eft, fi formula quaedam recentior in figiUo antiquiori 
habetur. 

IX. ipfae quoque figillorem imagines fi a ceteris eiufdem ordinis vel 
aetatis imaginibus nimium difcrepant, & cootra cum alits recen- 
tioribus fatis conueniunt, fiupicionis haut perum habent. 

X. Literae quemadmodum in figfllorum infcriptionibus fingulis fere 
•fieculis aliae fuerunt, ita praecipue vfum praeftant in aeute figil- 
lorum duudicanda. 

■ ■" " ? ■" "'■ -■■ ■■ . 1 ■ 

II) SPHRAGISTICA SPECIALIS. 

35°« 

De JigiUh Meroueadum Carolidarum. 

Expofitis, quae ad figilla in vniuerfum confiderata pertinent, nunc 
ea, quae in fingulas corum clafles, ordines ac geoera cadunt ($. 32?.) 

R r 3 paucis 



3 iS DIPLOM. THEQR. S. H. DE SEMIOTIC^. 



paucis declarabimus. Incipiemus autem a fgiliit antiquiflimis pariter 
atque praecipuis, regiis nempe & impcrialtbus, Agtnen iuxe. fuo 
ducunt Meroueadutti $ Carolidarum figilla : 

I, flteroueadum figrlla. ( Tab. IX. num. I .) . 

1. Infcriptio UteraUs: Nomen & titulus Rex Fratuorum. Cfuldericif, 
typarium infcriptum efl : Childerict Rcgis. 

2. Infcriptio realis: Nudum caput Regum, facie aduerfa, capillis 
prolixis & vtrimque deflucntibus barbsr exigua. Sula Crulderici L 
Chilperici I, $ Childerici III. figilla protomen exhibent. 

II. CaroMdarum. Ogilia, ( Tab. Y» VII, item 1& num. 2.& 3 )« 

I. Ittfcriptio literalis. Carolidae priorcs vii funt inprimis hac for-v 
mula: XPE (Chrifte) protege Pippittum (Carolum. Hludouui- 
cum cec.) Regem Francorum , vel Imperatorem* Sjn£ulares for- 
mulae funt: l) Pipinus (Caroli M. pater) Imperator* pro Rex, 
_ interduro enim verba Rex & {mperajtor hoc tempore iocer ie ccyi- „ 
fula funt, 2) XPE adiuua Hlotbarium Aug. ( Auguftum). Inde a 
Carolo U. formula Dei gratia, Jicer, non perpetuo, addiea eil. 
Formularum haec exempla ponemus* Karolus (Caluus) Gratia 
DeiRex r itemKarolus mifericordia Dei ' Imperator.AugttJiusi Karlo- 
mannus (Rex Galliae) Gratia DeiRex ; Karolus ( fll. Craflus) Impe- 
ratori Karolus (Simplex) Graeia Dei Rex; Zuenteboidtts (Rex 
Lotharingiae) /for; Amolfu*(Rex German.) /tev; Hludouuicus 
(IV. Infans) Rexi Lotbarius. (Gall. Rcx) Rex Francorum. In 

Reges & Imperatores, qui in Gallia, Italia & Germania a • 
Pipino vfque ad Carolum III. CraiTum regnabant, formam numo*' 
rum Graecorum & Romanorum veterum imitati funt. Sic, vr 
hoc vtar, bulla plumbea Caroli M. iufcripta eft: dn. k ar. imp. 
P. F. PP. AVG. ; in auerfa aurem bullae parte leguntur verba: 
RENOVATlO Romani iMPERii; infra autem RO M A. Alia 
eiufdem Imperatoris bulla in aduerfa parte habet perigraphen: 

t IHV (lefu) NATE DEI CARLVM DEFENDE POTENTER; 

in aueria aurem parte leguntur verba : gloria sir christo 
regi victoria carlo. Cum hac conuenit bulla quaedam 
plumbea, quam Carolo Caluo tribuunt, nifi quod infcriptiones 
vice verfa expreflae fuerint, ln aliorum Principum bullis nanc 

Renoua- 



Digitizea" by Google 



G VI. DE SPHRAGISTICA 2)SPECIAU 



Renouatio tmperii Romae & Franconrm, otinc alia, fimilis hutc, for- 
mula infcripta ceriucur. 

*. tnfcriptio realit, ftegum vellmperatorum protome, capite ple- 
rumque laureaco> facle dexcrorfum conuerfa, capillis breuiori- 
bus, menco modeftius barbato, humeris chlamyde veftitis, bra- 
chiis nullis. Ab hac forma recedunc figilla Carolomanni,Ludouici 
Vltramarini, Ludouici Germanici & Ludouici Saxonis, quorum 
vultus finiftrorfum fpet>ant. fnde a Carolo Ilt. Craflb in figillis 
Imperacorum ac Regum Gertriamae finiftro homero vmbfclla L fcu- 
tum aliquod minoris formae cum vexillo Vel feciam fceptro, nunc 
liligero, aur pomigero, hunc decurcato adhlnftum cernitur» Bra- . 
chia primus in Germania LudoUicus IV. Infans> quamquam non 
perpecuo, in Galba vero Lotharius, penultimus Carolidarum> in 
figillis oftentarunt , vterque etiam cOrona tedus eft ; ac iile qui- 
dem vuicu pro more dextrorfum conuerfo, dexcro brachlo haftam 
tencns, finiftfo incrfi fcutum Iatencc> hic vero facte aduerfa, manu 
dexcra fcepcrum liligerum, fihiftra baculum regium, Herculis 
clauae fimilem, ceuens, eXhibetur. Rullarum pars prior nunc 
protomen dexrrorlum fpedantem & lauro vel diademate corona- 
tam, ounc protomen facie aduerfa, corona teQum caput, & vm- 
bellam cum fceptro ad finiftrum humerum collocatam : pofterior 
autem pars vel monogramma Regis aut Imperatoris, vel coronam 
lauream, quae infcripdonem interiorem ambit, vel crucem anco- 
ratam, vei denique caftellum, vrbis Romae fymbolum exhibet. 
Vid. he i k t c ci v s p. 1 1 c - 1 1 o. & p. 73 - go. item Nouveau Trairi 
dt Dipioma/iquv T. IV. p. 106- 124. 

& 35*. 

De Regum atque Imperatorum Italiae figillis. 

Regum atque Imperatorum Italiae non tot figilla, quot monogram- 
mata fupra ($. 303.) defcripfimus, afferre poflumus. Conueniunt 
horum Principum figilla cum figillis pofteriorum Carolidarum. Speci- 
minis loco haec fufficiant: 

I. Berengarii l. Icaliae Rcgis (A. 887 + 523.) figilla duo cognica 
habeo, quorum vnum ouaie perpendiculare*, alterum orbiculare 

eft, 



DJPLOM, THEOR. $. U, PE SRMIQTICA, 

eft, ▼tnunqoc monophragiftum. > Prfa* exhtbet Regis protomen 

abfquc brachiis, chlamyde indutam, capite nudo,,capilIis rorunde 
tonfis, facie dextrorfum conuerfa, cum perigraphe ; fBerengarius 
Rex: pofterius a priori non differt, nifi quod caput diademate 
ornatum, & ad dcxtrum Jatus fcutum cum hafta collocatum, in 
perigraphe autem crucis fignum omiflbm fuerit. 

H. Widonis, Imperatoris (A. 889 t 896 ) bulla plumbea in priore 
parte refert eius imaginem dimidiatam abfque brachiis, facie ad- 
uerfa, capite coronato , mento modeftius barbato , corpore reli- 
qiio paliiato , fcuto &, hafta bipenni ad latus dextrum collocatis, 
cum perigraphe: Wido Imperator Agu ( Auguftus) : pofteriori 
autem parti non nifi verba: Remuatio Regni tranc, eaque corona 
Iaurea ambita, infcripta cernuntur. v 

3. Ludouici, ( Prouinciae &) Italiae Rcgis (A. 900 - 902.) bulla plum- 
bca in priori parte exhibet eius protomen, facic aduerfa, capite 
coronato, capillis breuioribus, mento modeJjtius barbato, chla- 
myde humeris circumuoluta, manu finiftra, quae fola confpicitur, 
haftam vel fceptrum etiam tenente, cum perigraphe : DN HLV- 
DOVICVS lUS AVG, hoc eft, Dominus nofter Hludouicus 
Tcrtius Auguftus , quae quidem perigraphe tam proptcr notam * 
numeralem Tertius, quam ob vocem Auguftus commcmorabilis, 
vel potius fingularis eft. Parti pofteriori, praeter verba » D£C VS 
IMP. (Imperii), nihil infcriptum eft. 

4. f Hugonis, Italiae Regis ( A. 926 ) & 

\Lotbarii eiusfilii, Italiae Regis (A. 9321949.) figilium com- 
munc, quod diplomatibus A.?4l.fq. adiunxerunr, eft ouale hori- 
zontalc, monophragiftum , cxhibens amborum Regum imsgines 
pe&ere tenus, fe inuiccm refpicienrcs, ideoque facie Hugonis 
dextrorfum, Lotbnrii vero finiftrorfum conuerfa, capitibns diade- 
matc Iiiigero ornatis, capillis breuioribus, mento Hugonis bar- 
bato, Lotharii imberbi, runica indutos, & fua quemque manu 
iceprrum liligerum tenentes. Infcriptio literalis haeccft: Hugo 

& Lotbarius piijfimi (Rtgc* fortafle, aut certe quidquam 

iGmile ) . Vid. Notiveau Traitk de Diplom. T. IV. p. 1 87 - 1 $9. 
coll. p. 71. fq. 

§• 352- 



Digitized by Google 



V* DE $P«RA<USTI<ft a>SPfeC!ALl. 321 
De Imperatorum ac Regum Germanicorum figiUis. 

1. Iwfcripth Uterdtt. Imperatores acRcges Germanici breuforibus 
vfque ad Henricum VI. ticolis yfi funt, vt: Cbumradus \X) Rex % 
Heinricut ( I ) Rex ( Tab. VII.) ; Otto\ I ) Dei gratia Rex , f Ormula 
regiorum iigiliorum ab Ottooe I. vfqoe ad Ottonem IV. continuata, 
niu* quod Hcnricus III. in regtis quibufham tirutum Romatrorum & 
notara numeralem III. adiecerit hunc in moduht : Heinricns Dei 
Orucia ///. Rex Romamrum; Otto (h «e H.) Tmperator Auguflus; 
Oeto(lll) DeiGratia Romanormn Imperator Augujhts , continuata 
haec forniula vftjue ad Henrkura VI. Prtmus nempe Henricus VI. 
formulam femper Auguflut, itemque titulos terrarum bereditariarum 
in /igilla induxfr, id quod exhac perigraphe cognolc?tur: Henri- 
sus (VI.) Dei Grtttia RomattOfttm Rrx £f Semper Aegvflur & Dux 
Sueuie. ;Ab eodcm eciara vfin contrafigifhrum cum perigraphe: 
lafle iudicate fiiii bominum, , tepetirur. Pofteriorura Regum atque 
Imperatomm figiUa eodem modo, quo Henrici VI. figtllum, in- 
fcripta funt: prouinciarum camen eitulos nonnid Priderici II. & eius 
filii Conradi IV. figiljaj exhibe«c;> ft»d inde a Carolo IV. omnes Im* 
peratores reliqui prouinciarum titulos figillis intulerunt. Quod 
vero ad infcriptiones buliarum attinec* in earum auerfa parte inieio 
verba Reuovafio Imperii Rottumorum, poftea vero plerumque ver- 
fus leoninus : Roma caput mundi regit orbis frena rotuna^, vel cum, 
vel fine verbts Aurea Roma,, hoc efl, princeps C. primaria vrbs 
Roma, infcrjpta cernuntur. OttoiH. vocabula Aurea.Roma, primus 
adhibuit: nam ante eura vox Romt fimplidcer cancura iu buUis ex- 
primehatur, ....... 

trtfsripth reaUs (Tab. VII. icem TabJX. mtm. 4. & 5.). 
Bpocbal. Regum Germanicorum Conradi I. Henrtci L & Ottonis I. 
adhucRegi*: Procome dextroifura conuerfa* capite coronaco^n 
Octonianis figiilis diadematoJredimito, capiUis, breuioribus^ fine 
batba, chlarayde humeria arcumuoluca, dexrra vexillum, fimftra 
vmbellara C fcutum ferente. It> Schannactano Henrici I. non ni(t 
caput Regis cum coUo, non coronacum» fed diademate infigtutum^ 
abfque brachiis, vexillo & fcuto exhibecur. 

Ss Ep*b* 



321 DIPLOM. THEOR. S> IL D£ SBMJOTCCA* 

Bpocba //. Imperatorum ac Regum Otronis t. tL ttl. i Efligies dimi- 
diata, facie aduerfa, capitc coronaro, capillis breuionbus, mento 
interdam , quamquam femper modeftius barbato , corpdre tunica 
aftriaiorefc fimul chlamyde veftito, dextra manu fcepupm, rariua 
baculum regium, fiiriftra pomam imperiale, cruce plerumque 
deftitutum, ferente. Inufitatum & prorfus ilngulare. eft iliod 
Ottonis UI. Imperaroris figillum, diplomati A. 99)* adiunduttl, 
vtpote quod tmperatoria ftantis integram imaginem contra iftius 
aeui morem exhibet - i 

&rj5WaureaeOttonisUI. pars prior habet tmperatori* torotomeii 
abfque brachiis, facie dexrrOrfum 4»nuerft, capite Iiureato pari- 
ter atque corona daula teflo, mento modeftiUs barbato, humeris 
chl amy de veftitis : in auerfa au tem exhibetur efrtgies dimidiata, 
capite diademate ornato, vuttu iuuemli, dextfa vexil/um, iiniftra 
fcutum- tenente, corpore veftito* 

Epocba tlL Imperatjmim ac Regunv ab Henrico tt. Sanflo (A. !6ol- 
1014.) vfque ad Fridericum iIL< t V.) A. 149*. morwumt tmago 
jntegra Imperatorum ac Regum, throho infidcntium, omnibuf- 
que dignitatis imperialis regiaeoe infignibus confpkuorum. At- 
que haec funt Tigtila, quae fupra (§. 327.) maiejfatka appel- 
lauimus. 

ContraJi^iHa k feertta aquitam fimplicem iam inde ab Alberti L 
Auftriaci temporibus exhSbere, fbpra ($. 34J. fub fin.) obferua- 
tum eit» 

huUae in aduerfa parte initio,& t vtviderUr,vfque ad Fridericum tt. 
d midiatam tantum, inde_a Friderico II. iittegfamlmperatoris ima- 
ginem, & illam quidem ad modum Ortohianorum in lecunda epo- 
cha, hanc ad formam figfllorum maicftaticorum exhibent; in 
auerfa autem parte plerumque vrbis Romee Jy mbolum (rariflime 
monogramma) exftat. 

Epocba Ws fnde a FridericotlL (IV.) ad noftram vfque aetatemi 
Inllgnia fiue arma (Wappcti) , hoc eft, aqutla impenalis, & illa 
quidem vfque ad Gnrolum V. iodifcriminatim mox fimplex, mox 
dupleX, inde ab hoc autem Imperatore, Aquila duplex in impe* 
rialibus, llmpiex in regiis Ilgitlis, adiunclis fimul vario modo in> 
rlgmbus Imper atorum Regumque gentilitiis. . 

Imago 



Digitized by Google 



t. Vt. DE SPHRAGtSf ICA fc)&ECIAW. 323 



Imago Imperarorum ac Regum , qualis olim in maicftaricis expri- 
mebatur, indc a Friderico III. (IV.) lUtollis dumtaxat exhibcri 
iblet. Vid. Nouveau Traue de Diphm. t. IV. p. i\$ - I$t, & 

l.\> TtHNSGQxy* p bis? - 1 1 4. : . . s - 

t *A*J .. ..v . -\ . ^j. • u!!i iU-.OWj. v.'..i 

* Imperatorim Q)njiaiitinopo!ita7iortim JigiUts. 

F.tfi Conftontinopolitanorum Imperatorum pauca figilla exftant; ex 
ifc^sn, p/tfeinnotueaiot, iteinque e* mftoricorum icftimoniis patet, 
*9&nYM« rebus,rita in expedteqdis etiam fignanduque diplomati- 
l^fpleuuoris ac pompae fui^audiofiiSmp^ >gnarunt «utcm Impe- 
ratores Graeci auro, argento,' plumbo, cera, creta. Omnia haec figil* 
lorumgeneracommuninomine BfcAAeir, ipfum vero inftrumenrum 
fignatorium BaAAoTj^wir appellarun t. $ed propriis ctiam nominibua 
fu»guU tfgillorum geqera pro, mjutriarum diuerfitate difttnxerunt. 
Uixeruju: neu&pe aurfam,,^U^ni, 1 j c gv^^rAAai, plumUeam bullam 
^oAi^JWisAAoy liuc (uoAjMvotv £*AA«v , cercum figillym H^ofaMoi. 
fmfieratoret L^fini t ,qui inde ; a.b A. 1204. Conftantjnopoli aliquamdiu 
regnabant, Onentis 6( Qccidentis ritus 111 diplomatibus fignandis quafi 
mifcuerqot. . ExempU loco cfle poteft bulla aurea Balduini, qui pri- 
mus Latirio^umConftanttnopoIiregnauii^ Bulla haeq ab hjlincccio 
ex OUusrif t^rediti atri ^ia exhibetiuy ata^ huoc i« mo4um4cfcri- 
bitur: f-JSotabi^ in eius antica Imperarorem coronatum throno infu 
,,:icntem, dextra crucem, commune Caefarum Byzantinorum gcftamen; 
„finiftra globum cu m crucc tenentem , cum infcriptione hac Graeca t 
„BAA ao v 1 no c 4EC0OTHC, in poftica eundem coronatum palu- 
„datumque, i n fiden tem equo dextraque fl riftum enfcm 1 finiftra fcutum 
,, I eorje iufign icum gefbntem, cum hac Latina perigraphe : GALDuinus 
„DI GR A I MPR. ROM. FLANDriae H AlNoiae COMes. Multa 
,/unt in hoc figillo notabili a , corona a ceterorum By zantinorum diade - 
„matibus multum diuerfa, thronus ad crucis fpeciem effictus, tocus 
„habitus ad Imperatoruqi potius occideotalium virilem decoramque, 
„quam rrruliebrem & fcrupulofam Byzanrjnorum veftjendi rationem 
«accedens, phalerae denique cquorum tintinnabulis exornatae, ex 
„quibus fimul de hutus moris, quem fupra tetigimus, aetate coniicere 
Jicebit." Vid. h e i n e c c . p. 1 1 4. §. LXXl fq. addacor Nouvcau Iraiti 
de Diplom. T.lV. p. II. & 199* 



324 DIPLOM. THEOR. S. II. DE 1 5 E M 10 T IC A. 

• * 

. • • '. ,. m :' 354- < ir .»»« • •■ 

De Regum Galtiae Qapetingicorum figitth. 

I. Infcriptio lireralis. Capetii, « Hugonis Capeti & Francifcl f. figilla 
excipias, quorum illud: Lfvgo Dei mifericordia Francorum Rex, 
( Tab. X. num. 1 2.) ; v hoc verO : Francifcus Dei Grarra Franceram 
Rexprimus, inlcriptum eft, hac rormula: N f Dei Graeia Francorum 

* Rex, perperuo vfi funt. * \ •* • 

Prouinciarum tituli rariflime, necvmquam in aduerfa primariorum 
figiflorum parte, fed ve! in auerfa parre figillorum nummariorum, 
vel {fceuliaribus figilfe, tifque ad eXftedtenda' ttntum exterarum 
tcrrarUm hcgotia accommodatfc, e^edi fum. '^W^ 
cus VII. nvmmariorum figiltorum in Gallia aucror, priori patri 
figilii fui confuetam Galliae Regum formulam : Ludouicus Def 
Graria Francorum Rex infculpi iuflit, in pofteriori autem parW' 
leguntur verba: Et Dux Aquiranorum. Peculiaribus vero %il- 
lis adexpediehda rerrsrum cxtemom ttegotia vfi fuhttiarolusIV:'. 
V.& VIII. it*m LudouictiaXIf. Fdrmttlae i\\h Irifcrf^tae firor:> 
i)Carolus (IV.) Dei Gratia Francorrtm & Nauarre Reic, 2) Sigifc 
lum Caroii ( V. ) Dei Graria Francorum Regis & Dalpbmi Vienn 
(Vicnnenlis), & in contrafigillo : Secrerum /tgiffani €aroli x Dei 
Graria Frtinc^runrRegis & Dalp»rni Vietm. ' 3) Caroli (VIH:) Dei 
Graria Francbrum Ibentjm (f Sfeilre Regrt, 4) f Ludou/eus (XII.) 
Dei Gratia Francoirum. . ... Ncn/<oli , & in contraffgiHU : f tMth- 
uicus Dei Gratia Franebrum Ierufalem & Neapoli Rex. 

Ccmrafigilla, quae parirer atque figilla nummaria a tudouico VIJ. in 
Galliam introducebantur, anepigrapha funt , exceptis tanrum Lu- 
douici VII. Ludouici IX. Caroli V\ fit Ludouici XII. conrjafigii- ' 
* ' • lis, quorum primum infcriprom eft: Ludouicus Rek y & fecundum 
tfglas S. L. hOc eft, Sigiffum Utdbuici, continet. Tertii & quarti 
infcriptioncs modo commemorauimus. 

Sigilio equeflri primus yfus eft Ludouicus Vt. vtuente adhuc parre 
fuo Rtx deciaratus,,id quod ipfius figilh' infcriptio haec docett 
iSigitiuju Ludauici Defignati Regis: item poft eumLudouicus Vif. 
qua Dux Aquitaniae, vt paullo ante diximus* Propria inprimis 
figilla equeftria filibrum regiorum eranr.' Etfi enim Principes 

iuuen- 



Digitized by Google 



C* Vl DE SPHRAGISTICA a) SPEClALkV 



iuucnrocts Meroueadum & CaroHdamm aetate propriis figillis 
caruerueti Capctiis tamen regnantibus, haud raro illis . vd funt^ 
quod quidem partim ex figiUorum exemplis, partim ex iila for- 
snula cognofcirar, qua nonnulli Reges in ipfo diplomarum con* 
»»extuprofitebanrar> vrife «adhucfigHlo, quo, antequam folinm, 
confceodilTenc , vfi fuerinc, cuius genexis haec eft formuU , qut 
Iohanncs Bonus, RexG^lliae, qui ancca Dux Normanftiae erar, 
ad an. 1350. vtcbatur : Nojlrum figiffum t quo vtehamttf ante 
fufceptum regimen regni nofiri fecimus prefentihus his «pponu 
In Principibus iuuentutis, qui figiliis equeftribus vtebancur , nu- 
p roerandi func l) Roberrtti , frater Regis Hcnnci I, 2) Ludoui- 
cusVl. CrafTus, antequam fcflicet, vt diximiu, ipfe regnarc coe- 
pilTet, iam delignatus Rex, 3) Cnrolus Comes Vnlefiae £t Ande- 
gaui, frater PhflippllV. Pulchri, , 4) Carolus Valefius, Comes 
Alenconienfis & Perticenfis, frater Philippi, VI. f) Iohanne» 
Donus nntequam Rex faclus eiTec, 6) Carolus V. adhuc Princeps 
iuuen tutis , Ltfaouieu Dux Andegauenfis, fratcc. Caroli V. 
eiufque per Occitaniam vicarius» Infcriptibnum Iircralium , in 
eiuimodi fgiflis equefrribus exhihitnrum, haec txempb poncmus : 
l) f Sigitlum Ltrdouki (VI.) defignati Regrs, S) Caroius (frater 
PhiKppi IV.) Rtgis Franciae fiiins, Comes Paiefiae, Anttegtutiae, 
i kttru S. Karoli. ... Regis (Francorum filii)... etc Dni Criciaci y 

' & in contrefignMo: t C.S. Kardi II II. Regis.... i)9igiHum Karoli 

• (fratris Phiiippi VI.). Vatefie Contith. ytf...... tis, & in con- 

crafigilloc t Contrafigilhtm Karoii..,. itis (Comrtis), 4) S. Io~ 
bannis i^onx) Primogemti ftegis Francorum. Ducis Normeror. 
(Normanorom) Comitix. Amiegauie CfCenoman y 5) fS. Karoli(V.) 
. trimogemti. Regit. Franaor. Delpbitti. Viennen. (prima vice DEL- 
ph 1 ni titulus vfurpatus), 6) Lmthtrid { frttris CaroH V.) fili* 
* yRtgif& Parh Francrae, Ducis An/iegauenfit..W ' '-^ r 
Tutores Regum impuberum , ceterique Kegni, abfcnHbus praetertini 
Regibus, ndminijhytrores fub Capetiis initio figillis ipforum Regum, 
» quorum vicem obieranr, pfofle* vero (inde » LiidotficdfX. v(que 
j «dCarolua V^pecttlraribuff&^d hamc vfum acctommodaris figiUts 
vfi funt. Poftcrioris geoeris figtIIorum« Mtcrip^SoncsHiiieTflles has 
. exempli loco commcmorn bimus : 1) S. Ludouki (Sanfti) Dei Xfra- 
tut Fraiuorum Regis in partibus rrmtftrmims agcntis , ft) S. Pk. 

Ss 3 (Phi-, 



3 z* DIPLOM. THEOR, S, U. DE SEMIOTICA 

' ( Philippi 1 1 1.) Dfi Qraria Regis Francomm ad regimen Regni dimif- 
fum, 3) Pbtlippus Regis Francorum ( Philippi IV. Pulchn ) filtut, 
Franciae & Nauarrat regens Regna^ * i " t 
*. Infcripth realis. 1 ' JM.Vb.i; ;..,/-• 
"Efaebal. Rfgum Rugonis Capeti <Tab. X. num. «c RdBcrti: 
Jlex corpore dimidraco, capit* corona Hligera teclo, facie aduer- 
fa, capillis, vt vtdctur, breuioribus, mento barbato, dextra in 

••■ Hugonianis manum iufticiae ( ac prima quidemvice), in Robercinis 
fceptrom breuius lilrgerum, iiniftra globum tenens, runica $ 

■•'« chlamyde indutus, 

pto&all. fieguHi rienrici L Fhilippit. * UdoqiciVJ. CraflT: $i- 
" gjlla maieftatica, eaque mouofphragiila, ouae imaginem Jtegis in- 
tegram, folio inftdentem, capite corona liligera te#o, facie ad- 
uerfa, capillis breuioribus, mento barbato, dcxrra breuius fcc- 
ptrum liligerum, iiniflra baculum regiura rencntem, tunica &t 
" ' chlamyde inducam exhibenc, Horum figiljorum majeftaticorum 
auflor eft Henricus L * ..: ( 

tpocballl. inde a Ludouico VII. iigiltorum nummariorura k concra- 
. . . . fignatorum auflore. 

a) Infcriptio reajis primarioram f. maiejlaticwm figHlanms.' Rcx 

throno inijdens, imagine integra, capice corona Jiligera tedo, 
facie aduerfa, capillis prolixjs fub tnbus prioribu», hreuioribus 
autem fub pofterioribus Regibus, mento tonfo, tunica & chla- 
myde, poft pnllio regio induca, tenens i) vfque ad Ludoui- 
cum X, dextra breuius fceptrum liligerum,fjniftra regiuro bacu- 
lum feu aliud fceptrum longius flore UUi, rhombo interdum 
i nclufi termina tum , 2 ) inde a Ludou ico X* vfque ad Caro- 
lum VIII. dextra baculurn regjum, fimflta manum iufririae, 
> 3) inde a Carolo VIII. indifcnminatim nunc manum iuftitiae & 

fceptrum, nunc fceptrqm & globum, nunc. fceptrura & bacu- 
tum regium. Sigillum maieftacicum/o^wi/Vflw in hoc flngu- 
. ■ lare quidquam habet, quod in eo duae aquilae, vt in figillo 
, nuiieftacicaLudowciiV. Injperatoris, ad vtraraque throw lacuj 
expreiTae cernuntur. !«• 

b) Infcrtptio realts comrafigdlorum: Imago regia in contraiigillis 
Ludouici VII. U IX. in reliquis omnibus, quantum mihi qui- 

) dem 



Digitized by Google 



CVI. DE SPHRAGISTICA a)SPEdALL 3^7 



dem cooftat, lilia, vel vnom, vel plura infipito numero. Tria 
litia PbiUpputUl. primum adhibuit, fed in fucceflbribus non 
. iopenit, qui eum hac in re imitarentur, praeter Carolum V. qul 
■, non perpetuo quidem, at-plerumque tameo tnbui liliis fcutum 
diftmxit. Pcrpctuus vero trium liliorum vfus a Carolo VI« 
arceflendus eft. 

Quod denique ad Jigitta tqueftria attinet, iis vfi funt Reges de- 
fignaci, icem Reges, quaDuces; inprimis vero filii ac fratres 
Regunv Stttuae equeftrts dexrrOrfum conuerfae funt. Lndoui- 
cus VI. vioo adhuc patre Rex declararus, in figillo exhibetur 
equo, hequs ephippio, neque ftaf»ediis phalerifqoe inftru&o, Init- 
dens, mitra cuipidara refius, dextra veXillum, finiftra frenum 
tenehs. Conrra in figillo equeftri> quo Ludouicus VlkVqua DuX 
Aqtsitaniae, in auerfa HgiUi nummarii parte vfus eft, equus ephjp- 
pio & ftapedibus inftretlos» spfe vero eques galea teetusj dcxtra 
fladium» fimftra fcutom vacumn cum freno teneos cernirur. 
Eadem forma rlliis fracribuique Regum placuit, tiKi quod eques 
veftimeitto militari &equus phaieris quafi inuoiutus, gladius cace- 
nuiae ope thoraci annexus & fcocum pariter atque phalerae Jiliis 
conftta deprehcndantor. In contrangiliis eiufmodi figillorum 
eo/teftrtum non tufi fcotom liliis plennm, cui iem inde a Philip» 
' ■ pi IV. Pulchri temporibus, quamquam non temper, galea impo- 
iita eft, exhibetur. Carolus V. qua Princeps iuuencntis> in eque- 
Arium figillorum vtraque parte fcurum quadr/partitum Principum 
Deiphioorum> hoc eft> in 1.&4. areola liiia Francica infinito 
numero, in 2. 6c ddphini imaginem, primus oftentauit, Vid. 
Nkixoh trniti de Dipiom, T.IV. p,i^)f|. 

. . .- . .- •»•" * i 

$• dSS» 

De keguni Angliat figWis. 

Regci Aa$\i*t iam Jnde ar> Bdwiai afcque Edgari temporibpa figil* 
iis vfos efle, fupra (§. 350) obferuatum eft. Neque verp rara funt 
eius aeracis diplomata, quae iTgillis prorfus carent* Vficatiora figilla in 
Anglia inde a .tformannorum jdominacione fada fuor> licet ne ronc qui- 
dem Angli ftatim a priftjno more> diplomara crucibus loco (igjtiorum 
firmandi, receflertnt» id quod eX qtuWdam WUhelmj L* U, Heo* 
,,' '. riti 



3 lg DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA. 

rict I. dc Stephani dtplomaribuf, qooronr fotltmnia in cnaclbuf , non in 
ligillis ponebantur, cognoicitur. Antiquiora Regum Pracfulumque 
Angliae figffla noo ftatim, vt orone*. fere contenduac, pendula, fed 
vfque ad EduardUm Conreflbrem, & quodammodo vfque ad Wilhel- 
mum L Conqoeftorem imprefla fuifle, in foperioribos ($.'34*0 tiQom 
tft. 

* 

Epocba /. inde ab Edwina (A. 9 c c.) vfque ad Eduardum Confetfbrem 
(A. 1042.): Sigilla imprefla, monofphragifta, & protomen tan- 
^ , tom Regum exhibentia. Regis Edwini figiUum, diplomari cui- 
dam A.956. impreflum, quale fueric, non conftat: Edgaruf vero 
ad an.960. figilio impreflb vfus eft, ift quo eius protome, pro 
more iftius aetatia exprefla cernitur. 

Epocba //. ab Eduardo ConfefTore ( A. 1042.) vfque ad Richatdum I» 
(A.il89-)t Sigilla pendola, nurnmaria, incegram Regoroimagi- 
nem exhtbentia , ex parte vna (eaque pro re nata nunc priore, 
nonc pofteriore) maieftatica, ex alteia vero equcftria. In tnaic- 
Jlaticit (Igillis cxhibetur Rex throno infidens, chlamyde iudutus, 
facie adueria» capire corona (in EduardtConfcflbris figillts, mitra) 
te&o, dexrra gladium enaginatom (inEduardxiis, crucem), finiftra 
globom (plerumque crucigerom) tenens. Contra eqneftriat flgiila 
exhibent Reges, ad modum Docum equo vcdlos, galea.i lorica 
indutos, dexrrorfum conuerfos, facie tamen prope aduerfa, dex- 
tra vexillum, finiftra clypeum geftantes, inftgnibus r.oliibi cxpret 
fis. Ab his reccdit figilLum aoerfum Eduardi Confeflbris, quippe 
< qood Regis) intcgram .imaginem eodem modo, quo in aduerfoC 
maieftatico exhibita eft, refert» nifi quod Rex in auerfe vexillum 
dextra, finiftra vero giadrum, coios manubrium ftomacho innixumi 
eft, teneat. Infcriptionmn liter/ilium hacc exempla ponemost 

1) ••.. Eadwardi ( Eduardt Confeflbris) AngUnum fio/j/.(Bafilei); 

2) Si (Signo) f Hoc Normamtorum. Wtllclmum ( I. Conqueftorem)» 
Nofcc Parronudn coi additom tn aoerfo eoqoe hic maieftauco: 
t Hoc. AngKs. Regem. Signo. Fatearis. Eundcm j j) WilMmus Dei 
Cratia Rf* Angiorum: haec vlrima infcriptio vtriqoe figilli partl 
adiundh cernkur, ipfum vero figitlum ab Hickefio tribuirnr \Vit- 
helmo I. Conqoeitbrij at ouiori fortaflt.iore Wilheknusll. Rufos 
intelligitur. 

Epocb* 

* 



C VI. DE SPHRAGISTICA 2) SPECIAU. 3 io 



Epdcba II/. a Richardo I. (A. 11 89.) vfque ad Eduardum III. 
(A. 1327.): Sigilla pendula nummaria, partfm maieflatica, par- 
cim equeftria ( Tab. IX. num. 6.) . In figiliis maiejfaticis Rex 
eodem, quo in praecedenti epocha, repraefcntatur, nifi quod 
inde ab Henrico III. pro gladio fceptrum columbatum(cuiufbvjdi 
fceptrum iam in quodam, licet paulluium fufpe&o (\ t\\\o Eiuardi 
Confeflbris expreflum cernitur) dextra teneat, Eduardus I(. ad 
vtrumque throni iatus caftellum, tamquam inflgne matrii fuae 
Eleonorae, filiae Ferdinandi IIL Regis Leonis & Caftiliae, colfo- 
cari iuffit. Equcjlria vero figiila huius epochae a prioribus in . 
hoc dirTerunt, quod eques caput.habcat coronatum, dextra gfa- 
dium tencat, &, quod inprimis notanduni, infignia Angliae often- 
tet, ac initio quidem in fcuro tantum, indc ab Henrico III. . vero 
(phalerarum autfore) in phaleris etiam ; ita fcilicet, vt Richar- 
dus I. indifcriminatim vnum , duo & tres leopardos vfurpauerit, 
Iohannes vero numerum leopardorum ternarium ad pofrero* pro- 
pagauerit. Etfi SANDFORO, V. C. vnionem plurium iofignium 
in vno eodemque fcuto, ad parpendiculum diuifo, ante Eduar- 
dum II. in Anglia incognitum fujfle tradit: fatctur tamen fimul, 
iam Eduardo I. regnante plura infignium genera in vno eodem- 
que fcuto vnita rcperiri. Infcriptionum iiterdium formam ex his 
exemplis cognofcere haud difficile erir, 1) Richardi I : f Ricbar- 
dut. Rex. Angl. Dux, Norm. Aquit. & Com. Ande. (Rex Angliae, 
Dux Normannorum, Aquitaniae & Comes Andegauiae), & in 
auerfo f. equeftri figillo : f Ric. Dei. Gra. Rex. Angi. Dux. Norm. 
&. Comes. Andegauo i 2) Iohannis, eadem inlcriptio, nifi quol 
tirulur Dominus Hiberniae prioribus titulis prim-jm additus (it; 
3) Henrici III: Henricus RexAngiiae, Dominus Hibcrniae & l)ux 
Aquiraniae (omiflls titulis Ducis Normannorum & Comiti? A de- 
gauenfis), 4) Eduardi I. & II : Edtvardus Dci Grati.' Rex Anglie 
Dominus Hybcrnie Dux Aquitanie. 

Epocba IV. abEduardoIII.(A. 1327.) vfque ad lacobum I. (A lcTo}.). 
Huius epochae figiila potiflimum Regis Franciae tam titulo, quam 
jnfignibus a prioribus difcrepant. Lilia fcilicct Francica, primuni 
infinito numero, terna autem inde ab Henrico V.(A. 14 1 3 - 1 422.) 
in fcuto quadripartito primum & quartum, Anglici vero leopardi 
fecundum, & tertium Iocum tenent. Infcriptio literaiis haec fere 

T t erac : 



330 DIPLOM. THEOR. S. It. DE SEMIOTICA. 

erat : N. DeiGratia Rex Franciae & Angliae (ttem inuerfb ordine: 
Rex Attgliae & Franciae), Dominus Hiberniae; nifi quod indc ab 
Henrico VIII. titulus Defenforis Fidei adiundus fit. Neque hoc 
praterroittendum eft , Henricum VI more Galliae Regum contra- 
fignata etiam (igilla, hoc eft, maieftatica contrafigillis munita, adhi- 
buifle, quibus tamen, praeter eum , nuilus vmquam Rex Angliae 
vtebacur. Eduardus IV- primus poft Wilhelraum I. Conqueftorem . 
corona claufa vfiis eft. 

' Epocba V. inde a Iacobo I. (A. 1603.). In hac epocha primum lite- 
ralit infcriptio mutara eft, cuius exemplum in lacobi I. figillis 
habemus, quorum pars prior infcripta eft : Deus. iudicium. tuum. 
Regi. da, ic pofteriof : lacobus. D. G. Magn. Brit. Franc. & Hib. 
Rex. Deinde infignium etiam forma ter mutata deprehenditur. 
Scutum fcilicet quadripartitum exhibet l)tnde a Iacobo I. in area 
l. & 4. Franciae & Angliae infignta quadripartita, in area 2. fym- 
bolum Scotiae & in 3. tefleraro Hiberniae; 2) inde ab A. 1701. 
(quo fub Annae regimine Angliae & Scotiae regna perpetua vnio- 
nis lege cbniunda funt) in area 1. & 4. vnita Angliae & Scoriae 
infignia, in 1. Franciae & tn 3. Hiberniae fymbolum ; 3 ) inde * 
Georgio h A. 1714. in area I. coniun&a Angliae & Scotiae in- 
fignia, in 2. Frcnciae digma, in 3. Hiberniae tefleram, At in 4. in- 
fignia Regum geotihtia. Nouveau Traitf de Diplomatique T. IV. 
p. 200- 213. 

S- 35<5. 

De Regum Scotiae $f Hiberniae Jigillis. 

I. Regum Scotiae figilla. Scoti ante Malcolmum UI. ( A. I0f 7- 1003.) 

figtllorum vfum ignorarunt, crucibus tantum, quae*teftium nomi- 
- nibus praemittebantur, follemnium loco vfi. Antiquiflimum Sco- 

tiae Regum figillum Duncano II. (A. 1093 - 11 00.) acceptum 

refertur. 

I. Infcriptio Itteralis 

Epocba I. Duftcani II. &: Edgari: Nomen & titulus, vt: f Ymago. 
(in Duncanianis SigiUum) Edgari Scottorum Bafilei, 

Epocha 



Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGISTICA 2)SPECIALI. '331 



EpochalL aV Alexandro I. (A. no^.) vfque ad lohannem Baliol 
(A. 1291»): Nomen & rrtulus, adieda fimul forraula Deo Re3ore 9 
vt: Alexander ( l>) Deo Reflore Rtx Scottorum. 

Epocba III. a lohanne Balio! (A. 1292.) vfqoe ad Iacobum VI. ( A. 
1567.): Nomen & titulus, adiecla fimul formula Dei Gratia, 
loco formulae Deo re&ore. 

Nummariorum figillorum vtraque pars eodem modo infcripra eft. 
ni(i quod Maria in figillo auerfo primo hanc formulam : Saluum 
fac populum tuum Dominei deinde poftquam A. if f 8- Delphino 
Franciae (qui poftea fub nomine Francifci II. Rex Galliae fa&us 
eft), nupferat, duas figlas FM coronatas (hoceft, Francifcus, 
Afaria) infculpi iuflerit, 

2. Infcriptio realis, 

• » 

Epocbal. Duncanilf. & Edgari : Sigilla monofphragifta , ac Dun- 
cani II. quidem equeftria, Regem equitantem, gaJeatum, tunica 
ftri&iore indurum, dextra vexillum, finiftra fcutum tenentem ex- 
hibentia; Edgar} vero maieftatica, Regem throno infidenrem, 
corona aperta te&im, facie aduerfa, chlamyde indurum, dextra 
fceptrum liligerum, finiftra gladium euaginatum, cuius manubrium 
genu incumbit, tenentem, referentia. 

Epocball. ab Alexandro L (A. 1107.) vfque ad Alexandrum III. 
(A. 124.9): Sigillaamphifphragifta, eaque nummana, vna ex 
partemaieftatica, ex altera equeftria. 

1) vnmaieftaticis: Rex throno infidens , corona aperta (cxceptis 
Wilhelmo & Alexandro II. quorum ille caput ftriato galericulo 
ceclum, hic nudum oftentat), facie aduerfa, runica & pallio 
regio indutus, dextra gladtum cuaginatum, finiftfl globum cru- 
cigerum tenens. 

2) in equeftribus: Rex equitans, dextrorfum conuerfus, galea & 
loricaindutus, (excepto folo Vilhelmo) dextra vexi lum (gla- 
dium nudum in vltimi huius epochae ftegis Alexandrill figillis), 
finiftra fcutum (inde a Wilhelmo, qui ab A 1 165 - 1212. regna- 
uit, Regni Scotiae inftghibus notatum) tenens. . 

Tt 2 Epocba 



1 , " » 

» '* 

332 DIPLOM. THEOR. S. II. D£ SEMIOTICA. 

Epocba III. ab Alexandro III* (A..1249.) vfque ad Iacormm VL 
. (A. 1 567.) 1 Sigilia icidem amphifphragifta eaque oummaria, vna . 

ex paite maieftatica, ex altera equeftria. , 
l) in maiejlaricis : Rex throno infidens, corona aperta (claufc in 
lolius Mariae figillis), Tacie aduerfa, runica & paliio regio indu- 
tus, dcxtra fceptrum (nOn gladium, vt in prioribus) geftans, 
finiftra plerumque vacua & ad peflus admota, rarius globum 
tenens. 

a) in equrftribus: Rex equitans, dextrorfiim conuerfus, galea te 
lorica mducus, dextra gladium euaginatum , finiftrd fcutum in- 
fignibui Scotiae notatum tenens. ^ ^ 

IL Regum Hibcrniae figilla. Ex his figillis non nifi vnicum Rcguli 
beneficiarii, nomine Fedlimid, qui faeculo XIII. vixifle videtur, ac 
R gum Angliae au&oritate titulurn regium, ad modam aliorum 
Hiberniae Optimatum, obtinuit, cognitum habemus. Ipfum figil- 
lum. de quo quaerirur, monofphragiftum idque equeftre eft, exhi- 
bens Regulum equitantem, dextra gfadium, finiftra fcutum tenen» 
tem, & infcriptum : S. Fedlimid Regis Coaatfie. Vid. Nouv. Traiti 
de Diplom. T. I V. p. 2 1 3 - 2 1 8. 

S- 357« 

De veterum Regtw Siciliae & Neapoteos, itetn Regum 
Sardiniac & Hifpaniae figillis* 

I. Veterum Regum Siciliae & Neapoleos t figilla. 

1. Sigilla Rogerii (A. 1 »30- 1 1*4.) fuut plumbea eaque conrrafignara 
- fiue contrafigillis munita. Partem aduerfam crux occupar, cuius 
angulis illfcripra funt verba: Roggcrius Dei Gratia Rex Sicilie, 
Ducatus Apulic & Principatus Capue. Perigraphe partim dextror- 
fum, partim finiftrorfum fcripta, exhibet haec verba : f Dextera ■ 
Dni fecit virturcm. Dextera D»i exaltauu ?uc. Conrrafigilla 
variant : quaedam enim imaginem integram Sancti cutufdam, 
throno infidentis, dcxtra bencdiccntis, finiftra librum renentis, 
alia Regem throno infidentem, corona radiali teclum, dextra glo- 
bum, finiftra fceptrum liligerum g«ftantem, alia deniqUe Regem 

ftantcm, 



Digitized by Google 



C VL DE SPHRAGISTICA 2) SPECIALIT 333 



ftantem, roiera criftata te&um, dextra baculum longum,'finiftra 
globum crucigerum, cum perigraphe graeca, exprimuuti 
Sigilla Qdroli I. Ande^attenfis (A. 1266- I28f*) nummaria funt, 
vna ex parce maieftatica, exhibencia Regcm throno infidentem, 
dextra fceptrum lil/gerum, finiftra globum cruce noratum tenen- 
tem: altera ex parce equeftria, exprimentia Regem equitantem, 
dextra gladiUm ftrictum, finiftra fcutum, liliis galJicis cum le- 
mnifco trium fegmentorum infignicum, geftancem. 

3. Sigilla Caroli II. (A. 1285-1309.) nummaria funt, vna ex parte 
maieftatica, exprimentia Regem throno infidencem, dextra fce- 
ptrum trifolinum, finiftra globum crucigerum tenentem, cum 
perigraphe: Karolus Secandus D. G. Rex Icrufalem & Siciliae* 
Ducatus Apuliae. Principatus Capuae : altera ex parte equefttia, 
cxhibentia Regem equitancem, cum fcutO & phaleris infignibus 
Domus Andegaaenfis nocacis. Pertgraphe haec eft: Cpmes Pro- 
t/inciae & Forcalquerii. Sed exftant etiam huius Regis figilla, 
quaein parteaduerfa Regem equirantem, cum peri^raphe: Karo- 
ius Dei Gratia Siciliae Rex, in auerfa aucem Icucum infignibusAra- 
goniae notatum, cum epigraphe : Prouinciac & Forcalquerii Comcs 
& MarckiOy exlubent. 

4. SigiWn Ludo::ici I. (A. 1382 • 1384 ),antequamRex fa&us efTet,ex- 
hibebant aquilam coronatam 6c infiftentem hinc leoni, illinc bout 
cubanti» Peclori aquilae impofitum eft fcucum liliis confperfum 
ac limbo circumdacum, cum perigraphe: S. Ludouici Filii Regis 
& Paris Francjac, Ducis Andegauenfis ..... In aliis figillis Prin- 
ceps hic armatus & equp infidens, dextra gladium , thoraci ope 
catenulae anneXum, finiftra fcutum iufigiiibus Domus Andegauen- 
fis tam veterk quam ttouae nocatum cenens repraefentacur, cum 
elogto Ftlri Regis y Paris Franciae & Filii Rtgiuae lerufqlem fclo- 
hannae L). Qualia aucem Ludnuici figilla poftquam Rex factus 
eft, fuerint, reperire non poflum» 

■ » - . » * » • 

II. Regttm Sardiniae figilla. Exempli loco efTe poflunt daac bollae 
plumbeae Barefonit Stu harefotti Regts nd an. tig2. quarum voa in 
paite «dtterfa portam £ caftellum, tamquaro fymbolura vrbis Atbo- 
reae, cum perignaphe » t Arborea^ in auerfa crucem , in dngufis 
ptttno & quarto ftellam, in fecundo & rertio lunam crefcentem, tum 

Tt * peri- 



334 DIPtOM. THEOR. S. TL DE SEMIOTICA. 

perigraphe: Barefonus Rex, exhibet. Altera vero bolla in parte 
aduerfa Regis capar micra teQum cum eolIo r facSe aduerfa, menra 
tonfo, capillis nullis, in auerfo non nifi hanc epigraphen fBarefone 
Rex, exprimic. 

III. Regum Hifpaniae figilla. Vfiis figillorum paullo ferius in Hifpa- 
niam introductus videtur. Nullum certe figillum Hifpaniae, quod 
Jaeculo XII. antiquius eflet, huc Wque mnotuit. Primum omnium . 
Hifpaniae Regum figillum, quantum ego quidem noui, eft- illud, 
quod, terte mabillonio, Alpbonfus VllL iuxta cum figi li» 
duorum filiorum fuorum diptomati, Abbariae S. Dionyfii in Gaiiia 
A. i if 6\ appendi iuflit. Penduta efle haec tria figilia, ex formula 
fphragiftica patet, qualia autem in ceteris fint, non conflac Idem 
de bulla aurea Alpbonji X, Sapiemis (A. 1252- I2$4-) dicendum 
eft. Doiemusfimul, Hifpanicos diplomatum editore&rei fphragi* 
fticae adeo plerumque negligentes adhuc fuifle, vt figilia vei pnar- 
fus omitterent, vel literales tantum eorum infcriptiones iudicarent. 
Ex iis tamen figillis, quae aliunde innotuerunt, qualia cetera finr, 
haud aegre mtelligi potcft. Sic, vt hoc vtar, figillum lacobi /• 
Aragoniae Regis, ad an. 1226, nummarium eft, vna ex parte maie- 
ftaticum, exhibens Regem throno infidentem, habitu admodum 
fimplici indutum, corona f mitra tribus cornibus rotundatis teimi- 
natatectum, dextra gladium genibus impofitum tenentem, cum 
perigraphet f S, /acobi Di Qra Rec: Arag, Comit. Barc, f; altem 
vero ex parte equeftre eft, repraefentans Regem equitantem» . 
finiftrorfum conuerfum , eodem modo coronatum , vna manu cly- 
peum, lanceam altera tenentem, cum perigraphe ; S. Domini Mon- 
trjpefulani, Bulla plumbea FerdinanS (1L Sanffi ad an. 1230. vna 
ex parte infcripta eft 1 f SigiUum Regis Fetrandi, ex altera vero : 
TJeti & CafleUe, Reliqua forma huius bullae aeque ignota eft, ac 
forma bullac plumbeae HcnricillL ad an. 1390« quae infcripta eft: 
t S. Enrici Dei Gracia Regis CaftcUe (f Legionis, Pofterior haec 
infcriptioin hocfingulsris eft, quod fingula verba binis cruciculis 
diftinda reperiunrur. Bulla plwnbea Ferdinaudi Catbolici tS ' IjabeU 
lae adan. i484«exhibet Regem equitantem & gladium manu tenen- 
tem, Reginam vero throno infidentem ac fceptrum geftantem. 
Aduerfa pars hanc perigraphen habet: f Ferdinandus Dei Gracim 
Rex: CafieUe Legionis Aragonum & SeciL In parte aoerfa autem 

legun- 



Digftzed by Google 



C VI. DE 5PHRAGISTICA f ,z) SPECIALI. 3 3 f 



• leguntur verba : t Helffabet. Dei. Gra. Regina. CafleUe. Legioniu 
Aragonum. & Secilie. Reges ex Auftriaca Domo prognaci, qui inde 
ab A. 1 504. vfque ad A. 1700. in Hifpania regnabant, figilla fua 
plerumque ad modum figillorum imperialium effingenda curarunc. 
Qua de re haec habec heineccivs p. 120 $.XIl. "Sane eodem 
„paene fchemace, quale in Imperacorum figillls deprehendimus, 
„Reges Hifpaniarum Philippum I. Caroluml. Philippum II. Philip- 
„pum II L & Philippum (V. exhibenr figilla, quae elegancer aeri 
„incifa fiftic Oliuarius Vredius ex quibus exempli loco feligimus 
„figillum Philippi H. quod Philippum exhibet tbrono fplendidimV 
>,mo infidentcm, dextra gfadium, finiftra fceptrum tenentem^ difpo- 
wficis ex vcraque parte infignibus, cum hoc ticulo: PbHippus D.Gr. 
»Rex Hijpan. AngL Franc. Vtr. Sicii. etc. Arcbid. Aujir. Dux Burg. 
„Brab. etc. Comet Flandr. etc.** 

Vid. Nouveau Traitk de D/plom. T.IV. p. 1 89' fq- & p. 194- 199« 

$• 358- 

De Regum Sueciae^ figiUis. 

Regum Sueciae figilla parum difcrepant ab aliorum Regum figillis, 
de quibus haclenus cxpofui. iohannisperingskiold Genealogia 
Regum Sueciae, quac lingua Suedica confcripta eft,& hoc* ticulo ornara: 
Kttartal fbr Swa ocbGbtba Konunga Hus , efter troiv&rdiga Hiftorier 
ccb Documemcr i vnderdanigbet vpr&knadt, Holmiae A. 172C. fol. pro- 
diic, vt multa alia, ita Regum etiam Sueciae figilia, ligno eleganter 
incifa exhibet. Ex his regia tantum figilla in praefenti paucis explica- 
bimus, praefcrtim quum ea ab auclore Iaudaco maximam partem non 
defcripta fint. * 

I. Sigillom Caroli VII, Suerkeri /. flii ( A. I l6a- 1 16%.), numa- 
riumeft, vna ex parte maiertaricum, exhibens Regem corona- 
tum, throno infidentcm, facie aduerfa , barbatum, habicu regio 
inducum , dexcra gladium , finiftra globum crucigerum cenencem, 
cum perigraphe : . f SigiUum Karoii Sueonum Regis: altera ex 
parte equeftre, exhibens Regem equitantem, dexcrorfum con- 
uerfum, facie tamen aduerfa, coronatum, habku militari inducum, 
dcxrxa haftam oblique poficam, finiftra icutum cenentcm, cum 

peri- 



33 tf DIPLOM. THEOfc 5. U, OE SEAflQTlCA. 

pcrigraphc: t Hic idcm fummus Goiborum Dux. Vid. eftypon in 

PERINGSKIOLD 1. C. $.92. 

2. Stgillum Cmutiy filti Erici IX. Santli (A. 1168-1T99.), maiefta- 
ticum maximi moduli eft, in hoc tantum a praecedenti difcre- 
pans , quod Rcx fceptrum loco gfadii dextra tenet, crucemque 
ciftercienfem pedori impofitam prae fe fert. • Perigraphe haec 
eft : Sigiffum. Dei. Gracia. Kamti. Sueorum. Regis. Vid. PERING- 
SKibLD p.s6. vbi aliud quoque eiufdem Regis figflhjm maicftati- 
cum idque medii tantum raoduli exhibetur. 

3. Sigillum EriciX. filii Canuti (A. \%o% 12 16.) numarium eft, 
vna ex parte maieftaticum, exhibens Regcm , vt in praecedenti, 
dextra fceptrum, globum crucigerum finiftia tenentem, cum 
pcrigraphe : f Sigiilum. Erici. D. G. R<gis. Sucorum. Partis 
auerfae aream duo ieopardi coronati, capitibus fibi inuiccm * 
obuerfis occupant, cum perigraphe : f Clipcus. Erici. D.G. Regis. 
Sueorum. Vid. pERiNGSKtbLD p. 77. 

4. Sigillum Erici XI. Balbi, in vernacula Lafpe cognominati, (A. 
1222-1219.) numariumeft, vna ex parte maieftaticum, vt in 
praecedenti, cum -pengraphe : f Sigillum. Erici. Dei. Gracia. 
Regis. Sucorum. Partis aucrfae aream replent trcs leopardi coro- 
«ati, ad inftar pali difpofiti, cum perigraphe: f Clipeus. Erici. 
Dei. Gracia. Regis. Sueorum. Vxor eius Catbarina figillo para- 
bolico cufpidato, eoque contrafignato »d an. 1253. vfa eft. Si- 
gillam primarium exhtbet efiigiem Reginae ccronatam, vfque ad 
genua expreflam. Ex infcriptione literait non nifi duclus quidam 
fuperfunt* Contrafigilium triangulare anepigraphum eft, exhi- 
bens tres baltheos dextros (non vndulatos) cum fuperimpofito 
leone ercfto non coronato. Vid. peringskiBld p. f g. 

c. Sigillum Magnif. Ladulai (A. 1276- 129 1.), antequam Rex fafius 
cflet, fuic numarium, in aduerfa parte -Principem cquitantem, 
habitu rnilicari indutum, dextra vexillum, leone infignitum, fini- 
ftra clypeum, itidem ieone notatum, tcnentem, cum perigraphe 

hac mutilata: Sigillum. Magni. Dci. G / in auerfa autem 

fcutum triangulare, in cuius area cordibus confperfa tres balthei 
finiftri cum fupergrediente leone exprefii cernuntur, cum peri- 
graphc mutila :..,„.. eris. Ducis. Sue,,,., cxhibens. Poftquam 

vero 



Digitized by Google 



C VL DE SPHR AGISTICA 2) SPEClALk ' M 



vero Rex fa&us erat, figillo numario vfas eft, vna ex parte maie- 
ftatico, Regem more vfitato throno infidentem exhibeute, nift 
quod crucem tabellae rhombatae impreflam (c ex collo depen- 
denteru prae fe ferat, cum perigraphe folita : Signum. Magni. Dei. 
Gracta. Regis. Sweerum. Partis auerfae aream replet fcutum 
triangulare, idque limho arcuato circumdatum, exhibens iu folo, 
cordibus confperfo, tres baltheos finiftros cum fuperimpofito Seone 
coronato, Adfunt praeterea tres coronae, quarum vna fupra 
fcutum, duae vero reliquae ad latera collocatae funt. Infcriptio 
Ijteralis haec eft : C&peus. Magni. Dei. Gracia. Regis. Sworum. 
\w alio huius Regis figillo, pars adueria nullam crucem de collo 
Regis dependentem exhibet; & in aueria loco trium coronarum 
Iiterae a c/ fi cum vocula & intermedia exprefiae deprehendun- 
rur. Ems vxor HeMgis vfa eft figillo rotundo contrafignato. 
Sigillum primarium exhibet Reginam coronatam , coram Maria, 
infantulum lefum manibus comprehendente, ad genua proftratam, 
cum perigraphe : Sigiliu...... Regine Sweorum. In con- 

trafigillo rotundo confpicitur fcutum triangulare, baltheis tribus 
finiftris, cum fuperimpofito leone non coronato, infignitura. Vid. 
FCRlNGSKioLDp. 73-75. 

6, Sigillum Birgeri (A. 1291 - 13 19.) nummarium eft, vna ex parte 
maieftaticum, Regem folito maieftatis ornatu & habitu repraefen- 

tans, cum perigraphe mutlla : Sigillum Birgeri Des Graci m ; 

altera ex parte fcutum triangulare, limbo arcuato circumdatum, 
exhibens in area cordibus confperfa tres balthebs finiftros cum 
fuper impofito leone coronato. Ex infcrjptione literali haec 

rcftant: f d/\ Dei, Graci (a) Regis. Sweorum. Vide 

PBRINGSK. p. 76, 

7. Sigillum Magni II, cognominati Smek (A. 1319-13^3.) numma- 
rium a praecedenttbus haud difFerre videtur, licet illud in pe- 
ringskioldi libro non exftet. Notatu vero dignum eft, quod 
ille p.77. exhibet, Secretum Magni II. Uteris A. 1360, & 1361. 
datis appenfum, propterea quod illud primum & antiquilfimum 
Regum Sueciae fecretum eft, quod mihi quidem occurrir. Eft 
autem orbiculare medii modulF, exhibens (cutum rriangulare, 
iiniftrorfum incHnatum, m cuius area cordibus confperfa tres bal- 
fhei finiftri cum fuperimpofito leone coronaco exbibentor. Scuti 

, Vy angulo 



33* DIFLO.M. THEOR, S. II. DE SEMIOTICA* 

angulo finiftro impofira eft galea, duabus coronis ornata , quarum 
inferior trifoliis, fuperior autem margaritis terminata eft; fupe- 
riori etiam coronae vtrimque cauda pauonina adiunda cernitar. 
Perigraphe haec eft : t Secretum: Magni: Regis: Suecie: &: Nor. 
'wegie. 

Praeter haec regia figilla perin-gskiold ejiam p. e f. figiffum Regai 
Sueciae pubticauit. Eft iliud orbiculare maximi moduli, idque 
monofphragiftum, cxhibcns Ericum IX. Sanclum (f 1162.) ftan. 
tem, facie aduerfa, gal^a coronara & thorace ferreo per integrum 
corpus tedum cum fupe; impofito paliio vtrimque defluente, gladio 
accin&um, dextra vexillum, fimflra fcutuoi triangulare inferius 
rotundatum, in cuius arca tres coronae, vt 2.& 1. difpofitae depre- 
henduntur, tenentem, cum perigraphe : Sanffus. ericus.fvevorum. 
gotborum. rex. Sigillum. regtti. Svecie. . Res ipfa loquitur, figillum 
hoc facculo XIII. recentrus efle. Appenfum plerumque fimul cum 
figillo regio elr diplomatibtis maioris momenri. Sic Chrijlopho- 
rus Rex Daniae & Sueciae (f 1448 ) legibus Regni a fc emenda- 
tis A. 1440. partim regium fuum figilium maicftaticum, exhibens 
eius imagincm cum infignibus Dacicis, Slauicis & Rauaricis, addita 
perigraphe : SigiUum. Maiefiatis. Cbrijioferi, D. G. Dacie. Sclavo- 
rum. Gotorumque. Regis, ComJtis Palatini. Rbeni. &. Ducis. Bavarie. 
partim figitlum Regni, quod explicauimus, appeudi iuifit* Vid. 
HEINECCIVS p. 120. §.XIL 

Principes regii aliique primores haud raro numariis figillis vfi funt, ita 
quidem, vt in aduerfa parte eorum equitantium imagines plerumque 
dextrorfum conuerfae, in auerfa autem infiguia gentilitia appareant, 
cuius generis eft figillum MagnU. fupra num. 5. huius $. defcriptum. 
Plura habet p£ringskiold in opere fuo geneaJogicd faepius 
laudato. 

§. 359. 

De JigiUis Regum Daniae. 

Veterum Daniae Regum figilla aenea fuifle, iam in fuperioribus 
(§•333 ) obferuatum eft. Eorum latis multa pbtr vs RESenivs ex 
archiuis Danicis produxit, atque aere exfcripta Hiftoriae fuae Fride- 
rici II. Regis, lingua Danica fcriptae (Kong Fredericbs den Anders 

Kronicke: 



•Digitized by Google 



C. VI. DE SPttRAGrSTrCA 2)SPECIALL 335 

Kronicke: Kiovenbajfen \6%0. fol.) adiunxie. Illa deinde cxplicaoie, 
eriam, omiflis tamenedypis, iohannes LA.verentzen in cdi- 
tione II. aocliore Mafei Regii Danici , aboLiGERO iacobabo pri- 
mum defcripti, Paree II. 5cd. III. num. 88*96. Licearmihi in prac- 
fenti Regum Daniae figilla vcrbis Iohannis Lauerentzen explicare. 
Addam vero fimul hinc illinc, quae ab hoc viro doflo oraifla funt, 
figilla, 

I. Cannti IV. Santii ( A. 108.0- 1086.) figillum, omnium, quae mihi 
occurrerunt, antiquiflimum , omifliim inter regia a iohanne 
laverentzen, exhibirum vero ad an. 1085. a ferings- 
kioldo in opere genealogico, $. pho praecedenti laudato, p. 71. 
. eft numarium, vna ex parte maieftaticum, exhibens Regcm coro- 
natum, throno infidentem, tunica & chlamyde indurum, dextram 
vacuam femori innirentem, finiftra vero glohum crucigerum 
tenentem, cum perigraphe : f Prefenti Regcm figno cognofce Cnu~ 
eonem; altera ex parte equeftre, repraefentans Regem equican- 
tem, dexcrorfum conuerfum, facie ramen aduerfa, coronatum, 
dextraauem, finiftra fraenum tenentem, cum pcrigraphe: f Hic 
natum Regis Magni fttb notnine cernis, His addenda funt, quae 
IOH. L a v eren t z en I. c n. 97. fiib rtnem attulit : -"Regis 
exinde huius (Canuti) Protomartyris piam inculcare memoriam 
maiores noftri voluerune, vnde & anno 1 100. inter diuos apo- 
theofi noua relarus eft, qui etiam anno lo8f. vti HvirfeU. in 
Chron. Epifcop. pag. 49. meminit, Lundenfis Collegii Canonico- 
rum figillum efle voluit, erfigiem Regis in throno fedentts flc in- 
fcriptionem eiufdem: Praefenti Regem jigno cognofce Cnuronem, 
cui ab altera parte, vt in figiilo auerfo, Heros equo infidons ex- 
prefius cernirar, jqui filium Canuti Magnum fignificat, vt verfiis 
infculptus docec; Hic natum Regis.magni fub nomine certtisj* 

%. Valdemari II. ( A. i2oa- 1242.) figillum rotundum eft, diametro 
^fua duos pollices & diraidium occupans abfque infcriptione, vbi 
Rex in prima figilli facie iuuenis fedet in fella regia , & trabea in- 
dutus, porrigens pomum crucigerum , finiftra vero fceptrum lili- 
gerum tenens, in capite coronam apertam & quafi turritam geric 
Altera facies eiufdem figHti habet clypeum ferme triangularem, in 
quo tres leones, eurrentes a dextro ad finiftrom, non coronaei, 

Vv 2 cordi- 



340 DIPLOM. THEOR. $.11. DE SEMIOTICA. 

cordibus ere&is vigmci quacuor hinc inde fparfu fupra, inter & 
infra leones. laverentzen num.S8> 

* Hit vcrbii dcinde Lauerentzen ad explteanda Daniae infignia Aibiccit t lllud 
primum et roonuiucnti* produci poteft Cgtlluoa , quod Itouts trtt cum 
corJibttt in clypeo Rcgnj Daniac practulit, <)t Rcgit VJdemari II. cfle cen- 
fctur, queinadmodum ex litcrit vetuftis, quibus ligilium hoc additum, 
Refinto innotuit, qui proptcrca illud ad an. iii6. rcgtiante Valdcmaro 
eodem, rctulit. Tnbut coronit quoidam KcgcsDaniae in clypeo fuo vfo* 
itidcm cfTc iudicauit Ntcolaut fptouttt lib. 4. de ofBcio miiitari p. 128* 
Svcnonem nimirum Tttifvc- Sltdg, feu furcatae barbae, Canutum Magntun 
t5t Hardc-Cauututn. V«rba eius fic ibi iacent • Ttsuc iuteruenit quidam 
Daunt, aUas Dacitt, uomint Suqynut , aliat Svayuo^ qui exfmltt Edrtdum 
Regem Angliae a Regno, tfregnatiit vfyue ad mortem, & iit Eboract ftpuU 
tttt tfl y qut portauit tret coroiiat palatat aurtat ittcampo rubra t Et duo 
alti Reget Danl — Knutut & Harde • Knutut. Idque propttt Augliam, 
inquit idctn autbr, qnamvtttri tttrt ptttbattt s mpettbant, & vmdkabatit, 
dt quibus ittm alti fcribtortt. Et quamuls in Anglia rcgni iufignia vaga 
ctiam principio fuiflc crcdi poflit, cx*allatis tamcn tuto colligiiuus, Danos 
prima wji^uia Da»ici regui attnlijfe ftcum ex Angtia , tret iftai coronat 
adfcribcndo, quat dcincTc & fitu 6t ordinc & colorc ctypci 11011 nibil in> 
tnutarunt, nant coronac primum fucrunt palatae, i\t l r touits y b.e. vna 
fub altcra pofitac a tumuio ad imuin; atqtic ita S. Erieo, qui aiuio 115O. 
in Succia rcgnarc coepit vfitatas fuiflc, mcminit Succtis firibtor, Bureut 
in Aduiruna fua. Pari ratlone Angloi ptflea in trinis kombus , uou coro* 
ttans, adjcifititdii itnitatot tj/e Danot, cenfemus, quoniam Danorum Rcgei 
fplcndido fucceflionit ordine dt iufto titulo dominium maris Balthki ciuf> 
quc frcta fcuofliatria, oraefimdam s Bahliae • JundumcS Middtlfani- 
fuudom ab omni aetio habticrunt, quarum tn clypco Rrgis Daniae trini 
Iconcs caeruli cx folo aurco finiflrorfum procnjrcutes vcrae funt notae 
hicroglyphicae ( qucmadmndum de cacrulci laticcs illi acflu auguflo in 
fretit his exfuluitt, nauig.tntiuin frcquentia dc auro vcAigali foecundi» 
Et fic tauJcm a vaga hac rationc inflgnium Rcgcs rcnocati, firma qtuttdam 
ttc ffab lia rtgrortim infigtiia circa Jiculum XII, fibi fetiflr «V dclrgifte 
Vidcufuf. Antc Valdemaruin II. qui regnare rocpit ab an. 120$. vfque 
»d an. 1242 triuos iflos leoncs tn figiilis Kcgum Daniac vidcre 
quidcm nobi» adhuc non contigit, antiquioret rcpcrtot taro«n fuilte con- 
fido etc. 

3. Abelis (A. i2to- 1252.) figillum propemodum ouatum eft, longi- 
cudine fua cres pollices 6c dimidium exaequans, vcrimque abfque 
infcribtione. In prima figilli facie Rex Abel icidem iuuenis fedet 
jn folio rcgio & rrabeatus, fceptrum dextra gerens duabus cruci- 
bu3 in extrcmicote, finilcra pomum illudregium, in capite coro- 
nam apercam. Auerfa figilli iu clypeo ferme criquetro corda cri- 

ginc« 



Digitized by Google 



C VI TfE 5PHRAGKTICA : 2) SPECIALL 34* 



ginta dao. leonibus tribus eoronatis intcrfufa habet. Refertur 
illucf, tcfte Refenio, ad an. 125 1. Laverentzen 1. c 
num. 89. 

* I11 libro egreglo, tjui lingua Danlca fcriptui, fubelogio: Danfke-Mag*' 
er», HafnUc »b A. 1745- 1752. 4. voluinintbiii VI, prodiit, multifqut 
figilli* aliifque ad artem diplouiaticam fprdantibui rcbus rcfcrtui efi\ 
Vol V. p. 1$. aliud Cgillutn Ahtlis Rcgis ad an. U50. exhibetur. Ipfum 
figilluiu orbiculare numariuin eft , voa ez parte maicftaticum , cxhibcai 
Rcgcm throno infidcntem, coronatum, facie aducrfa, capillii breuiori- 
bu*, tunica & palllo rcgio iudutuin, dcxtra fccptrum liligerum, finiftra 

globum crucigerum tenentem, cum hac mutila pcrigraphc: a-be L » 

rex. Avcrfa pari exbibet fcutum trianguiare, cordibui confperfum,cum 
tribut ad inftar pali difpo&h lconibui coronatii, Ex pcrigrapbe haec «au* 
tum rcnant: | CLIPE.,..,.* Q v E . REGIS» 

4. Cbrijiopbori /. (A. 1252 - 12 JQ.) figillum rotundum eft, tres pollices 
diametro occupans. In circuitu primi lateris infcuJptum exftat 
Romanis literis: f Cbriftopborus. Dei. Gratia. Danorum. Sdtivo- 
rumque. Rex. Rex in folio aut fella regta federa cum pallio in 
santertore parte colli fibulato 6c in tergum reie&o a brachiis, 
fceptrum dextra liligerum tenens & folito more pomum iiniftra, 
capiti, loco coronae, pileolum regium impolitum habet> quem 
Dani Konge Hette vocarunt, Regibus quippe ita vfitatum. In 
auerfa : Clypcus*. Cbr(flopljori. D. G. Danorum. Sdavorumque. 
Regis. Leones tres coronati in clypeo, quibus corda decem in- 
tercurrunt, ex quibus duo fuperiora in angulis plane inuerfa, duo 
requentia cxtima ad dexcram mclinata, reliqua vero ftant ere- 
da, cet LAV£R£NTZEN 1. c, num. SC 

f. Erici V. Glipping cognominati (A. 1 2f Q - 1387.) figillum eft rorurv- 
dum & in diametro fua duos pollices & dimidium excedit. In 
aduerfaparte leguntur verba: f Ericus. Dci. Gracia. Danorum. 
Sclavorumque. Regis t t\iTi io vocabulo Regis (pro Rex), aut etiam 
in nomine Ericus (pro Erici) fculptoris manus errauerit. Rex 
fedet more folito in fella regia coronam apertam in capite gerens, 
duas alias coronas apcrcas ad larera ilngula fingulas habet, indutus 
paliio, in dextro hnmero quod innodatiim & fibtilatum. Con- 
fpicienda fefe vltro hic etiam otTerunt vetuftiora illa infignia 
Rcgum Daniae, inde a Rege Svenone y furcatae barbae, vti antea 
rnemiuimus, adfcita, tres nimirum coronae aureae f quarutn vnam 



*4* DIPLOM. THEQIVS* Tfc DE SEMIQTICA. 

in cipite Regis, cete/ras ad Iacera eiufdem in figillo hoc videmus 
difpoiitas. In auerfa parte exftac perigraphe : f Ciypeus. Erici. 
D. G. Danorum. Sclavorumque. Regis. In clypeo funt itidem tres 
leones coronacii poficura duodecim cordium eft prope eadem, 
quae in Regis Cbriftopbori I. figillo reperitur, refertquc illud Re- 
fenius ad an. 1272. lavErentzen num. Ql, 

6. Erici VL Menuedii ( A. 1287- 1 3 '90 

l) Sscretum duos pollices & tertiam partem vnius in diametro vix 
exaequat. Prima facies: fSccretua. Erici. Dei. Gracia, Dano- 
rum. Sclavorumque» Regis. Rex hic eadem ferme m figillo eft 
pofitura, qoa Rex memoratus EricusGlipping in ftto confpicirur, 
tribus illis aureis coronis fic etiam pofitis. Auerfa figilli facies 
/ nullam fibi infculptara habet infcribtionem, in clypeo enim foiito 
tres leopes coronari, Cordibus tredecim eodem modo, quo antea, 
djfleminatis tantum procurrunt ; lateribus clypei duae additae 
funt aquilae vplantes. Notatu dignum, Ericum Memed primum 
fuifle, qui vocem Secretum Au figiliis adhibuk. RecuUt hoc Re- 
fctiius ad an. 1287. & 125,7. quod hinas literas tunc eo figilla- 
, tas obferuauerit; tertiae eiufdero Regis literae mihi ex monu- 
mentis Soranis tunc obLitae eodem figilto munitae & anno Chr. 
129Q. a coronatione vero Regis certio auno, exaratae, cuius 
ouerfae haec infcribtio infculpca erat : Clypeut. Ericii Danorunu 
Stiayorumque. Rcgis. % 

a) SigiUum maius> quatuor pollkes & tertiam partem vnhis sh dia- 
mecro excedie. Anterior facies: Ericus. Der.Gratia. Danorum. 
Sdavorumque. Rex, Rex idem in fella regia eodem modo, quo 
ancea, coronarus & fedens, nullis tamen ad laeera coronis addi- 
tis. Pofterlor facics : f Clypeus. Erici. D.G. Danorutn. Sclavo~ 
, rtimque. Regis. Leonibus cribus coronacis decem func addita 

corda, partim inucrfa, nullis aquilisad clypei iacera poficis. Idem 
referc Refenius ad an, 1 308. 

3) Sigiffum minus, duos pollices & plos quam dimidium aequans* 
In prima facie Rex,* vt.antea, coronatus fedec, pallio circum- 
fufus, fub medio collo fibulato, fcepcrum lihgerura iam finiftra, 
pomum cruciferum dexcra geric abfque infcripcione vllav la 
altera facie: Regis Erici. Afedium oecupat galea. regia, ex 

cuius 



Digitized by Google 



C VI. DE SPHRAGIStlCA *)SPECIALI.^ 343 

cuhis Iatcribus fummis duo angues exfurgunt fibi inuicem occur- 
renres capitibus& afllbilantes, habcntque finguli duas criftas ex 
pennis pauonum breues, alteram circa caput galeae angui affi- 
xam, aiteram paullo poft caput ferpenttVexeuntem , quae galea 
propiia eftDanorom, eaque primus vfus eft Rex Eritus Mtnutd, 
cum & ipfius galea efle iiic perhibearur. laverentzen 
num. 92. 

7. Cbrijiopbori II. (A. 1319-13 40.) v 

i) Sigillum oraVuarium , duos pollices cum dimidio in diametro 
occupat. Prima facies : f Cbrijhpborus. Dei. Gratia. Danorum. 
Sciavorumque. Rex. Rex fedens in folio turrito, more folito, 
nifi quod tres Leones non coronati praefigurati fint, ante Regis 
pedes vnus, ad fingula latera in foliovnus, & pomum aureum. 
crux nulla, vt in ceteris, percurrat aiit cingat, cui tamen crox 
parua infiftir. , Auerfa pars; -f Galea. Cbrijloforj. Dei._ praria. 
Danorum'. Sciavorumque. Regis. Galea fimiljs galeae, Erici 
Menucdit cum anguibus & criftis, nifi quod fit ariSior, tacniif- 
que dependentibus, quibus fub mento ligari poflit. Refertur 
ad an. 1320. 

a) SigiQutk iaYtquantum maius , eadem infcriptione in prima facie, 
alias quoque fimile priori, nilT quod fculptoris <nan«s minus accu- 
rata. Iocq Selauor hie inCculpftt Sciauou & Ieonis loco, ad pedes 
Regis in priori ITgilla iacentis,caput angeii expreflum fit ; iecun- 
dam facicm rafam habet, referturque ad an. 1319. iave- 
RENTZEN num.93. 

8» Waldemari (III.), qui ex Duce lutiae, Rex Dairorum faaus, 
Chriftophoro II. eieflo, ab an. 1326- 1329. regnauit, 

l) Secretnm primi generis > diametro fefqui pollices femre oecupat. 
Perigraphe eius haec eft f Sccrvrum Waldemari Regrs Dano. ct> 
ic interius Stldvorum fupra coronam apertam, mediura figiilt 
occupantem. Referturad an. 1326» qoo regnare coepir. '# 

tt^ Secretum altcruM, magnirudinis eiufdem,infcriptum eft* $ $ecre~ 
rum. Waidemari. Ducis. Iucie. In medio galea, ex euius iummiw 
tate tria lilu furgunt cum caulibus fuis. Refertur a Refem» ad 

Difci- 



34* DIPLOM, THEOR, S..II. DE;SEMIOTICA- 



V 



Oifcimus ex his fequentibufque figitlis» Danos Waldemari nomen 
per literam W fcribere coepifle, cum antea litera V femper hic 
vfi fint, quemadmodum ex numis & (igiUis antiquioribus difpa- 
lefcit. laverbntzen num.94. 
. WalHemeri ItL fioe /^.(^.1340- l|7f«) figiNa in multis abeunt 
a priorum Regum figtllis. 

1) Secretum,in diametro fiia pollices duos tertiamque partem tottus 
implens, hanc h.ibct perigraphen; t Secretu. Waldemar. />/, 
Qra. DomiceUi. Danor % \n medio loco galeae^ regiae repraefen- 
tatur capuc aut cranium mortui, exquo bini angues in figillis 
prioribus ancea defcribti furgunt, taeniis item dependentibus, 6c 
fub fe habet clypeum cum tribus leonibus coronatis abfque cor- 
dibus oblique pofitum , eomodo, quo folentfcuta etus aetatis, 
eaque pofitura veluti pendentia ex vno angulo fub galels expri- 
mi. Referrur a Refenio ad an^ 134T. rec>ius referrecur ad an. 
13140. Eo enim anno Rex Watdemarus lVY(IfI.) faepiu* apud 
Huitfeldium in paclis cum Comitibus Hotfatiae 6c Duce Walde- 
maro lutiae initis p.460. Junker t feu potius tung-Herr WoU 
demar, h. e. Domiceltus Waldemarus appelhuur, non vero 
anno 1341, '., ; 

2) Aliud figillum , magnitudmis eiufdem , infcripcum eft: f Galea 
Woldemari Dei Graria Danorurtr Sclavorumque Regit. fn area 
figilli Galea regia aliquoties memorara , cum anguious criftatis 
& taeniis, inque medio anguium fupra galeam tabella in qua 

hoc eft, ad leges terrae, quafi eo figillo leges regni 



AD LEG 



ES TRK 



linc obfignatae, quas Waldemarus dedit aur' promific — Nb* 
tatu quoque dignum eft, in ceteris figiltis galeam femper 
apparuifle nudam, hic vero cruce alba per totum fignatam efle, 
exquo primum nobis hic fumicur indicium xrucit Danibrogicae 
in figillis Regum. ' 
3) Sigittum bina facie & peculiari forma* Ha&enus rortmda & 
Hteris Uomanis figilla vidimus fculpca, hoc vero Waldemari, 
■ .: triquttram figuram clypei erecli longicudjne fua duos potlices de 

, . piufquam dimidium occupancis obcinec. In prima facie magna 
erainec crux alba, clypeum quae fecar, Iimbus praeterea ambit 

i.i ... clypeum 



Digitized by G3t>gle 



C. VI. Dt SJ»HRA(SSTICA i ) SPECfAU. 34^ 

clypeum crucfculis diftin&us, fpatia quoque clypci fimilibus cru* 
cibus impleca func, oifi vbi (iterae monoflicae in quacuor crucis 
- Danebrogicae angulis leguntur, quae fic diftinguuncur ; Wat - de- ■ 
ma-rta. Secunda facies eamdem referc 6guram U limbum eiuf- 
demclypei icidem cnlciculis dtftinclum, fed inceriora lintis, in 
quadrum dudhs ordine fignancur 4c rofis jmplencur quadra , ex- 
cepco vbi per obliquum trabs a fuperiori dexcro cornu defcen- 
dic ad lacus finiftrum j in quo monafticis liceris fcripcum legicur 
Gvldana LOVG. Putamus irfdicari his vocibus Waldemari 
Registftfww, quamdedic, Legemfc\i BuBam Auream. Refer- 
turad an. 1364. Ecad hoc (igillum membracu dignum exifti- 
mamus, poi? Waldemarum IV. (III.) omnes Reges fplendidiori 
fucceffionis ferie crucehzs, quae Danehrogica appellacur, vfos 
efle, anceillum ve.ro in figillis neminem, quantum, nobis inno- 
tuft; dari aucem figilla hac Cruce ancea infignita haud refraga- 
mur, cum «c in numis Regum Daniae promifcue adhibita fic ance 
Waldemarum IV (III.) crux haec, numum quae tocum in auerfa 
parce percurric. Primus quoque Woldemarus hic eft Rex 
Daniae, qui monaflicis iiterisity figiliis vti.coepit, neminem in 
figillis Regum adhibuifle cas literas ancea obferuari pocuit; 
laverenj 8en num. 9$, 

IQ. QlaiIK(A. I37^-J3S7) figiHa aiOHANNB lavbrentzer 
praecermifla funt, E*mbencup aucem duo huius Regis figilla in 
Danfke Majiozin VqU. pag. 3*5. & pag. 3*. quaepaucts expli- 
cabimQs. 

■ 1) Secretum ad an. 1 3 76. eft orblculare; monofJAragiftum, exhibens 
in limbo arcuaco fcucum gallicum, corona tedtum, ac cordibus 
confperfum cum tribus Ieonibus coronatis ad inftar pali difpofitis, 
Perigraphe, literis minufculis neogothicis exarata, haec eft: 
fecretttm. otaui. dei. gracia. danorum.fclauorum. gotborumjue. reg. 
(regis). 

5. Sigiffum r ad flgnanda atta iudicialia a Regni Cancellario adhibi- 
tum, ad an. 1336. itidem orbiculare, eiufdemque fere maeni- 
tudinis eft, exhibens coronam, fuperne cruce notatam, cum 
perigraphe, litcris minufculis neogothicis exarata : S.Olaui.dei. 
fracia.. regis, aanorum. ad, caufas. Ipfum hoc figilU cognomen 



346 DIPLOai. THEOR. S. H. DE SEMlOTICA, 

in formulis ctiam diplomatum fphragifticis occorrit, cuias gene- 
ris haec eft : AQum Datum fub figiUo noftro ad caufas etc. 
tefie Nicolao Dragbae Iujiiriario nofiro^ Vid. Danjke MogazJn. 
Vpl. I. p. 34. 

II. Erici VII. Pomerani ( A. 1412 - 1439.) 

l) figiUum primarium in diametro rres pollices & dimidium aequat. 
Perigraphe, literis , quas vocant, monafticis & fraclis exarata, 
haec eft : t & Erici. Dei. Gra. Regnorum. Dacie. Sv)ecje. Norve- 
gie. Sclavorum. Gotborumque. Regit. ac. Ducis. Pomerani. In 
iigilli area clypeus ferme triangularis eft, quem crux Dancbrogica 
totum tranfit, longicudine fua pollices duos & dimidium, latitu- 
dine vero duos tantum exaequans. In crucis angulo pr'mo y antc 
leones tres, reperiuntur nouem corda, vnum fub altero a fummd 
ad imum fcrie quadam pofita, quem numerum pofteri ab ep tem- 
pore, ordine coricinniori retinuerunt : in fecundo angulo tret 
coronae & efeclae confpiciuntur, ea pofitura, qua etiamnum in 
figillis Regum Daniae exftant. , Vetufta illa funt Reguro Dano-" 
rum infignia, quae Rex Sueno feu Sucnot/bo, a barba furcara fiue 
admorfa vernacule Tiufvejkag cognominatus, in clypeojuo 
portafle dicitur, autore Anglo Vptotio, fuperius laudato, inque 
Jigtllis Regum Erici Glippingii & Erici Mcnvedii poftea, quamuis 
alioordine, pofita hic etiam demonftranimus ; hinc quoque Afar- 
%aretam, Daniae Reginam, eiufque in imperio adiutorem & fuc- 
ceflbrem legittmum Regem Ericum Pomeranum eafdem coronaS 
non tantum procurata vnione trium regnorum borealium, ied 
& :ure antiquiflirao in clypeos fuos afiumfifle, non eft, quod quu* 
quara dubitare poftir: in tertio crucis angulo infignia iiia Norua- 
gica leo profiiiens cum bipenni: in quarto gryphus, qui Pome- 
riae antiqua denotat. Crucis vmbilico fcutulum, in quo Norua- 
giae infignia repetuntur, afBxum eft ; vnde primus quoque hic 
notatur Rex Ericus, qaifcutofcutulumaddidit, primufque, quod 
iciam, qui infignia regni multiplicauit , cum tribus leonibus auc 
coronis aut crucc Danebrogica acquieuifle anteceflbres conftet, 
quemadmodum U pofteri illam crucem deinceps in infignibus 
regni retinuerunt. Nec minus notaru dignum, angelum hic 
bene alatum corQnaf, quae primum fcuto maiori io figiUisRegum 

ex 



Digitized by Google 



C.VI. DE SPHRAGISTrCA 2) SPECIALl. 347 

ex Oldenburgica domo imponitur,' peQore tenus hic obumbrare 
& tucari fcutum maius. 
2) ContrafigiUum vix duos pollices in diametro fiia impier. Peri- 
graphe haec eft: t Signetu. Erici. Dei. Gra. Regis. &. Ihtcis. 
Pom.etc. Aream totam figilli occupant leo & gryphus,qui coro- 
nam apertam fuper cruccm Danebrogicam erecli fuftentant. 

LAVERENTZEN mim.0A 

» 

12. Cbri/Iopbori III. Bauari (A. 1439-1448 ) GgHIa primum, quan- 
tum conftat draconem , infignia Sclauiae , habenc LAVERENT- 
2EN 1. C 

13. Cbriftiernus I. fiue Cbriftianusl. (A. 1448 - 148 f •) luciae feptem- 
trionalis Infigne, leonem, nouena corda cranfilientem, primo infe- 
rutt figUlis fuis, vt etiam viderrpoteft ex eiufdem Regis monu- 
mentis, a quo tempore perpetuus in regni iufignibus reperitur. 

LAVERENTZEN l.C. 

1 4. Friderici I. ( A. I f 3 3 - 1 T 3 30 figilla exhibent cygnum , Storma- 
riae infigne, fine corona, qua collum alias ornacur, eius loco col- 
lum fagitta transfixum. laverbntzen I.c. 

15. Fridericus II. (A. If ?9 - 1588 ) equitem cataphrattum, Dithmar- 
fia deuitfa, addidic. laverbntz en i.c. 

* * 

§• 360. 

De Regum Hungariae & Bobemiae figiUis. 

Hungariae, Bobemiae t Prujftae , ceterique Imperio finitimi Reges 
figilla fua ad formam figillorum Imperatorum Germanicorum plerumque 
effingi iuOerunt, id quod ex his, quae iam proferemus, exemplis cla,- 
rum fiet. 

I. Hungariae Regum figilla. ExempH loco commemorabimus CipU 
Jum Etifabetbae y Hungariae Regmae, quod diplomati A. 1367. 
dtto appenfnm eft. Exhibet illud Reginam, throno infidentem, 
coronacam, habicu regio induram, dextra fceptrum longius lilige- 
rum tenentem, finiftra pe&ori admota , cum perigraphe: S, Eli- 
fabera:Dei: Gra: Hungari; Regina: Princeps Saltrnitana. Vide 
Cbronicon Gottwcenfe p. 407. 

Xx 2 a. Rg. 



348 DIPLOM. THEOR. S. II, DE SEMIOTICA. 

2. Regum Bobemiae figtlla. Otokarut, Rex Bohemiae, A. 1264* 
vius eft figtllo amphifphragifto nummario, vna ex parte tnaiefta» 
tico, ex altera equeftri. In maicftatico exhibetur Rex throno 
infidens, corona tnfoliua tedhis , capillis paullo longioribus, facie 
aduerfa, mento tonlb, amidlu regio indutus, dextra fceptrum lilt* 
gerum, finiftra Crucigerum globum tenens. Ad finiftrum folii 
latus fcutum triangulare , aquila tnfignitum , collocatum ccrnitur. 
Ex infcriptione literali, duplici circulo comprehenfa, haec pauca 
fuperfunt: t S. Otakari Dei Gratia...... . rauie Ducit Karitt- 

tbie In equeftri figillo confpicftur ReX equirans, finiftror* 

fum conuerfus, galea & toga militari indutus, gladio accin&us, 
dextra vexillum leone notatum, (iniftra frenum tenens, fcoto cum 
infignibus Auftriae de humero finiftro pendente, phaleris vttdique 
fcutis gentiliriis confperfis. Ex infcriptione literali, duplici cir- 

culoinclufa, reftant verba haec: fS.Otokari Ducit 

Styrie Domiai Car cbie. P Vid. HVEBERI Auftria eX 

Archiuis Mellicenfibus illuftrata , Tab. IV. fig. 4. Admodum 
fimite huic eft figillum aliud Otokari V. Bohemiae Rcgis, ad an. 
1269. a P* Hvebervm 1. c Tab.V. fig. 6» Pars aduerfa fiue 
figillum maieftaticum hanc perigraphen habet: t S. Orakari.Jiut. 
Premizlai. jQainti. Regit. Boemorum. Marchionit. Moraaie. Filii 
Wenzeslai. Hegit. Q^artii in auerfa autem parte f. figillo equeftri 
haec leguntur verba : t S. Otakari» Dei. Gra. Regit. lioemor. 
Quinti. Morau. Marcbionis. Auji ......... Cum his duobus figil» 

lis conuenit etiam figillum Wenzethti //. ad an. 13 00. in ANT. 
weckii Chron. Drefd. P.ll. tit. I. p. 161. 

LeJtgiUss Rujjicorum Czarorum> Imperatorum Turcico* 
rum, Regum Perficorum, Indicorum^ceU 

I. Czari Rujpci olim in figillis fuis nullam imaglnem oftentarunt, prae* 
terquam circulos tres, triangulo inclulbs* Primo circulo haec 
verba infcripta erant : Deut nofler Trinitot , quae fuit nnte foe» 
eula, Pater& Filiut & Spiritut San&ut, Non tamen tret Dii fed 
wtut Deut in fubfiantiai in medio titulus Rtgit, ad quem fcribe- 

batur, 



Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGISTICA a) SPECIALT. . 349 



batur, cum elogio Fratri ntftroi in vltimo denique Czari titulus, 
in quo fe Regem ac Dominum totius jRufliae appellauit, exftabat. 
Vld. HfclNECC» p. i& 1. §.XUt* 

2* Mubamedanorum oranium, vt ipfius Muhamtdi, Cbalifarum veterum, 
Imperatorum Turcicorum, Regum PerficOrum* Magnorum Mogolium t 
figilla monepigrapha funt, hoc.eft, non «iti infcriptiones iiterales, 
repudiatis cuiufcumque generis imaginibtts, continent. Mahomed, 
itcm Abubecker & Omar verba : In duple* teftimonium j Ofraan 
fymbolum-hoc: Credo in Deum CreatOrem & Adminiftrattrem i Ali 
hanc formulam: Soli t>eb forti domhiuM; Hafeu dentque haec 
verba : Non eft Deus Htllas pratter Deum kegem \>tram & manifefium 
figillis fuis intulerunt. Vid. HEINECC» p. 1 2 1 . $. XIV. Idera vir 
dodus p. &o. J.XVI. de Mahumedanorum & Turcarum figillis haec> 
quamquam non omnino vera, commemorauit : u Antiquos (Mahu- 
»medanos) , qoi tsdOrattos fnorts procliuiores plerumque erant, a 
„(igillis (proprie diOis) non abhorruifle, conftat Sultanorum lctmien- 
y,fium exemplo, quos & aureis bullis literas cohfirmafie, docet 
»ovchesni v$, ex eoque carolvs dv Fresne. Sed quum 
»hoc Duchefmi opus ( ftifioria Duc. Burgund. ) numquam mihi 
»vifum fit: nec coniicere pofTum, nudifne Iiteris, an adic&a fcul^ 
»ptura iftud figillum inlignitum fit. Pofteris fone temporibus Tur» 
,,carum Imptratorts ab imaginibus abhorrere, literae eorom teftan- 
»tur, figilla prae fe ferenres, nullis infignibuS(&ft?ftr enim, quam 
»vulgoTurcarum infigne vohjnt, planc huc non pertinere, scHEP» 
»fervS notauit), fed nudis literis notata , & maioris venerarionu? 
»caufla aureo panno, fi ad ftegcs dirigantur, inuoluta. Memmit 
»quoque t A v L V s 1 0V1 v S literdrum aurea bulla fignatarum, quas 
»Ferdinandi I. iegatis conceflit Solimannus. ttuius fiue figilli fiue 
»typi tanta eft apudTurca* aucloriras, vt/ummis Vifiris ehis cufto* 
»dia foleat demandari. Nec tamen huic figillo locus eft, nifi in 
»literis ad Reges exteros mittendis, aut fecretis negotiis. Parentia 
»ehim dfplomata, veluti ad Baflas, tribonos & alios miniftros defti- 
»nata folo notantur^w Catfaris, feu Mnogrommatt, quod Humaium, 
»hoc eft, manutodiatam vocant»" 

3 . Sintnfium fmperatores dracone barbato & cornuto, tamqoam proprio 
Imperatorum& IraperiiSinenfium infigni,ad fignandum vtunrur» HEI* 
NECC p.lv.$»X VII. Vid.& ea r quae nos fopra $.3 1 4. p.ft6*$. diximus. 

X X * 4. Apud 



« . 



35 o DIPLOM. THEOR. S. D. DE SEMIOTICA. 

4. Apud Iapanenfes non Imperatores tantom, ied ip&e etfam cfafates 
& pagi nobiliorcs imaginibus deie&antur, ideoque varias figuras, 
vt ftelias, caputapri, lunam, cilindros, globulos, cet. fignandis 
literis adhibent. Vid. fupra 5.314. p.Z68. colU HEXNECC. p.30. 
$. XVI. 

5. Abejfinorum Rex vtitur (Tgillo, leonis, crucem tenenris, imaginem 
complexo, cum epigraphc: Vicit leo dc tribu luda. Vid. fupra 

p.2<58.& HEINECC. i. C. 



De figiUis Frincipum, Comitum ac Nobilium generatim. 

Ante inreritum Carolingicae ftirpis, non alii fere, nifi Imperato- 
res ac Keges fignarunr. Principes certe, Comitet ac Nobiles tunc tem- 
poris rarifiime figiltis vfi funt. Exempla pofterioris generis, albis pro- 
feclo coruis rariora, fuppeditant t) ox faeculo VI. Mummolus, Theo- 
deberri Regis tempore ad luftinianum Imperatorem legarus, qui mori- 
bundus teftamentum fuum fubfcriptionibus ac figillis muniendum cura- 
uic, 2) ex faeculo VII. liertcbrammus, Epifcopus Cenomannenfis, cuius 
teftamentum feptem virorum honeftorum lubfcriptionibus ac figillis 
firmatum eft, 3) poft medium faecuium VIII. Adalhardus , qui chartae 
venditionis, Fulrado Abbati S. Dionyfii datae, paruum figillum adiun- 
xit, .4) ex faeculo IX. Hcccardus, Comes, qui Richildi inter cetera 
lcgauit figilfum de amatixto (amethyfto), vbi aquila fculpta eft, & Ada- 
riae, gcrmanae fuae, figillttm item de ama/ixto, vbi bomoeft fculptus, 
qui ieonem interficit j ar figillum de onycbino , aiiudquc de bertflo aliis 
tradidit : quamquam haec figilla Heccardi inter antiquiracis fortafle 
reliquias, quas ille poflidebar, referenda func. Atque eo quidem tem- 
pore, quo tam rara, vt diximus, Principum, Comitum, Nobilium, cet. 
figiila fuerant, partim fttbfcriptiones , partim alia chartarum roboranda- 
rum genera figillorum vicem fuppleuerunt. Inprimis hic commemo- 
randa eft confoetudo, quae in Gallia potifiimum inualurt, Utracoriacea 
vcl membramcea chartis adiungendi , quibus fimul vnus alterque nodur 
inne&ebatur, quod qui fecerunt, noda/ores appeliati funt, diuerfi a tefti- 
bus. Sic in diplomate, A. 1079. dato, leguncur verba haec: Noda- 

cores 



Digitized by Google 



C VL DE SPHRAGISTICA 2) SPECIALL ' 351 

tores oc praefatae donationis firmatores: S.Gocelinus venerabilis Bur- 
degalenfium arcbiepifcopus, S. Acbelmus arcbidiaconus torufque Sandi 
Andreae Clerus. S. Centulfus de Biartto, S. Radulfus de Sanflo Hilario, 
Signum XViUelmi fortis de Dordone, Signum Balduini de Centujano, 
Signum Bernardi de Baflada. Signum Amelrici Vicecomitis. Signum 
Odonis nepotis Comitis. Signum B.ilduini dc Dun, Modus hic pcr lora 
nodoja confirmandi diplomaca adhuc circa mcdium faeculum XII. in 
Vaiconia vfitatus erat, id quod cum aliunde, tum ex hac claufula 
chartae cuiufdam donationis pa"cet : Horum nec nonjigno donorum ipfe 
Forro- Anerius nodum in boc corrigio primus fecit , CJ* alium nodttm 
Bruno de Saltu frater eius: alios deinceps nodos idonei Barones. Huius 
rei tefles fuerunt Bonus-bomo Adurenjts epifcopus. Sed, introducto 
licetiam figillorum vfu, nOn ftatim tamen lora nodofa abolita, fed ali- 
quamdiu iuxta cum figillis ad diplomata corroboranda adhibica funr. 
Vid. etiam, quae fiipra p. 177. f. v. pernodum dicta func. Frequen- 
tiora Principum ac Comttum, cet. figilla inde ab eo cempbre facta funt, 
quo illi ex terrarum ac dignitatum adminiftraroribus Rpguaque ac Im- 
peratorum vicariis perpctui pofleiTbres ac domini fiebant. Inter anti- 
quifilma Principum Comitumque figilla (fi a figillis Principum Lango 
bardicorum difcefleris) referrur figillum Arnalpbi, Flandriae Comiris f. 
Marchionis, diplomati, A. 941. dato, adie&um. Quo antiquiora 
autem huius generis figilla funt, eo minora ac fimpliciora cfle fulent. 
Sunt autem plerumque rotunda. Infcripriones literates non nifi nomen 
ac titulum exprimunt; cuius generis hae funt: Guaimarius Princeps, 
ftgilium Balduini Comiris 9 Adelbertus Cornes, Rorbertus Dux Burgun- 
diae, ctt, Poftea Prouinciarum cituli, formula Dei Graria, aliaque, 
de quibus fiipra ($. 344. p. 303 fq.) diximus/addita fucrunr, vt: t SigU' 
fum Rotberti Comitis FUitdriae, f Ricardus nuru Dei Comes. t Symon, 
Gra. Dei Lotbaringorum. Dux. fif Marcbio t Tbcodericus Dei Graria 
Flandrenfium Comes. t S, loqatmis: Dalpb: Vienn: &: Albon: Com: 
Dni: D: Terre, cec Quod ad infcriptiones reales actiner, omnia 
Principum Comitumque figilla, exceptis Principibus Langobardicis, 
antiqutffimifque Flandriae Comitibus, & Normanniae ac Burgundiae 
Ducibus, equejtria funt. Equitantiom nonnuHi nudi, alii cacaphractj, 
ac interdum , praeter Ioricas , tunicis etiam veftiti apparent. Manu 
dextra nunc gladium firiaum, nunc vexillum, qufd? quod fcepcrum 
etiam, fuuftra vero plerumque fcutwn, nullis iuitjo infJgnibus genctli- 

ciis 



3$ i DIPLOM, THEOR, S, IL DE 5EMIOTICA. 

eiis ornatom geftant. Eqoorom ephippia fiecula dcmam XIII. vfitata 
fiebant, & adhoc facculo XIV, intcrdom admoJum fimplicia erant. 
Infignia gentilitia demum poft mediom faeculom Xt figillis illata, c* 
eo etiam temporc admodum rara fuenmt. Sed de his rcbos iam fupra 
($• 34f •) pluribus diQum eft. Conf, etiam Nouveau Traiti de Diplom* 
T IV. p.'aiQ- aat. item p.*49.fq. fc hexnEcc. p. iai- I3f • 

• 

De Principum Langobardicorum Normannicorum 

Principum Langobardicorum cT Normonnicorum t qui in quibufdam 
Italiae regionibus regnarunt, ligilla proxime ad regi* accedont, & intec 
regia etiam figilla haod incommode refcrri poflunt; ipii enim hi Prin* 
cipes regia inter fuos au&oritate fueront, eiu" carebanr. «oraine, 

\. Principum Langobardicorum figflla omnia imprefla fimt, & numaria 
tamen fimul, quod fingulare ac notatu dignum cft. 

1, Atenulphi , Ducis Beneoentani (ab A» $Ql '9 10.) figillum ooale 
anepigraphum eft, exprimens in priori parte Santfi cuiufdam vel 
ipfius etiam Principis imagincm dimidiatam % facie aduerfa, mitra 
& habitu fcre epifcopali confpicoam» dextra cruciculam, ex mar- 
garitis coagmenracam, finiftra globum cruce deftitutum, tenentem, 
adiuncla fimul ftiiiftro humcro ftclla ; auerfa autem pars non oifi 
rnonogramma Principis continer* 

%. Atenulpbi eiufdem bc Landulpbi figillum, commone orbiculare & 
mediocris magnttudinis cft,fiftens in parte pr iore Principum ambo- 
rum imagine* dimidiatas, iuxta fe pofitas, fecie aduerfa, coronif 
radialibus admodum fimplicibus teftas, brachiis pallio regio inoo- 
lutis, imagine finiftra fceptntm pedq epifcopali fimile prae ie 
ferente, cum perigraphe: f Atenolfi & Landolfi Pr/»r/^{um). 
Partis auerfae aream occupat monogramma Arenulfi, cum quo 
haec perigraphe coniunda eft : t flf Landolfi Prin (Prin- 
cipum). 

3. PaMfi U hbtmnisy eiusfilii, Principom Capuanorum (A^toaa- 
1026.) figillum commune cft orbiculare & ambita fatis magno, 

fiftens 



Digitized by Google 



G VI. DE SPHRAGTSTICA a) SPECIAU 3f 3 



fiftens in priori parte amborom Principnm imagtnes dimidiatas, 
facie aducrfa, capice nudo, regio habiru , Paldolfo finiftra haftam 
figniferam, Iohanne dextra pomnm paruum , idque cruce deftitu- 
tura , tenente, cum perigraphe : t Paldolfi (Paldolfo) & Iobanni 
Principibus, Parris aueriae aream crux occupat, cuius iineae 
perpendiculari nomen Paldolfo ad modum monogrnmmatis impli- 
citum, horizontali autem nomen lobanni per confequentiam lite- 
rarum fuperfcriptum eft. Perigraphe, cum epigraphe modo dicla 
coniunclim legenda, haeceft: \ Principibus, ■ 

4. Waimarii fiue Guaimarii III, Principis Salernitani (A. 1025.) 
figillum maius cereum (nam is aurea quoque bullt vfus fuit) vna 
ex parte exbibet Principis imaginem dimidiatam, fade aduerfa, 
capite corona claufa te&o, habitu regio indutam, fceprrum dextra 
tenentem, finiftra ere&a, digicis, praeter poiiicem & indtcem, 
plicatis cum perigraphe: \Gaiptarius Princeps, Auerfa pars fiftit 
manum extenfam, medio digico ad indicem reflexo, ctim peri- 
graphe eadcm. 

f. Guaimarii IV, vel V. Principis Salernitani & Capuani, figillu-n 
ad an. 1044. per omnia cum praecedenti conuenit. Vid. e&y pa 
horum & plurium aliorum hulus generis figillorum in erasmi 
gattvla Hiftoria Abbatiae Caftinenfis poft pag. 876. 5c in 
*/V/2/.acceflionibus adHiftoriam AbbatiaeCaifinenfis poft pag. 850. 
Addatur Nouveau Traiti deDiplom. T.IV. p. 190-193. 

II. Principes Nortnannici ', qui inde a medio faeculo XI. terras Prind- 
pum Langobardicorum tenebant, bullis plumbeis potiflimum vfi 
iunt, quarum auerfae parti plerumque porta vrbis Capuae, cum 
perigraphe : + Capua Specio/a, feu CapuaCiuitate Speciofa, infculpta 
cernicur. Prior pars in figillo communi Ricbardi & lordant, eius 
filii, ambos Principes iuxta fe ftantes, facie adueria, rotunda mitra 
teCtos, & toga pallioqueiad hodiernum Sacerdotum noftrorum vel 
etiam Ludimagiftrorum morcm indutos, dextrifque fceptrum glo- 
' bulo terminatum ad formam clauae tenentes exhibet, cum peri- 
graphe : .f Ricbardus & Iordamts Dei Gra Principes. In bulla 
Richardi II. (ineunce faecuioXII.) prior factes exprimic Principis 
imaginem dimidiatam, facie aduerfa, mitra & habicu regio indutam, 
dextra fceptrum cruce terminatum tenente, finiftra incra pallium f. 

Y y chlaray- 



DIPLOM. THEQR. S. II, DE SEMIOTICA. 



chlamydem latente, cam perigraphe: f Secundus Ricbardus Prin- 
ceps. Robertus, Princeps Capaae & Dux Apuliae, ad an. 1128. 
in bullae ibae parte priori exhibitus eft capite nudo, capillis pro* 
miflis , dextra fceptrum liligerum prae fe ferens, cum perigraphe: 
t Robertus Princeps. Ab his bullis tam magnicudine, quamrbrma 
multum recedit bulla aurea Rogerii Principis Normanniae & Ducis 
Apuliae, qui poftea (A. 1130.) Rex Siciliae faflus eft. Eft illa 
non numaria, fed contrafignata, ac duobus quidem conrrafigillis 
munita. Sigillum primarium, cuius diameter quinque poliices 
excedit, in area crucem rotundatam exhibet, in cuius quatuor 
angulis haec verba literis maiufculis ex parte coar&atis inlpripta 
cernuntur : Ego Rogerius , qui fupra , Dei Graria Dux Apulie. 
Aream duplex perigraphe ambit. In exteriore legunrur verba: 
f Dux fempcr viuas pius & clemens omni vas ( forte omni vas pro 

omnibus). Interior autem perigraphe haec eft; tj? Hac crue * 
fgnata Jiabont nunquam violafm Ex contrafigillis vnum ilftit ima- 
ginem dimidiatam Virginis Mariae , infantulum lefum brachiis 
cenentis, adiunftis ad humeros his Iiceris graecis: mp gov, hoc eft, 
Miinig etcv, Mater Dei; alterum vero monepigraphum eft, exhi- 
bens in area hanc epigraphen praecam : tPoTEPiocEN \a ra 

6Efl KPATAIOC AC (otanc) KAI BOH0OC TQN XPICTIA- 

nqn t» hoc eft, Rogerius in Chrifto Deo potens, ciypeus & adiu- 
tor Chriflianorum. Vid. Gattula L c. & Nouveau Traiti de Diplom. 

T.IV, p.i$3.fq. 

De figiUis Comitum Flandriae. 

Sigilla Comitum Flandr iae' orbicularia, & mono/phragifta quidem 
vfque ad an. 1 150. inde vero contrafigillis munita funt. Imprefla fue- 
runt vfque ad Balduinura VII. (A. 1113.), hic vero Comes pendula 
primus vfurpauit. 
J. Arnulpbi I. ( A. $\%- 96*6".) (igillum, inter prima & antiquiflima 
Principum Comitumque figilla referendum , vrppte diplomati A. 
941. dato impreflum , exhibet Arnulphum fellae vulgari infiden- 
tem, facie aduerfa, mitra ad mftar diadematis tedum, capillis 
breuioribus, meoto barbato, tuoica cingulo adftrifta, dextra gla- 

dium 



Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGISTICA 2) SPECIAU. 



355 



dium euaginatum tenentem, finiftram vacuam erigentem, fcuco 
vacuodecollo fuper dextrum humerum dependente, cum peri- 
graphe : Signum Arnulfi Flandrenfis Marchifi. Ex hoc figillo, 
quod, vt per/graphe docet, fubfcriptionis loco vfurparum eft, 
cognofcitur, errare eos, qui Comites numquam in figillis fedentes 
exhiberi contendunt: quamquam, vt verum fatear, figillum hoc, 
licet a pluribus viris doclis, & in his ab heineccio etiam defen- 
fum, fi non falfum, fufpe&um tamen efle non vna de caufla, mihi 
videtur. 

3. Baldaini V. (A. 103 4- 106*7.) figillum (ad an. iotff .) equeftre eft, 
referens Comitem huncWque ephippio , ftapedibus & calcaribua 
equo infidentem, dextrorfum conuerfum , galea & fago inducum, 
- dextra gladium , finiftra fraenum cum fcuto tenentem, cum peri- 
graphe: \ SigiHum Balduini Comitit. Sigillum hoc inter anti- 
quUfima figilla equeftria commemorandum eft, licer non primum 
huius generis fuerit. hbhbgott-ivs enim contra hbinec- 
ci v m ex figillo equeftri Ducis Arnulphi, chartae A. 9go. dacae, 
adiunSo oftendit, figiila equeftria faecuio XI. antiquiora eflc. 

3. Roberti /. (A. 1071-1093.) figfflum equeftre (ad an. 1074.) in 
hoc fingtrlarc eft, quod fcutum leone infignicum eft, quamquam ex 
infequencium Comicum figillu, quae vfque ad Philippi Alfacici 
(A. 1 l6S>) regimen nullam leonis imaginem oftentant, cognofci- 

' rur, infignia Comitum Flandriae facculo XJ, vficata quidem, at 
nondum heredicaria fuifle. Ceterum in frgfiTo Roberci ftapedes 
quidem, at nulia calcaria, nullum ephippiunr, quid? quod ne 
fraenum quidem exprefla cernuntur. Perjgraphe haec eft : f Si- 
gitium Rotkerti Comitis Flandriae. 

4. Balduini VII. Securis (A. II II -1 1 1 g.) figillum in hoc a prioribus 
difterc, quod primo pendulum eft, vt diximus, deinde quia for- 
tnula Dei Gratia in perigraphe eius primum legicur. 

j. Qaroli Boni(\. 1 1 19 - ri27.) figillum exhibet huncComitem capl- 
tio quodam cufpidato te&um, corpore cataphra&um, equo ephip- 
piato infidentem, fed abfque calcaribus , & plerumque etiam fine 
ftapedibus. Perigraphe haec eft : S. Caroli Comttis FUtndrie & fiiii 
Regis Datie (Daniae). 

Yya 6. WiU 



35 6 DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA. 

6» Wilbelmi Normanni (A. 1127* 11 280 figiUa duo tnaiora caque 
equeftria cognita habemus, quorum vnum (ad an. 1 127.) exhibet 
Comitem habitu militari a capite ad medias vfque cox3s indurum, 
dextra vexillum,firuitra clypeum prae fe ferentem; alterum vero 
(ad an. 1 12 80 eumdem fiftit galea teclum & thorace fquammato 
jndutum, dextra gladium, finiftra fcutum tenentem. Perigraphe 
haec cft : f Sigilium Wiffelmi Comirit Flandrie. 

7. Tbeodorici Alfatici (A. 1 1 28 - 1 1£8*) 1 figillum nouum, quod fibi, 
quum e Palaeftina A. : 1 \9» rediiflet, fumfit, contrafigillum, pro- 
tomen eius exprimens,dorfo adiundum habet. Perigraphe vtriuf- 
que partis eadem cft , haec nempe : Tbeodericut Dei Qratia Flan- 
drenfium Comet. 

8. Pbilippi Alfoeici ( A. 1 168 - 1 101.) figillum a praecedenri non dif- 
fert, nifi quod contrafigillo A. M63. verba : Ee Viromandit 
adiefta leguntur, quae verba cum perigraphe figilli pttmarii: 
Sigillum Pbilippi Comitit Fiandriae coniunftiin legenda efle, per fe 
cuiuis patet. t\ : , " ; . • 

Omnes Flandriae Comites pofteriores contrafigfllis vfi fant, quarum 
perigraphe admodum variauit Equorum poftilenae dcmum A. 
1233. & phalerae defluentes A. 1247. primum vfurpatae depre- 
hendunrur. Pbilipput, Regis Iohannis fllius, in figillo quodam 
circ. A. 138?« fcripturam minufculam neogothicam primum vfur- 
pauit, U in alio figillo A. 1387. titulum Parit Franctae fibi fumfit, 
qui nulli vmquam Flandriae Comiti arrifit. Vid. VR£pil figilla 
Comitum Flandriae, quem librum egregium in fronte.huius capi- 
tis laudauimus. Addatur Nouveau Traiti de DipUmattquc T. IV. 
p. 221 -224. 

De figiSis Lotharingiae Ducum, 

I. Adalberti ( A* 979 - 1037.) Jigillutn eft penduJum contrafignaqim. 
Sigilium primarium in diametro quiuque circiter pollices, con- 
trafigillum vero non nifi duos habet. In priori exhibetur Dux 
equo phaleris deftuentibus ornato infidenr, gaieateflus, gladium 
dextra, finiftra fcutum tenens. Aquilae excenfte imago tam in 

fcuto, 



Digitized by Google 



C.VL DE SPHRAGISTICA . S) SPECIALI. 357 

fcuto , quam bis tn equi ftragulis exprefla cernitur. Perigraphe, 
literis pluribus neogothicis exarata, haec eft : f S. Adalberti; 
Marcbioms & pucis : Lott. Contrafigillum , quod itidem aquilae 
extenfae imagine infignitum eft, hanc perigraphen nabet: f'S$- 
giUttm : Albcrt. ^larcbionis : Ducis : Loe. At totum fioc Adalberti 
figillum haud immerito pro fuppofitio habetiir, 1) quia omnia 
figilla principaha huius aetatis multo minora funt, quippe quae 
adhue exeunte faeculo XI. fi vel raaximae magnitudinis funt, vix 
pollices tres diametro compJecluntur, 2) quia ante faeculum XII. 
contrafigilla inufitata fuerunt, 3) auia equoru^m pjblerae defluen- 
tes & infignibus gentilitiis notatae demum faecrio XIII. inualue- 
ruot, ac denique 4) quia literae neogothicae fteculo XII. non 
fiwt antiquiores. 

a. Tbeoderici /. ( f A. 1 1 f c.) figillum, diplomari A. 1078. dato im- 
preflum, eft equertre monofphragiftum, quod tres pollices & 
dimidium in diametro habet, & Ducem, equo fimpiiciter ephip- 
piato nullifque flragulis confpicuo infidentem, dextrorfum con- 
uerfum, vna manu lanceam, fcutum ouale altera tenentem ex- 
hibet. 

3. Simonis I. ( f A. 1 13,9-) figillum ad an. 1 130. equeftre monofphra- 
giftum eft, quod non integros tres pollices diametro comple«3itur, 
Ducemque equo infidentem cum ftapediis 6t calcaribus, dextror- 
fum conuerfum , dexrra lanceam, finiftra fcutum oblongum & 
cufpidatum tenentem exhibet, cum perigraphe: f Symon. Gra. 
Di.Lotbaringorum.Dux.^.Marcbio. ' 

4. Mattbaei l {f u 7 6.) figillum ad an. i fiftit Ducera equitan- 
tem, finiftrorfum conuerfum, mitra cufpidata teflum , vnamanu 
gladium, altera clypeum longum cufpidatum ac triangulare, bacu- 
lrfque tribus vel quatuor decufiatim pofitis (quales in reliquorum 
Ducum Lothanngiae fcutis cernere non licet) infignitum, cum 
pcrigraphe : f Mateus. Dux* tf. Marcbio. Lotbarhgorum. 

f . Sjtnonis JU figiHum ad an. 1173. exhibct Ducem equitaniem, 
dextrorfum cormerfum, galea ad modum rattrae rotandac teflum, 
dextragladmm, fimftra fcutum margaritis vel clauis etiam n>e- 
ta Iicm notatum tenentera. Ipfe hic Dux & praedecefibr cius 
foli funt, quorum equi campanulas circa pedus oftentant. Sigil- 

V U lum 



358 



DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA. 



lum Simonis IL tres ampUaapoliices diametro compleaitur, & ita 
infcriprum eft: t Simon. Dux. Lotboringie. Marcbio. 

. 6. Friderici I. de Bittis (t A. I20g.) figillum ad an. 1 196. reprae- 
fentat Ducem equitantem, finiftrorfum conuerfum , mitra redum, 
vexiMum dexcra, icurumque prae fe ferentcm. . Tam fcururn, 
quam vexillum tribus nquilis, mucilis , ac prima quidem vice, in- 
fignitum deprehenditur, quae quidem infignia ab infequentibus 
Ducibus retenta funt. Perigraphe figilli, duos poliices diametro 
fua excedentis, haec eft: f Sigiffu^Dni. Friderici. de Bittis. Vi- 
derur autem hoc figillum non nifi fecretum fuifle. 

7. Friderici II. (f A. 1213.) figillum ad an. 1208. contrafignarum 
eft. Sigilium primarium fiftit Ducem finiftrorfum equicantem, 
galeatum, dextra vexillum, finiftra fcutum tenentem. Tam fcu- 
tum, quam vexillum tribus zqjjilis mutilis infignitum eft. Equus 
phalcris defluenribus, & aqutlas fex mutilas e*hibentibus fuper- 
bif, qui quidem ornatus nunc primum in figillis genuinis obferua- 
tur. Perigraphe, literis capkalibus femigothicis;exarata, haec 
eft: t Sigillum: Frederici: Ducis: Lotboringie: &: Marcbionit. 
Contrafigillum, quod Dux hic primus adhibuit, admodum paruum 
eft, exhibens fcucum tribus aquilii mutilis notatum, cum perigra- 
phe: t S. Fredtrici. 

%, Tbcobaldus I. (ab A. 12 13 - 1220.) figillum, monoiphragiftom eft, 
tres pollices & dimidium in diametro habens, Ducemque, equo 
non inftrudo infidentem, mitra tecTum, haftam vexiiliferam <5t 
fcutum, tribus aquilis mutilis infignitum, prae fe ferentem, exhi- 
bens, cum pcrigraphe; Tbeobaldus. Dux Lothoringorum. Marckio. 
Comes. de Dabor. 

o. Mattbaei //. (ab A. 1220- I2ti.) figillum eft contraflgnatum. 
Sigillum primarium, non integros duos pollices diametro compre- 
hendens, equeftre eft, repraefentans Ducem, equo non phalerato 
infidentem, ac finiftrorfiim fpectantem, mitra recrum, vexillumque 
&fcutum, & vtrumque quidem tribus aquilis mutilil infignitum, 
geftantem, cum perigraphe: S. Matbei. Ducis. Lotboringie. &, 
Marcbionis. Contrafigillum cuius diamcter non nifi vnum polli- 
cem habet, refert fcutum tribus aquilis mutilis notatum, cum hac 
breui perigraphe : t Matbcus. 

- 10. Fri- 



Digitized by Google 



C VL DE SPHRAGISTICA 2) SPECIALI. 35$ 



10. Friderici II. ( A. I2f 1 - 1 303.) figillum eft contrafignatum. Pri* 
marium iigillum, idque equeftre, cuius diameter quatuor fcre 
pollices habet, fiftit Ducem equo "phaleris defluentibus & fex 
aquilas mutilas referentibus inftru&o, infidtntem, finiftrorfum 
oonuerfum, galeatum, fcutum tribus aquilis mutilis infignirum, ac 
finiftro humero incumbencem, dextra manu vexillum ijfdem aqui» 
lis noratum geftantem, cum perigraphe, iiteris capitalibus ftmi- 

gothicis exarata: SigiUum Frederici Lot...ie & Marcb. 

Conrrafigillum , vix duos polUces diametro continens, refert 
fcutum tribus aquilis infignitum, cum perigraphe : f SigiUum 
Secreti. 

1 1. Tbeobaldi II. ( A. 1303 - 13 12.) figillum ad an. 13 1 T. eft mono- 
fphragiftum equeftre, & paullo minus, quam praecedens, exhi- 
bens Ducem equo phalerato & quafi criftaco infidentem, dextror- 
fum conuerfum, mitra te&um, tunica ftriciiore cum panniculis 
iufra defiuentibus indutom, dextra vexillum, finiftra fcutum aqui- 
lis tribus mutilis infignirum tenentem, cum perigraphe? f Sigil- 
Utm. Tbeobaidi. Ducis. Lotboring. & Marcb. 

J2. Friderici IV. ( A. 1 3 12 - 1 329.) non ntfi fecretum figilium cogni- 
tum eft, quod vix-duos polNces diametro complectitur, Ducem- 
que equo phalerato infidentem, vexillum fcutumque tribus aqui- 
lis mutilis notatum tenentem , praetereaque aquilae extenfae ima- 
, ginem in area fcutf a rergoDucis exhibet, cum infcriptione : f .* S: 
Ferriderici % Ducis. Laeboringie. (f. Marcbionis. 

13. Rudolpbi (A. 1329- 1346.) ngillum equeftre in hoc tantum a 
praecedente differt, quod aqoilae extenfae imaginem, coronae 
ducali £ gafeae clathratae impofitam exhibet. 

14. Mariae Bleffenjis, Duciflae Lothariogienfis, quae Ioco impuberis 
Ducis Iohannis I. Ducatum ab A. 1 34.6' 13 f 2« gubernauit, figil- 
lum non wfi infignia Lotharingica & Rleflenfia refert. Telamones 

. pariter atque aquilae extenfae fingulare aliquid habent: illi enira 
truncum arboris , vnde fcutum dependet, vnguibus tenent, hae 
vero, quafi ramisarboris praedictae infidere volentes, expreflae 
d eprehenduntur. 

15. lobannis I. (A. 1346-1390.) rria figilla innotuerunt. Ex his 
j) maius contrafignatum eft. Primarium figillum, diametro plus 

• quam 



r • 

v 

3*0 DIPLOM. THEOR. & II* DE SEMIOTICA, 

quam tres pollices comple&ens, eft equeftre, exhibens Ducem 
equophaleris defiuentibusmucilaique aquilas referenribus inftrulta, 
infidentem, galea clathrata, cuius coronae paricer arque capiri 
equt^aquilae extenfae imago impofita eft, tedum, manugladium, 
catenulae ope thoraci aunexum, vibrantem, cum perigraphe: 
Sigillum: lobannis: Dttcis: Lotborigie: &: Marcbionis. Eamdem 
perigraphen etiam concrafigillum habet, quod diametro vnum 
pollicem & quod cxcorrir, coraprehendit, fit fcutum vetus Lorha- 
ringicum exhibet. 2) Ordinarium lohannis L figillura eft mono- 
fphragiftum , pollices duos & dimidium diametro complectens, 
fcurumque exhibens, tribus aquilis mutilis infignitum, galeaque 
ornatum, cui corona ducalis cum aquilae extenfae imagine iropo-t 
fica eft. Scutum duo animalia, telamonum Ioco tenent. Peri- 
graphe haec eft : f Iobannis. Ducis. Lotboringie. & Marcb. 3) Si- 
giilum paruum f. fecretum Iohannis I, diametro vnum vix polli- 
cem excedens, exhibet aquilam extenfam, coronam ducalem & 
pallium, quod fcutum Ducum Lotharingicorum gentilitium ambir, 
cum pcrigraphe: S. Iobannis: Ducis: Lothoringie. 

16. Caroli II. ( A. 1390- 1430.) non nifi paruum figillum f. fecrerum 
ex an. 1393- habemus, quod diametro duos pollices exaequat, & 
non nifi fcutum, infignibus Lotharingicis notatum, eique impo- 
fitam aquilae extcnfae imaginem, apicis loco, cum duobus leoni- 
bus coronatis tclamonum vicem obeuotibus, refert. Perigraphe 
literis minufculis iifque fatis elegahtibus concepta, haeceft: S. 
Caroli Ducis Lotbaringiae & Marcb. 

17. Rcnati I. Andegauenfxs (A. 143 1 - 1430.) figillum maius, (i quod 
habuerit, incognitum eft : innotoerunt tamen alia duo, quorum 
vnum concrafignatum cft, duos polliccs & dimidium diaroerro ex- 
ceden<> & in priore parce tria lilia Iemnifco notata, cum /uperim- 
pofita corona ducali & hac perigraphe: f (crux lotharingica) Re- 
natus ex Sicilia liliis coronattts > in pofteriore autem parte infignia 
Hungariae & Hierofolymae, icem infignia Andegaui & Barri, vtfo 
fcuto orbiculari comprehenfii, cum perignphe, cuius fingula verba 
crucibus Lotharingicis diftincla funt : Andegauis Barri Dux & Pro- 
ttinciae Comes, exhibens. Alterum figillum non nifi fecretum eft, 
exhibens infignia Siciliae, Neapoleos, Hungariae f. Hierofolymae 
iuxtacum iofignibus Aragonicis. 

Vid. 



Digitized by Google 



> a VI. DE SPHRAGrSTICA 2)SPECIAM. 361 



Vfd. AVGV8TIICJ CALMET Hifioire de Lorraine t depuis tentrke de 
Jules Cefar jufque l6$0. Nancy 172%. fol, Voll.III. & Nouv. Traitk 
de Diplom. T. IV. p. 240- 24?. in quo pofteriore libro etiam de 
(JgiHis Ducum Normanniae, Britanniae minoris, Purgundiae, cec, 
jode a pag.224-240, mulw egregie difla func, 

De figiliis Comittim Habfburgicorum. 

I, Aiberti II. figillum, quod ad an. 1 1 14. refertur, vci antiquitate, 
ita fimplicitate etjam reliqua fui generis figiila fuperat. Eft autem 
pendulum monofphragiftum & equeftre, duos circiter pollices & 
dimidjum diametro compleftens, Ducemque equo neque ephip- 
pio, neque phaleris ftapedibufque jndruclo abfque calcaribus infi- 
dentem, finiftrorfum conuerfum , galea reclum, dextra gladium 
ftri#um vibrantem, finiftra fcutum rriangulare, leonis imagine in» 
fignjtum geftancem, exhibens. £x perigraphe non nifi hae literae 
r eliquae funt : ... rti, Comit ...... rc, hoc eft , S. Alberti Comhit 

4e Habefpurc, 

3. Albertf fll. figillutn ad an. 1 199. praecedenti multo eleganthis eft, 
fiftens Albertum hunc , equo ephippiaco cum calcaribus fic ftape- 
diis infidentem, dextrorfum conuerfum , galea ad modum mitrae 
cufpidatae eft&a fif cum veftiru reiiquo connexa teflum, gladium 
dexcra , finiftra fcutum £ vmbeliam tenentem , cum perigrapfie 
hac mutila: t Albert. He H ..... facie, hoc eft, Albertus de Ha- 
befpurc Landgrauuius Alfacie. ■ Aliud etofdem Alberti III. figillum, 
quod diplomati A. 1213. dato appenfum eft, exhibec hunc Comi- 
tem equo abfque calcaribus infidencem, corona Comicis cedum, ic 
praecer choracem ferreum, tunica lpnga, margaritis ornata & cin- 
guto adftrifla fuperindutum, dexrra gladium, finiftra fcucum crian- 
gulareleonisimaginenotacum tenencem. Equus neque in hoc figil- 
lo, nequein figillis pofteriorum Comirum, phaleris amplis varjeque 
ornatis, quales alii faeculi XIII. Prmcipes oftentant, ftracus cerni- 
tur. Perigraphe haec eft: f Sil (Srgillum) AXbti. C... (Alberci 
Comitis) de Habefb. & , Langrauii. Alfacie. 

9, AXbertilV. tria figilla commemoranda funt. Primum eft fecretom 
f ius anepigraphum, & ad an. 121 3. refertur, exhibens folum fcu- 

, 2 1 tum 



3« DIPLOM. THEOR. S. n« DE SEMIOTICA. 

tum gencilitium , idque oblongum ac triangulare, leonis imagine 
fatis ncgligcnter formata, infignkum. Primus vero Albertus IV. 
inter Comites Habfburgicos eiufmodi figillo, folis infignibus gen- 
tilitiis notato vfus eft. Reliqua duo figilla equeftria funt, in quo- 
rum vno ad an. 1233. Cumes fiuiftrorfum, in altero vero ad an, 
l24o.dcxtrorf'im conuerfus repraefentatur. In ceterishaec figilla 
nihil fingulare habcnt* 
4, Rudolpbi /. plura figilla cognita habemus, quibus ille inde ab A. 
1240. vfque ad an. 12^9. vfus eft. Duo ex illis non nifi fecreta 
funt, quae arma tantum gentilitia, leonis nempe imaginem fiftunt, 
& magnitudine dumtaxat inrer fe differunt. Maiora C equeftria 
eius figilla monofphragifta ficomnia quidem ciufdem paene formae 
funt, exhibentia Comitem equitantem, galeatum, finiftrorfum 
cOnuerfum, dextra gladium (fnterdum lanceam oblique pofitam), 
ad finiftrum vero humerum fcutum leonis imagine infignitum prae 
fe ferentem, cum perigraphe: f S. Comit. Rud, de Habefb. Lant- 
graui. Alfatie. Sigilium Rudolphi, quod dipfomati A. 1259. dato 
adhaeret, vt in abis quibufdam, ita in hoc inprimis a reliquis 
rccedir, quod arca quinque floribus liiii infignita eft,quorum vnu» 
antc equitis faciem , duo a tergo , & reiiqui duo infra equi ven- 
trem coliocati cernuntur. Vid. makqv. herrgotti Gcnea- 
logia diplomatica auguftae getois Habfburgicae. Viennae 1737. 
fol. Vol.HI. Addatur Nouveau Traite de Diplomatique T. IV. 
p. 245* 248. 



§• 307. 
De Jtgillis Nobilium. 

Dynaflae, qui ad nobilitatem fuperiorcm, in Germania certe» 
referuntur, exeunte demum"faecu!o XI. figillis vti coeperunt, in qui» 
bus initio flatuae equeftres* vt in figillw Principum Comitumque, Tarif- 
fime flantium imagiuet, ac denique inde a faeculo XII. nonnifi arma 
gentilitia exprefla cermintur. Ac Dynaftae quidem, quorum diplo- 
mata ante exitum fhcculi XI. crucibus tantum, figillorum loco, muuita 
focranr, eo poiifllmuoi confilio, vt ahbi, ita in Caliia praefertim, figil- 

lorum 



Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGISTICA »> SPECIALL 5 * j 



lorum vfiim fibi adoptarunr, vt maleuolorumhominum fraudibusmachi- 
nuque occurrerent, qui, quum vidiifent, chartas fundationis ac dona- 
tionis, Ecciefiis atque Monafteriis datas, nullis CxgiWis efle roboratas, 
occafionem inde, hominum facris ordinibus adfcriptorum bona inua- 
dendi, arripuerunt : id qnod inter atia ex hoc documentp, exeunte 
iaeculoXI. exarato, dilucide cognofci poteft: "Zoartnes didusDolen- 
,,fis Dominus Camburnii decreui omnia quae dcderunt anteceflbres mei 
»EccIefiae S.,Trin. Comburriii "figilli mei munimine confirmari. Norum 
„eftquod nobiles viri antiquo tempore /undantes monaftcria fimplici- 
„bus cartis dona, quae Deo & ecclefiis offerebanr, commendabant. 
„Nunc vero filii huiu? faeculi prudentiores filiis lucis in generattone fua 
,,facli multas contentiones contta ecclefiafticos redjores mouent. Quod 
'^perpetuo delere cupiens inter fuccefibres noftros & monachos maioris 
^monaft» quoniam anteceflbres noftri figilla non babuerunt, eo quidquid 
„ipfi dederunt dono, concedo, & figillo meo confirmo. Sed ne ali- 
„quid videar immutare, cartam Riualloni filii Haimonis anteceflbris 
„noftri fubter (cribere & figtllo meo in quantum potui roborare volui.'* 
Wem ex alio documentd Simonis Domini de Broies, A. 1 1 c c. fcripto, 
patet, cuius haec verba huc .transfcribere placet: "Quia fcilicet in 
„tempore illo (qUadraginta annis ante), quo donum fa&um eft, minimc 
„confuetudo ejfet y de donntionibus cartas figitlare t quos malitia dierutn 
tt ifiorum non recipit, ao&ortrate euacuans quas non figiliatas confpexit." 
Ex his verbis fimul faciii negotio iriteltigitur, figilla Dynaftarum adhuc 
ineunte laeculo XII. rara fuilfe, neceflaria autem poft medium faeculum 
XII. hominum dolis infidittque efle fa&a. Quod vero ad figilla Nobi» 
lium inferioris ordinis attinet, ea vix ac ne vix quidem faeculo XIIL 
antiquiora funt. Hoc certe faeculo figillorum vfus per vniuerfam 
Europam inter homines nobili profapia prognatos inualuit, quum antea 
eorum chartae vel crucibus tantum , vel figillis Principum aut Epifcopo- 
rum ordinariorum confirmatae deprehendantur. Inferuerunt autem 
Nobiles figillis fuis vix aliud quidquam, praerer infignia gentilitia t ac 
initio quidem abfque galeis : galeas enim fcutis gentilitiis faeculo de- 
mum XIV. imponi coeptas efle, cum aliunde conftat, tum etiam variis 
exemplis, in ffiftoria mea ffolzfcbuberiana allatis, declaratum eft. No- 
bilium figilla initio triangularia , poftea vero rotunda etiam fuerunt, ac 
viridi potiifimum ccrae t rarifllme rubrae imprefla cernuntur. Difctr- 
nUuUs armis gentilitiis inde ab exeunte faeculo XII. adiun&a fuot. 

Zz % Militis 



364 DIPLOM* THEOR* S. H DE SEMIOTICA. 

Militit titulus In Ipiis diplomatibus vix ante faeculumXI. in figitlis vero 
demum exeuntc faeculoXIL & circa initia faecnli XIII. vfurpatus depre- 
_ henditur. An Militet in fignandis chartis praerogatiuae quidquam prae 
Famulit habuerint, iam in fuperforibus ( §. 323.) quaetirum eft. Conf. 
etiam Nouveau Traitk Ht Diplomat. T.IV. p.i$6-27a< Addatur HEi- 
necci vs p.137. fq« 



De figiUis Ciuitatum. 

Ciuitatum iigilla, in veteri Romanoram Imperio vfitat* quidem 
fuerunt, & inde ab ineunte etiam faeculo V. aliquamdiu funt retenta, 
portea vero prorfui ceiTarunt. quum vrbes non amplius Confulibus ac 
Senatui, fed Comitibus, Ducibus ac MitUs Dominicis parerent, ideoque 
negotia non fuo fuorumque magiftratuum nomine expedirentur. Quo 
faclum eft, vt antiquitflma, quae ex aeuo medio fuperfunt, ciuitatum 
Jlgilla non vltra facculum XII* afcendant : communitatet enim , quas 
vocant, vrbanae faeculo demum XL rertitui coeptae funt, vt haberent 
lmperatores ac Reges, quod potentiae Principum ii Optimatum, nimium 
quantum audae, tamquam fraenum obiicerent. Varie autem Ugilla 
ciuitatum difpertiri poilunt. acprimo quidera In autbentica 6c /ecreta, 
quorum pofleriorum originem MEJNECCivs ad faeculum XV. reiecitj 
deinde in figilla ciuitatum imperialium ac municipalium , item in figilla 
Senatut & Burgenfium* Sunt etiam ciuitates, quje quoniam ambitu fuo 
plures vrbes f. regiones. compleflfuntur, plura etiam ac diuerfa figilla 
vfurpant* Exemplo elfe poteft vrbs Rrunfuiccnfit % quae, quum in qua- 
tuor quondam regiones, quarum fingulae fui quafi iuris fuerunt, diuifa 
efllt, quatuor etiam ilgillis vfa eih Primum eorum leonem ereQum 
cam anchora, iubis in latere llniftro impofita, & perigraphe! Newn. 
Stadt i alterum eiufdem generis leonem , fed rota notatum, cum pert- 
graphe: Hagem tertium leonem coloflb infiitentem cum perigraphet 
Sacki ac poftremum denique caput leoninum, cumtitulo: Alte. Weig 
exhiber. Sed placet, aliarum quoque ciuitatum, & Gallicarum inpri» 
mis, ceu paullo rariorum apud nos, figilla paucis defcribere. 1) Sigil» 
lum Rotkomagi, fub initia IflecuJi XIII : Leonis C potius leopardi imago, 

cum 



■- 

Digitized by Google 



X.VI. DE SPHRAGISTICA 2) SPECIALt. 3*5 



cum perigraphe: f Sigilium. commune. vrbis. Hotbomagi. 2) Sigillutn 
Ambiani: fub finem /aeculi XIII : Rofa, in centro areae collocata, ex 
qua, tamquam radii marginem verfui> fex capita inufitatae formae 
(tamquam fymbolum Praetoris vrbani & Scabinorum) & totidem flori- 
bus lilii diuifa prodeunt, cum perigraphe: SigiUum ciuium Ambianen- 
fium. Contrafigillum eius non nifi vnum florem l£li£ eXhibet, cum peri* 
graphe: Secretum meum mibh 3) Sigillum AVfflw»^ ad dn. 1226*: Qua- 
tuor hominum (Confulum ciuiiatis) imagines ttantes, cum perigraphe: 
Sigitlum Confulum. Ciuitatis. Nemaus* 4) Sigilla duo Narbonae ad an. 
1278, vnum : Imago VirgiiuVMariae, cum perigraphe : Sigiltum Pacis 
•Confulum Narbonaet altetum; Agnus Dei, Cum perigraphe : Sigiltam 
Confulum Burgi Narbonae. 5) Sigillum plumbeum Aueuionis t in priore 
parte : Quatuor protomae hominum paliiatorum, cum perigraphet 
i Sigittum ConfuUtm Auenionenfiumi io altera*parte : Imagoaquiiae 
exten/ae, cum his figlis : G.LR.F.A.LC V. S. 6) Sigillum Genuae 
feu lanuae ad 6n. 1374: Gryphus, faucibus galljnam, vnguibu» ranam 
tenens, Cttm fjerigraphe rhytmica : Griffus vt bat nngit t fic.koftes 
Janua frangit. 7) Sigilium Senae^ in honorem Henrici II. Regis 
factum, in fuperiori parte areae: Imago Virginis Mariae, e nubibus 
caeli (teiJati profpiciens , ac feptem capitibus angelicis quafi fuftentata, 
in inferiori autem lupa Romuium ac Remum laaans» cum hac perigra* 
phe, in fronte liiii flore ornata : cap. itaneo, popvli. et» de- 

FENS.OrL LlflERTAT» lS% REIP. ublicae. SENEN.itS. HENRICO tl. 
AVSP. ici. . \ 

Quo diitinctius vero infcriptiones reales feu figurae figillis ciuita- 
rom infertae cognofcantur, placet eas ad capita quaedam fingularia 
reducere. Exhibentur fcilicet in ciuitatum figitlis 

I. kaxiurres (moenia turribus munita) vel eafteila>tmt etiui nttvlaret, 
aut vtrumque* Turres nempe ficut commune ciuitarum rymbo- 
lum funt ; ita Diui tutetares adiuncli eo potifiimum confilio funt, 
vt vna. ciuitas ab altert facilius poflet difcerni. Sic in frgillb Gof» 
lariae exbibentur moerie ciuitatis,porta 6t rurribus fthqoot diftin* 
da> interquas eminent doofantli, 5imon fcil. 4t ludas Apbltoll, 
vt ex infcriptione fchedularutn, quas ii manibu» renehr. cognofci- 
tur, conj pengraphe : f SigiUum Burgenfium in GcfUria. » Cum 
hoc conuenit figiUum £ueditnburgi> iu quo ttiam uwenibui inter 

Zt 3 duas 



t 



366 DIPUDM. THEOIU S. H t DE SEMIOTIQA. 

4 t ■ 

duas turres infiftit S. Seruatius, Patronus Quedlinburgenfium, cum 
perigraphe : Sigillum Burgenfium in Quedelingeburcb. Huius 
vrbis figillum fecretum eiufdem formae , at paullo minus eft, fic- 
que infcriptum : Secretum ciuitatis Quedelingeborcb. Part modo 
Treuerenfrs S. Petrum, Gotbani S.Gothehardum Hildesheiniemlem 
Epifcopum, lenenfes & Ordruffenfes S. Michaelem Archartgelum, 
Ifenacenfes & Bambergenfes S. Georgtum, Fuldenfes S. Bonifaciura, 
Coburgcnfes S. Mauritium, Saalfeldenfes , S. Iohaunem Baptiftam, 
alii a!io*Patronos figillis infculpi iuflerunt. Antiquillimum huius 
generis exemplum a qoibufdam exiftimatur figillum ciukatis Le6- 

v. dicnJiSf S. Lamberti Martyris imagine inOgnitum, &infcriptum: 
Saniia Legia Uomanae EccUftae filia; fed falfum iltnd atque com- 
menritium efle, mulds rationibos heineccivs declarauir. 
3. Figurae paronomuflicae ',, hoc eft, quae ad nomen atque etymon 
ciuitatum alludunt. Sic mlbufenfes ferrum molendinare, 
ibleam equinam, Monacbicnfcs monachum, Scbafbufenfes ouem, 
Bernenfes vrfum, Magdeburgenfcs virgincm burgo leu caftello infi- 
ftenrem, Aucrfpergenfes vrum in monte gradientem, Stcrnbrrgcn- 
/wftellam in monte, Hennebergenfes gallinam in montc, Arnjla- 
dienfes aquilam (vcteri Francorum dialecto Arn dic3*m) inter tur- 
res vrbis volitantem, Argentincnfcs rubcam ftratam in albo fcuto, 
Biinnenfes ( incolae vrbis vulgo Biel didae) fecurim, Eimbeccenfes 

*A practcr turres leonemque amnem etiam pcr portam defiucnrem, v 
Francofurtenfes ad Oderam gallum, Antiacrpienfes (quafi Hamh 
tvcrpienfcs) binas manus, Scbeppcnjiedenfcs nauem, figillis in- 
feruerqnt. 

3. Injignia dominorum, quibus ciuirates parent. Sic vrbes imperialex 
permultae in figillts fuis aquilae imaginem exhibenc £x opidis 
tnunicipalibus omnia fere, quae vmquam in Ducum Brunfuito- 
Luneburgcnjium ditioncm defcripta fuerunt, leonis imaginem in 
sjgillis oftentant: id quod Luneburgenfium, Hanoueranorum, 
Goettingenfium , Northeimenfium , Mundenfium, DranfFelden- 
fium, Partenfenfium, Vslarienfium, Moringeofium, Ofterodenftum, 
". Senenfium, Scheppenftedeofium, Scheningenfium, Lotharien- 
fium, Bodenwerteranorum , Duderftadenfium, cet. exemplis ims 
, dilucide comprobari poteft» Idem vrbes Marcbicae, Saxonicde Qtt. 
item. pexmultae etiam Galiiae ciuicates deciaraoc Pofiuot huc 
.4 . ' eriam 



Digitized by GoOgle 



C Vl. DE SPflKAGtSTICA 3) SPECIALI. 367. 



etiam Rhenanat ciuitates quodammodo referri, de quarum infigni- 
bu9 IACOBV5 cvrio ap. Heineccium haec commemorat : 
"Franciae Ducum imperio, vt annales referuot, circa haec tem- 
^pora fubie£as fuifle Rhenanas tiuirates, ciypeorum figna, quae 
„adhuc ruerunt, non obfcure indicant. Agyrippinatet in milita- 
„ribus fignis fuis acies triangulares, parum a WWrzburgenfibus 
„aciebus difcrepantes, inicio habuerunt. Caeterum vbi Magorum 
„corpora accepiflent, ades mutatne eis funt in tres coronas, fer- 
„uato Francorum colore albo & rubro. Sic fuis fignis Francoa ali- 
,,,quando fe Moguntint, Wormatien/et, Spirenfesf Argentoratenjee, 
„& multi alii teftantur. Moguntia duas rotas albas in rubro iblo, 
n Spira Conradinam, id. eft, Francicam Ecclefiae ftructuram in 
„ib!o albo, Argentoratum rubram ftratam in albo." His verbis 
„fubiecit heineccivs: "HactenuscurioiaCurionis conie&ura, 
„quae non videtur de nihilo efle. Sane enim fi tres coronas Co- 
„1onienfes, turres Spirenfes , rotas Moguntinas exceperis, quas 
„recentiore acuo conftat accefllfte, nihil poterit excogitari his 
„figillis anriquius, nihil Francico lcuro, quod Wurzbergcnfes 
„Epifcopi retinuere, fimilius." 

' 4, Symbola vitae generis, cui ciues alicuius vrbis prae ceteris dediti 
fuerunt v Huc poteft referri figillum Lutetiae Parijiorum, nauem, 
mercaturae & nauigationis fymbolum, exhibens, item figillum 
Scabinorum Remenjtum,vixi$ imagine confpicuum, cum pcrigraphe: 
t.SECillum SCABlNOR.Um REMEN.fium. 

Vid. HEINECCIVS p. 138- 141. & Nouvcau Traue de Diplom. T, IV. 
p. 273-* 279. Add. trejberi , Amftadienfis quondam Re&orisj 
Schediafma denonnullis iudiciorum ciuitaturague infignibus ac figil- 
lis, Arnftad. 1690. 

» .. §• 3°*°» 

De figiilis iudichrum, magiftratuum, communitdium ac 
coUegiorum cutufcumque generis* 

I. Iudiciorum figilla vltra faeculum Xli*. ve! XHt. quantom mihi qui- 
dem conftar, non afcendunt: proptefea qaod antea omnes cauflae. 
incurus fiuefoUcouubus fiaeminus follemnibusdifteptataefuerunr. 

Exht- 



DIPLOM, THEOR..S. E. DE SEMIOTICA, 



Exhibentur autcm in figillis iudicialibus plerumque eorum infignia, 
vel fymbola etiam, quorum aufpiciis iudicia habentur: id quod 
cum aliorum,tmn inprimis Gallicorum tribunaUum figillis,quorum 
accurara* elegans defcriptio in ofxris noui diplomatici T.JV. p. 
379-286\ exftac, declarari poteft, 
8. Magiftrotuum figilla, iam florente Imperio Romanoram veterl 
vfitata fuerunt, poft barbararum deinde genrJum incurfiones in 
defuctudinem vcnerunt, demum faeculo XII, magis vero X 1 1 1. 
reftituta fiint. In his figiilis parirer atque in iudicialibus plerum* 
que infignia genrilicia, interdum vero alia fymbola exprefla dcpre- 
henduntur, 

3, Communitatum, coUeghrum, cet. figilla varil generls flwc} quor. 
fum pertinent, figilla Vniuerjitatum, earumque fingularum, quas 
dicunt, Facultatum, Academiarum & Societarum literariarum, col~ 
leghrum ofificum^ 

§. 370» 

Oe figillis Notariorum, ludaeorum Priuatorum, 

I. Norariorum figilla ab eorum fignis f. Jignetis probe diftinguend* 
fu<tt (§• 243.). Notarii fcilicec inicio eorum , quibus feruiebant, 
figiilis vfi funt , fed inde ab jneunte faeculo XIV. peculiaribus 
propriifque figillis fignarunt, quod vero de publicis tantum Impe- 
ratorum, Regum, cec. Notariis incelligcndum eft, reliquos enim 
fignctis tantum vfos aliquamdiu conftac. 

3. ludaeorum figilla antiquiflima iam in fuperioribus (§. 3 14.) attigk 
mus. Sed his, quae ibi dida fimt, hoc (oco addimus, ludaeos 
etiam poft dijperjiouem fuam, quarnquam nulla amplius eorum 
respublica eflet, JigiUis publicis vfos fuifle. Sic, vc hoc vtar, 
Philippus Auguftus, Galliae Rex, conftituit, vt in fingulis Fran- 
ciae & Normanniae vrbibus duo iureiurando obligati homines eli- 
gerencur, qui figillum ludaeorum cuftodirent, eorumque con- 
traclus aliaque conuentionum genera fignarenc. SedA.1223. a 
Ludouico VIII* ius figilli Iudaeis ademcum eft. 
Priuati, quamquam apud veceres Graecos & Romanos ceftamenta, 
litexas, & quidquid voluerinc, fignarunt; in Occidentis camen 

rebus- 



Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGISTICA a) SPECrALI. 3** 



relbaspubticis ac regnis, qnaepoft barbararam gentium incurfio- 
nes oriebantur, priuaci per muitorum iaeculorum decurlum figil- 
lis caruerunt. Coeperunr aatem priuati faeculo XI. in Anglin, 
faeculoXH. in Gallia & faeculoXIV. in Germania figillis vti, adeo, 
vt.quum ignobiles & infimae etiam fortis bomines faecolis XIV. & 
XV. figilla fi|>i fiimfiflcnt, ius figillorum non amplius inter nobili- 
tatis praerogatiuas numerari poflet. Vid.Nonveau Traitk deDiplom. 
T. IV, p. 387* W. 




§• 371- 

De buUis ac figiUis Pontificum Romanorum. 

Satis pro inftirati ratic:»e de priraa figillorum claiTe, qua figilla 
(aecularia f. ciuilia, item policica conciuencur, di&um eft. Iam fequi- 
cur, vt de figiUis ecclefiafiicis, quae alteram figillorum claflem efficiunt, 
pauca afferamus. Incipiendum vero eft a buUis figiUifque Pontifieum 
Romanorum* 

I. BuJ/ae Pontificales, de quarum origitte iam in fuperioribus (§. 332. 
P« 289» fq ) a&um eft, femper fere piumbeae, rariflime aureae{§. 3 30.) 
func. Neque ea tautum diplomata, quae proprio veluti nomine 
BuUae dicuntur, fed Breuia etiam vfque ad facculum XV. plumbo 
fignata deprehenduntur. Olim tam Bullis, quam Breuibus fignan- 
dis duo fratres conuerfi Ordinis Ciftercienfis, eam ob cauflam Fra- 
tres de plumba vocati, adbibiti fiinc: hodie vero Laici fignare 
iblent. Jnfcriptiones literales femper fere latinae funt, rariflime 
graecae. Graecarum haec exempla innotuerunt l) Bulla Tbeodori, 
in altera parte aquilam alis expanfis, in alcera vero nomen Graece 
fcripcum: eEOAQPtt exhibens, 2) bnlla Sergii cuiufdam, in priore 
parce verba haec: BON0H (melius apud alios BoHQE 1) cepti ov, 
in pofteriore crucem litera latina S infra terminacam referens, & 
3) bulia PauUi J. in priore parte Apoftoiorum Paulli c< Petri pro- 
tomas, in pofteriore nomen Graece fcripcum n A v a o y reprae- 
fentans. De cetero poflunt buliae poncificales quatuor epocbis 
definin. 

Aaa Epocba 



370 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOT ICA. 

Epocba I. a Poritifice Deusdedit vfque ad Leonerh IX. hoc elt> ab A. 
61 f - 1048 > Bullac vtrimque monepigraphae, in vna parte homen 
proprium Ponrificum abfque notis numeralibUs ($.344. p. 302.), 
in altera vocabulum Papae exhibentes, vt i}Lconis, 2)Papae. 
Ab hac forma recedunt 1) bulla Pontificis devsdedit, in cuius 
priore parte exhibetur imago boni Paftoris intra duas oues ftantis, 
quarum capittbus manus imponit, literis graecis a fl, ad capitu 
eius latera difpofitis: pofterioris autem aream occupat infcriptto 
haec: devsdedit pape; 2) bulla PauUi /. in priore parte 
protomas Apoftolorum Paulli & Petri cum crucicula fuperne 
collocata , in pofteriore autem non nifi nomen Graece fcriptum 
PAYAOV referens,- quae quidem bulla ideo etiam notatu digniC- 
fima eft , quoniam in illa Apoftolorum dicrOrum imagines prima 
vice expreflae deprehenduntur : errant enim, qui bas imagines 
aLeone IX. vel ab alio'infequentiumPontuicum, Vrbano nempe 
II. aut Adriano IV. primum bullis tnfertas cfle contcndunt. Ctir 
vero in bulfis pontificalibus Paulli imago ad dextram, & Petri ad 
finiftram collocata fit, audtores pro diuerfitate- religionis, cui 
addidi Gan^ varie interpretantur. 

Bpocha II. a Leone IX. vfque ad Vrbanum II. hoc eft, ab A. 1049- 
l 087 : Bullae epigraphae ( h. e. infcriptione literoli &reali irfftru- 
flae), & mtat etiam humerales % quibus Pontifices cognomine» 
diftinguuntur ( §. 344. p. 302.), exhibehtes. 
I. Uonis IX. (A. 1040- iot f.) bullae variant: nam bulla, qua is 
A. 1049. vfus cft, in priore parre capita Apoftolorum Paulli & 
Petri, limbis circumdata & crucis longioris figno feparata.cum 
literis his fuperimpofltis : S. PA S. P£ (h. e. SaacluS PauUus y 
Sanffus Pttrus, vel fecundum aliorum minus commodam intcr- 
pretationem, SanffusPauUus Apojlolus, Sanffus Petrus Epi/copus) 
exhibet; pofterioris autem aream nomen & titulus: leo PP 
(Papa) fine nota numerali IX. replet. Alia eiufdtm Pontificis 
bulla, ad an. ioca. in aduerfa parte exprimic 1) nomen leo- 
n 1 s, coius fingulac literae floribus lilii diftindae funt, & 2) no- 
tam numeralem F////.circuloinclufam; auerfa autem pars refert 
in media area rofiim, ocro foliis ornatam, circa quam titulus 
Papae 1 cuius litcrae itidcm flyribus diftinclac funt, legirur. 

2. Vifo. 



Digitized by Google 



C, VI. Dt SPHHAGTSTCA *> SPFCIAU, 1/7* 



2. Vifforis II. (A. 1055- 1057.) bulfa fn adoerfa parte refert ima- 
ginem dimidiatam Petri, pifcatoris habitu indiiri, finiftra clauem, 
manu quadam e nubibus. prorunjpente fibvoWatam prehendenris, 
c«m perigraphe/ : f Tu pro me nauem liquijli fufcipe. clauetn t 
auerfa autern pars exhibet in area cafirum feu pottus portam 6c 
moenia vrbis Romae, fiipra Aurea, infra Rama, & in margine 
hanc perigraphen t f Vifforis Papae II. 

3. Stepbani X. (A« 1057- 1058*) bulla exhibec ipfum, vel etiam 
Petrum Aflortolom, habitu-pontificali indurum* crucem manu 
tenentem , pa&enrem agnos fuos; & genua flcdentcm Scruatori 
in nobibuy comparenti, cum perigraphe: Si diligis me, Petre, 
pafce agnos meos, 

4* Nicolai IL ( A. iocfc - 106T.) bulla, parom a bttlla Vf&oris 
difcrepans, exhibet in psjrte adueiia Petrum, clauem mamuquar 
dam caeJefti fibi oblatam fulcipjentem, cum perigraphe « + Tibi 
Peere dabo clauesRegni caelorum ; in auerfa autem vrbem Romam, 
addiris vocibus : Aurea Roma, cum perigraphc ; f Nicolai 
Papae //. * v . 

f. Mexondri //. (A. lOeTr -1073.) bu.Ua fiftioin aduerut parte 
Peerum, vdauem caelitu* fibi oblatam, vt in prioxibus buJIis, pre- 
hendeotem, eum perjgraphe : + Quod neffis ueffam, quodjciuis 
Petre (alii hnbwu Ipfe, male forfan Jefla voce hac, cpropcndiofe 
fcripta, in Schannariano certe eftypo exftat Petre) refoiuam. 
Auerfa exprtmit 1) in margine hanc perigraphen * f Alexandri 
Papae f & 2) cum ea corinexam & in area collocatam potara 
numeralem //. t.-. 
EpHhallf. abVrbanoII. vfque ad Ctementem VI. hoc eft> ab A. 
- 1087«- 1 342 i Bullae in aduerfa parte epigraphae, exhibentes pro- 
tomas Apoftolorum Paulii & Pctri, cruce longiori feparatas , cura 
fupra fcriptis literis S. PA, S.PE., hoc eft, San&us Pauffus, 
Sanffus Pctrus, \n auerfa autem mooepigraphae , . folum Pontjficis 
pomen ac tirulum Pafia cum npta numerali exhibentes, e.gr.PA- 
SCWA^iS ?P.(P*f>*) II* . • t i 

Recedunt ab hac forma quaedam bullae Vrbani II. quae,. omiflis 
Apoftolorum didorum imaginibus, in priori partc non nifi cru- 
4 ccm longiprero cxbibent,; cnm appofitis ad crucis Jatera voci- 

Aaa % bus, 



37 a DIPLOM. THEOR. S. TL DE SEMIOTICA. 



but , illinc quidem : s. P e t R v s, hinc Sj pavlvs. Aliae contra 
ad formam, quam dixtmus, effi&ae deprebenduntur. 

£/ofi/7 inde a Clemente VI. hoc eft, inde ab A. 1341 s Bullae 
eodcmquidem modo, quo in praecedenti epocha, inlcriptae, fed 
infignibus nonnumquam genrilitiis confpicuae. ' Primus aurem 
Ciemens VI, in bullis infignia gentilitia, quinque fcilicet rofas, 
exhibuir. Pari modo Iulias II, Leo X. CUmens VII, Paullus III, 
& lulius III. infignibus gencilitiis bullas exornarunr. Inufitacae 
formae elt bulla PauUi II. ( nifi focte ad figilla fytiodalia rcfe- 

t renda fir); exhibet enira tn priori parte huius Pontificis imagi- 
mm, throno infidentem, Cardinalibus hinc iode parcim adftanri- 
bu«, partim genuflexis : in pofteriori autem parte fiftunrur capita 
Apoftolorum Paulli & Pctri. . . 

II. Dimidiae bul/ae PontificaleS) hoc tfty monofphragiftae fiue vna ex 
parte tantum fignatae. Pontifices fcilicet, eletM quiderri, at non- 
dum follemni confecratione inaugurati , non /blent bullas nomini- 
bus fuis ac otulis infcriptas, fed imaginibiis rantum Apoftolorum 
Petri & Pauili vna ex parte infignitas tamdtu dare, quamdiu non 
funt confeci*ti : fed, confecrarionis fotlemnibus peraclic, plena 
tandem & abfoluta quafi'vttimque bultarum forma vtuTJtUrv Huius 
rei exemplum praebet Innocentius III, A. 119$, d. TT. lanuarii 
eieflus, * fex hebdomadum fpatio interieao demum inaugu- 
ratus. 

• s 

III. Annultts Pifcatoris, ita diclus', quia S. Perrum', habitii Pffcatoris 
iridntum, fiftit, figillis cereis Pontificum Romanorum imprimi (blet. 
Ac tnitio quidem annulus pifcatoris maioris etiam momehci diplo- 
matibus fignandis adhibitus eft, id quod lobamtis XVA exemplo 
comprobari poteft, qui confirmationem decreti, in cancilio Mogun- 
tinofaai, A.98f. annulo pifcatoris fignauit; ex quo fimul cogno- 
fcitur, Cementem TV. qui A. 126J. ad Pontifias Romani dignita- 
tem peruenit, feXfo a quibufdam pro primo Pontifice FComano 
habenV qui aunulo pifcatoris vftts fit ; queme/uam aliunde cbnftat, 
hunc Pontificem, pariter atque eius praedeceflbres, literas priuatas 
annulo pifcatoris fignafle: ipfe enim in epiTogo epiftolae ad Aegi- 
diumGrofliim, confanguineum fuum , miflaehaec pofuit: "Non 
fcribimus tibi nec confingqineis nofkrisfubbttlla, ft&fubPifcatoris 

fgffl*, 



Digitized by Google 



C:VL J)E SPHRAGISTICA a)SP£CIALL 373 

figiW>> quo Romani Ptntifices in fuis fecretis vtuntur." Idem 
annulus pifcatoris indc a faeculo XV. aut maturius fortafTe, Breui- 
bus fignandis adhibetur, quum antea Breuia bullis plumbets munita 
fuiffent. Hodie literae Pontificum prtuatae non femper annulo 
pifcatori», fed interdum typario quodam, Pontificum arma gentili- 
tia referente, fignantur. Vtitur autem quifque Pontif ex annulo 
pifcatoris peculiari, vtpotequi, mortuo Pontifice, ftatim frangi 
folec. 

IV. Sigilla terrarum Pontificalium. Solent Pontifices Romani , vt alii 
Principes , terris poteftati ipfbrum fubiectis figilla peculiaria conce- 
dere. Sic Comitatus Auenionenfis faeculoXIV. figillo numario vfus 
eft, in cuius aduerfa parte exhibetur protome Pontificis (Clemen- 
tts V.), cum perigraphe: t SigiUum. Domi. Papej in auerfa autem 
claues Ecclefiae Romanae , decufTatim pofitae, exprimuntur, cum 
perigraphe: t In Cpmitatu Venaifini. Exftat etiam bulla plnmbea, 

' quam m v R AT 9 R 1 V s roale pro figillo curiae Romanae, fede vacante 
vfurpari folito habuit. Exhibet illa in priori parte tiaram pontifi-~ 
calem , cum perigraphe: Bulla. curie. Dni. nri. Pape; & in auerfa 
duas claues decuffatim pofitas, addica perigraphe, cum prlori cohae- 
rente: t Dni Ciuitatls Auihionis. 

Vid. HEiNECCivsp. 141 -149. & Nouveau Traitk deDiphm. T.IV. 

> 

$• 372. 

De JigiUis Qatdinalium. 

Cardinales olim plerumque figillis parabolicis, vel rotundis etiam, 
ac rubrae quidem cerae impreflts vfi funt, iifque imagines Sanclorum, 
quorum titnlis ornati funt, item infignia gentilitia & id genus alia in- 
feruerunt. Vt adeo Cardinalium figilla haud multum a figiliis Epifco- 
porum difcrepare vidcantur. Excmpli loco effe poffimt figilla Cardi* 
nalis Nicoiai de Cufa & Cardinalis Srepbani, quae heineccivs in.Tab. 
XIII, num. v.&2« aeri inctfa cxhibuit> hifque verbis p.ifo. §. XH» 
defcripfit : " NtcoJai de Cufa figilium eft oblongum (parabolicum cufpi- 
datum), fiftens in inferiore parte templom, in cuius porta in gcnua 
prouolutus orat Cardinalis, addito a tergo birreto cardinaJitio. In 

A a a 3 fuperiore 



374 DIPLOM. THEOR. S. H PE SPMIOWA- 

fupcriore parte duo loculamenta, quorum ex altero prodit S. Petrui 
catenis adftridhis; arque ab Angelo deduDus, ac in imo denique fcutum, 
jn quo canorum mthi videor videre. Infcriptio ita fe habet: S. nico. 
TT. sci petri ad vitfcvLA. PbRI (Preibyteri) cardinal. 
de cvsa. Huic fuccedat altenimStepbani ti. S. Mariae rransTiberin 
Prefbyteri Cardinalfc, cuius in fuperiore parte annuntiatio S. Mariae 
cum Apoftolorum Petri & Pauli imaginibu? ,. in inferiore Mariae fimu- 
lacrum lefum crucifixum tpnentis, cum aliis nefcio quibus Sanftis viden- 
tur repraefcntari. Infcriprio ita fe habet» S. stephanj.TT. S^ 
MARlAE trans TIBERIN PbRI (Prefbyteri) CARDINAL. Re- 
ccntiora, quorum edxypa fatis multa poflldemui, quum ad nos non 
fpeflcnt, hic plane p^aeterimus. ,, Hadtenus Heineccius. Praerer 
ftgiila haec publica % de quibus diximus, Gtrdinales ineunte faecu'o XV, 

. ac dvbic procul roulto ante, fecretis etiam vfi func ; id quod inter alia 
ex hac chufula Htenirum,. quibus Cardinales, Qregorio XII. Pontifici 
Romano additfi» Pifas fe abiitfe, Principibus Chriftfanis fignificarunr, 
COgnofcitur: Datae Pifs d. XIV. 'menjis Maii a'o. ijog.fub nojlrorum 
fecretorum fgnetorum figillis. Saeculo' XVI, Cardiuales documenta 

' fua figillo figparunt, quod fgillumCainerae appellabanc, quodque Auifo- 
res noui ofcris a[iplomatici T.IV. p. 3 14. fq. pro fijjillo ^ardinaliura in* 
fignibus gentiljtiis notato habenr. 

• '" - j - ♦ i : I .q f- ' .H-» . . ,• 

§• 373- ■ • : - 

Dc figiliis ConciUorum ac Synodorum. 

Sigilla Conciliorum ac Syttarforuw , de quorum origine fiipra 
(§.332. p.25?o. fq.) dittum eft, orbicularia efle ac plumbo imprefla, 
animaduerto. Neque vero generalia tanrum Concilia, vt h e 1 n ECC I v S 
exiftimauit, fed particularia etiam fiue Synodi, quae proprie dicuorur,- 
figillo communi vtebantur : quod pofterius ex figillo fynodali Halber- 
ftndieufi, fupra ($.332. p.291.), aliifque, quac breuitatis caufla lubens 
praetermitto, cognofcitur. Ex generalium aucem Conciliorum figiilis 
primum eft figillum Concilii Conjiantienjis (A. 1414- 141 8-)> idque 
mbnofphragiftum, ac fortafle fecretum dumtaxat, quod duas claues, 
decuflatim pofitas, cum capitibus illinc Petri, hinc Paulli collocatis 
exhibet, addita perigraphet Sigillum Sacrofantfi ConciliiCiuiratisCon- 
Jlatttiinjit. Heineccius bene fufpicatur, Imperatorem,fi quando aifuerit, 

> figiN 



Digitized by Google 



. CVl. DE S^HRAGISTIGA 2>SPEClALr. • . 375 

figillum fuuili iuxta cum hoc figillo concilii clnrtis literifque, cer. ad- 
iunxiiTe. Sigillum Concilii Bafilienfis (A. 143 1 .) bulla plumbea numaria 
eft, in aduerfa parte, eaque anepigrapha, Pontificem, Cardinale?, 
Eptfcppos, aliofque facrj ordinis viros, item imminencem iisSpiritus.S. 
imaginem, ad modum columbae e/fidam, iSc protomen Seruatoris, e 
pubibus profpicientis, exhibens; aueria autcm pars, caquc monepi- 
graplu hanc epigraphen, refert: t Sacrofanfla: Geiieralis: Sinodus: 
Bafilienfisf. Concilii Pifani (A. 1 5 1 3. ) figillum plumbeum numarium 
exhibet in priore parte, eaque monepigrapha, hanc infcriptionem : 
Sacrofanfla generalis fynodus Pifana -, in pofteriore autem, eaque epi- 
grapha imaginem Spiritus S. ad modum cojumbae effi&am , radiofque 
vndique diffundentem, cum perigraphe: Spiri/us ParacY/tus docebit 
vos omnem veri/jtem. Patres Concilii Tridentini non communi aliquo 
figillo, fed principis Legati Pontificalis proprio typario ad fignandum 
vfi vidcntur. Vid. HEINECClVS p. 149. U Nouveau Traitk de Diplom. 



4/ > .' * ' :i: .. . • ••; '• •• ■ j 

§• 374- 

TteJigiUis Archiepifcorum atquc Epifcopomm. 

Fuerunt otim Praefulcs, qni quoniam ipfi figilla non habebant, tam 
Ecclefiarum fuarum, quam aliorum etiam Capituhrum figillis figrrarunt. 
Afchiepifcopiinprimis, antequam pallium accepiffent, figdlis carebant, 
ideoque peregrina figilla ad fignandurn adhibcbanc. Epifcopi, iu Ger- 
mania ccrtc, qui elefli quidem , at nondum confecrati erant, ante exi- 
tum faeculi XIII. figillis iiidem vfifunc, quibus, antequain clecri eflenr, 
iignageranc, Neque hoc praetermiccendum eft, Praefulcs, vti ab aliis 
interdum figilla mutuo acceperunt, ita aliis etiam fua figilto haud raro 
commodafle. Sed diftinclius de Praefulum figillis, ac prjmo quidem 
defigillis eorum cereis, per qua/uor epochas definiendis, deindc de 
bullis plumbeis exponemus. 

I, SigiUa cerea Archiepifcoporum atquc Epifcoporum. 
Epocba /. inde a primis poft Chnftum hacum faecttltej ad initia vfque 
faecuii X Per hoc temporis fpatium Praefules n/ulti , atnon 
plenque, nedum cmncs, figillis, & anmtlis quidcm, vfi fiinr, qui- 

. • • bus 



37« 0IPL0M. THEOR, 5. It DE SEMKXTICA, 

' bus pro lubitu varfas res, vt capita humana, itetn nomina fua, vel 
monogrammata etiam, & indea faecuIoVH. (quantum mihi qui» 
dem videtur) imagines Sandorum, infculpi iuflerant. 

Epocba II, faeculum X, & XI. comprehendens. -Per horum duorom 
faeculorum decurfum figilla Praefulum noh minus raro, quatn 
fuperiore aetate, fuerunr, in hoc tamen a prioribus diuerfa, quod 
plerumque Praefulum imagines proprias, ad modum imperialiam 
ac regiorum figillorum eftictas, nunc dimidiatas, nunc integras ac 
carhedris infidentes, habitu , Pontificali indutas, mitra pyramidali 
tecl.is, dexcra pedum epifcopale , finiftra librum vet claufum, ve*l 
apertum ac verbis: >ax Vobis haud raro infcriptum, tenen- 
tes, nonnumquam vero dextram ad benedicendum erigentes, & 
finiftra pedum geftantes, exhibent. Sed fuerunt etiam Praefules, 
praefertim iaeculo XI. qui Ecclefiarum fuarum Patronos figillis 
fuis infculpendos curarent. Praefules interdum, vt MAHILLO- 
Ni vs obferuauit, figilla, imaginibus fuis coafpicua* vocannlr figflfa 
capitulorum fuorum: quod quidem ea de.canfia fattum videtur, 
quia eorum Capitula faeculo X. figillis carebant. Saecirlo XL 
Epifcoporum figiila a figillis Capitulorum cljrius diftingui coepta 
funt. Quod ad figuram figillorum epifcopalium huiui epochae 
attinet, ea orbicutaria, ranftime oualia fuerunt, & omnia fere 
nonofpbragifia , pauciifima nummaruJ t n^XWcptttrafignaca £iit con* 
trafigillismunica, ... i 

i; Saeculi X. haec exempla ponemus : r) Slgfllum S. Dunflant 
nummarium, idque pendulum, exhibet in priore parte Epifco- 
pum fedentem, pedibus fubfellio irrrpofitis, dextra pedum pafto- 
rale, finiftra Jibrum, cum formu?a pax vobis, tenenrern, 
ciim ^crigrapKei SigiUum Dunfi.Epi. (EpifcOpi) tumti in aueria 
aurem fiftit imagunculam paruam cum perigraphei Dunjlan Eps. 
Wigorn. 2) Sigillum Walberti, Nouiomagenfis Epifcopi, ad an. 
933. ouale monofphragiftum eft, exhibens Epifcopum habitu 
pontificali pro more indutum , cum perigraphe: Sigill. Walbti 
Nouiom. Tornacenfis Epi, hoc eft, Sigillum Walberri Nouhmagen* 
fis & Tornacenfis Epifcopi. 3) Sigiilum Luitberti^ Archiepilcopi 
Moguntini , ad an. 938* |tidem imaginem & nomen eius expri- 
mic 4) Sigillum Roriconip % Epifcopi Lauduuenfis ad an, 961. 

orbicu- 



Digitized by Google 



C,VI. DE SPHRAGISttGA *)SPECIALL 377 



orbiculare monoiphragiflum, idque pendulum eft, fiftens Epifco- 
pum dimidiaco corpore, facie aduerfa, mirra prrimidali tcdum, 
dextram ad benedicendum erigencem, finiftra pedum tenenrem, 
cum perigraphe mutila: SigiUu{m) RoriconisDei Gra(th) 

2. Saeculi XI. haec exempla funt: l) Sigttlum Epifcopi Fefulani, 
ad an. I02g. exhibet imagihem S. Romuli, tiara ornatam & pal- 
mis cin&am, cum perigraphe: Martyris eft Romuli .... Jmago 
Sigiffi. 2) Sigillum plumbeum Quiriaci, Epifcopi Nannetenfis, 
ad an. 1054. fiftic protomas Apoftolorum Petri & Paulli, fe inui- 
cem intuentujm, cruce tamen feparatorum, cum perigraphe: 
PEtrt f FAVLI: SACERPOTIS: NANENSIS QVIRIACI. 

3) Sigillum Afom^fr, Archiepifcopi Remenfi£, ad an. 1076. figil- 
lum, idque impreflum, exhibet Virginem Mariam, infantulum 
lefum brachiis compledentem, cum perigraphe; Manajfes Remo- 
rum arcbipracful. 4) Sigillum Godofredi, Epifcopi Audegauen* 
fis, ad an. 1096. fiftit S. Maurilium, Epifcopum Andegauenfem, 
dextra benedicentem,fuiiftra pedum tenentem, cum perigrapher 
S. Maurilius Andegauenfis Epifcopus. 

Quemadmodum in his figillis Ecclefiarum patroni exprefli cernun- 
tur, ica funt alia huius faeculi Hgilla , quae, vt ante didum eft, 
ipforum Praefplum imaginibus infignita funt. Sic Poppo, Treui- 
renfis Archiepifcopus, A. 1017. ele&us, jn figillo fuo, eoque 
orbiculari & impreflb, imaginem fuam dimidiacain, capite nudo, 
habicu pontificali, cum pallio cruce dcftjtuto, indutam, dextra 
benedicentem, finiftra pedum geftantcm exhibuit, cum peri- 
graphe: f Poppo Treuirorum DeiGracia Arcbieps. Eiufdem 
formae figillo Eberbardus, Archiepifcopus Treuirenfis,' ad an. 
1055. vfus eft. 

His addendum eft figillum Hugonis J. Epifcopi Vefuntrni, in quo 
ipfe Epifcopus exhibecur, manu dextra pedum, finiftra librum 
tenens ; item figillum Daimberti, Archiepifcopi Scnonenfis, 
tjuod itidem Praefulis huius- imaginem, dextra benedicentis, 
iiniftra pedum geftantis, refert, cum perigraphe : f Daimbert. 
Di. Gra. Arcbiep. 

Epocballl. inde ab exitu faeculi XL vfque ad confinia fiieculorum XIV. 
& XV. excurrens. Etfi tempore hoc, quod modo definiuimus, 

B b b Praefu- 



378 DIPLOM. THEOR. S. H. DE SEMIOTICA. 

Praefulum imagines , vtantea, in figillis expreflae' deprehendun- 
tur ; poflunt tamen figilla huius aetatis a prioribus quinque poti£> 
fimum notis difcerni, quas nunc figillatim indicabimus. 

1. Exeunte faeculo XI. plerique y & iride a faecuIoXIIl. omttes Prae- 
fulcs pcculianbus iifque authenticis (igillis vfi funt. 

2. Etfi figilla orbicularia non prorfus ceflarunt, plcraque tamen 
ineunte fhcculo XII, formam parabolicam camque cufpidatam 
induerunr. Inter antiquiflima figilla parabplica cufpidata refe- 
rendum cft fijrillum Tcdbaldi, Archiepifcopi Cantuarienfis (A. 
H39.), exhibens praefulem ftantem, mitra bicorni feu bifida 
teclum, habitu pontificali indutum, dcxtra benedicentem, finiftra 

' pedum geftantem, cum perigraphe: iSigillum Tedbaldi Dei Gra- 
tia Arcbiepifcopi Cantuarienfts. 

3. Praefules Germaniae plrrumque fellis f. cathedris , crocem 
Andreanam referentibu* & in canita canina definentibus, injt- 
dent : fed Gaf/iae & Angliae Praefules fempcr fcre ftantes cxhi- 
bentur. In locum mitrae pyramidalis inde a facculoXl. bicornis 
fiuc bifida mitra, ac initio quidem paullo humitior, fucceflTr. 
Sed funt etiam figilla, praefertim faeculi XII. in quibus Epifcopi 
nudo capite ac fine habitu porttificali repraefentantur. 

4. ContrafgiUa Praefulum inde ab ineunte faeculo XII. inualuerunt 
(§.328. p. 234); ira tamen, vt adhuc poft medium faecu- 
lum XIII. Epifcopi fuerint, qui nullfs contrafigiliis vtercntur. 
Exhibuerunt autem contrafigilla imagines Epifcoporum dimidia* 
tas,EcclefiarumPatronos aliofue SanQos, mitras epifcopales, peda, 
item fcuta, quibus capita mitrata imponebantur, porro infignia; 
ac denique fola infignia. Inter antiquifilma Praefulum figilla 
contrafignata referendum eft figillum Hugonis, Archiepifcopi 
Rothomagenfis, ad an. 1128. (fupra p.284. per typflrum quem- 
dam errorem annus 1138- expreflus eft), exhibens in primario 
figillo eoque rotundo Praefulem fedentem , mitra bicorni eaque 
humiliore tedum, habitu pontificali indutum, dextra benedi- 
centem, finiftra pedum geftanrem, additis ad latera eius vocibus 
DE 1 gra (tia), cum perigraphe: f Hugo Arcbicps. (epifcopus) 
Rotbomag (enfis)t in contrafigillo eoque ouali horizontaii anepi- 
grapho exhibewr. bouis ftanris imago. Neque hoc praetermit- 

tcndum 



. Digitized by Google 



•CVI. DE SPHRAGISTICA 2)SPECIALL 37$ 



tendum eft, contrafigilla epifcopalia interdum feorfim a primariis 
adhibita fuifle. Antiquiflimum huius generis exemplum in 
POLVC. levseri comment. de contrafigillis medii aeuip.33. 
mihi occurrit, Rudolpbus fcilicet, Rilberftadenfis Epifcopus, 
A. 11 46. figillo conrrafignato, eoque impreflb, vfus eft, in 
cuius primario ipfe praeful exhibetur fedens, nudo capite, habitu 
pontificali indutus, dextra fine dubio (nam figillum hac ex parte 
detritum eft) pedum, finiftra librum apertum prae fe ferens, 
addita perigraphe, ex qua non nifi hae literae rvdol fupcrfunt. 
In contrafigillo eadem imago, fed dimidwco dumtaxat corpore, 
repetitur, cum perigraphe : fRopvLFj?- solo nomine. 
Epc. (Epifcopus) halberstad. Atque hoc ipfum contrafi- 
gillum Rudolphus diplomati, A. 1148» dato, feorfim a primario 
adionxit, ideoque fecrcti loco vfurpauit: ex quo fimul patet, 
fecretorum epifcopalium vfum , in Germania certe, multo anti- 
quiorem efle, quam vulgo exiftimatur. Sigillum hoc ideo quo- 
que notatu dignum eft , quod exinde cognofcitur, fecrcta etiam, 
imprejfa fuifTe; nam impreflum illud, non pendulum fuifle, cum 
ipfe levservs teftatur, tum ex formula fphragiftica dilucide 
patet. In Gallia Praefules incunte demum faeculo XIV. fecretis 
vti coeperunt r 

5. /nfgnium epifcopalium vfiis quam antiquus fit, iam in firperiori- 
bus ($. 34 j. p. 3 1 2.) diclum eft. Sunt autem injtgnia gentilitia 
primum in contrafigillis tanrum, poftea vero etiam in figillis pri- 
mariis, ac in Germania quidem cum infignibus Ecclefiarum con- 
iunfla inde a faeculo XIV, exhibita. 

• 

Bpocba IV. inde ab cxitu faeculi XIV. in hoc potiflimum a prioribus 
differr, quod ex hoc tempore Praefules, & alit quidem citius, tar- 
dius alii ab vfu figiUorum maiprum, imaginibus fuis, infignitorum, 
prorfus cbjlinuerunt , eorumque Ioco Jtgilla minora f fecreta t 
plerumque injignibus notata, ad figuandum fibi fumferunt. Sigil- 
lum tamen curiae feudalis Moguntinae nunc quoque Archiepifcopi 
imaginem , omnibus dignitatis facrae ornamentis confpicuam, 
yefert* 

• - , 

Bbb 2 II BuU 



3 80 DIPLOM. THEOR. S. IT, DE SEMIOTICA. 

- 

II. BuUae plumbeae Praefulum inde ab ineunte faeculo IX. vfqae sd 
faeculum XIV. vficaeae fuerunt. Vid. fupra §. 332. pag. 290. 
num. 3. 

Conf. Nouveau Traiti de Diplom. T. IV. p. 3 »8-33$. & HEJNEC- 
civs p.iU-Mf* 

§« 375« , 

De JigiUis Ecclejiarum Cathedralium, CoUegiatarum , 
Parochialium, item Prdepofdorum % Decanorum, 
Parochorum, ClericorunL 

I. Sigilla Eccteftarum Catbedralium , fi tion antiquiori Amt, faeculo 
certe IX. vfitata fuifle dicunt, idque eX canonibus conciliorum 
Arelatenfis 6t Moguntini, A. 8« 3» habitorum, in quibus inter alia 
hoc decretum fuit : Prefbyteri fub figiUo cufiodiant cbrifma t \u\go 
deruonftrare fotent; quamquam \oxfigiUi hoc loco, quantum ego 
ouidem exiftimo , aliud quidquam, quam figillum proprie diftum, 
fignificare videtur. Equidem non ignoro, Wncmarum, Archi- 
epifcopum Remenfem, epiftolae cuidam formarae, ad Franconem, 
Epifcopum Tungrenfem, A. %60. mifTae figillum, imagine S. Remi- 
gii infignitum, adiunxifie, quod quidem figillum Auftores noui 
operis diplomatici inter figilla Capitulorum referunt, etfi illud in 
fuperioribus inter epifcopalia quoque figilla commemoraruht: quo- 
niam vero huius figilli perigraphe mihl Iatet, ex qua, epifcopali- 
bus, an cathedralibus figillis annumersri debeat, aefrimandum eit, 
contra vero ipfe Hincmarus in claufula epiftolae fuae expreifis vcr- 
bis profitetur : SigiUi NOSTRI ex imagine B. Remigii pontificit 
imprejfione fignouimusi dubiro, an ex hoc figillo cathedralium figil- 
lorum origo diiudicari poflit, eiufque adeo fententiae fum, figil- 
lorum cathedralium antiquitatem nondum fttis exploratam efle. 
Illud vero non eft obfcurum, figillis cathedralium Ecclefiarum ple» 
rumque Diuos tutelares wxEpifcopos prae ceteris ciaros illatos fuifle» 
Sic, vt hoc vtar, antiquum Ecclcfiae Hildefienfis figillum exhibet 
Virgincm Mariam throno infidentem cum infantulo lefu, & ftantci 
ad latera S. Bernwardum & S. Gothehardum HildefienfesEpifcopos, 
cum perigraphe : f SigiUum Hildcnfemenfis Ecclefie. Sed funt 

etiam 



Digitized by Google 



C. VI. DE SPHRAGISTICA a) SPECIALI. 3 8 1 



etiam figilla cathedralia, cuius imagines ad biftoriam ipfarum Eccle- 
fiarum alludunt. Sic Ecclefia Lugdunenfis, qu^niam eius Archi- 
cpifcopo Heraclio aFridericoI. Imperatore dignitas ExarchaeRegni 
Burgundici collata eft, eamob caufTam imaginem feminae corona- 
tae thronoque infidentis» ac fceptrum prae fe ferentis, figillo fuo 
jndidit, cum perigraphe: Sigillum S<ttro Santfe Ecdefle Lugdunen- 
fls. Poftea vcro eadem ecclefia, Phtlippi Pulchri, Galliae Regis, 
merkis fine dubio inducla, in figillum fuum Rcgem fedentcm, omni- 
bufque maieftatis infignibus confpicuum , dextra florem lilii tenen- 
tem , finiftram fieQori admouentem, cum perigraphe: Sigillum 
SantJe Lugdunenfls Ecdefle^ intulit* tn quibufdam denique Eccle- 
fiarum cathedralium figiflis templa turrita exprefta cemuntur. 
Exempli loco efTe poteft figillum amphifphragiftum Ecclefiae 
Glafcuenfis > in cuius aduerfa parte exhibetur Epifcopus in fuggefto 
coliocatusi mitra cufpidata redus, manu dextra benedicens, finiftra 
pedum prae fe ferens, cum tribus infra collocatis Canonicis oran- 
tibus. In cirCulo concentrlco exftant verba : Sanflus kente"gnus t 
in alio vero circulo eccentrico leguntur verba : f Kentcgerne : 
tuot: benedic: Pateri Almei miniflrot. Auerfit pars fiftit templi 
iimulacrunf, ad cuius inferiorem partdn duo canonici orantes 
feque inuicem intuentes ftant, adiunclis iimul turri fupra fafti- 
gium templi ftella & luna, cum perigraphe : f S. Capituli. Ecdejie. 
GlafguenfiL , 

Decdnorum Cathedfalium Ecclefiarum primum figillum idquc genui- 
num ad an. 1 189. commemorargr. Eft illud figilium Heruei de 
Montmorenti, Decani Parifienfis, non nifi monogramma eius 
referens. Erfi vero alia quaedam figilla cum Decanoram ac.Prae- 
pofitorum, tum Canonicorum etiam, faeculo XIV. occurrunr, ea 
tamen non nifi fecre/a funt; autbentica enim htiius generis figilla 
Vix ante exemtiones Capitulorum inueneris. 

Contra X)fflcia\ium etdefiafttcorum figiila fuifle authentica, dubitari 
non poteft. Exhibent ilia plerumque Epifcoporum protomas 
cum pedo vel mitra. Sigillum curiae Officialis Nannetenfis ad 
an. 1383* parabolicum cufpidatum eft, fiftens fcutum gentilitium 
Epifcopi, cui mitta cum fuperiore parte pedi paftoralis impofita 
cernitur, addita perigraphe: SigiUum: turie: officialis: Nanne- 

fibb 3 tenfis. 



DIPLOM. THEOR. S. II. DE 5BMIOTICA. 



tenfts. Pari tnodo Arcbidiaconos eriam, item Tbefaurarios aliofque 
Ecclcfiarum cathedralium officiales figillis peculiaribus vfos efle, 
non eft, quod dubitemus, 

II. Ecclefiae coUegiatae nunc imagines Decanorum vel Praepofitorum 
fuorum, nunc Diuorum tutelarium vel effigies, ve! fymbola certe, 
ac denique ittfgnia f. arma t quac itidem haud raro Diuoium tute- 
larium imagines vel fymbola, itcm templorum fimulacra referunt, 
figillis fuis intulerunt. Exempli ioco ex faeculo XIV. commemo* 
rabimus figillum rotundum idque contrafignatum Decani & Capi- 
tuii S. Rumoldi Machlinenfis. In primario figillo exhibetur 5 Ru- 
moldus in genua prouolutus, mitra ad hodiernum morem exornata 
teclus, dextraque pedum tenens. Iuxta eum fiftitur carnifex, 
fccuri fublata caput eius diflecare paratus, adiun#is hinc flore lilii, 
illinc aquila alis expanfis, cum perigraphe: S. Decatii. & Capi- 
tuli. Eccl. Machlhi, ad. caufas. Ex hac perigraphe patct, figil» 
Ium hoc ad fignanda acta iudicialia comparatum fuifie. Contrafi- 
gillum repraefentat dicli martyris Rumoldi protomen, nimbo cindi 

mitra tecli, cum pedo epifcopali, addita perigraphe : t S. 
Decatti. &, Capli, Maclinen. Interdum Decani Ecclefiarum colle- 
giatarum dextra palmam, vidtoriae, vel etiam itineris in Palaefti- 
nam religionis crgo fufcepti infigne, finjftra librum tenentes in 
figillis comparent. Neque rarum eft, huios generis figilla imagt- 
nibus infignita efle, quarum caufla & origo fabulis nititur. Exem- 
pli loco efle poteft figillum Ecclefiae S. Aegidii Drunfuicenfis, quod 
HEiNECCivs p. 190. fq. hunc in modum defcripfit : "Habes 
„hic S. Aegidium miflificantis habitu, coram altari calice libro- 
„que inftru&o ftantem, cutnlemmate: S. egidivs, pone queni 
„in genua prouolutus fe fiftit Rex, quem Caroium Martellum efle 
„ex addita infcriptione : karolvs rex , conftat, cuius mani- 
„bus adfcriptum ave maria, vt preces eum recitare fcias. . 
„Pone hunc fubfiftunt bini monachi, ad miflam fcruientes. Sppra 
„altare denique angelus volans fchedam tenet, cui infcriptum: 
„D1MISSVM peccatvm. Perigraphc primaria his abfoluitur; 
„SIGILLVM ECCLIE S. EGIDII IN Btt V NESW ICH." 

III. Parocbialium Ecclejiarum , carumque reQorum, qui plerumque 
Curatr, vel Prefbyteri etiam praefertim faeculis XIV. 6t XV. 

vocatj 



Digitized by Google 



C. VL DE SPHRAGISTIC A 2)SPECIALI. 383 



vocati funr, figilla anteTaecuIum XIII. non videntur vfitata fuifte. 
Et ipfi quidem Parocbi faecuJo XIII. fine confenfu Principum aho- 
rumque patronorum ecclefiarum figillis vtendi potcftatem non 
habucrunt. Pierumque autem parochialium ecclefiarnm figitla 
Diuos tntclarcs, interdum vero etiam cffigics Parocborum habitu 
facerdotali indutorum "ac facra facientium, aut ciborium facrum 
tenentium, ac denique infignkt gentilitia exhibcnt. Haius gene- 
ris figillorum haec exempla ponemus: i) Sigillum ParochiCaftel- 
lionenfis ad an. 1252, parabolicum eft, exhibens aquilae bicipitis 
imaginem, cum perigraphe : t S. Curati. dc. Caflcffione. 2) SigiU 
lum Petri Parochi Nowliacenfis refert lilium ingens, cum pengra- 
phe: f S. Petri Pbri (Prefbyteri, h. c. Curati C Parochi) de 
Nowliaco. 3) Sigillum Odonis de Briya ParochiCauretenfi.-, idque 
parabolicum cufpidatum (ex faec. XIV.) fiftit imaginem S. Pctri, 
Parochum quemdam in genua prouolutum & fupparo indutum 
confecrantis, cum| perigraphe : t S. Odonis de Briya Prcfbyteri 
(Parochi) de Caureto. Sigilla parochialia interdum contrafigillo- 
lorum Ioco figillis Nobilium imprefTa rcperiuntur. Prefbytcro- 
rum vulgarium figilla faeculo XIII. non nifi vnius teftis vim 
habuerunt : fed fi duorum Prefbyterorum figilla tcftamentis» 
adiunda fucrint, idque praefentibus ac volentibus teftatoribus, 
ipfa reftamenta inde valida reddita funt. Ad figilla Pief byterorum 
vulgarium hoc pertinet (ex confinio faec. XIII. & XIV.), quod 
Prefbytcri imaginem, mitlam celebrantis refert, cum perigraphe: 
t S: Hardoinus: Capellani: Prefbiter. 

Cierici vulgares f. fimpliciter dicti, iique ex faecularium, quos 
vocant, numcro, ineunte faeculo XIII. figillis nondum vfi funt: 
at labcnte hoc faeculo frequentius fignaruiit. Exempli loco 
proferemus figillum parabolicum cufpidatum Simonis clerici, 
quod exhibet aquilam alis cxpanfis, cum perigraphe: Sigitium 
Simonis de Gornai clerici. Aliud huius generis figilliim fiftit 
monachum fellae infidentem, duofque iuniores monachos, quo- 
rum vnus fedet, alrer ftat, docentem, cum perigraphe: t & 
Turcei dttli Rutiile cierici. 

Vid, Nouveau Traitk de Dipkm. T. IV, p.336- 344. 



384 * DIPLOM. THEOR. S. IL DE SEMIOTICA» 



De Jigillis Abbatum, Abbatiflarum } Monafteriorum 

Monachorum. 

L Abbatum figilla iam Ottonis M. Imperatoris aetate, ideoque fee- 
culo X. vfitata fuifle, exemplo Burcbardi , Abbatis 5. Calli , qui 
lireras, ad duos Ottones , patrem & filiura mifias, figillo, S. Galli 
effigiem dimidiatam referente, (ignauerat, fatjs dilucide declara- 
tur : qua de re haec leguntur apud ekehardvm ivniorem 
de cafibus monaft. S, Galti Cap. 16. p . j j : Et a patre siCiLLVM 
recludcre iuffus, ipfi illud ( nam sancti GALLI -SEMiFACIES 
erat ) in manum dabat, Quod (Ue follicite intuitus , filii mei, pau- 
peris domini, imaginem, ait , ejfe putaui. Primis temporibus 
Abbatibus ac, Monafteriis cbirograpba ($. 260, p, 190.) , non 
fignata, in vfu fuerunt, Omnium antjquifllma, quae exftant, 
figilla cum abbatialia, tum monafterialia, schannatvs ex ar- 
chiuo Fuldenfi in Vindiciis Tab. XII. num. 2. & 3. & in Tradi- 
tion. Fuldenf. p. 2f ?. & 257. produxit, Primum idque omnium, 
quae mihi quidem occurrerunt, antiquifiimum figillum abbatiaje 
eft figillum orbiculare liicbardi, Abbatis Fuldenfis, jn schan- 
n a ti Vindic. ?ab. JflL num. Adhmclum i"ud eft diplomati, 
A. 1030. datOj & exhibet imaginem ipfius Abbatis, dimidiato 
corpore, facie aduerfa, capite nudo, fimplici vefiiiu, manu dextra 
pedum, fub brachio vero finiftro librum claufum tenentis, cum 
perigraphe : t Ricbbardus Ahbas, Eamdem prorfus formaro, 
habet figillum Egberti, Abbatis Fuldenfis, ad an. ?Of 7. in schan- 
nati Tradit. Fuldenf. pag. $55.^ Perigraphe eius haec eft: 
f Egberbtus, Di. Gra. Fuldenjis. Abbas. Saeculo XI. rara fune 
Abbatum figilla ; frequentius demum faecuIoXII. at ne tunc 
quidem ab omnibus Abbatibus, vfurpata deprehcnduntur. Exhi* 
buerunt autem Abbates iq figillis fuis, plerumque parabolicis, 
ihterdum vero etiam orbicularibus, partim fuas ipforum , partim 
Diuorum tutelarium imagiues , raro Diuorum capita, vel fymbola 
tantum, item reliquias, Imagines nunc fedentes, nunc, ac laepius 

* quidero r 



Digitized by Google 



' C VI. DE SPHRAGISTICA a) SFeCiaLI. 



.*••*•,«. - • * •• * > 

quidem ftantes, mltra plerumque & pontificalibus vel habitu etiam 

monaftico indutae, vna manu pedum, altera librum tenence* 

apparene. Muius generis hacc exempla ponemus. i) Sigillum 

paraboIicUm cufpidacum , exhibens Abbatis imaginem ftahcem, 

nudo capite, habitu monaftico, dextra librum, finiftra ' pedum 

tenenrcm, cum perigraphe: " f S. Tbiderici Abbatis. in Redagbes- 

bufetn 2)figfllum ciufdem figurae, exhibens Abbatem ftantem, 

capite nudo, habitu monaftico, dexcra pedum, finiftra librum 

tenentem, cum perigraphe : S. Hitrjrf Abbatis noualis Sanffe 

v Marie • 3) figillum, fiftens $. Godehardum, Ecclefiae S» Gpde- 

hardi Hildcfienfis patronum, Joculamenco infidencem, dcxrraque 

rempli f. monafterii imaginem, finiftra pedum tenencem, cum 

perigraphe : S. Henninghi abbatis /ti ( <an6M ) Godebardi ; 

4) figillum Hejrfonis Abbacis Ringelheimenfis (A. 1404.), exhi- 

bens in fuperiore parce capiea SS. Abdonis $c Sennis, quibus 

adfcriptum AB. S E., in inferiore aucem imaginem ipfius Abbacis 

dimidiacam, mirra cedi, pcdum dexcra, finiftra librum tenencis, 

cum perigraphe: f S. Heyfottis Abbatis ituRingclem. Abbates 

etiam figilla contrafignata fiue contrafigiUis munica adhibuerunr, 

• cuiufmodi haec func exempla : 1) Sigillum Hugonis I. Abbaeis 

i Coroeienfis in GalJia (A* 11 73 ) exhibet inprim3rio figillo eoque 

parabolico cufpidaco Abbacem ftaneem, nudo capiee, habicu mona- 

ftico, dexrra pedum, finiftra libruru renenccm, cum perigraphe: 

f SigiU. Htfgonis Abbatis Sci Petri torbeie; in conerafigiflo atteem 

eoque orbiculari ac ftellis confper/b, fifttrur manus, duplrcem 

clauem erigens, cum perigraphe: t daues Sanffi Petri; a) figil- 

x Jum Alberonis, Abbaris Werdtaenfo; ad an. I2f8. fiftlcin pri- 

: I roario ' figillo eoqu* parabolico cufpidaro jtbbaeern , Epifcoporum 

rrtu fellae £ cachcdrae infidentem , miera pyramidali eettum', & 

poncificalibus indutum , dexrra pedum, finiftra librum claufum 

tenencem , cum perigraphe : t Alber$. Dei. Gfr: Werdinenfis, 

Eccle. Abbas; contrafigillum idque rorundum, fiftit eamdem ima- 

ginem, fed dimidnuam dumtaxae cum libro aperto, addita pcri- 

graphe: f Secretum. Abbis.. \^er^nenf. t . $) figillum Henrici, iti- 

dem Abbatis Werdinenfis ad. an. 1307. & 4) figjjlum Wilhelmi, 

Abbacis Werdinenfis, ad an. 1 3 1 T • eamdcm prorius /ormam, 

C c c * quam 



38« DIPLOM. THEOR* S. XL DE SEMIOTICA. 

quam figitlum Alberonit, habent, nifi quod !n priori Abbaj cru. 
ciculam decollo pendencem habet, pofterioris autem area ftellit 
irfignita eft. Haec tria pofteriora figilla polvc. levser in 
Commentar. de contrafigiliis medii aeui pag. 26"- 29. aeri incifa 
exhibuit. Plumbo Abbates quoque, quamquam rariflime, fignafle, 
iam in fuperioribus (§. 332. p. 290) diOum eft. Exeropli Joco 
cfle porerit plumbea bulla Marini, Abbatis Caflinenfis (poft initta 
faeculi XIV.), exhibens in priore parte imaginem djmidiatam S* 
Benedicti, facie aduerfa, nimbocin&i, dextra benedicentis» fini- 
ftra librum tenentis, adiundis humero vtrique duabus figlis S. B. 
hoc eft, San&us Benedi&us ; in pofteriore autem eaque monepi- 
grapha haec leguntur: jmarinvs. abbas. casinensis. 

IL Abbatijfarum figilla vix faecoJo XII. anriquiora funt, & partlm 
imagines ipfarum Abbatijfarum , nunC fedentium, nunc ftantium 
dextraque vel lilium vel pedum, ftniftra vero libmm tenentium, 
interdum vacua & peaori admota, habitu mox liberaliori, mox 
monaftico; parrim Diuos tufelares t vel snfignia etiam Ecclciiarum 
fuarum, aut aliud quidquam exhibent. Infcrioris ordinis Abba- 
tiflae geniculantes U orantes plerumque fiftunrur. Inter anti- 
quiflima Abbatiflarum figilla refertur figillum Gerburgis, Abba- 
tiflae Quedlinburgenfis ( A. 1 168- 1 1 38. ) , quod AbbatiiTam exhi- 
bet ftantem, pallio quodam ad genua vfque pertinente indu- 
tam, dextraque librum Euangelii tenentem. Adelheidis, Abbs> 
ttfla S. lohannis Laudunenfis, A. 1123. figfllo parabolico cufpi- 
dato v6 eft, in quo ip& ftans, habitu monaftico induta, dextra 
pedum tenens, finiftra peetari admota repraefenrarur, cum peri» 
graphei Adelide Dei Gratia Laudunenfis Abbatiffa. Contra Ger- 
trudis, Abbatlflac Quedlinburgenfis, figillum orbiculare eft, exhi- 
. beoa Abbatiflam fellae infidentcm, dextra Ulii florem, ftniftra 
librum apertum prae (e fcrentem, cum perigraphe: t Gertrudis 
Di Gra. in Quidelingebutrck* Abbatijfa, • 

III. Monafieriorum figilla etfi facile, quantum ego quidem exiftimo, 
a figiliis abbatialibus diftingui poflunt : nam illa vel monafterio- 
rum, vel Diuorum tutelarium, haec ipforum Abbarum & Abba- 
tiflarum nomina in perigraphe exprimunt auimaduerto tamen, 

figUU 



Digitized by Google 



C VI. DE SPHRAGISTICA a)SPECIALI. 387 



figflla abbatialia & monafterialia ab omnibus fere, & ab ipfis 
adeo auSoribus noui operis diplomatici haud raro confufa efle. 
Ac monajl eriorum virilium figiila iam circa medium faeculum XI, 
non vero demum faeculo Xll vx mabillonivs & auflores noui „ 
e/erw diplomatiei traduot, vficaca fuifle, ex duobus figillis Abba- 
tiae Fuldenfis pacet, quorum vnum, ad an. 1062. ap. schan* 
NAT. in Tradic* FuldenC p. 257« alterum ad an. 1079. apud 
eumdem in Vindic Tab. XII* num. 3. aere exfcriptum exhibetur. 
• Vcrumqae, quia vuo eodemque typario fignabatur, eiufdem for- 
maeeft, videlicetorbiculare, fiftens imaginem dimidiatam S. Bo- 
nifacii, nimbo cinlti, ac pallio 6c poncificalibus indud dexcra 
pedum, finiftra librum claufum ac cruce coodecoratum cenentis, 
cum perigraphe s c s (Sanflus) bonifaciv $ archieps 
(Archiepifcopus). Non dubico ad monafterialia figilla referre 
illud, quo Eudet, Abbas S. Remigii Remenfis, ad an. 1137. 
vfus eft, quodque protomen S. Remigii exbibet, cum hac peri- 
graphe: sc s (San&us) re mi gi v s francorvmapls 
(Apoftolus); icem figillum S. Benigni Diuionenfis, iu quo hic 
Burgundionum Apoftolus corpore dimidiaco 61 capite confo, nimbo 
cinOus, vna manu librum , alcera palmam, roarcyrii teftem, prae 
fe ferens repraefencatur, cum perigraphe : f sigill. sci. 
benigni. BVRGVNDlONV.m apli (Apoftoli); quam* 
quam haec duo figilla ab au&oribus noui operit difknuuiei ioter 
abbatialia commemorata fimc 

Sigiila monafieriorum feminimrum fcecuIoXIIL a figillii Abbattfla- 
rum diftingoi coepta funt, 

IV. Monacborum figilla dupjicis generis funt, alia eorum, qui officio 
aliquo, vt difpenfecoris ac cellarii, funfli funt, alia eorum. qui 
nudi monachi fueronc Hi etfi incerdum nobili pro&puf orti 
eflent, non tamen ante exicura, faeculi XIIL figilla propria 
habueruntt illi concra inde a iaeculo XII L fignare folenc» 
Vid. heinecc. pag. 156-165« U Nouveait Traite de Dipkm. 

T. IV. p, 344-35?. 

Ccc a §. 377- 



3*8 DIPLOM. THEOR. S. II. DE SEMIOTICA. 

$• 577*. « . . 
De figiUis Ordinum Religioforum ac Militarium^ item 

Generalium ac Prouincialinm , ccU 

I, Ordines equeflret religiofi inde ab origine fua flgillis vfi Awt. 
Primum acque antiquiflimum eorum eft figillum Templariomm, 
quod documento, A. n$0. exaratq appenfum deprehenditur. 
Eit iJlud orbiculare, exhibens, praeter hanc perigraphen .• f si- 
GiLLVM. militvm. XPISTl, duos equites, haftis clypeifque 
inrtructos, & vni tantum equo abfque flapedibus, ephippioque 
infitientes; cuius rei ratiunem hanc mattjiaevs p a r i S 
attulit : Propter primitiuae pauper/a/it memor/am & ad bumi* 
li/atis obferuantiam in figiljo eorum infculp/i funt duo vnum tquum 
equi/an/es. Sed habuerunc etiam Equi/ts Ordinis lobanmtici 
figillum, idque Summo Magirtro eiufque conuenrui commune. 
Exempli loco efle potert buUa plumbea, Jn cuius aduerfa parte. 
finiftrorfum Ecclefiae Hierofolymiranae fymbolum, fcilicet figla 
H, cum adiecla cruce patriarchali, & coram ea-nouem Pref- 
bytcri vel Capellani genibus nixi ac finiftrorfum conuerfl reprae- 
fentantur, in auerfa autero parte fiftitur nofocomion S. Iohannis, 
in cuius atrio, (ufpenfae in medio lampadis luce colluftrato, aegro- 
tus tn leclo cubans cernitur, collocatis ad caput eius cruce, & 
fupra pedes turibulo. Perigraphe, a priore bullae parte ad 
pofteriorem continuata, haec eft : t Bvlla magistri ET 

CONVENTVS f HOSPITALIS HlERVSALEM. His fubiicie- 

mus denique tria figilla Magiflrorum Ordin/s Teu/onici t quae 
heineccivs aeri incifa exhibuit & p. iff. §, XII. his verbia 
defcripflt : " Primum exhibet Mariam in Aegypcum fugtentem, 
cum puerulo lefu, afeilo vedam, cuius frcnum prehendit lo/e- 
phus, cum infcriptione : t s. commendatoris domvs 
ORDInis THEVT.onici in pRvss.ia et Liv.onia. Secun- 
dun* cerae rubrae impreflum fiftit puerulum lefum, in le&ulo 
recubantem, quem adorat nefcio quis, crucem cenensy jmroi- 
nentibus fupra ad praefepe afino & boue. Perigraphe ita (t 
habet: t s. combndatoris domvs thevton. in liv. 
Tertii c/Hgies eadem eft, quae primi, hoc excepto, quod aflnus 



Digitized by Google 



evi. PE;SPH»A0L9TICA a)SPECIALL 389 

; terrae non infiftit k m extremo duo fcuta apparent, alterum Ordi- 
nis Teuronici, alterum gentile» cum perigraphe.* sigillvm 
: MG#i (Magiftri)" : : " \.,.. 

3* Domhtki i aofloris Ordinit Preedicatontm figilhim, ex. qup 
qualia fint ajiorttm huiufmodi Ordinum Religioforum figilJa,- 
cognofci poterit > parabolicum cufpidarum eft, exhibens ipfum. 
Dominicum ftantem, .capite nudo, habitu monaftico, dextraque 
baculum prehendentera» cum perigraphe : s. D. ministri 
pdic ationv m, ru e. Sigillum Dominici Miniftri praedicarjomim. 
Circa exitura faeculi XHL non Superiores tartturt hutol ordinis, 
verum etiam ftmplices Religtofi peculiaribUs iigilJfs vfi fuerunr. 

3. Ceneralet & Prouinciales pleromque vel monachf imaginem , vel 
crhgiem fundatorum ordinisfui, in figillis oftentarunt. Specimi- 
nis caufla ex autographo proferam figillum, quod ¥nter Gttifferi- 
mit Bartbo t Fratrum minorum de obferuantia cifmontanarum par- 
tium Vicarius generatis, ac Patris Vicarii generalis Vltramontahi 
Commitrarius, literis in conuentu Gottingenfi A. 1480. datis appen- 
dendum curauit. Eft illud parabolicum cufpidarum, cxhibens in 
area crucicults confperfa imaginem S. Francifci, ftantis, nimbo 
cineti, habitu monaftico induti; manibus fublatis, in qnibus pariter 
atque in pedibus vulnerum Chrifti veftrgia exprefla cernuntur, cum 
lilii flore, infra pedes collocato. Perigraphe haec eft : 5". Vicarii 
gnal frum mior de obfvan ordis mior. hoc eft, Sigillum Vicarii gene- 
ralis fratrum minorum de obferuantia ordinis minorum. heinec- 
Civs p. tf $. §.\\L etiam huius Barthunis figillum attulit, fed tam 
in delineando, quam in legendo jllo varie peccauit. Vid. Nouveau 
Traiti de Diplom. T. I V. p. 3 5 8 3 6 a. 



§• 378. 

De figillis feminarum^ ac primo de JigiUis Imperatricum 

& Reginarum. 

Praeter Mbatiffas quarum figtlla in fiiperioribus ($.376 ) de- 
fcripta funt, Imperatricet etiam & Reginae, item DuciffaeU Cmitiffae y 

Ccc 3 aliae- 



39 o DIPLOM. THEOR. S. U DE SEMIOTICA. 

aliaeque/«»/W itlufires figillis vfee ruerunt Ac primo quidem quod • 
ad Imperatricum Reginarumqne figilla attinet, eorum fane antiquUfimum 
exemplum eflet bulla plumbea Gaffae Placidiae, nifi illa maiori iure 
pro edypo plumbeo nummi cuiuidam haberetur. Exhibec aucem in 
priore parte protomen eius dex trorfum conuerfam , & corona laurea, 
quam manus quaedam caeleftis capiti eius imponit» tedtam, cum peri- 
graphe: D.omina N. oftra galla placioa. PJa F.elix AVG.ufta; 
in pofteriore parce repraefencacur Vieroriolae imago, crucem longiorem . 
manu dextra tenens» additis ad lacera figlis duabus R. V. cum perigra- 
phe: VOT XX MVLT XXX. Itlud vero non eftdubium, iam 
Auguftas Carolingicas, vtRicbardem, icem fequences Imperatrices, v.gr. 
Tbeopbaniam jk Matbildem , figillis diplomata fignafle, quamquam ip(a 
carum figilia vel cemporis edacitate confumra, vel a diplomatum edi- 
toribus neglefra fuerunr. Primum huius generis figiilum, quod publi- 
catum efle fcio, eft figillum maieftaticum Conftantiae Imperatricis, idque 
parabolicum cufpidacum, ac cerae rubrae imprelTum, exhibens eius 
imaginem, coronatam, auguftali habicu inducam ac throno infidentem, 
dextra baculum Iongum lilio terminacum tcnens, fimftra pedlori admo- 
ta, cum perigraphe: f COSTA. (Conftantia) di.gra. ROM.anorum 
lPATX (Imperatrix) sep. (femper) Avc.ufta REG.ina siciL.iae. 
Contra Maria, Ottonis IV. Imperacoris coniux, orbiculari figiilo, eoque 
maieftacico vfa eft, in quo Imperatrix coronata habicuque augufto 
induta, throno infidens , dexcra lilii florem, finiftra globum abfque 
cruce cenens, adiundis ad humeros folis & lunae imaginibus, cum peri- 
graphe» t Maria. Dei. Gracia. Romanor. Imperatrix. Semp. Augujia. 
Sigillum Gertrudis, coniugis Rudolphi L Habfpurgici refert infignia 
Habfpurgicae domus, leonem videllcet in area Ulii$ plena. Ex peri- 
graphe non nifi haec exigua pars fupereft: .... DR. D. habso. 

1T A. Arma, alia Rudoiphi I.Habfpurgici vxor, figillo maie* 

ftatico vfa eft, cuius vero non nifi fragmentum aliquod exftat, reliqua 
tempus confumfit. Barbara t Sigifmuadi Imperatoris coniuf, ex genere 
Comitum Cillenfium orca, non nifi terTeram genciliciam in figillo fuo 
orbiculari, eoque vt viderur, fecreto rantum, exhibuit. Exftant etiam 
figilla tHeonorae, & Blancae Mariae Auguftarum. Ambo orbicularia 
funr, exhibentque in fcuto coronato & perpendiculariter fetto infignia, 
partim Imperii, aquilam videlicet, partim Auftriacae Domus. Ac 

Blaocae 



Digitized by Google 



C.VI. DE SPHRAGKTICA 2)SPECIALI. 301 



Blancae Mariae figillum ad latera fcuri figlas corona teOas, nempe hinc 
BL (Blanca}, illinc MA (Maria) collocaeas fiftit; , contra figillum 
Eleonorae anepigrapham eft. Vid. b. ioh. hev manni Commentarii 
de re diplomatica Imperatricum Auguftarum ac Reginajum Germaniae 
(Norimb. 1749. 4.) p.3-6. coll. cum tabulis aenei*. His addendum 
eft, viduas Regum, qtiae fecondis nupriis in manus Comirum cnnuenie-, 
bant, in figillis regiam digniratem retinuifle, id quod exemplo Ifal/eUac, 
Iohannis fine terra, Angliae Regis viduae, quae poftea Hugoni X. de 
Leziniaco, Comiti Marchiae nupferat, declaratur. Ipfa enim & mari- 
eus ipfiusalter, A.1242. documentum exarari iutferant, figillonuma- 
rio munitum. In aduerlb figillo infignia gentiliria Domus Lufignanen- 
ijs exhibentur, cum pcrigraphe: t Sigil. H. (Hugonis) de Leziniaco, 
fJomitis. Marcbie ; auerfum autem iigilium repraefentat eius vxorem, 
dextra florem, finiftra auem tenentem, cum perigraphe: YfabeUa.Sacra\ 
tLegina. AngMe. Dona. (Domina) Hybemie. Vid. de hoc figilio Nouveau 
Traiti de Dipiom. T. I V. p. 25 1. 

S- 379- 

De figiUis Duciffarum, Comitiffarum aliarumque 
feminarum iUuftrium. 

Peminas iUuJIres in GaUia faeculo VI. figillis vfos en>, ex tefta- 
mento Ermentrudif patet, vt quae annulum aureum, ipfius nomine 
infignitum, Bafilicae S. Geruafii Iegauerat. Sed Ducijfae , Comitijfa* 
aliaeque illuftres feminae ineunte demum fteculo XII. figillis maioribus 
ac proprie dictis vti coeperunt. Pleraque eorum parabolica cufpidata 
Junt, exhibentque feminarum ftantium imagines. Alia contra orbfcu- 
laria funt, in quibus feminae, riunc virbrum, nunc feminarum ritu 
equitantes fiftuntur. Tenent autem pleraeque feminae vna manu 
auem, altera lilii florem, aot aliud fymbolum. Sunt etiam feminarum 
illuftrium haud pauca figilla contrafigiUis munita. Speciminis loco 
efle pofliint figilla feminina, quae in Nouveau Traitk de Dipiomat. 
T. IV. p. 270-356. defcribuntur & ex panc ligoo eoam inciia extu- 
oentur. 

Sfe 



Emendandi:* 



» * v . • 



p. 17. J* 

|). 27. Uft. 
p. )8* Un. 

P- 54- J}» 
p. 63. lin 
p. 71. lin. 
p. 74. lin. 

vtatt 
p. 86- fub 
p. 89. '>"• 
p. 102. lin. 
p. 12). Un. 

iittn 
p. 146. lin. 
p. 147. lin, 
p.224. Hn 
p-284- liu 



$1. anfe ro:t 111 Coroli adde >/;■;;/;. 
JO. pro ^«//1 lege ^ftgivyft. 
) I . pro gcuerts lege ^tntrit, 
JO. antc verbuin Jptctmina adde : ««//>/)« «//«/. 
12. pro figlat <Je literae \e^e Jtghs ic littrat. 

27. ■ pro ustmttorum lcgc iiuttntortm. ". , 

pro facctik XIII. Jege? i» couJuii»< faecujorum X, W XI. (pid. iV«* 
Tratti de Diplomatique s in pratfationt % T, IK prattuij}'a % p, 7. fq,) 
cxtrcnu linea addc: Ordo V, Scripm a ftptemtrionalts f. rtinica. 
2. pro politico Iege notariali. 

22. polt I. II.) 4. 10 )' adilc : Extmpl. 1.1.4. J.S* ■ _ 

28 iq. poft vcrbnra inucrfo dclc«utur; &&) #.7) Exwplm I, 

23. yro atueam III. Icgc .mn //, 
I. pro tffMta ///. legc tf*»»tM //. 



14 pro MIBILLONIVS Icgc MA8ILLONIVS, 

16 pro 11 38. Icge 1128. 



• • f 




1 . 



!• • 



U| jh.v!:»':-: t : : •: 
t 5»fai»f^tvti»dtup ••• t\.s\ 

' • : • •:• - .- • i;z 

■: . e 

. • _- ■ ii:Ji:; .1 .*.'- i, • ■£ m : + .«? . .. * . i 

. -Ji - f 



t . 

. M * 



m .: .f 



Digitized by Google 







wpz 

Ur tm 
(uvUJt 
ncm *f* 
dc<x€a0 


I '< v" 

itUU 
aharu 

aUri - 


^Vncta 
Lm 

, /ticat 

* L I f* < • 


Caf*U 

Ut *t 

Us 

rlCS 


So1< 
/Stft 

mirut 

ta* . 


Gt>s 


1 tt l t UUu 




A 


A 






<CT cu 



\ 



I 

I 



i 

! 




i 

I 



Digitized by Google 



I 



Omcc OmS Ofc ih> i#c <Ypc .X) 



.1 1 




s 6 6 7 8 9 

ro ro So 80 po i 
l> 2. AXr.Mv. 

..<?.... * 



• - 

2Z *7 5<7' ^ 

77. >A. <t^.^- - 

u*f /a^a. /334 
77*9. 1707. J32Z 

1*67 1*7 0 1*', 

xfi&A.. iXflo. l<Rs 

i?04> IS06 lf 

JyoJl. <tyo£. i?x 

-3 




Digitized by Google 



Digitized by Qoogle 



I 



I 



J. 



' v* 



u. A ?c. 



Sitzt:- 



Digitized by Google 



jigitized by Qoogle 




1. 





f 



Ku.X ?c. 



xcr. 



• * 




itized b\ 



y Google 





Google 



9~ab. XI . 



Sa^.VJ. 



rn.n. 

8 d o.p. q ^yif. f^^AL^-V. 

^ranco - CpaMicusn^J". cAic^O-i^r^icu^rn. . 

A a a u.t Lc^/Jj.e^i^.lial-iji.n .h^^.rff. <tu 
ai.U.c.i U.€r. p.^. h.i.i. m/n.o 1p. 9 \j ij. T*>. 

^a^o^ctrU^CM^rn. cfacc. Vffl . 

k C c[ c f k i [ m n i |i c) f 

r c u v . y. 



IC 
W OC 




n 0 rn. 



cSacc.JC. yc Mfdirm.. 7£tnr.I. 

v£uCMf9*t. 



ijAiuJ.k.^J 




Digitized by Google 



' » 



I 



1 £ n 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



« 



Digitized by Google 



♦ 



Digitized by Google
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Joh. Christophori Gattereri,... Elementa artis diplomaticae universalis...Volumen prius"

See other formats
